Skip to main content

Full text of "Antiquitates Italicae Medii Aevi, sive, Dissertationes de moribus, ritibus, religione, regimine, magistratibus, legibus, studiis literarum, artibus, lingua, militia, nummis, principibus, libertate, servitute, foederibus, aliisque faciem & mores Italici populi referentibus post declinationem Rom. Imp. ad annum usque MD : omnia illustrantur et confirmantur ingenti copia diplomatum et chartarum veterum, nunc primùm ex archivis Italiae depromtarum, additis etiam nummis, chronicis, aliisque monumentis nunquam antea editis"

See other formats 


w 


.-.(* 


'\ 


LUDOVICI  ANTONII 

MURATORII 

OPERA    OMNIA. 


ANTIQUITATES 

I     T    A    L     I     C     A     E 

M  E  D  1  I      A  E   V  I, 

DISSERTATIONES 

t)e  Moribus,  Ritibus,  Religione,  Regimine,  Magiftratibus ,  Legibas,  Studiis 
Literarum  ,  Artibus,  Lingua,  Militia,  Nummis,  Principibus,  Libertate, 
Servitute,  Foederibus,  aliifque  faciem  &  mores  Italici  Populi  referenti» 
bus  poft  declinationem   Rom,   Imp.  ad  Annum  ufque  MD. 

OMNIA    ILLUST  RANTUR    ET    CONF IRMANTUR 

INGENTI   COPIA    DIPLOMATUM 
ET  CHARTARUM  ViiTERUVI, 

Khhc  prtmum    ex    Archivts    Italiae   depromtarum^ 
ADDITIS     ETIAM 

NUMMIS,CHR0N1C1S,  ALUSQyE  MONUMENTIS 

NUNQ.UAM   ANTEA    EDITIS. 
A  U  C   T   O   R   E 

LUDOVICO   ANTONIO  MURATORIO 

SERENISSIMI   DUCIS    MUTINAE 

BIBLIOTHECAE   PRAEFECTO. 

Arretino  Seminario  ei>-  Collegio  Ecclefiajiicorum  Cajiilionenfi  Epifcopalibus 
alteram   hanc  editionem   curanttbus, 

T  0  M  U  S      N  0   N  U  S. 


ARRETII    MDCGLXXVT. 

Typis  MiCHAELis  Bellotti  Imprefs.  Epifcop.  fub  figoo  Petrarcae, 


SUPERIORIBUS   PERMITTENTIBUS. 


D         E 

LITERARUM   FORTUNA 
IN   ITALIA 

POST  ANNUM  CHRISTI   MC. 

ET   DE   ACADEMIARUM 

S         I        V         E 

GYMNASIORUM 

ERECTIONE. 

DISSERTATIO 

QUADR  AGESIM  AQU  ARTA . 


•«3 


^4 


DISSERTATIO 

QU  ADR  AGESIMAQUARTA . 


Uo  in  loco  pcr 
Italiam  fuerint 
Artes  ac  Difci- 
plinaeliberales 
ufque  ad  An- 
num  Millefi- 
mum  Centefi- 
mum  ,  in  pro- 
ximc  antecedenti  Differtatione  vidi- 
mus.  Res  nunc  pofcit,  ut  perfcrute- 
mur,  quae  earum  fortuna  fuerit  Sae- 
«uHs  fubfequentibus .  Jam  in  Gailia, 
ac  praefertim  Lutetiae  Pariliorum  ja- 
centes  antea  Literae  vires  receperant, 
ea  famae  celebritate,  ut  vel  ipfi  I- 
tali  illuc  oroficifcerentur  eruditionis 
caufsa  .  Egregium  teftem  dabo  moris 
hujus  Landulphum  a  Sanfto  Paullo , 
cujus  Hiftoriam  Mediolanenfem  evul- 
gavi  Tomo  V.  Rer.  Iralicarum.  Nar- 
rat  ille  Cao.  13.  fe  una  cum  Anfel- 
Jno  de  Pufterla  ,  &  Olrico  Vicedo- 
mino,    ^ui   poftea   Archiepifcopalera 


A 


B 


Cathedrani  Mediolanenfem  unus  poft 
alterum  confcenderunt  ,  in  Galliara 
perrexiffe,  atque  in  iis  Scholis  ultra 
annum  fe  literis  operam  dcdiffe.  v^n- 
fflmo  ,  inquit  ,  eie  Pujierla  ,  i&  Olrho 
VicedoKtno  Mcdiolantnft  adhaeft ,  ^««- 
bus  duobus  dcmi  &■  fotis  ,  ut  manife- 
Jiutn  ejl ,  utilit  &  reiius  fui .  Cum  v^»- 
felmo  namque  per  annum  (Zi^  dimldiunt 
Turoni  ,  i^  Pari/inii  in  Scholis  Magi- 
Jiri  ^lfredi  e^  Gulielmi  ,  legi  ,  &  le- 
gendo ,  fcrihendo ,  multifque  aliis  modis 
^nfelmo  multam  commoditatem  dedi . 
Rurfus  idem  Cap.  17.  haec  habet : 
Suggeffcrunt  Olrico  Medtolanen/i  Vicedo- 
tnino  &  ,Anfelmo  de  Puflerla  cognonii- 
nato ,  ire  ad  praecipuum  Magiflrum  .//«- 
Jelmum  de  Monte  Leoduni  /  quibus  duo* 
bus  fuit  gratum  fecum  ducere  me  Lan- 
dulphum  Presbj/terum .  Et  quum  apud 
ipfum  Magifirum ,  i^  fratrem  ejus  Ro- 
dflphum  ftuderemus ,  nuntiatum  eft  &c, 
,  A6la  haec  fuere  ineunte  Saeculo  XIL. 

hos 


1%  ANTl^JT. 

hnc  eft,  circiter  Annum  Chrifti  MC 
Vflf.  Sed  jam  inqufat  heic  aliquis : 
Reftiiutis  in  Italia  Scholis  sc  Lice- 
ris  praeceJcnti  Sseculo  XI.  uti  lupra 
ftatuimus,  quid  rci  hoc  eft,  quod  I- 
taiici  homipes  tunc  a  Gallia  mutua- 
rentur  eruduionem  tanto  cum  fuo 
incommodo  ,  &  p.libi  quaererent ,  quod 
domi  haberent?  Et  cur  dimiffis  A- 
cademiis,  Cive  Gymnafiis  Italicis  , 
Cjuae  nunc  Univerfitates  appellantur, 
Pjrifienles  Svholae  a  roftris  tunc  pe- 
tebantur  ?  Certe  Henricus  P^ntaleo 
de  Vir.  Illuftrib.  German.  Part.  t. 
au£lor  eft  ,  a  Caro!o  M.  Jko  cehbtr- 
rhna  Gyftanafta  Littrarum  in/iituta  fitif- 
fe,  aherum  in  Q.cidentaH  Francia  y  Pa- 
tip.i-  ,  alietum  Papiat  in  Italia,  quae 
iibetaitter  dotavit  ^  atque  Viris  doBiJji- 
mis  0'navit.  Idem  qucque  affirmavit 
JkoBus  Middendorpius  de  Academ. 
celebr.  Lib.  4  Guido  Pancirolius  de 
Clar.  Leg,  Interpref.  Bulaeus  in  Lib. 
de  Parif.  Univerf  &  noviffime  An- 
tonius  Gattus  in  Hiftor.  Gymnafii  Ti- 
cinenf  ut  alios  omitt?m.  Ad  haec, 
fi  fides  mul'is  Scriptoribus,  Bcnonitrt- 
/e  Gymnafium  ufque  a  temporibus 
Theodofii  IL  Augufti  originem  fuam 
deduxit .  Cironius  vero  in  Lib.  V. 
Dccretal.  &  Bjlaeus,  Bononienfis  A- 
cademiae  inftitutionem  referendam  ef- 
fe  ad  Carclum  M.  contendunt.  Con- 
tra  Papirius  Maffiinius  Patavinam  , 
Bon  oufem  Bononienfem  ,  ereftam  ab 
codem  Ca.olo  memoravit  ,  fcribens 
iti  Annal.  Franc.  Parifienfis ,  Patavi- 
ma^  C^  Ticinen/ts  .Academiae  Karclum 
JVfijMHW  parftttem  fuum  apptllant .  Si 
Academiis  iftis  a  tanto  tcmpore  glo- 
rabatur  Italia,  mirum  videatur,  cur 
Parifienfes  ac  Turonenfes  Scholae  fub 
intium  Saeculi  XII.  ab  ItaHca  gen- 
te»  propriis  contcmtis»  anteferrentur . 
Atque  hiClenus  ejufraodi  inferroga- 
tiouem    diftuli ,   cui  fuus    efie    locus 


MEDll  AEVl  16 

A  potcrat,  &  quidem  jift:ore  tirulo, 
in  anreccdenLi  D.ffcrtat.one  .  Quei 
cnim  tantus  languor  Saeculo  IX.  6c 
X.  in  lialia  Literas  invafflet ,  fi  haec 
jam  puiilicis  ornara  fuiffer  Academiis? 
Iraque  tempus  eft  ,  ut  veritatem 
fidentiffime  a  fdhul  s  nun:  libe.emus. 
QjoJ  igitur  in.Tui  in  Notis  ad  Ca- 
pitulare  Lotharii  I.  Part  II.  Tomi 
I.  Ker.  If;.I.car  pag.  151.  nunc  re- 
peto.  Li'erarum  quidem  ftudium  ia 
G,i!l  a,  &  Gtrmania,  immo  &  Ti- 
cini  ,  quanto  pctuit  ardore  animi , 
Carolus  Mjnnus  procuravit  :  majora 
etiam  praeftitir  Lorharius  I.  Augu- 
ftus  ilHus  nepos  in  Iral  co  Rcgno  , 
excitatis  S  holis  in  quihufdam  Ci- 
vifatihus  ,  ad  quas  reliquirum  pueri 
erudicndi  confluerent  .  Epifi-opales 
Qiioque  Svhoiae  ,  &  Coenobiales  an- 
r)quis  Siculis  inft.turae  fueruntj  id- 
que  vel  in  ipla  Italia  fofium  tacilc 
confentire  pcflTumus »  Sed  nihil  ho- 
rum  ,  Academiae  feu  Univerfitaris 
faciem  unquam  retulit,  fi  quod  hi- 
fce  nominibus  nunc  fignificamus  ,  cura 
Scculis  iis  conferatur.  Unus  Magi- 
fter  unam.  Scholam  tunc  conftituebat, 
&  humiliorum  quidem  plerumque 
Artium  .  Ticini  unus  Dungalus  ,  E- 
porediae  unus  Epilcopus,  uti  ex.  prae- 
laudata  Lotharii  I.  Lege  conftat  , 
munere  docendi  publice  fungebantur. 
1n  rcliquis  Civitatibus  non  difpar 
modulus  fuit.  Parium  ferme  Schola- 
rum  fpecimen  nunc  ipfa  Caftella  fer- 
vant.  Ad  haec  (  rurfus  moneo )  pu- 
tida  nimium  eft  fabula ,  inftitutam 
fuifTe  a  Theodofio  II.  Bononienfeni 
Academiam  :  &  quale  fit  Priviiegium 
fub  ejus  nomine  ronfitlum  ,  fupra  ia 
Diirerratione  XXXIV.  de  D-plomat, 
prodidi  .  Neque  hcrcle  exfpeftarunt 
eruditi  Bononienfes,  uC  hanc  verira- 
tem  a  me  edocerenrur  ,  quum  nemo 
incer  cos  probe  cordatus  jam  exfiftat, 

^uL 


17         DISSERTATIO  SlJADRAGESmAQUARJAi        18 

^ui    ^aanquam    in    cditis   Libris    ta-   A    ^«^  Dominus  WerKerius  Lilncs  L^-guM 


ceac,  in  privatis  tamen  colloquiis  , 
aut  in  intimis  praccordiis  non  fatea- 
tur  ,  ne  a  Garolo  quidem  Magno  , 
rcdum  a  Theodofio  ,  arceflcndam  ef- 
fe  fui  Gymnafii  originem .  Idem  de 
Romano  ,  Ticinenfi  ,  Patavino,  Pi- 
fano  ,  ceterifque  conftantiffime  pro- 
nuntiandum ,  quippe  ad  tempora  lon- 
ge  pofteriora  nativitas  Academiarum 
apud  Italos  eft  contrahenda.  Imnno 
tantam  vetuftatem  ,  ac  omnium  di- 
fciplinarum  complexionem  tam  an- 
tiquam  fibi  tribuere  ne  Parifienfis 
quidem  Academia  jure  poteft ,  vel 
Turonenfis  ,  Fuldenfis  ,  Ofnabrugen- 
lis,  &  fi  qua  eft  alia  ,  quae  a  mul- 
tis  Seculis  floreat,  auc  olim  floruc' 
rit.  Aliud  enim  eft  reftituerc  Lite- 
ras  ,  &  aperire  Scholam  alicujus  di- 
fciplinae,  aliud  omnium  Scientiarum 
Lycaeum  efFormare.  Liceat  fane  Scho- 
las  eorum  temporum  appellarc  femi- 
na  Academiarum  longe  ferius  infti- 
tutarum  :  fed  neutiquam  cum  iis  con- 
fundendus  ritus  ac  inftitutio  Saecu- 
lorum  proxime  fuccedentium  .  Quo 
autem  temporc  in  Iralia  emerferit 
primo  Academia  Scientiarum  ac  Ar- 
tium  ,  &  quae  haec  fuerit ,  nobis  e- 
dicendum  .  Bononienris  illa  fuit ,  quae 
ot  veruftate  ,  ita  &  celebritate  no- 
minis  ,  &  copia  Virorum  illuftrium, 
ceteris  Italicis  praeferenda  eft  ,  &  quae 
cum  ipfis  exteris  de  antiquitate  fal- 
tcm  ccrtare  aliqua  ex  parte  poffit. 
Rationem  enati  Bononienfis  Gymna- 
fii  ne  ipfi  quidem  Bononienfes  certo 
Jiorunt  ,  quod  eos  Hiftoria  &  monu- 
menta  ad  h 
ciunt .  Ego 
potero  ,   pcrfcrutabor. 

Vulgatiffima    funt    Conradi   Abba- 

tis   Urfpergenlis    verba  ,    ubi    de    Lo- 

thario    II.    Auguflo    circiter    Annum 

MCXXVI.  loquitur:'  Eijdctn  ternpari- 

Tom,  IX. 


nc  rem    opportuna  dert- 
rem  ,    qu^m    breviffime 


B 


C 


D 


qut  dtidum  negle£ii  fusrant ,  nec  qui~ 
jqttam  in  eis  jluduerat  ^  ad  petitionem 
Mathildis  CoiYiitiffae  fenovavit :  (^r  fe~ 
cundum  quod  olim  a  divae  recordationis 
Imperatore  Jufiiniano  compilati  fueiunt  , 
paucis  ferte  vcrbis  alicubi  interpofitis , 
eos  difiinxit.  Proinde  Sigonius  in  Li- 
bris  de  Regno  Italiac  haec  fcripfit : 
Prirnus  autem  Bononiae  Irnerius  Jus  Ci~ 
vile  exponere  coepit ,  ut  Odofredus  me~ 
mcriae  prodidit ,  primttfque  Glcffas ,  ut 
vocant,  in  illud  fcripfit .  Tum  Urfper- 
genfis  au6loritate  utitur ,  illum  ta- 
mcn  corrigens ,  quod  Mathildis  ro- 
gatu  Irnerium  id  muneris  fufccpifte 
lcripferit ,  quae  multo  ante  Loiharii 
Imperium  c  vita  migrarat  .  Veruna 
nuUa  caftigatione  dignus  eft  heic  Ur- 
fpergenfis  .  Ccrtum  quippe  reor  ,  7r- 
nerium  ,  five  Warnerium  floruifl"e  ,  ac 
Leges  interpretatum  fuifl"e  Bononiae 
tum  vivente  Mathildi  Comitifsa,  tum 
multis  poft  ejus  mortem  annis.  Con- 
lule  Ottonem  Morenam  in  Hifior. 
Laudenf.  ad  Annum  MCLVIII.  To- 
mo  VI.  Rer.  Italicarum  .  Vide  etiam 
infra  in  Diflertatione  LIII.  de  infli- 
tutione  Miiitiae ,  Placitum  ab  Henri- 
co  IV.  habitum  Gubernuli  in  agro 
Mantuano ,  cui  interfuit  l-Vamerius 
Bononienfts  Judex,  ante  alios  honoris 
caufsa  nominatus.  Vide  &  alterum 
in  Difl"ertatione  XXXL  de  Placitis  , 
ubi  rurfus  occurrit ,  nondum  a  late- 
re  Imperatoris  divifus.  Hic  idem  ipfe 
Warnerius  fuifle  omnino  diccndus  , 
cujus  apud  Urfpergenfem  mentio,  & 
quem  a  Populo  Bononienfi  arbitror 
miflum  ad  Henricum  Auguftum  aut 
honoris,  aut  negotiorum  caufsa.  Ce- 
lebratum  fuit  Placirum  illud  t/^nno 
MCXVf.  die  VL  Maji,  hoc  eft ,  pau- 
cos  poft  mortem  Comiiifl^ae  Mathil- 
dis  menfes,  ad  cujus  peiitionem  pro- 
pterea  potuit  Warneriui  interpretatio- 
B  nem 


/ 


ip  Al^TlQUJT.   MEDII  AEVl  id 

nem   Legum    aggredi    in    patria  fua .    A,  circiter    eadem    tempora    Digcftorutn 

ftudium    ac    ufum    in    Scholas    pcne- 


Atque  haec  exordia  videntur  Acade- 
miac  Bononienfis,  levia  quidem  pri- 
mis  annis  ,    quum    in    uno  Juris  Ci- 
vilis   Interprete  &   Doftore  tota  pri- 
mum  Academiae  fors  conftiterit,  fed 
quam  tamen  fenfim  majores  aufus  & 
incrementa  funt  fubfequuta  ,  more  in- 
gentium   fluviorum  ,  quorum  humilis 
plerumque    eft    origo  .    Doftores    ipfi 
Bononienfes  in  Refponfo  ad   Barthol- 
dum   Nihufium  ,   edito  in  cjus  Anti- 
critico,  non  alium  agnovere  primuin 
Bononiae  Legum  Expofitorem  ,  qu^m 
Irnerium  .    Eorum     verba    funt :    ^i> 
»/ftno  Ccnteftmo    [^ige/imo  Otlavo   fupra 
M  llefimutn  ,  Bononiae  Jurls  puhlhae  pro- 
fcffiunt    exordia    dedlffe  ,    prifcorum    tra- 
dunt  memoriae.  Neque  fecus  habet  in- 
fcriptio    pofita   Irnerio  in   Bononienfi 
Gymnafio  .    Hoc  &  alii  affirmarunt  , 
quos  commemorare  nihil  attinet,   u- 
ti  neque  Trithemium ,  a  quo  Irnerii 
five  Wernerii    aefas    perperam  differ- 
tur    ad    tempora    Henrici  VI.  Augu- 
fli ,  hoc  eft,  ufque  ad  Annum  Chri- 
fti   MCXCI.    Quare    vides  ,    ad    quae 
tempora     haftenus     collocatus    fuerit 
tum     Irnerius ,     tum     Jurifprudentiae 
renoratum  apud  Bononjenfes  ftudium  . 
In  hac  &  ego  fententia  eram  ,  quum 
Praefationem    fcripfi    in    Leges  Lan- 
gobardicas    a    me    editas  ,    Parte    II. 
Tomi  I.  Rer.  Italic.  Ibi  quoque  com- 
munem    ha£ienus    fententiam    ample- 
xus  fui  ,    flatuentem  ,  Pandeftas  ,    fi- 
ve   Digeftorum  Libros ,  in  Italia  per 
aliquot    ante    Secula    negleftos  ,    auC 
deperdiros  ,  tandem  in  depopulatione 
Amalphis  Anno  MCXXXVIL  five  ut 
Pagius  contendit  ,  MCXXXV.  a  Pi- 
fanis    fuifle    repertos ,    quorum    anti- 
^uiflimus    ac    venerandus   Codex    Pi- 
fas    tunc    adve£lus ,   nunc  Florentiae 
adfervatur .    Et  fane    hucufque  tradi- 
Sum   ^   creditum    cd ,    tantummodo 


B 


D 


trafle,  quum   antca  qui  Legibus  Ro- 
manis  in  Italia  vivebant,  Codice  qui- 
dem  Juftinianeo,  ejufque  Novellis  ae 
Infiitutionibus  ,  non  autem   Digeftis  > 
uterentur.    Veriim    D.    Guido    Gran- 
dius  ,    Camaldulenfis   Abbas ,    &    pu- 
blicus    in    Pifano  Lycaeo    Mathefeos 
Profeflbr,  vir  tum  ex   Mathematicis, 
tum    ex   eruditione    fua    ubique  Cla» 
riflimus,    in    Epiftola    ad  Cl    V.  Jo- 
fephum    Averanum  ,    Anno   MDCC- 
XXVI.  Pifis  editS,  &  infequenti  An- 
no    cum   Additamentis    recusa  ,    haec 
omnia    in  dubium   revocavit,  &   pro 
fuo  quidem   more  judiciofe  atque  ner- 
vofe  .    Sed    &   ante  Grandium   Dona- 
tus  Antonius  Aftenfis  Anno  MDCC- 
XXII.   Neapoli  Librum   edidit,   non- 
dum    mihi    infpe£lum ,    cui    titulus  : 
Dell^  ufo ,    e    autorita   della  Ragion  Ci- 
vile    nelle   Provincie    dell^  Imperio    0:c!m 
dentale ,  in  quo  contendit ,  fals6  pro- 
ditum   haftenus  fuifle  ,    Pandeftas   o- 
lim    Pifanos,    nunc   Florentinos    (  li- 
ceat  enim  femel,  quod  aliquot  prae- 
clari  Viri  fecerunt ,   mafculino  gene- 
re  vocabulum  hoc  efferre )  Pifanis  ad 
Amalphim  in  praedam  contigifle"  fta- 
tuens ,    eorum  ufum  in  Italia    perdu- 
rafle  ac  fuifle,  longe  antequam    Pan- 
dedlarum    Codex    Pifanus    agnofcere- 
tur.  Ad  haec  eximium  locum  in  Ac- 
ceflionibus  Roberti  de  Monte  ad  Chro- 
nicon    Sigeberti,    a   Dacherio   editis, 
animadvertit    dofliflfimus    Grandius , 
cui  fi  acquiefcarous,  antevertenda  eft 
uno   ferme  Seculo   Academiae  Bono- 
nienfis  infiitutio.  Ita  ergo  fcribit  Ro- 
bertus  ad  Annum  MXXXIL  de  Bea- 
to  Lanfranco ,  poflea  Cantuarienfi  E- 
pifcopo  ,    cujus    in    proxime    praece- 
denti  Diflertatione  fuit  mihi  fermo  : 
Lanfrancus    Paplenfis    &"  Gamerius    fo^ 
cius   ejus ,    repertis  apud  Bononiam  Lt- 

gihus 


11         DISSERTATIO  SUADRAGESIMA^ART^: 

gtbus    Romanis  Jufliniani    Intperatoris  ,   A 
operam  dederunt ,  eas  legtre  &  aliis  ex- 
ut  verum  farear  , 


pontre .    Equidetn  , 

dubium  ,  ancipitemque  in  ifta  con- 
troverfia  me  fentio  ,  quando  tantam 
intcr  Urfpergenfem  ac  Robertum  de 
Monte  difcordiam  intueor,  «juum  il- 
le  ad  Annum  MCXXVI.  fub  Lotha- 
rio  II.  ac  fi  mavis  ad  Annum  MCII. 
fub  Comitiffa  Mathilde,  Irnerii ,  fl- 
ve  Guarnerii ,  feu  Warnerii  aetatem 
ac  labores  ftatuat,  altcr  verb  ad  An- 
num  MXXXII.  Etfi  aliquantulum  ve- 
tuftior  Robertus  de  Monte ,  qu^m 
Abbas  Urfpergenfis  ,  uterque  tamen 
multis  poft  Lanfranci  mortem  annis 
floruit  ,  &  fcripfit ,  ita  ut  cur  uni 
potius  qu4m  alteri  iidem  adhibeas , 
aut  neges  ?  Urfpergenfis  autem  mul- 
tos  e  praecedencibus  Hiftoricis  ad 
tnanum  habuit,  dum  fuam  contexc- 
rct  Hiftoriam .  Praeterea  Milo  Cri- 
fpinus  ,  Cantor  Beccenfis  in  Vita  e- 
jufdem  Beati  Lanfranci  Cap.  I.  haec 
tantum  fcribit  :  In  primaeva  aetate 
fatre  orbatus ,  quum  ei  in  honorem  c^ 
dignitatem  fuccedere  deberet ,  relicli  Ci- 
•vitate,  amore  difcendi ,  ad  fludia  Lite- 
rarum  perrexit.'  ubi  plurimo  tempore  de- 
moralus ,  omni  fcientiA  faeculari  perfeile 
imbutus  rediit .  Sl  Lanfrancus  in  pri- 
tnaeva  aetaie  ad  ftudia  Literarum  pro- 
feftus  eft  ,  &  quidem  amore  difcendi , 
quci  nobis  a  Roberto  exhibetur  alio- 
rum  in  ftudio  Legum  Magifter?  Rur- 
fus  ,  fi  primus  inter  Italos  repertas 
apud  Bononiam  Leges  Magifter  fuif- 
fet  interpretatus,  cur  hanc  ejus  lau- 
dem  non  noviffet ,  non  depraedicaf- 
fet  Milo  Beccenfis  Monachus,  atque 
illius  aequalis?  Hifce  adde,  ros  nu- 
per  vidiffe  iVamerium  Judicem  Bono- 
nienfem  ab  Henrico  IV.  Augufto  ma- 
gni  faftum  ,  qui  procul  dubio  viven- 
te  Mathilda  Comitiffa  floruit  .  At 
non  plura  ego  de  hujufmodi  contro- 


B 


D 


_  2» 

verfia  .  Quod  tamen  paene  ccrturn 
reor ,  nequaquam  ab  Anno  MCXXV III. 
cum  Doftoribus  Bononienfibus  dedu- 
cenda  eft  origo  Scholae  in  Civitate 
Bononienfi  .  Teftem  ncmpe  habeo  , 
qui  id  mihi  perfuadeat .  Is  eft  Ano- 
nymus  Au6^or  Poematis  Cumani,  fi- 
ve  dt  Bcllo  <&  txcidio  Urbis  Comen- 
fis ,  quod  inluftratum  a  Cl.  V.  Jofe- 
pho  Maria  Stampa  Clerico  Regulari 
Somafchenfi  ,  in  Tomo  V.  Rer.  Ita- 
licar.  evulgavi:  Ibi  Poeta  res  geftas. 


eafque 
enim 


a   fc   vifas   defcribit  •    inquit 


adversixs    Co- 
in    haec    verba 


Falfa  tacebo , 

Quaequt  meis  oculis  vidi ,  potiut  referah$ . 

Ille  crgo  aaa  Anno   MCXIX.    refe- 
rens  ,     Populofque   recenfens    a    Me- 
diolanenfibus    accitos 
mcnfes ,    verfu    iii. 
loquitur : 

DoBa  fuas  fecum  duxit  Bononia  Leges , 

Scribit  ille  rurfus  ad  Annum  MC- 
XXVII.  verfu  1848.  Bononienfium 
copias  Mediolancniibus  fefe  adjun- 
xiffe: 

Do&a  Bononia  vtnit  &  huc  eum  Lt" 
gibut  una. 

Si  circiter  Annum  MCXXX.  Co- 
menfis  Poeta  tam  expreflis  &  gran- 
dibus  repetitis  verbis  do&am  appel- 
lat,  eamque  laudac  uti  Jurifpruden- 
tiae  Romanae  Magiftram  Bononiam , 
hinc  intelligas  neceffe  eft  ,  jam  lon- 
ge  antea  ibi  fuiffe  coeptam  ,  ^mmo 
conftabilitam  difciplinae  Legalis  Scho- 
lam  ,  ejufque  praerogativae  famam 
jandiu  evulgatam  fuiffe  per  univer- 
fam  Italiam  .  Non  exiguo  annorum 
fpatio  opus  fujt  Bononienfibus,  ut 
jure  in  fuis  Nummis  infcriberfnt 
BONONIA  DOCET.  Attamen  jam 
circiter  Annum  MCXXX.  eorum  Ci- 
B     1  vitas 


ANTIPUIT,  MEDII  AEVI 


vicas  do&a  appellabatur  .  Itaque  per- 
fpicuum  puro  ,  amovcndam  effe  a 
temporibus  Lotharii  II.  Augufti  Scho- 
lae  Bononienfis  originem  ,  atque  ae- 
tatem  Irnerii  five  Wernerii  ,  primi 
Legum  in  Bononienfi  Civitatc  in- 
tcrpreti^ ,  refte  componi  cum  aetate 
Comitilfae  Mathildis  ,  ipfumquc  e- 
tiam  per  complures  Seculi  Undccimi 
annos  praeefie  potuiffe  Scholae  apud 
Bononienfes  ,  hoc  eft  in  patria  fua 
inflirutae. 

Nam  quod  eft  ad  Pandeflas,  etfi 
fama  ante  quadringentos  annos  apud 
Pilanos  vigeat,  pretiofum  ac  vetu- 
Riflim.um  Codiccm  eos  compleften- 
fem  .  in  direptionc  Amalphiae  Anno 
MCXXXV.  a  Pifanorum  copiis  fuif- 
fe  repertum,  ac  inde  Pifas  adveftumj 
«^uippe  Frater  Raynerius  de  Gracchiis  , 
Ordinis  Praedicatorum ,  in  fuo  Poif- 
mate  caliginofo,  quod  evulgavi  To- 
mo  XI.  Rer.  Italicarum  ,  difertis  ver- 
bis  cj  is  rei  mentionem  fecit  circiter 
Annum  Chrifti  PvICCCXL.  artamen 
ficri  etiam  potuit  (  quod  contcndit 
Cl.  P.  Grandius)  cjufmodi  famam 
non  fac  folidis  fundamentis  nixam 
fuifle.  Ad  hacc  etiamfi  daremus,  An- 
r.o  MCXXXV.  incidiffe  in  Pifanorum 
manus  Pande£larum  Codicera  (  qua 
<ie  re  inter  praelaudatum  Abbatem 
Grandium  &  Bernardum  Tanuccium 
tunc  in  Academia  Pifana  doftiffi- 
mum  Juris  Interpretem  controvcrfia 
efferbuit)  minime  inde  confequitur , 
ftatuendum  effe  atque  credendum  , 
praecedentibus  Seculis  Codices  omnes 
&  ufum  Pandeftarum  prorfus  exci- 
diffe ,  itaut  Pifano  illi  unico  debea- 
xnus  totam  Digeftorum  in  Italia  re- 
ftitutioncm .  Quifquam  aiius  eorum 
Codex  fuperfuiffe  apad  Italos  potuit. 
Et  revera  Im^rius  longe  ante  eum 
annum  ,  ipfo  Urfpergenfi  tefte  ,  Pan- 
de£tac  Bononiae  difcipulis  expofueratf 


24 


c 


D 


&  Gloffis  ornarat.  Rarifllmi  autetn 
fafti  fuerant  in  Italia  Diocftorum 
Libri  ;  &  qui  ex  Juris  peritis  dicio- 
res  erant,  totam  fcrme  fupellec\ilem 
Romanae  Jurifprudentiae  conftituebant 
in  Codice  Juftinianeo,  Novellis,  at- 
quc  Inftitutionibus.  Sed  ut  intelligasj 
vel  poft  declinationem  Imperii  Ro- 
msni,  &  ante  Annum  MCXXXV. 
quo  Amalphitanus  Codex  repcrtus 
fuifle  traditur ,  alii  in  Italia  habe- 
rcnrur  Pandcftarum  Libri,  en  tibi 
exemplum  ,  quo  evincatur  ,  Anno 
DCCm.  Italicos  illos ,  qui  Legc 
Romana  vivebanC  (cujufmodi  fuere 
Clerici,  &  Monachi  plerique)  Dige- 
ftorum  auftoritatem  adhibuifl^e  in  fuis 
controverfiis .  Hinc  etiam  videas,  Bo- 
nonienfes  minime  exfpeftafle  Pifanuna 
Pandeftarum  Codicem  Amalphitanis 
ereptum  ,  uti  praeter  tot  alios  Cl. 
V.  Henricus  Brencmannus  in  Hiftor, 
Pande£lar.  Trajecti  ad  Rhenum  An- 
no  MDCCXXII.  typis  edita  cenfuit, 
quo  ad  illuftrandos  &  cxplicandos 
Digeftorum  Libros  uterentur .  Frag- 
mentum  autcm ,  quod  heic  fum  da- 
turus  ,  pars  eft  Apologctici  a  Juri- 
iconfulto  eorum  temporum  concinna- 
ti  pro  Epifcopo  Arrctino  contra  Se- 
nenfem,  ob  celebratiffimam  litem  in- 
ter  eos  agitatam  de  Paroeciis  aliquot 
controverfis .  Membrana  mutila  &  prin- 
cipio  carcns ,  unde  hoc  fragmentum 
defcripfi,  adfcrvatur  in  nobili  Archi- 
vo  Capituli  Canonicorum  Arretii  j 
&  eft  apographum,  quantum  quidem 
mihi  videbatur,  ante  fexcentos,  aut 
feptingentos  annos  exaratura  .  Cuc 
ver6  Chartam  fpe£lare  ad  Annunt 
Chrifti  DCCLII.  fidenter  afTevercm  , 
ipfe  Leftor  intelliget,  fi  Afta  eju- 
fdem  controverfiae  fcrutetur ,  quae 
ia  DifTertatione  LXXIV.  dc  Farochiit 
congeram ,  ubi  Stephani  II.  Papae 
Baila  Anno  eodem  data  innuit  San-> 


15         DISSER7AT10  SUADnAGESIMAQUAHTAi         t6 


31  Jfmpfani  Corpusy  violenter  a  Se- 
nenfi  Epifcopo  afportatum :  quod  i- 
dem  facinus  hoc  ipfo  Libello  infe- 
glatur  anonymus  Jurifconfultus ,  Le- 
ges  Codicis  Juflinianei ,  &  Digt/iorum 
adversus  Senenfem  Epifcopum  intor- 
quens .  En   ipfura    anti^uitatis  venc- 


randae  fruftulum  parum  putum ,  qua>. 
le  in  pergamena  inveni  .  Nifi  rot  ». 
lia  veterum  Juris  perirorum  monu- 
menta  edax  tempus  abfumfiffet ,  fae- 
pe  etiam  Digeftorura  mentia  nobia 
occurrerec. 


Fragmentutn  Libelli  contra  Senenfem  Epifcopum   pro  Arretino  confe- 
fli,  ubi  Digeftorum  aufloritas  adhibetur,  Anno  752. 


Jacrilegio  proximum  efl  , 

nedum  San&orum ,  vevum  etiam  quotum- 
libtt  hominum  Sepuhtorum  violationem , 
nemtni  Juris  perito  non  efl  indubitatum  ^ 
Poteflatefque  loci ,  fl  hoc  vendicare  ne- 
glexerint ,  infcmia  laborare ,  ut  in  Co- 
dicis  Libro  Nono ,  Titulo  de  Sepulcro 
•uiolato:  Si  quis  Scpulcrum  laefurus 
attigerit,  locorum  Judices  ,  fi  hoc 
vcndicare    neglexerint,    pene    norai- 

ne quam  viginti   Librarum 

auri  in  Sepulcrorum  violarores  ftatu- 
ta  pena  damnari.  Preterea  locus  ipfe 
in  quo  Sepulcrum  reponitur,  publi- 
cetur,  ut  in  eodem  Titulo.  Et  fi  fort^ 
detra£lum  aliquid  de  Sepulcro  ad 
Domum  ejus  Villamque  afportaffe 
reperiretur,  Villa  ,  five  domus ,  aut 
edificium ,  quodcumque  efto ,  Fifci 
juribus  vcndicctur.  Ergo  Senenfls  E- 
fifcopus  non  potefl  pettre  jura  Ecclefiae 
non  Juae ,  prejertim  cum  neglexiffet  dare 
vindiBam ,  •^  eb  hoc  infamia  laborare  y 
cum  etiam  in  eo ,  quod  ratum  habuit  , 
mandaffe  intelUgatur ,  t*t  in  Digeftis  ra- 
thiabitio  mandato  comparatur ,  cum  ra- 
ihiabitiontm  ttiam  in  maltficiis  locorum 
babere  valet .  Ergo  idem  jubere  maltfi- 
cium ,  &  rathum  abere ,  poftquam  fa- 
Hum  efl .  Satis  autem  habet  ratum ,  qui 
in  Ecclefla  ,  cui  preefl  ,  facrilegio  rem 
ablatam  tenet  .  Jtem  iit  Otiavo  Lihro 
Ccdicis  legitur:   Si   quis    in  tanta  fu- 


B 


D 


roris  pcrvencrit  audacia ,  uC  pofTeflio- 
nem  rerum  apud  Fifcum  ,  vel  apud 
quoslibet  homines  conllitutarum  ante 
eventum  judicialis  arbitrii  violenter 
invaferit ,  dominus  quidem  conftitu- 
tus  poffeflionem,  quam  abftulit  ,  re- 
flituat  poffeffori ,  &  dominium  cju- 
fdem  rei  amittat.  Sin  ver6  alienarum 
rerum  poffeflionem  invafit,  non  fo- 
liira  ea  poflidentibus  reddat,  veruni 
etiam  efliraationera  earundem  rerum 
rcftituere  compeliatur  .  Quod  auten» 
hec  Qiteflio  procedere  debeat ,  Nonus  Co- 
dicis  Liber  ttflatur  Tituto  ad  Legem 
Juliam  de  Vi  publica  &  privata :  Sl 
quis  ad  fc  fundum  &  quodlibet  a- 
liud  afferit  pertinere  ,  ac  reftitutio- 
nem  fibi  competcre  poffeflionis  pu- 
tat  :  inter  cttera:  quod  fi  omifsa  ap- 
pellatione  vim  poflidenti  intulerit, 
ante  orania  calumnie  caufam  cxami- 
nari  precipimus  .  Liber  quoque  Dige- 
ftorum  concordat ,  ut  prius  de  Crimina- 
li  difcetetur .  Quando  autem  infcriptum 
habet  ,  datam  fuiffe  ftntentiam ,  ut  fa- 
cramenti  pars  ita  fe  tueretur  ^  i^  per 
Senenfes  reman/iffe ,  habetur  in  Quarto 
Libro  Codicis  ,  Titulo  de  rebur  creditis 
gtneraliter  de  omnibus  furamentis ,  intef 
cettra :  Si  Judex  appcllationis  praefi- 
dens  bene  eidera  illatum  jus  juran- 
dum  a  parte  ante  recufatum  pronun- 
ciavcrit,  res  fecundtim  quod  judica- 
ta  efl  ,  perraanebir . 

Ai 


57 


Ad  eadem  tempora  referenda  efl 
informis  Charta,  cujus  exemplum  vi- 
ii    in  Archivo    Efterifi,    &    qualem 


AT^TIQUJT,  MEDII  AEVl 


18 


A  reperi ,  lic^t  multis  lacunis  &  erro- 
ribus  Librarii  intermixtam,  omnium 
oculis  fubjicio. 


Donatio  complurium  bonorum  fa6la  ab  Eudochia  SanSlimo- 

uiale  Monafterio  Sanftae  Mariae  in  Cofmedin,  Raven- 

nae  fito,  Anno,  ut  videtur ,  y6y. 


IN  nom!tie  Patris  &  FiUt   &  Spiri- 
tus  San&i.  o^nno  Deo  propitio  Pon- 
tificatus  Domini  Jobannii  Jummi  Ponti- 

ficis  &  univerfatis  Pape .  Deo 

coronato  in  Italia  ,  ^^»«0  f.  die  Sexto- 
decimo  Menfts  ^ovembris  ,  Indidione 
V.  Ravennae .  Exempium  ex  sutentico 
de  Cartula  Donationis ,  quam  olim  fecit 
Eudochia  .AnciUa  Dei  Domno  oineflafio 
Preibitero  Regulae  ■uenerabilis  Monafie- 
rii  Sandae  Mariae  in  Cojmedin  juris 
Jui  in  perpttuam. 

In  nomine  Domini  nojlri  Jeftt  Chrijli 
Dei  &  Salvatoris  nojiri ,  Imperante .... 
piijpmo  P.  P.  ./lugufto  Conjlantino  a 
Deo    coronato    magno    Imperatore ,    .An- 

fto Principatus  ejufdem  tranquil- 

litatis  tAnno  Vigefimo  Quarto  y  Jed  d^ 
Leone  Imperatore  cjus  filio  .Anno  Quin- 

todecimo Tercio    Menfts  Mar- 

eii ,    IndiBione Ravennae 

C^  mtrita  ,    ac  ctiam  beatijfima  ventra- 

hilis  Regulae in  Cofmedin ,    in 

qua  nune  Deo  protegente ,  &  ibi  Do- 
mine  gubernante  ,  Domnus  Aneftafius 
Preshittr  &  Monacus  atque  Abbas 
fraeeffe  videtur .  Ego  quidtm  in  Dei 
nomine  Eudochia  fuprafcripta  Deo  dica- 

ta  ancilla  Dei  donatrix  veftra omni 

renunciatione  animae  meae  atque  quon- 
dam  parentum  meorum  praefens  praefen- 

tis  Jalutis &  donationis  Jcriptu- 

rarum  ratio  nos  promovet ,  illa  femper 
ccnftderare  atque  difponere  que  animarum 
mcritii   dominus  ejus    crtaturam  hominem 

folum etiam    humana  conditio 

in  epportuno  temport  divinis  parere  man- 


B  datis  &  laudibus  dtfervire .  Ideo  firmant 
fptm  ^  fiduciam  habtntes  ^  apertan* 
divinis  promijfionibus  inaeflimabilem  bea- 
titudinem  animat  meae ,  ac  pro  venia 
deliilorum  meorum  *  in  quantum  vires 
exigunt ,  g^  Jpontanta  mea  voluntate 
nullo  penitus  cogente  neque  compelltnte  ^ 
vtl  vim  infertnte  y  fed  noftrae  propriac 
deliberationis    tif    arbitrio    do  ^  dono , 

C   cedo ,    trado praedi8o  Monafterio 

San&ae  femperque  Virginis  Dei  Genitri- 
cis  Mariae  ,  quae  vocatur  in  Cofmedin , 
pojfidendum  ,  idefl  fundum  Centu  Co- 
lonna  ,  qui  vocatur  Ronco  ,  &  fundum 
Viftano ,  qui  vocatur  Ttudota ,  d"  fun- 
dum  Luciano,  qui  vocatur  Polito ,  necnon 
t^  fundum  Cardtto.'  hec  omnia  in  in- 
tegrum  inter  affines lateribus  ab 

D  uno  latere  fundum  Gaxplo  ,  tx  alio  la- 
tere  fundum  Gaibano,  feu  a  tercio  fun- 
dum  latere  limite  ,  qui  vocatur  Sclara- 
no  ,  atqut  a  quarto  latere  alio  limite , 
qui  ad  Raftola ,  vel  omnibus  ad  eofdtra 
fundos  pertintntibus .  Et  infuptr  do  C^ 
dono  in  fuprafcripto  ventrabili  loco  Mo- 
nafterio  SanBae  Mariae ,  quae  vocatuf 
in  Cofmedin  ,  hoc  tft  fundum  Mignonis 
inttgrum ,  ii^  fundum  qui  vocatur  Quin- 
geri ,  C^  Capli^aria ,  feu  fundum  Fa- 
brigo ,  &  fundum  Cufleduda  pertintn- 
tem  ujque  a  limitem  mundum.  Et  in- 
Juper  dono  in  fuprafcripto  venerabili 
Monafletio  San&ae  Mariae  ,  quae  voca- 
tur  in  Cofmedin ,  idtfl  fundum  Cafalt 
Pauli  ,  qucd  efi  Conto  ,  &  fundum 
Farnuli ,  &  fundum  Molarito  ,  Vetuc- 
cia ,    &    trts    umias    particislares    inte- 

gras. 


«p         DISSER7AT10  5UADRAGESIMAQUARTA1         30 


grai  ^  q»ae  fmt  pofttae  it*  fundo  ^  qut 
kiocatttr  Caciolo :  quae  omnia  michi  ve- 
niunt  ex  fucctjftone  parentotum  meoruM  , 
cum  terris  ,  vineii ,  campii ,  pratis ,  pa- 
Jcuis ,  filvis  ,  faleSis  ,  facionalibus  ,  ar- 
buflis  ,  arboribus  ,  fnt&ifetis  &  infm- 
ffiferis  ,  i^  cutrt  cmnibus  ad  eafdem 
pertinentibus  conflituta  tertitorio  Faven- 
tino ,  Cornelienfe  ,  Plebe  Sanili  Marti- 
ni  in  Lablufi ;  vel  omnia  ficut  fuptrius 
leguntur ,  retento  michi  ufufru&u  quin- 
decim  dierum ,  quod  pcffim  venerabili 
fuprafcripto  Monaflerio  San&ae  Mariae , 
quae  vocatur  in  Cofmedin ,  ut  Itges  ce»- 

jent ,  &  eorum cottflare ,  quod  hoc 

efl  per  Ltgem  retintre  ,  quod  efl  trade- 
re .  Poft  vero  tranfaSlos  quindecim  dies 
uft*fru&uatie  pro  prefato  venefabili  Mo- 
nafterio  San&e  Marie ,  que  vocatur  in 
Cofmedin  ,  congregationique    ejus  ,   f«pe- 

rius  nominatas  res  in  integrum ficut 

Juperius  legitur ,  mea  in  te  decrevit  vo- 
luntas ,  habeas ,  teneas ,  pcjfideas  per 
jus  vete  domtniumque  tuum ,  congrega- 
tionifque  e/us   in   petpetuum    pojftdendum 

ad  ufum  &  fuflentamentum defer- 

vierint falario ,   in  ibidem  perma- 

nendum  ,  non  vendendum  ,  nec  donandi , 
aut  aliis   largitndi  ,    aut    per    commttta- 

ctonem vel  ingenium  ,  ftd  fem- 

per falarh  ,   in  fuprafcripto  vene- 

rab  li  Monaflerio  in  petpctuum  perma- 
nendum    pro    remedio    anime    mee  ^  de 

quondam di£lionem  ,  €5*  ad   futu- 

fa  eterne  vite  effe  patticipes  contra  quam 
eciam  donacionem  me  a  prefenti  die .... 

policeri  petmanendum non  per  me , 

neque  per  aliquamcumque  oppofisam  per- 

fonam pfocuratoris non  ad 

tundum   Judicium  ,    &    non    duplican- 

dum ratione  contraire ,    quia  Le^i- 

bus  cautum  efl  ,  ut  quod  femel  donatum 
v^l  conctffum  fuerit ,  &  maxime  in  vt- 
nerabilil^us  locis  ,  nullo  modo  revo  etur 
ctxntra  hufus  donationis  t»e  a  piferti 
die  Cartulam legitm ,  jureta  vcei 


B 


D 


dico  per  dlvina  omnia ,  &  per  lotpttt 
facra  fanfla  Evangelia  ,  quae  corporali- 
ter  obfculans  tango ,  Stdeque  San&a  ^- 
pofiolica,  &  Imperatorum  Jalutem ,  at- 
ttflaticne  lonfirmo  ,  me  contra  prefcri- 
ptam  donationem  mea  propria  &  fpon- 
tanea  voluntate  optuli  in  fuprafcripte 
Monaflerio  numquam  effe  ventura ,  fed 
perpctuis  temporibus  inlefam  atque  im- 
maculatam    confervare    &  cuflodire   pto- 

mitto  ,    exclufo  me  meofqut    hinc 

Legum   beneficia  ,    juris ,    &    fafti  i- 
gnorantia ,    foris,    locifque,    prefcri- 
ptione    alia  ,     Senatoque    Confulto  , 
quod   de  mulieribus  preftitit,   benefi- 
tio  retra£landi ,  nec  non  &  de  Reli- 
giofitati  abitus  ,  &  quod  de  Reliftis 
lunc  pcr  Legem  indulta  donantibus  , 
Et  hoc  procurart  decrevit ,  ut  nulLm 
habeatis  licentiam    vos   Juprafcriptif   sA- 
neflafius  Presbper,   qir  Erguminus ,  tui' 
que   Juccejfores  ,    vel    Congregationes  de- 
Jerviendum  cujufqut  in  perpctuum  in  fe- 
pe  difio  Monaflerio   Juerit    quoquo    tem- 
port  per  qualecumque  ingenium  prenomi- 
natas    Jundoras  cum  omnibus  ad  eafdem 
Jundis  pertinentibus ,  fiiut  fuperius  legi- 
tur ,    ex    partt    vel  tx    teta ,    neque    per 
commutationem  nequt  per  henfiteotico  ti- 
tulo ,    neque    per  nullo  contratlo  a  Jala- 
rio  fuprajcripto  Monafierio  quicquid  ma- 
joris  vel  minoris  perfona  dare  aut  dona- 
re ,  aut  de  jure  Juprajctipto  extraneate  . 
Sed  imperpetuum  fiat  pro  candela  e^  a- 
itmonia    Congregationis    Monafletii    Jru- 
ges ,  quas  fibi  Deus  annualiter  prepara- 
vtrit ,    prout    fata    Jum  ,     indulgentiam 
peccatorum  meorum ,  vel  requiem  animat 
meae ,    Quam    vero    inrevocabiltm    dona- 
tionis   Cartulam  ,    ficut  fuperius   legitur  g 
abfqut  ullo    modo ,    vi ,    metu  ,    &   cir- 
cumfcriptione' ctffante  ,   Vitalliano  Tabel- 
lario  hf/us  Civitatit  Ravenne  noflto.... 
dum  diBavi ,    i^'    fubter    manu    propria 
fignum  San&ae  Crucis    feci  ,    ttflibufqut 
a  mt  tcgatis  cbtuli  fubfcribsndam  ,    (3* 

ea>i» 


'51  ANTISIUIT. 

tam  vobls  fupvafcripte  Congregationi  pre- 

di tflii  liberalttjus  mancipalibus 

tthgare  malueritis ,  liheratrs  tribuo  & 
tomedo  ex  morc  ticentiam  aUegandi ,  de 
quorum  oir  de  tjuibus  cmnibus  bonis  fu- 
pra/criptis  flipullo .  Imperantibus  Domi- 
vorum  piiffimis  ^uguflorum  P.  P.  %Au- 
gvflorum  Conftantir.o  t/inno  Qiiadrage/t- 
tno  OBavo  ,  Principatus  ejufdem  .Anno 
Vigefimo  Q^tarto ,  fed  (^^  Leone  ejus  fi- 

iio  ,yfnno  Q^tintodecimo ,   die Maf- 

cii  ,   IndiBione  Qttinta  ,   Ravennc  . 

Signum  «Jt  taonus  fuprafcripta  Eudo- 
ehia  donatrix  nofira ,  veli&a  quondam 
Bafilius  pyefcns  ad  omnia  fuprafcripta , 
cmn  releCia  efl  (^  fubfcripftt . 

Conflantinus  Trihvnus  Kumevum  Le- 
iton  huic  Cartule  donationis  de  fupra- 
fcriptis  fundis ,  e^  tres  uncias  faBam 
in  tAneflafio  venerabilis  %^bbatis  ,  &> 
per  eum  in  fuprafcripto  Monafierio  San- 
ffac  Marias  sn  Cofmedin  ab  Eudochia 
veligiofa  femina  ,  .Ancilla  Dei ,  fupra- 
Jcripta  donatrix ,  que  me  prefentc  fignum 
fan&e  Cruiis  fecit  ^  e^  ei  releffa  efl ; 
rogatus  ab  eadem  teflis  fubfcripfi  ,  & 
buic  Cartute  mei  prefentia  dc  fuprafcri- 
pta  Evangelic  traditam  vidi . 

Ego  Marinus  Domeflicus  bandt  primi 
huic  Cartule  donationis  de  fuprafcriptis 
fundis  &"  tres  uncias ,  quc  fuperius  ie- 
gitur  fa8a  in  ointflafio  venerabili  %/Ib- 
bati  ab  Eudocbia  ./^ncilla  Dei  fupra- 
fcripta  donatrix  ,  iZ^  hanc  Cartam  fu- 
prafcripta  fanffa  Evangelia  traditam 
vidi . 

Egn  Tcphanns  handi  primi  Domefli- 
eus  de  fuprajcriptis  fundis  &  tres  un- 
tias  ,  fict*t  Itgitur  ,  traditam  vidi . 

Vitalianvs  Tchcllio  hujus  Civitatis 
Ravenne  Jcriptor  hv.jus  Cartule  donatio- 
rtis  ,  vt  lupcrius  lcgitur  ,  pofl  rcboratio- 
«em  tfflium  Uquc  traditam  comptevi  C^ 
abfotvi  . 

*tt  Jchannes  flius  Johannis  ^egotia- 
Utii ,  httie  ppginat  excmptt ,  ut  Jupcrius 


MEDIl  AEVl 


A 


31 


B 


D 


legitur  ,   quam  vidi ,  ^  legere   audivi » 
t^  pro  recordatione  fcribere  rcgavi . 

ijf  Gerardus  Tcberti  fitius  huic  pagl- 
nc  exempli  ,  ut  fuptrius  lcgitur ,  quatn 
vidi  i^c. 

*Jt  Georgius  Jitius  quondam  Grimaldi 
huic  paginac  cxempti  &c. 

♦Jt  Ego  virb  Cafariota ,  Impertatts 
v4ule  Notarius  faBo  &  fcripto  figno  me 
in  hoe  cxemplo  fubfcripfi ,  quoniam  ip- 
fttm  concordarc  cum  vcttri  exempto  com- 
peri  , 

*Jf  Ego  Guido  Blancus  y  Imperialis 
K^ute  IQotarius  faSlo  (jr  fcripto  figno 
meo  in  hoc  exemplo  &'c. 

^  Ego  ufimi^atus  ,  Imperiatis  ,Ault 
Notarius  faBo  &  fcripto  i^c. 

i^  Ego  Smeratdus  ,  Imptriatis  s/Jule 
Notarius ,  hu/us  exempti  fcriptor ,  ut  in 
excmplo  vetcri  comperi ,  ^  cum  legi , 
nihil  addens  nequc  minttcns ,  quod  Jen- 
tentiam  vtl  fenjum  tnutet ,  nifi  in  com- 
pcfitione  Literarum  vet  Sitabarum  tatn 
fcripfi  atque  ccmptevi , 

In  donatione  ifla  animadverteris,' 
Sanftimonialem  Eudochiam  eviftio- 
nem  polliceri ,  renuntiando  juris  & 
faiii  ignorantiae ,  praefcriptioni ,  (^  Se- 
natus  Confutto  ,  quod  de  Mutlcribus 
praefiitit  &c.  Nomine  Senatus  Confutti 
nihil  aliud  ego  fignificari  opinor  , 
nifi  Vellejanum,  de  quo  titulus  eft 
Lib.  XVI.  Digeftorum ,  1.  Et  primo  , 
Quae  mea  conje£tura  fi  vera  cft , 
rurfus  habemus,  Seculo  Vllf.  Raven- 
nae  ufurpatam  fuiffe  auftoritatem  Pan- 
dcflarum,  five  DigeRorum .  Nam  etfi 
in  Codice  quoque  Lib.  IV.  Titulo 
XXIX.  Leges  habeantur  fpeftantes 
ad  Senatusconfuttum  Velttjanum ,  atta- 
men  veri  videtur  fimilius ,  Pande£tas 
ipfas  innui,  in  quibus  ipfum  Sena- 
tusconfultum  refertur  .  Sed  ne  in 
Gallia  quidem  defiit  unquam  Dige- 
ftorum  fivc  PandcCiarum  ufus,  meque 

in 


"^j         DISSERTATIO  QUABRAGESIMA^UARTA: 


in  eam  opinionem  compelHc  Vita  Al 
drici  Epilcopi  Ccnomsnenris ,  edica  a 
Baluzio  Tom.  ^.  Mifcellaneorum  . 
Floruit  ille  Seculo  Chrifti  Nono  , 
imperante  Ludovico  Pio .  Et  quum 
conrroverfia  ferveret  inter  ipfum  An- 
tiftitem  ,  &  Sigifmundum  Abbatem 
caufsi  Monafterii  Anifolae,  inter  Le- 
ges ,  quas  ipfc  Epifcopus  pro  fe  lau- 
davit  ,  recenfentur  quinque  Capitula  B 
de  ijfeBu  fententiarutn  ,  &  finihtts  li- 
tium ,  Pauli  fententiamm  Lib.  V.  Infra 
etiam  mcmorantur  verba  Pauli  Lib. 
L  Sententiarum  Tit.  IX.  Ivo  quoque 
Carnotenfis  Epifcopus  ante  Amalphi- 
tanam  direptionem  Leges  quafdam  e 
Digeftis  petitas  laudavit .  Aliis  quo- 
que  hanc  ipfam    veritatem   confirma- 


nunc  nobis  in^erenda  eft  mentio  '^ 
Haftenus  ad  Juris  Ci«i!is  fcientiam 
propagandam  incubuerat  Bononienfiurr» 
cura  3c  induftria  .  E  publica  re  poft 
aliquot  annos  vifum  eft ,  excolendum 
quoque  in  Scholis  proponere  Jus  Ca- 
nonicum .  Scientiam  profefto  Cano- 
num  Ecclefia  perpetuo  optavit  in  Sa- 
cerdotibus  ,  ac  praefertim  in  Epifco- 
pis ,  quum  ad  eorum  normam  &  nno- 
res,  &  regimen  Cleri  ,  &  judicia  , 
uno  verbo  univerfa  Ecclefiae  politia , 
conformanda  forent.  Et  nuUa  quidena 
erat  olim  Cathedralis  Ecdefia,  nul- 
lum  faltem  ex  infignibus  Monafteriis, 
ubi  non  haberetur  Colle£lio  aliqua 
Canonum  .  Parum  fortafle  in  reliquis 
Literis    ac    difcipiinis    exculti    eranC 


runt    praelaudatus     P.    Grandius ,    &    C   Epifcoporum  &  Sacerdotum  praecipui  J 


Clarifs.  V.  Virginius  Valfecchius  Mo 
nachus  Benediftinus ,  &  ipfe  Pifani 
Lycaei  ornamentum  in  Epiflola  edita 
de  Vttaibus  Pifanae  Civitatis  Conflitu- 
tionibus ;  ita  ut  fidenter  affirmare  jsm 
quifque  poflit ,  non  exfpeftaffe  Bono- 
nienfes,  ut  fupra  innuimus  ,  Pifanum 
Pandeftarum  Codicem  ,  Amalphiranis 
ereptum  ,  ad  illuftrandos  Digefiiorum 
Libros . 

Hanc  er^o  laudem  primam  fibi 
procuravit  Bononienfis  Civitas  Secu- 
lo  Undecimo,  nempe  Scholam  Ro- 
mani  Juris  illufJrem  aperire,  qualem 
ceterae  antea  nunquam  habuerant  . 
An  aliud  quidquam  difcipulis  illuc 
ea  de  caufla  confluentibus  tunc  ex- 
plicaretur  ,  ex  monumentorum  ino- 
pia  decernere  nemo  poflit.  Anony- 
mus  Poeta  Novocoimenfis  tan'ummo- 
do  ob  reftaurarum  Lr^um  ftudium  , 
do£lam  &  celebrem  Bononiam  ao- 
pellat.  Et  hoc  quidem  a  BTnonienfi- 
bus  multa  cum  laude  Siecuio  Unde- 
cimo  peraftum .  Sed  altero  Seculo , 
hoc  eft,  Duodecimo  eadem  Civiras 
novum  decus  fibi  procuravit,  cujus 
Tom.  IX. 


D 


at  11  faltem  Canonum  ftudium  rcti- 
nere  confueverunc:  quod  fane  mul- 
tum  conrulit  ad  fervandam  illaeram 
ignorantiae  temporibus  Fidem  ortho- 
doxam  ,  Traditionem ,  ac  Difcipli- 
nam .  Ex  hifce  Codicibus  MStis  & 
vetuftis  multi  adhuc  fuperfunt,  & 
plerunque  unus  ab  altero  diverfus , 
quod  lubinde  recentiores  antiquis 
Colleftionibus  nova  ,  aut  ab  aliis  ne- 
gle£Ia  adjungerent.  Potifiimum  ver6 
invaluit  Ifidori  Mercatoris  Sylloge  > 
quae  quamquam  Ipuriis  mercibus  a- 
bundet,  attamen  vix  edita  magno  in 
honore  praefertim  apud  Italos  fuit. 
Et  ad  hujufmodi  quidem  Canones 
colligendos  ,  &  aliquo  etiam  ordine 
donandos,  ut  antiquiores  omittam  , 
in  Germ^nia  Regino  Abbas,  &  Bur- 
chardus  Wormatienfis  Epifcopus  in- 
fudarunt,  uti  &  in  Ttalia  Anfelmus 
Lucenfis  Epikopus  ffi  tamen  is  rc- 
vera  auftor  eft  Colh^tionis  in  Co- 
dice  Romano  confcriptae)  &  Deufde- 
dit  Cardinalis  circiter  Annum  M- 
LXXXVII.  &  in  Gallia  felicius  quhoi 
reJiqui  praeccdentes  ivo  Carnotenfis 
C  Epifco- 


55  ANTIQVIT, 

Epilcopus  circiter  Annum  M'^.  Col- 
Jtftiones  minorum  gentium  non  me- 
moro ;  &  potius  innuam,  mihi  olim 
infpfftum  fuiffe  in  Ambrofiana  Bi- 
bliorheca  MStum  Codicem  ,  cujus 
antiquitatem  ex  characlerum  forma 
mctiens  ego  ,  conjiciebam  fpcftare 
pcffe  ad  Seculum  XI.  &  fortaffis  ad 
X.  Ibi  Colleftio  ampla  Canonum, 
fed  fine  Auftoris  nomine,  quales  fer- 
me  funt  &  reliquae  .  Utitur  ille 
Colleclor  Canonibus  Conciliorum  , 
auftoritate  Sanflorum  Patrum  ,  De- 
cretalibus  ab  Ifidoro  Mercatore  con- 
fiftis,  &  Capitularibus  Regum  Fran- 
corum  .  Ibi  duo  Traftatus  leguntur  , 
alter  de  gravibus  mortalibufque  Pec- 
catis  ac  criminibus,  eorumque  poe- 
nitudine  &  fatisfaftione  .  Incipit  : 
Quae  fuHt  autem  gravia  iZ^  tnortalia 
feccata  &c.  Alter  eft  de  materta  prin- 
cipalium  Vttiorum  ,  eorumque  origirte  . 
Incipit  :  Humani  generis  Creator  & 
Conditor  Dius  &c.  Hujus  Opufculi 
Auftor  fententias  praefertim  adfert 
Caffiani ,  Serapionis  ,  aliorumque  Pa- 
trum .  Tum  :  In  nomine  Janiiae  Trini- 
tatis  incipit  Liber  Secundus  ex  Opufcu- 
lis  vel  inflitutis  Catbolicoyum  Patrum 
breviter  exctrptus  .  Quibus  modis  cuncla 
per  Cbrifti  gratiam  humano  generi  re- 
inittuntur  peccata  .  Ibi  leguntur  Cano- 
ties  Poenittntiales .    Ibi    laudatur    Fru- 


MEDII  AEVI 


A 


B 


3^ 


duofus  Epifcopus  ,  &  eJi&a  Sanlti  jf" 
pollonii  de  Jejunio  quartae  &  Jextae 
Feriae.  Succedunt  capita  centum  tre- 
decim  e  Cepitularihus  Domni  Karoli 
praeclarijjimi  Imperatoris  .  Deinde  no- 
tnina  Rcgionum  continentium  intia  fe 
Provincias  centum  duodecim  ,  Italia , 
Gallia,  .^frica  ,  Spania^  Illyricus  ,  Thra- 
cia  ,  ^Afiay  Oriens  ,  Pontus  ,  ^egyptus  ^ 
Britannia .  Infra  habetur  Cap.  de  qua~ 
tuor  Synodis  principalihus  ,  Succedit 
brevis  annotatio  de  rtliquis  Syncdis  , 
quam  heic  evulgare  conftirui  .  Sed 
antea  monebo,  infra  occurrere  in  eo- 
dem  Codice  Edi6lum  Childeberti  Re- 
gis  cum  hoc  titulo:  Dijcretio  Cbilde- 
berti  Regis  Francorum  viri  inluftri  , 
Cum  nos  in  Dei  nomen  omnes  Kalendis 
Martii  &c.  Plura  non  dcfcribo,  quum 
edita  fint  Tomo  I.  Capitularium  e- 
ditionis  Baluzianae .  Denique  ibidem 
Sermo  legebatur ,  cujus  en  prima  ver- 
ba  :  Fratres  Preibyteri  ^  Sacerdotes  Do- 
mini  cooperatores  ordinis  noftri  eftis  &e, 
Deprehendi  ,  Sermonem  cfTe  Leonis 
IV.  Papae  in  Romana  Synodo  reci- 
tatum  ,  quem  habes  Tom.  VIII.  pag. 
35.  Conciliorum  editionis  Labbeanae. 
Luce  minime  indignus  ,  fortaffis  e- 
tiam  ufui  erit  ali;ui  Catalogus  Con- 
ciliorum  quorundara  ,  cujus  nuper 
mentioncm  feci. 


Index  veterum  aliquot  Conciliorum  ProvinciaHura  ante  annos  ^cOt 
fcriptus   in  Gcdice  Biblioihecae  Ambrofianae  , 


PRima  annotatio  ,/fnquiranae  Synodo, 
quae  ante  'Nicatnam  ftrtur  fuiffe  j 
Jed  propter  auiloritatem  majorem  poftpo- 
nuntur ,  in  qua  Patres  dece^n  &  oSio 
flattterunt  Canones  viginti  quatuor ,  quo- 
rum  au&or  maxime  Vitalis  ,Antiochenus 
Ep'lcopas  exftttit  ,  In  qua  Patrts  tre- 
dtiitn  fittuerunt    Canonts    quatuordecim , 


E  j  quorum  au^^or  tnaxime  Vitalis  SalaminuM 
i  exftitit ,  Tertia  Gangrenfts ,  quae  pcfl 
tJicatnam  legitur  fuiffe  ,  in  qua  Patres 
Jexdectm  ftatuerunt  Canones  viginti  pre- 
pter  quajdam  neceffitatts  Ealtfieftices  , 
maxirr.e  contra  Euftafium  ,  qui  dicebat  , 
qucd  nuhus  in  conjugali  gradu  pefttus  » 
nec  tillui  fidtlis,    qui    non    ommbus  r«- 

nuncia- 


37         DISSERTATIO  QUADR 

nunciartt  ,  qttae  pojjideret  ,  fp^n*  ai  A 
Deum  haberet ,  '<&  ruulta  alia  e/us  ve- 
nenofa  ,  quae  enutnerare  longum  e/l  . 
Q_iarta  Sardicenfti,  i»  q»"  Patres  fexa- 
giiita  fiataerunt  Canones  viginti  &  «- 
Hum  ,  quofttt»  auBof  maxime  O/tus  Cor- 
duben/i'  Epifcopus ,  (J^  l^iitcentius  Ca- 
puatius  Epifcopus ,  &"  Januarius  B:nt- 
ventanus ,  c^  Calepodius  Nsapolitanus 
Sancfae  Rontanae  Ecclefiae  L:gati  ex-  B 
fiiterunt .  Qjinta  ^itio^hena ,  in  qua 
Patres  triginta  flituerunt  Canones  vi- 
ginti  quinqve ,  quorum  au&or  maximt 
Enfel^tus  Palefltnenfts  Epifcopus  ex/iiiit. 
Sexta  Laudicen/is  ,  in  qtta  Patres  vi- 
gintiduo  /iaiuerunt  Canonts  quinqttagin- 
ta  oBo  ,  quorum  a:*Bor  maxime  Theodo- 
ftns  Eoifcopus  exfiitit .  Septima  Cartha- 
ginenfis  ,  in  qua  Patres  ducenti  oflode- 
eim  /iatuerunt  Canones  viginti  tres  ,  quo- 
rum  a'i^or  maxime  .Aurelius  Carthagi- 
tienfii  Epifcopus  ex/iitit .  Etiam  c^  San- 
^us  ^ tgufiinus  Ipponen/is  Epifcopus  i» 
tadem  Sytodo  legitur  fuiffe ,  tempoyiljHS 
Honorii  .Augu/ii .  O.Tava  ^fricana  fub 
Theoiofio  minore  ^ugufio ,  i»  qua  Pa- 
tres  ducenti  quatuordecim  recitaverunt  & 
firmaverunt  Canones  centum  quinque  ,  ^ 
qui  per  diverfa  Concilia  ^fricanae  pro- 
vinciae  ,  ttmporihus  t/furelii  Chartagi- 
nrnrts  Epifcopi  leguntur  effe  confcripta . 
Nona  ^relatenfis  ,  in  qua  Patres  fexcen- 
ti  /iatuerunt  Canones  ,  quorum  .AuBores 
tnaxime  Silve/icr  Ufhis  Romae  Epifco- 
pui ,  ^  San&us  Marinus  ^felatenfts 
Epifcopus  exfiiterunt ,  temporibus  Con- 
fiantini  %Augu/ii ,  /icut  quidam  affcrunt . 
Decima  item  ,A^elaten/i! ,  in  qua  Pa- 
tres  decem  &  novem  fiatuerunt  Canones , 
quorum  au^o'  maxime  Caefarius  >Arela- 
tenfis  Eoif  opus  txfiitit  .  Utdecima  itsm 
,A  elatenfi^  in  qua  Palres  d'cem  ^ 
HOvem  /iatuerunt  Canones  .  Diiodecima 
item  ^elatetfis  in  Vico  Otetfico  ,  in 
qua  Patres  unde:im  fiatuertint  Ca^ones  , 
i^emnt  a^Hot  maxime  SaitJIas  Caefanus 


AGESIMAQU  iRTAl         j8 

,Afelatenfts  Eptfcopus  exfiitit  .  Ternadt^ 
cima  item  .AnlatenCti ,  in  qua  PairtS 
decem  ^  novem  /iatuerunt  Qanones  , 
quotum  au&or  tnaxime  Sapardus  ^rtla- 
tenfts  Epifcopus  exfiitit .  Q_ta'tacie:ima 
,Araaft.e»fti  ,  in  qua  Patns  Jetdecir» 
fiatuerunt  Canones  ,  quorum  aulor  ma- 
xime  Hlarius  Epifcopus  tx/litit .  Q^4in~ 
dadecima  Epaunenfti  ,  in  qua  Patres 
viginti  ftptem  fiatuerunt  Canones  qua- 
draginta  ,  quorum  auBor  maxime  Cae- 
fariui  Epifcopus  ex/iitit .  Stxtadecima  ji~ 
gatenfts ,  in  qua  Patres  trigintaquatuot 
fiatuent.',t  Canones  ,  quorum  %A^Sior  ma~ 
ximt  Caefarius  Epifcopus  exfiitit.  De- 
cima  ffptima  ofitrclianenfis  ,  in  qua  Pa- 
tres  feptuagintaduo  fiatuerunt  Canottrs  , 
quorum  auElor  maxime  jiitrelianus  ji't- 
latenfts  Epifcopus  ex/iiiit .  Decima  o&a- 
va  item  ^urelianenfis  ,  in  qua  Patres 
triginta  <&'  unus  /iatuerunt  Canones  , 
quorum  auBor  maxime  Melanius  Redo- 
ner.fts  Epi/copus  exfiitit.  Decimanona  f- 
tem  u4urelianenfis ,  in  qua  Patres  vi- 
ginti  quinqut  fiatuerunt  Canones ,  qua- 
rum  auBor  rnaximt  Sanflus  xAlbinus 
v4ndegavenfis  Epifcopus  exfiitit  .  Vigtfi- 
ma  v4rvernen/is ,  in  qua  Patrts  quinde- 
cim  fiatuerunt  Canones  ,  quorum  audor 
maximt  Hcnoratus  Brevittnfts  Epifcopttt 
ex/iitit .  Vige/ima  prima  Matifcenfis  ,  iu 
qua  Patres  viginti  &  unus  fiatuerunt 
Canones  ,  quorum  auffcr  maxime  Pfifcas 
Lugdunenfts  Epifcopus  exfiitit .  Vigeftma 
jecunda  ittm  Matifcenfts  ,  in  qua  Patret 
fexaginta  quatuor  Jiatuerunt  Canones  , 
quorum  au&or  idem  Prifcus  Lugdunen- 
fts  Epifcopus  exfiitit  .  Vigrfima  tertia 
Lugdunenfis ,  in  qua  Patres  quatuofde- 
cim  Jiatuerunt  Canonrs ,  quorum  auflo* 
maxime  Phdippus  Viennen/is  EpiUcouS 
exfiitit  .  Vigeftma  quarta  item  L"gdu- 
nenfis ,  in  qua  Patres  viginti  /iatutrunt 
Canones  ,  quorum  au  lcr  maxime  idem 
Prijcus  Lugdunenfii  Epifcopus  tyfiitit  ^ 

C     a  Stqtiitsi» 


39,  At^TJQUJT. 

Srquhur  item  anttotatio  de  D-:retali 
bu>  sApo/iolorum  .  Silve/ier  Papa  a  Pe- 
tr»  Trigefjrnus  Q_*artt4>  ,  congregatis  cum 
conftlio  Cor.flantini  ^Augufii  tn  U>be  Ro- 
tnt  (tucentis  feptuagtnta  feptem  Patri- 
but  ,  pofl  IQxaenam  Synodurn  damnavit 
item  u^frium ,  &  ctteros  Haercticos ,  i^ 
ccrtfiiiutfones  plerafque  Ecclefiae  necejfa- 
rias  ordinare  fluduit .  Siricius  a  Petro 
Quadrsgeftmus  fcripfit  Dtcritalia  capi- 
t-itla  quindecim ,  propter  quafdam  neceffi- 
tates  ,  Emefio  Tarraconenfe  Epif:opo  cot- 
fulente .  Innocentius  a  Petro  Qj^adrage- 
fimits  Secundus  fcripfit  quafdam  Epifio- 
las  ad  Epifcopes  diverfarttm  Provincia- 
turu  ,  in  quihus  ccntintntur  Capitula 
Decretalia  quiitquaginla  fex .  Zofimus  a 
Petro  quadregeftKius  tertius  fcripfit  Epi- 
fislam  Decretalem  ad  Hcfiium  Salonita- 
tittm  Epifcopum  fub  tribus  capitulis  prae- 
notatam .  Caelefiiitus  a  Petro  quadrage- 
fimus  quin&us  fcripftt  Epifiolam  ad  Ve- 
Ktriurn ,  t^  ceteros  Gallicrum  Epifco- 
pos  ,  in  qua  contintntur  Capitula  vigin- 
tiduo .  Leo  a  Petro  quadragefimui  fepti- 
TAUS  fcripfit  quafdam  Epifiolas  ad  di- 
verfarum  Provinciarum  Epifcopos  ,  in 
quibus  conttnentur  Capitula  vigintino- 
'vern .  Hilarius  a  Petto  quadragefimus 
etiavus  praejentibus  Epifcopis  i^  Pre-^ 
shiteris  quadraginta  quinque ,  fiatuit  ca- 
fttula  Syryodica  fex  .  Ftlix  a  Petro 
euinquagefimus  ,  praefentibus  Epifcopis 
€^  Pretbyteris  oHoginta  &"  uno  ,  capi- 
tula  Canonum  confiituit  viginti  feptem 
pro  teboptt^atis  i»  ,/ffrica  Epifcopis  , 
Presbyteris ,  ^^  Diaconibtts .  Celaftus  a 
peiro  quinquageftn-.us  primus  capitula 
vlginti  /eptem  de  tnfiitutis  Ecclefiafiicis  , 
^nofiafius  a  Petro  quinquagiflmus  fe- 
tundus  capitula  D^cretalia  oiio  ad  .A- 
ttafiafium  ^i-gufium  p*o  divtrfis  Eccle- 
fiae  cauffii  .  Symmacbus  a  Petro  quin- 
quoge/tmus  tertius ,  una  cum  Epifcopis , 
Preibyteris  &  Diaconihus  centum  tri 
gtnta  quinque  f  ftatuit  safitula  Synodica 


MEDIl  AEVl  4a 

A  quinque .  Item  e/ufdem  in  Decretalt  ft' 
cundo  capitula  Synodica  feptem ,  eadcto 
ntieffaria  ,  quae  cum  Epijcopis ,  Presby- 
teris  ,  &  Dtaconihus  centum  e&ogints 
iS-  uno  firmata  funt .  Gregorius  DoBor 
a  Petro  fcptuagefin.us  fextus  /cripfit  ca- 
pitula  Syncdica  jex  cum  Epijcopis  vi- 
ginti  quatuor ,  timporibus  Mawtcii  %Au- 
gufii .     Item    ejujdem    capitula    undeciin 

B  valde  neceffaria  ,  ad  ^uguflir.um  in 
Britannia  ,  ipfo  tequirente  ,  fcrtpta  . 
Martinus  a  Petro  feptuagefimui  ftptimus 
conflituit  Synodum  in  Urbe  Ronta  cunt 
Patribus  centum  quinque  contra  Cyrum 
&  focios  ejus  haereticos ,  dawnans  eos , 
qui  unam  Naturam  c^  unam  Opintoner» 
tn  Filio  Dei  afferebant ;  quam  tranfcri- 
hens  mifit  per  orthcdoxos  viros  in  0« 
rienttm  &■  Occidentem .  Gregorius  II.  a 
Petro  nonagefimus  primus  fcripftt  Capi- 
tula  ftptemdecim ,  omni  Ecclefiae  fer- 
vanda  cum  Patribus  triginta  tribus  .  ea- 
que  fub  anathematis  vinculo  alligavit . 

Itaque  Seculo  Chrifti  Duodecimo 
non  deerant  Canonum  Colkftiones, 
quae  praefto  effent  ad  Ecclefiaftica 
praecipue  judicia  inftituenda.  Atta- 
men  nuUa  haftenus  erat,  quae  ,  five 
ordinem,  five  ubertatem  rrateriae 
fpeftcs ,  omnibus  numeris  lucubrata  , 
atque  expoHta  videretur .  Forife  ver- 
fabatur  Bononiae  circiter  Annum  MG- 
XXX.  jn  Alonafterio  Sanflorum  Fe» 
licis  &  Naboris  Gratianus  Monachus 
dcftiflimus  ,  cx  Ordine  Sarfti  Benc- 
difti ,  Clufii  in  Civitate  Tulciae  na- 
tus  ,  qui  hanc  fpartam  adornardam 
fufccpit .  Ejus  Decretum  celebratifli- 
rr.um  prodiifle  tradifur  rirciter  An- 
num  MCLI. ,  ac  ftatim  avidiflime 
in  Gymnafio  Bononienfi  cxceptum 
fuit  tanta  cum  laude  Auftoris,  ut 
is  deinde  Magifler  xar'  ^oxfjp  ap- 
pellaretur.  Rcpete  nunc,  quae  fupra 
vidimus  de  Anlelmo  de  Puflerla,  & 
Olrico  Vicedociino,  Clericis   primo- 

ribus 


41         DISSERTATIO  (^ADR/iGESIMd£^UARTA,         42 


ribus  Ecclefiae  Mediolanenfis .  Cur 
ad  Schohs  Turonenles  ac  Parifienfes 
circiter  Annum  MCVIIl.  ii  perrexe- 
re ,  quando  Bononienfis  Academiae 
in  dits  crefcenfis  celebritas  Italicam 
gentem  li  eraturae  cupidam  ad  fe  al- 
Jiciebat?  Sed  animadvertendum  efl , 
jn  Bononienfibus  S.holis  primis  an- 
jiis  locum  fuiffe  Jurilprudentiae  tan- 
tum  civili  .  At  in  Galliis  Seculo 
Chrifti  Undecimo  decurrentc  rcfiorue- 
rant  liberales  Difciplinae,  fcd  prae- 
eipue  ingtniorum  Italico'*um  cura. 
Idoneum  teftem  habeo  Guitmundum 
Monachum  ,  qui  ex  Gallia  in  italiam 
proftftus  ,  Sinftae  Romanae  Ecclefiae 
Cardinalis,  &  Epifcopus  Averfanus 
creatus  dicitur  ab  Orderico  Vjtali  . 
Fueraf  ille  difcipulus  B.  Lanfranci 
Ticinenfis ,  Cadomcnfis  primum  Ab- 
batis,  tum  Archiepiicopi  Cantuarien- 
fis ,  dc  quo  in  praecedenti  Differta 
tione  cgimus  ,  ac  propterea  illorum  , 
quae  heic  referenda  cenfeo  ,  probe 
confcius.  Ita  crgo  ille  Lib.  primo 
tie  VeritAte  Ccrpor.  ^  Sanguin.  contra 
Berengarium  .  Tunc  temporis  (  idtfl 
circiter  annum  MXL. )  Liberales  ^r- 
tfS  intra  Gallias  paerte  cbjoleverant  , 
quum  Berengarius  errores  fuos  ven- 
ditare  coepit .  Subdit ,  illum  inani 
cruditione  fuperbientem  ,  a  Domno 
Lanfranco  in  Diatc&ica  de  re  Jatis  par- 
va  turpiter  fufjje  confufum  y  quumque 
ptr  ipjum  Domnum  Lanfrancum  ■vitum 
atqut  doBijJimum  Liberales  ^nes  Deus 
t/tcalefcere  atque  optirne  revivifccre  fecif- 
Jet ,  Berengarius  tkfeftum  Je  a  dtfcipu- 
iii  dolens  vidit .  Ex  his  irtelligis  , 
Lsnfrancum  Dialefticam  calluiffe*  & 
quamvis  etiam  daremus,  Artem  han-c, 
irrimo  &  Phyficae  ac  Metaphyficae 
rudimenta,  non  uti  res  plane  novas 
ab  Iralia  per  eum  fuiffe  in  Gallias 
advtfta  ,  is  tamen  earum  difciplina- 
rum  ftudium  amplificafTe,   &   propa- 


A  gaffe  apud  Gallos  credendus  efl.  Au- 
di  Malmejburicnlem  pag.  205.  de 
eodem  Lanfranco  loquentem  :  Publi- 
cas  Scbolas  in  DiahSiica  profjfns  ejl  , 
ut  egejtatem  Monajierii  Scholarum  ( le- 
gendum  puto  Scholarium)  libtralitatt 
temperaret  .  Enivit  fama  ejus  in  remo^ 
tijjimas  Latinitatis  plagas ,  eratque  Bcc- 
cum    magnum    vS''    Jamojum    litttraturae 

B  Gymnaftum.  Teftis  quoque  cft  Wil- 
lelmus  Gemmeticenfis  Lib.  6.  Hiitor, 
Normann.  Beccenfis  Monafterii ,  &. 
Lanfranci  Magilfri  fannam  b/evi  per 
Ofhem  ttrra-um  penetrafje  .  o4:curruiit 
clt/ici ,  Di/.cum  filii ,  non-.maujftmi  Scbo~ 
larui»  Litinitatis  Mjgi/irt ,  Laici  pa- 
tentes  ,  alti  nobilitate  Viri  .  Neque 
tantiim   Dialefticam    explicuiffe    cen- 

C  lendus  Beatus  Lanfrancus  ,  utpotc 
qui ,  teftante  fupra  laudato  Malme- 
sburienfe,  tentriorem  quidem  aetatetn 
in  Saeculaiibus  (  idefl  fiudiis  )  detri- 
vit ,  Jed  in  Scripturis  divinis  animo  k^ 
aevo  tnaturuit  .  Incrementum  igitur 
non  leve  ab  eo  quoque  acceperit  pu- 
to  Theologiae  fludiura  in  Galliis, 
ex   quo  tum    ipfum,    tum  ejus  difci- 

D  pulos  ,  hoc  eft  Alexandrum  II.  Ro- 
manum  Pontificem  ,  Guitmundum 
Cardinalem ,  &  Averfanum  Epilco- 
pum  ,  Ivonem  Carnotenfcm  Antifti- 
tem  ,  aliofque  Epifcopos  Theologicd 
fcientia  claruiffe  patet  ,  ac  praecipue 
Sanflum  Anfelmum  Cantuarienfcm 
Archiepifcopum  ,  patrii  &  ipfum  I- 
talum .  Certe  Theologica  ftudia  in 
Gallia  ac  magna  Britannia  ,  poft- 
quam  illuc  profeftus  eft  Lanfrancus, 
cmerferunt  ,  aut  fplendorem  prifti- 
num  refumere  coeperunr,  ita  ut  vel 
tum  ex  Italia  in  GalHam  proficifce- 
rentur,  qui  eruditione  dii^inarum  re- 
rum  exr>61;e  imbui  percuperent.  IIluC 
etiam  Hildtbrandus ,  prflea  fub  vo- 
mine  Gregorii  Vlf.  Papa  celebratifli- 
rnus ,    adoleltens    pcrrexit  ,    for  taflis 

ad 


43 


fld  audiendum  Lanffancum  .  Paulus 
Bernriedcnfis  ,  in  ejus  Vita  edita 
Tomo  III.  Rer.  Italicarum  ,  Cap.  X. 
haec  de  eo  habet  :  Jam  vet^  adole- 
fcentiai»  ingrejft^s  ,  profe&us  efl  in  Fian- 
ciam  inftantia  eruciitionis  .  Idem  quo- 
que  fecerat  Alexander  II.  cjjs  prae- 
deceflbr,  qui  ,  ut  fupra  innui ,  fub 
eodem  Lanfranco  facris  literis  eru 
ditus  fuit .  Atque  hinc  intelliga.' , 
non  immeri;6  f(.rip  um  fuifTe  ab  Al- 
berico  Monacho  Trium  Fontium  , 
in  Chronico  ad  Anrum  MLX.  Phi- 
lojophan,  idfft  Sapientia*n  ,  pervenijfe 
ad  Galiias  in  diehu!  illvfltium  virorum 
L^nfranci  &  ^tUlvr.i .  Hifce  Alberi 
CUS  jungit  B.rrn^arium  ,  ij^  Managal 
tium ,  illum  Haereticum  ,  hunc  vero 
laudatiffi.Tiis  iis  duobus  Italis  mini- 
me  comparar.dum  . 

Q'iod  ergo  enixius  in  Gallia  tcm- 
poribus  iis,  qukm  apud  Italos,  Theo- 
logiae  &  Dialtcticae  opera  darerur , 
atque  ibi  celebricres  Msgiftri  habe 
rentur  ( ex  quibus  plerique  difcipuli 
fuerant  Lanfranci  &  Anfelmi  Itali- 
corum  )  propterea  in  Galliam  diu 
confluere  perrexerunt  quicumque  cx 
Icalicis  ad  facrorum  fludiorum  laudem 
mhiabant.  Qjum  ver6  circiter  An- 
rum  MCVIlf.  tefte  eodem  Alberico 
de  Tribus  Fontibus  ad  Annum  MC- 
XV.  flnerent  itt  Ftancia  apud  Laudu- 
num  nominatijftmus  ille  Magifier  ,/fn- 
ftlmus  ,  qui  Gloffaturam  interliniareni 
pri>»t*s  exhihuit ,  iZ^  frater  ejus  Radul- 
fhi^s  ,  (!^  ipfe  Mjgifter  Thiolngus  d^ 
Catalaunenfls  Epifcopus  .'  caufTam  ha- 
bes ,  cur  Anfelmus  de  Pufterla  & 
Olricus  Vicedominus  ,  ambo  deinde 
Mediolanenfcs  Archiepifcopi  ,  fupra 
a  Landulpho  de  Sanfto  Paullo  me- 
morati ,  reliftis  patriis  laribus  in  Gal- 
liam  fe  contulerint.  Et  profe£\6  per 
reliquum  Saeculum  Duodecimum,  & 


ANTIQUIT,  MEDII  AEVl 


44 


B 


C 


n 


per  fubfequens  Declmum  tertium  , 
gloriam  Theolo^iae  Parifienfes  Scho- 
lae  ita  fibi  vendicarunt,  ut  Lycaeunft 
illud  ccrtatim  nobiliora  Italicoruna 
ingenia  peterent  erudirionis  caufsa  » 
ibique  eriam  ad  alios  docendos  adhi- 
berentur.  Qaare  quum  periculofae  o- 
piniones  Gilberci  Porretani  ,  Pjfia- 
vienfis  Epifcopi  ,  Anno  MCXLVI. 
delatae  fuiffent  ad  Eugenium  III.  Pa- 
pam  ,  is  Ottone  Fnfingenfi  tefle  Lib. 
primo,  Cap.  4(5.  de  Gcftis  Friderici 
I.  refpondit  :  Se  Gallia>  introire ,  ihi-' 
que  dt  hoc  verbo  ,  eo  quod  propier  £,/- 
teratorum  Virorum  copiam  ib:dem  tha- 
nentium  ,  opportuniortm  txaminandi  fa^ 
cultatem  babetet ,  plenius  vtlle  cognofce- 
'e.  Scd  quod  beneficii  Italiae  nonrae 
Gallia  tunc  derulit  ,  ingenti  foenorc 
Gilliae  ipfi  non  fero  It.ilia  recendit. 
Nam  circiter  Annum  MCXLf.  Pe- 
trus  Lombardus,  patria  Novarienfis, 
poftea  Parifienfis  Epif.opus,  celebreci 
Librum  Sententiarum  compofuit,  cui 
potiffi.Tium  ,  immo  uni ,  locus  dein- 
de  fuit  non  in  folo  Parifienfi  Gym- 
nafio,  fed  in  omnibus  Theologorum 
Scholis .  Ad  haec  apud  eofdfm  Pa- 
rifienles  tum  pietate  ,  tum  dfcirina 
incomparabiles  viri  Italici  Thomas 
Aqutnas  ,  &  Bonaventura  Balneore- 
gienfis  *  effufTerc  ,  qui  Libris  editis 
Theologiam  ,  ac  Philo^^ophiam  ( re- 
liqua  praetereo)  ita  illuflrarunt ,  ut 
neuter  eorum  noRris  jim  laudibus 
indigeat.  Qjibus  etiam  acceffic  Ae- 
gidius  de  Columna  Romanus  ,  fuis 
lucubrationibus  ik  ipfe  clar-ffimus  , 
qui  non  fecus  ,  ac  alii  in  Parifienfi 
Academia  Philofophiam  ,  ac  Theolo- 
giam  per  plures  annos  fumma  cum 
laude  profcfTus  eft .  Denique  conflat, 
Galliam  Saeculo  codcn  duodecimo 
accepiflTe  ab  Italis  Juris  fal  em  Ca- 
nonici  Libros,  quum  in  Jurifprudea- 


tiae 
*  Legendum  videtur  effioruerey  iewfloruete:  nihil  eaim  fonat  vox  e^ujfete. 


45        DISSERTA7I0  ^ADRAGESmA^ARTA:        46 

tiae     ftudio     prae    Galiis    cxcellerent  i  A:  liares  cocperunt  effe  per  ItaHam  Theo- 


tunc  &  poftea  Italici  viri.  Utrum 
qne  ver6  Jas  reftarur  Gervafms  Do- 
robernenfis  Anglicus  Scriptor  ex  I- 
talia  penefraffe  in  magnam  Britan- 
niam  .  Ejus  verba  funt  circiter  An- 
num  MCXLIX.  Rtgnante  H.nrho  I. 
Ltges  ,  lir  Caufidhi  in  ^ngliam  prin.o 
vocati  funt  ,  quo^um  primits  Mjgifter 
VaC4irius .  Hk  in  Oxenfordia  L'ger»  do- 
itiit .  Anglici  autcm  ac  Normannici 
Scriptores  concordi  calculo  tradunt, 
hunc  natione  Lin^obardum  fuifle.  1- 
dem  quoque  de  Gcrmania  ducndum. 
Quoto  autem  Anno  primum  Bo- 
nonienfes  in  fuum  Gymnafium  inve 
xerint  univerfae  Philoiophiae ,  Theo- 
logiae ,  ac  Medicinae  Magiftros  ,  i- 
gnorare  me  fateor .  Per  totum  Sae- 
culum  Duodecimum  quidcjuid  mor.u- 
rr^entorum  ad  Bonor.ienle  Gymnafium 
fpe6tans  ,  congerere  Sigonius  potuit 
in  Hiftoriam  Bononienlem ,  de  Juri- 
fprudentia  tantuTi  ibi  exculta  fidem 
facit  .  Illud  conrra  perlpeftum  ha- 
beo  ,  primum  G^arriir attcae  ,  atque  hu- 
maniorum  L<tttrarvrrt  Migillrum  acci- 
tum  fuiffe  circiter  Annum  MCCVIII. 
Boitcorr^pagnuryi  Florentinunt ,  ut  pluri- 
bus  oHendi  Tomo  VI.  Rcr.  Italic^r. 
in  Praefatione  ad  cjus  Opufculum  de 
Obfidione  Anconae.  Praeterea  fupra 
laudatus  Sigonius  ad  Annum  MCC- 
XIX.  commemorat  Honorii  III.  Pa- 
pac  Hteras  ad  Epiftopum  Bononien- 
fem  datas ,  ut  Thzclcgae  fludium  in 
Urbe  ateret ,  ntque  Rtligwfos  aut  Juri 
Civili ,  aut  Pkyficae  operatn  dare  ptrmit- 
teret .'  quae  indicare  «identur,  Theo- 
logiam  quoque  ac  Phyficam  praetcr 
Leges  in  Bononienlem  Academiam 
jandiu  aniea  in  migralfe  .  Ceterum 
quum  Ordincs  Praedicatorum ,  &  Mi- 
norum  ,  ac  deindc  Eremitarum  Au- 
guftinenlium  Sei  ulo  Tertiodecimo  per 
«inincs  fere  Urbes  invaluerint,  fami- 


logiae  quoque,  ac  Philofophiac  Scho- 
lae  :  qua  de  re  nihil  altinet  erudi- 
tum  Leftorem  monere  .  Atque  ha- 
ftenus  ut  prima,  ita  &  unica  Bo- 
nonia  fiorentiflxmum  Gymnafium  in 
Italia  fe  habere  gloriabatur,  cetcris 
Civitatibus  ejufmodi  praerogativa  ca- 
rentibus.  Fama  loci ,  atque  infignium 
B  Magiftrorum ,  quales  fuere  Bulgarus, 
Martinus  Goffia  AnconitaHus ,  Hu- 
go  &  Albericus  de  Porta  Ravenna- 
te  ,  Bononienfes  ,  Lotharius  &  Joan- 
nes  Boflrianus  Cremonenfes,  Hugoli- 
nus ,  Azzo,  Accurfius,  aliiquc  (  de 
quibus  Pancirolius  in  Lib.  de  Clar. 
Leg.  Interpret.  multa  commcntatus 
eft  )  eo  proceflTit  ,  ut  ex  univerfis  I- 
taliae  Urbibus  adolefcentes  Bononiarn 
confluerent,  Jarifprudentiam  inde  do- 
mum  reportaturi  .  Privilegiis  ac  im- 
munitatibus  etiam  non  paucis  illuc 
alliciebanrur .  Odofredus  ,  qui  Anno 
MCCLXII.  Leges  in  ca  Urbe  inter- 
pretabatur  ,  Bononienfis  Academiae 
cclebritatem  hifce  defcribit:  Vidi  ego 
Bononiae  aetate  Domini  %/4^onii ,  quutn 
Scholares  poterant  vitare  forum  i»  cauf- 
fa  criminali  _;  (^  aderant  eo  tempore 
fertne  decem  rriillia  Scholarium  .  Tanta 
juvenum  affluentia,  quorum  plerifque 
marfupium  bene  turgebac ,  explicari 
non  poteft ,  quanto  emolumento  Bo- 
nonienfium  rebus  fuerit ,  quantum- 
que  incrementi  ob  eam  cauffam  & 
Civitas,  &  Reipublicae  illius  poten- 
tia  Seculo  Xlll.  praeferrim  coepcrit. 
Tunc  in  finitimas  Urbcs  eorum  vi- 
res  facpe  fe  exonerarunt  ,  &  nihil 
minus  cogitabant  Bononienfes  ,  qu^ni 
totam  Flaminiam,  five  Romandiolam 
imperio  fuo  adjungere.  Ne  ver6  qui- 
fquam  ex  Liberalium  Artium  pro- 
fefforibus  illuc  ad  Legcs  interpretan- 
das  accitis  adeo  invidendam  Urbls 
felicitatcm  tninueret,  facramento  qui- 

fque 


47 


^r"  i 


fque  adigebatur ,  nufquam  nifi  Bo 
noniae  fe  Jurifprudentiae  Scholam 
habiturum,  neque  auftorem  unquam 
futurum ,  ut  Bononienfis  Schola  mi- 
nueretur ,    &    ubi    refciret  id    per  a- 


ANTI^UIT,  MEDIl  AlVl 


lios  tentandum  ,  fe  primo  quoque 
tempore  Confulibus  aut  Praetori  ii 
proditurum  .  Exempla  proferam  ejc 
ipfius  Bononieniis  Reipubiicac  A.t-* 
chivo  depromta . 


Sacramenta  a  variis  Legutn  Interpretibus  praeftita,  quibus 

conftringebantur,  ne  extra  Bononienfe  Gymnafiura 

fcientiam  Juris  traderent,  Anno  118^. 


MlUeftma  Ceftte/imo  OSIuage/imo  No- 
»0 ,  Kilindis  Decembrii  y  Indi- 
ii  une  (^ll.  Confules  Bononiae  ,  fciliat 
Dominus  Gera^dus  Rolandini ,  Jacohus 
B'r»erdi ,  Co-^^^jnimicus  Boccaderunco  , 
Rambenut  dt  .Albaro ,  e^  Jacobus  ^l- 
berti  de  Urfo ,  valuntaie  &  confenftt  to- 
tius  Confilii  promiferunt  Domino  Lo- 
therio  Cremonenfi  ,  tjuod  tteque  ipft  , 
neque  aliquii  fucceffor  eorum ,  cogent  prae- 
dilum  Lotberium ,  aliqttod  facramentum 
facere ,  f>er  quod  r/tagis  ftt  diflriclus  Com- 
muni ,  neque  tum  prohibthttnt  vrl  co- 
gtnt  ,  regere  Studium  in  Civitate  Bo- 
noniae .  Et  tunc  in  contintnti  juravit 
pratdiilus  Lotherius  fecandiim  tenorem 
infrafcriptum :  Ego  juro  Dominus  Lo- 
therius  ,  quod  ab  hoc  die  in  anrea 
non  regam  Scholas  Legum  in  ali- 
quo  loco ,  nifi  Bononiae .  Nec  ero 
in  confilio,  ut  Studium  hujus  Civi- 
tatis  minuatur.  Et  fi  fcivero,  ali- 
quem  ipfum  minuere  velle ,  Confu- 
libus  vel  Poteftati,  qui  pro  tempore 
crunt,  quamcitius  potero ,  nuntiabo, 
&  bona  fide  deftruam.  Confulibus  , 
vel  Foteflati ,  qui  pro  tempore  erunt, 
bona  fide  confilium  ,  &  adjutorium 
dabo  de  omnibus  ,  quae  a  me  pe- 
tierjnt,  &  credentiam  eis  tenebo. 

Ego  Guido  ,  Fridericf  Imperatoris  , 
&  nune  Coinmunis  Bononiae  Notarius , 
fuffu  (^  voluntatt  praediBo'um  Conju- 
Ivm ,  ^  totiut  Cen/itii  Jcripfi, 


B 


D 


f 


Preshyter  Grifftts ,  Ugolinus  de  Va» 
do ,  Henrigettus  Bona^untae ,  Sant  ,  & 
Baruncinus  de  Pillano ,  ad  tegendam  &" 
aitfcultandam  hanc  praefentem  novant 
Chartam  cum  vcteri  interfuerunt ,  C^  bu- 
jus   rei  tefles   rogati  fuerunt  . 

Ego  Wiltietmus  ,  facri  Palatii ,  ^ 
nunc  Communis  Bononiae  Nosariui  ,  /e- 
cundum  quod  vidi  fcriptum  per  manum 
Guidonis  Notarii  Communis  Bononiae 
fcripfj  G"  etemplavi ,  nec  aliquid  in  frath- 
dem  addidi  vel  diminui ,  Anno  Domlm 
ni  MCXCVJlI.  duodecimo  Kaitndas  ^a- 
gufii  ,  Indidione  I. 

Anno   irp8. 

iAnno  Domini  .  Milie/iMo  Centeftmt 
Nona^efimo  O  9avo  ,  IndiHione  I.  Pri- 
die  Katendas  Noi^mbris  ,  in  Bononia  , 
in  pontiti  hofpitii  Domini  Uberti  Bo- 
rtoniae  Poteflotis ,  coram  Domino  Ugoli- 
no  de  Gofio  Judict ,  Petro  de  Roman- 
cio ,  Rodatdo  Rubeo ,  Patmerio  Caufi- 
dicis ,  <ir  aliis  multis ,  Dominus  Johan- 
ninus  Praeceptor  ,  taBis  facrofan&it 
Evan^etiis ,  juravit  ,  quod  de  cetero 
in  aliquam  aliam  Terram  ron  legeC 
Scientiara  Legum  Scholaribus  ,  nifi 
in  BononJa.  Et  quod  non  dabit  ope- 
ram  nec  confilium  nec  adjurorium ,  J 
quod  Scholares  in  aliam  rivjfateni 
debeant  rrorari,  nec  Studium  de  Bo- 
nonia  Lfgum  dcbeat  diminui  :  (^Jf 
conftlium  Potefiati  (j^  Judicibus  de  Cont- 
mu»i ,  vel  Re&oribus  ,  qui  pro  tempore 
fuerint ,  bona  fide  dabit »  cum  alf  to 
^etierint . 


A9 


DISSERTATiO    QUADRAGlSIMAQUaRTA.         50 


Ego    Joannes     Pileti    Notartut    Com- 
munis,  &    Djmini  Uberii  Poteftatis  Bo- 
noniae  ,  intcrfui ,  &  f^ripfi  . 
Anno    iipS. 

yAtno  Dontini .  Millefitno  Cente/imo 
Nonagefifo  O.lavo^  III.  Kalendas  Ja- 
nuarii  ,  praefenttjus  tifti'jus  ,  Domino 
B'an:o  •uidclicet ,  i^  Domino  Bandino 
Caetani  fitio ,  Domino  Lamberto  quon- 
dam  Galli ,  Djmino  Rolando  Soavis  fi- 
lio  ,  Dimino  Ugolino  Grott!  filio ,  Do- 
tnino  Lotherio  Legum  perito  ,  Domino 
Rogerio  de  Sarturano  ,  Domino  Guidone 
Graffo ,  Mjrtlno  .Ajoli ,  U'>erto  de  Bai- 
fto ,  Mar/iliotto  ,  Guidone  ^zcarifti ,  Hen- 
rtgttto  de  Cornaclino ,  Confulibus  Jufli- 
tiae ,  .Alberto  Girardigillae  ,  O"  Sellario 
Miijfario  Communis  Bononiae  ,  Domi- 
nus  Bindinus  Familiaris ,  eodem  mo- 
do  (d^  eodem  tenore  juravit  oblerva- 
re  ,  quemadmodum  Dominus  Lothe- 
rius  Da£lor  Legum  obfervare  jura- 
vit  ,  excepto  quod  non  juravit  coram 
Hominibus  Confilii  coadunati  ad  fonum 
eampanae  ,  vel  ad  campanam  fonatam . 

Ego  Williclmus ,  facri  Palatii  ,  & 
nunc  Communis  Boncniae  Notarius ,  iuic 
facramento  interfni  ,  (j^  ut  fupra  legi- 
tur ,  rogatus ,  fcripfi . 

Anno   I  rpp. 

%Anno  Domini  .  Milltfimo  Centefimo 
Nonagefimo  Nono ,  Indi&ione  II.  die  Lu- 
nae  XI.  mcnfis  O^ubris  ,  in  Bononia  , 
in  PontHi  quondam  Domini  Bulgari  , 
coram  Domino  Uberto  Vicecomite  Bono- 
niae  Poteflate ,  Domino  Rogerio  e/us  Ju- 
dice  ,  Rayaaldo  Fcrrarienfe  ,  Linfranco  , 
C^  Jobanne  Servientibus  Potefiati ,  Do 
itiinus  Guillielmus  de  Porta  Placen- 
tinus  ,  ad  fan&a  Dn  Evangrlia  roypo- 
taliter  juravit,  quod  in  aliam  Terram 
Scientiam  Legum  nnn  leget  Schola- 
rihus  ,  nifi  in  Bononia  de  cetero  . 
Et  quod  non  dabic  operam  nec  ron- 
fiHum  nec  aHj^jfprium  ,  quod  Schola- 
res  in  aliam  Civitatem  debeqnt  mo- 
Tom.  IX. 


B 


rari  ,  nec  Studium  de  Bononia  Lc- 
gum  debeat  minui.  Et  confilium  Po- 
teflati  &  Judicibus  de  Communi  vel 
ReCioribus ,  qui  pro  tempore  fuerint ,  io- 
na  fide  dabit ,  cum  ab  eo  petievint .  Se- 
quenti  die  in  fuprafcripta  domo  ,  coram 
praedidis  Poteflate  CJ^  fuo  Judice  Pa- 
fcipovero ,  Gerardo  Capoano ,  Rodaldo 
Rttbeo ,  Ugolino  Simonis  ,  c^  aliis ,  Do- 
minus  Cazzavillanus  Juris  Do61or  eo- 
dem  modo  juravit  in  totum .  Eodem  die 
Cf  loco ,  coram  Potcflate ,  Rogerio  e/us 
Judice  ,  Jacoho  Lucenfi  Padoano  ,  Lan- 
franco  ,  Johanne  ,  i&  xAndrta  Servien- 
tihus  Poteflati ,  Dominus  Ruffinus  de 
Porta  Placcntinus  juravit  eodcm  mo- 
do  ,  ut  Dominus  Ca^^avillanus  ,  in  W- 
tum  ,  taffis  facrofaniiis  Evangeliis  . 
Ego  Jchannes  Pileti ,    Notarius  Com^ 


munis  ,    (ir    Domini    Uberti    Vicecomitis 


Bononiae  Poteflatis  ,  interfui  &  fcripfi. 
Anno  1213. 
In  nomine  Domini ,  Millefimo  Ducen- 
tefimo  Decimo  Tertio ,  Indidione  I.  die 
VIII.  exeunte  O&ubri  ,  coram  Domino 
tAfmanno  Judice ,  &  Domiiio  Giberto 
Rubeo  Judice ,  &  Blanco  Notario ,  ilir 
Orabona  Notario ,  (^r  Maranello  Nota- 
rio ,  i^  aliis  ,  Dominus  Guido  Bon- 
cambii  ,  &  Dominus  Jacobus  Bal- 
duini  ,  Cives  Bononienfes  ,  (&  Do- 
minus  Oddo  de  Landriano  Mediola- 
nenfis ,  cmnes  Legum  Do£tores,  an- 
te  Dominum  Gua^onem  Judicem  Domini 
Matthaei  Bononiae  Potfflatis ,  jurave- 
runt  ad  (an&a  Dei  Evangelia ,  quod 
de  cetero  in  aliqua  Terra  ron  legent 
Scholaribus  Scientiam  Legum  ,  nili 
in  Bononia,  &  quod  non  dabunr  o- 
peram  ,  uc  S  holares  in  plia  Civita- 
te  debeant  commorsri  .  Nec  in  ^oc 
confilium  vel  adjutorium  praeftahunt, 
immo  curphunt  bona  fide,  qucd  .S'u- 
dium  in  hac  Civitare  augea  ur.  Ei 
qtcd  iufi  dahtmt  cfinfilium  pctr/}i>ti ,  & 
Judicsbus  de  Communi  ,  &  R^Boribus 
D  Be- 


51  A^NTIQVIT. 

Bonontat ,  qul  pYO  tempore  fusrmt ,  l/o- 
n.i  fiie  ,  fi  ab  els  petierittt . 

,/l^uin  in  Pal^zsio  Communis  Bono- 
niae  . 

Item  IV.  die  ^  exeunte  Onobri,  in  Pa- 
latio  Communis  Bononiae ,  coram  Domi- 
no  ^rmanno  Judice  ,  (^  Domino  sAm- 
hrtfto  Judice  ,  &'  Coeradino  Judice ,  & 
%/frpintlh  ,  (^  Bulgarino  Procuratoribus  , 
Dominus  Benintendi  Legum  Doftor, 
Civis  Bononienfis  ante  pratfatum  Do- 
tninum  Gua^onem  Judicem  Domini  Mat- 
tbaei  de  Corrigio  Bononiae  Pote/iatis  , 
juravit  eodem  modo ,  ut  difli  Domi- 
ni .  Itera  »■?  Palatio  Communis  Bono- 
uiae ,  primo  die  intrante  Novembri ,  co- 
ram  Simone  de  Maccagnanis  ,  &  Bttl- 
garino  Gaidonis  Gui^^j^ardi  ,  &"  Lam- 
berto  de  Baccellerio ,  &  Ildthrandino  No- 
tario ,  n^  aliis ,  Dominus  Pontius  Ca- 
ftellanus  Legum  Doftor  jaravit  co- 
dtm   modo  ,  ut  praedi&i  Domini . 

Ego  Simon  ,  facri  Palatii  ,  e^  nunc 
Commtmis  Bononiae  Notarius ,  omnibus 
praedi^is  interfui ,  &  mandato  diBo- 
rum  Domittorum  Guaxpnis  ,  ci^  Domini 
Matsbaei  Poteftatis  ,  praediSa  jmamen- 
ta  fcrtpfi , 

Verum  impedire  nequibant  Bono- 
nienfes  ,  quin  ex  eorum  Gymnafio 
identidem  prodirent  Difcipu'i  felici- 
ter  dofti  ,  &  ad  fubeundum  Ma- 
giRerii  munus  aptifiimi  ,  quamquam 
Binonienfes  iidem  ad  docendum  in 
Urbe  fua  retinerent  auC  advoca- 
rent  ,  quos  excellentiores  roverant. 
Quamobrem  tunc  &  aliae  ttaiicac 
Civitates  pcrfpicientcs ,  quantae  uti- 
litatis  foret  apud  fe  habere  Gym- 
nafium ,  Sf  ne  alibi  quaerendum  luis 
Civibus  effer  ,  quod  domi  potcrant 
obtinere:  M.giflros  &  ipfae  primb 
JiiriloruHentiae ,  tum  reliquarum  di- 
fciphn^rum  fibi  procurare  coeperunt. 
Id   !>aeculo  ChriiU  Duodecimo  ab  a- 


MEDU  AEVl 


B 


5« 


liquibus  tentatum  ,  fed  enixius  &  a- 
lacrius  Seculo  infequenti  Tertiodc- 
cimo.  Inter  primos  fortaffis  id  prae- 
flitere  Mutinenles,  nefcio  an  honefta 
quadam  aemulatione,  an  co  ctiam 
confilio  du£li  ,  quod  fatius  videretur 
juvenes  fuos  arcere  a  coromercio  Ur- 
bis  ,  cujus  potentia  in  dies  crefcens 
univerfis  finitimis  metum  non  levem 
jam  incutiebat.  Jurifprudentiae  laude 
circitcr  Annum  MCLXX.  eminebat 
Pyleus ,  non  Modoetienfis  ,  ut  non- 
nulli  tradidere,  fed ,  ipfo  tefte,  ex 
patre  Mutinenfi  in  agro  Bononicnfi 
natus,  &  pof^ea  inter  Cives  Muti- 
nenfes  ,  ut  par  erat ,  cooptatus  ,  Bo- 
noniae  Leges  interpretabatur .  Hunc 
inter  ceteros  ad  fe  fiipendio  annuo 
centum  Marcharum  argenti ,  hoc  tft, 
uti  Pancirolius  fuppuratione  fafta 
colligit,  fumma  ferme  fexcenforum 
feptuaginta  Aureorum,  invitis  Bono- 
nienfibus  ,  ad  fuum  Gymnafium  Mu- 
tinenfes  deduxere  ,  ubi  per  n-.ulios 
annos  auditoribus  fuis  Leges  cxpli- 
cuit  ,  Librofque  Juris  per  quam  ce- 
lebres  cdidit.  In  Chronico  Parmenfi, 
Tomo  IX.  Rer.  Italicar.  Anno  MCC- 
XLVII.  jufTu  Friderici  II.  Augufti 
pars  Imperii  Mutinae  omnes  Scholaret 
de  Parma  ,  qui  tunc  erant  Mutinae  ad 
fludendum ,  cepit ,  mifitque  omnes  in  ma- 
nibus  Imperatorts .  Alios  quoque  eo- 
dem  Seculo  Decimo  tcrtio  eximios 
viros  Mutinenfis  Refpublica  condu- 
xit,  Lcgum  interprctcs  in  fui  Gym- 
rafii  ornamcntum  ,  ac  praecipue  cir- 
citer  Annum  MCCL.  celebratiffimum 
virum  .Az_onem  tunc  adolefcentem  , 
centum  ei  Marchis  argenti  jffignatis, 
ut  ipfe  teltatur  in  Rubr.  Codicc  de 
Municip.  &  Origin.  ubi  ait,  fe  m 
tranquillitate  mensti  <&  co'poris  ,  Muti- 
nae  Jurifprudcntiam  tradidiflTe,  in  Ur- 
be  vidtlicct,  quae  Juns  alumtos  fem- 
per  diligtre  cenjucvit .    Ea    autem    crat 

tcm- 


5j         DISSERTATIO    OU .-.DRaGESIMaC^ARTA.         54 


temporibus  iis  celebritas  Gymnafii  A 
Mutinenfis,  ut  frequentcs  etiam  ex 
aliis  Urbibus  ed  confluerent  ftudio- 
rum  caufsS  difcipuli .  Conduxerunt 
etiam  Mjtinenfes  ^lb^rtum  Galeotti 
Parmtnfcm ,  G.tilliclmum  Dtrantem  ,  Spe- 
tulatcrem  appellafum ,  celeberrimum 
inter  Canonici  Juris  interpretes  vi- 
rum  ,  &  Guidottem  de  Su^aria  ,  quem 
ipfe'  Durantes  Mutinenfem  appellat,  'B 
non  quod  Mutinae  lucem  viderit  , 
lcd  quod  Civis  Mutinae  creatus  fue- 
rit  ,  atque  heic  Leges  explicuerit  . 
In  Archivo  Reipublicae  Mutinenfis 
adhuc  fervantur  A£ta  MSta ,  quum 
idem  Guido  Civitate  donatus  eft  An- 
no  MCCLX.  die  VI.  Aprilis  ,  ut  Ju- 
rifprudenfiam  in  publicis  Mutinae 
SchoHs  traderet.  Tunc  ille  fefe  fa- 
cramento  obftrinxit,  dum  vita  fup- 
peteret ,    Mutinae    habitaturum  ,    ad 


regtndum  &•  docendum  in  Legibus  (p' 
facuhate  Lrgali  ,  e^  Siholares  ,  &  Cives 
Musiitae,  &  alios  forenfes  eum  audivt 
volentes ,  bona  fidt  &  fine  frauie  ordi- 
nare ,  C^  continut ,  ut  moris  efl  ,  docere 
&  legete  in  Lrgibus ,  &  L-gali  Scien- 
tia,  dum  tamen  a  S.bolaribus  Civlbus 
&  Comitatinis  Mutinenfibus  nihil  acci- 
piat  causA  docendi  pro  falario  vel  ffier- 
cede  .  Et  dare  operam  efficacem  in  Stu- 
dio  Siholarium  augmentando ,  &  Muti- 
nae  retinendo  teto  tempore  vitae  fuae .  In 
eum  finem  Mutinenfis  Senatus  ei  fta- 
tim  numeratas  voluit  bis  mille  & 
ducentas  quinquaginta  Libras  Muti- 
nenfium  ,  quarum  pars  impendenda  e- 
rat  in  emendis  poffijfionibus  &  t:rris 
i»  dtfiriBu  Mutinenfi .  Monumentum 
ipfum  ex  Tabulario  Mutinenfis  Rei- 
publicae  eduftura  addere  placuit. 


Pa£la  inter  Mutinenfem  Populam  &  Guidonem  de  Suzaria,  publi- 
cum  Mutinae  Legum  Interpretem,  ftabilita  Anno  1160. 


JN  Cbrifli  nomine .  ^nno  a  Nativi- 
tate  tjufdem  MCCLX.  IndiSione  III. 
die  Domtnico  K/.  ^priUs  .  Dominus 
Guido  de  Suzaria  ,  Do£lor  Legum  , 
Jolempni  ftipulatione  promifit  Fratrt  Ve- 
Kcrio  de  Ordine  Fratrum  Minorum ,  Syn- 
dico  Communis  Mutinae  ad  hoc  fptcia- 
littr  conftituto ,  tffe  Civem  Mutinae  per- 
petuh  :  e^  juravit  facere  Cittadinan- 
tiam  ,  <^  ftare  iCi^  habitart  cum  fami- 
lia  fua  continue  in  Civitate  Mutinae , 
donec  vixerit ,  ad  regendum  &  docen- 
dum  in  Legibus  &  facultate  Legali , 
tf  feflo  SanBi  Michjelis  proximi  in  an- 
tea.  Et  Scholares  Cives  MuMnae,  & 
alios  forenfcs  ,  eum  audire  volenfes , 
bnna  fide  &  fine  fraude  ordinare ,  & 
continue  ,  ut  moris  eft  ,  docere  & 
legere  in  Legtbus  ,  &  Le^ali  fcien- 
tia  ,    nifi  jufto  Dei    impcdimento  re- 


manferit ;  dum  tamen  a  Scholaribus 
Civibus  &  Comitatinis  Mucinae  ni- 
;D  hil  accipiat  causd  docendi  pro  fala- 
rio  vel  mercede  .  Et  quod  dabit  con- 
filium  Poteftati  e^  %/1nxianis ,  qui  funt, 
iir  qui  pro  temport  fuerint ,  quotits  fut- 
rit  requifitus  ab  eis  ,  bona  fi.de  c^  fme 
fraude ,  vel  ab  aliquo  torum  irt  negetHs 
Communis  Mutinae ,  &  pro  negotiis  pro 
Ccmmuni  in  Civitate  Mutinae  fint  pre- 
cio  e^  numeratione.  Et  dare  operam  tf- 
fi-.acem  in  Studio  Scholarium  augmen- 
tando,  &  Mutinae  retinendo  toto  tem- 
port  vitae  fuat .  Et  quod  nullo  tempore 
alibi  regtt ,  ttifi  in  Clvitate  Mutinat  , 
ntque  do:ebit ,  nec  alihi  umquam  in  a- 
liquo  temport  haliitabiji .  Et  quod  nott 
pra'fiabit  patrocinium  in  Civitate  Mu- 
tinae ,  vtl  diftridu  nifi  pto  fuis  Sho- 
laribus   forenfibus  ,    aliquo  modo  vel   $»■, 


55  ANTlSJJiT. 

genio.  Et  bat:  omnla  ^  fingula  fu- 
prafcripta  i^^  infrafcripta  diclus  Domi- 
nus  Gnido  pyo  Je  &  ejus  h:redibus  at- 
tendtre  (J^  ohjervare  proinifit  praediSio 
Syndico  flipulanti  &  recipienti  pro  Com- 
muni  Mutinae  ,  &  vi:e  d^  nomine  di~ 
Bi  Communis  Mutinae  ,  &  numquam 
in  altquo  contra  facere  vtl  venire  ,  fub 
obligatione  omnium  fuorum  bonotum  prae- 
fentium  (j^  futurorum  ,  &  fub  flipula- 
ta  potna  mille  Librarum  Itnperalium  , 
&  qtiae  poena  toties  infolidum  commit- 
tatur  ,  c^  peti  &  exigi  pofpt  cum  ef- 
ftilu  ,  quoties  contra  fa&um  fuerit  in 
aitqtto  capitulo  fuprafcripto  vtl  non  ob- 
fervato .  Et  poend  commifsd  vtl  non  , 
exa&d  vel  non  ,  omnia  c^  ftngula  fu- 
prafcripta  &  infrafcrlpta  in  fua  per- 
r/taneant  firmitate  cum  obligatione  poe- 
nae  .  Et  haec  omnia  &  fingula  fupra- 
Jcripta  c?"  infrafcripta  attendere  &  eb- 
Jervart  promiftt  fine  dampno  &  difpen- 
dio  di3i  Communis  .  Omne  vero  damp- 
num  d^  difpendium ,  quod  di&um  Com- 
tnune  inde  hahertt ,  vel  aliquo  modo  fa- 
ceret ,  di{Io  Syndico  pro  ipfo  Communi , 
&  ipfi  Communi  reddere  iir  reftituere 
&  teficere  folempni  flipulatione  promi- 
fit ,  credendo  de  dampno  ^liir  expenfis  ip/i 
Syndico ,  &"  cuilibtt  alteri  ptrfonae  pro 
Communi  Mt*tinae ,  eorum  nudo  &  fim- 
pli:i  verbo ,  abfque  onere  facramentt ,  & 
teftium  probatione  .  Renuntiando  praedi- 
Bits  Dominus  Guido  in  omnibus  (d^  fin- 
gulis  fuprafcriptis  &"  infrafcriptis  a&io 
ni  df  exceptioni  doli  mait  ,  conditioni 
fine  caufa ,  vel  est  injufla  coufa ,  e^  in 
Jacium  ,  &  alii  ejus  jttri  generali  vel 
J.peciali  fihi  compttenti ;  pro  quo  vel  cum 
quo  jtu  cttjus  cccafiont  pofftt  venire  con- 
tra  praed'&a  vtl  infrajcripta  vel  ali- 
quod  praedirJcrum  vtl  inJraf:riptorum  , 
&  jus  competitnfum  prr  pa&um  C?"  tx 
ee*ta  fcientia  remiftt .  Promittindo  nvl 
lam  in  ccntranum  oppontrt  txctpttontm . 
Et  fi  centra  pratdi^a  vtl  altqucd  prae- 


MEDII  AEVl 


5^ 


diclorum  vtniret  vtl  non  ebjervaret ,  df 
aliquid  Juerit  cottjecutus ,  id  totum  in 
duplum  reddere  &  reflituere  pratdido 
Syndico  vel  alteri  pro  Communi  Muti- 
nae  Joltmpni  flipulatione  promifit  ,  &" 
ut  Jua  auUoritate  diilum  Commune  Ma- 
tinae  poffit  intrare  C  apptthtndtre  bo- 
na  di&i  Domini  Guidonts ,  quae  hcbtt 
&  habiturus   tfl ,    itcentiam   ^    pottfta- 

B  tem  diBo  Syndico,  vcl  alttri  pto  Ccm- 
muni  Mutinae  recipienti ,  &  ipfi  Com- 
muni  dedit  d^  concrfjit  .  Conftttuens  Jt 
ta  bona  nomine  dicli  Ctitr.munii  in  pre- 
cario  pcffidere.  Et  omtia  Cf  fingvla  Ju- 
prajcripta  ^  infrafoipta  diSius  Dtmi- 
nus  Guido  atttndtre  &  objervart ,  ta- 
Bis  JacroJanBis  Scripturis  cerporalittr , 
juravit . 

Pro  quibus  omntbus  &  fingulis  fu- 
prajcriptis  praedi&us  Syndicus  ncmine 
C^  vice  didi  Communis  ,  (^  pro  ipje 
Communi ,  ex  iictntia  cb"  auSfcritate  con- 
ctffa  ipfi  Syndico  a  Poteftate  Mutinat 
Cr  ^n^ianis  ,  ipfi  Poteftati  ,  &  v^«- 
^<a»«  conceffa  per  Confilium  generale 
Communis  Mutinae ,  Jolemniter  ftipula- 
tione  promifit ,  dare  &    folvere   di£lo 

D  Domino  Guidoni  duo  millia  ducen- 
ta  quinquaginta  Librarum  Mutinae, 
Jciiictt  mille  Libras  Mutinoe  in  dena- 
riis  numeratis  .  Qtiarum  centum  Libras 
Mutinae  hinc  ad  Kalendas  Madii  pro- 
ximi ,  C^  ducentum  Linas  Mutinae  hine 
ad  medium  Mtnftm  Madii  proximi ,  & 
Jeptingtntas  Libras  Mutinae  hine  ai 
tnedium  Menftm  Julii  prcximi.  De  qui- 
bus  mille  Lihris  idem  Dcminus  Guido 
facere  piffit  quicquid  de  fua  p-o.ijjerit 
voluntate ,  e^  in  Jua  vita  expendete  prg 
beneplacito  voluntatis  Juae  ,  &  in  quo- 
Jcumque  ujus  volutrit ,  ttogare ,  &  ad 
quofcumqut  Juos  heredes  voluerit  ttan- 
Jmittere  tam  tx  teftamento  qvam  ab  in- 
te/iato  fine  contiadiilicne  Ccmmunis  Mu- 
tinae ,  C?'  cujusltbet  fingularis  ptrfonat 
tnquietatione   &  moleftalione .    Et    mille 

du- 


57        DISSERTATIO  SVADRAGESIMAQUARTA,        58 


^uccntas  tjuinquaginta  Ltbras  Mutinae 
fromiftt  di&o  Domsno  GKtdoni  folempni 
ftipulatlone  dare  &  jolvire  ujque  ad  Ka- 
lendas  Septewibrii  proxime  venientit .  Quas 
jnille  ducentas  <}uinqu3ginta  Libras 
diftus  Dominus  Gutdo  dare  debet  in 
poflTeflionibus  &  terris  in  D-ftr;6lu 
Murinae  &  in  Civitate,  in  qmbui 
locis  magis  fibi  placuerit ,  i^  fibi  ex- 
peditrit  ,  de  vcluntate  ^  conjenfu  di- 
Bi  Syndi:i  .  Q^^as  terras  Cr  pcffjjiones 
ex  dfHis  denariis  emptas  ,  /ive  emen 
das  ,  di&us  Dominus  Guido  ^  fjti  be- 
fedes  ex  teftamento  &  ab  inttftaio  ha- 
beant  ^  teneant  &  pcfftitant  ,  &  fa- 
eiant  quirquid  vtlint  /tne  contradtHione 
Communii  Mutinae ,  c?'  moli/iatione  cu- 
jttiltbet  perfonae  >  falvo  eo,  quod  dicius 
Dominus  Giiido  non  pofftt  diCias  Terrat 
vendete  feu  Pojfrffionts  in  vtta  fua , 
Heredes  tamen  Jui ,  cr  quilibct  fut  fuc 
tejforet  ex  ttflamento  fiSr  ab  intejlato 
pofftnt  di&ai  terras  vendere  (^  aliena- 
ve  per  q-.iemcumqae  titulum  volutrint  , 
tam  inter  vivoj  quam  in  ultima  volun- 
tate  ,  7?««  contradtBtone  &  molefiatione 
Communis  Mutinae ,  &"  cujuslibet  per~ 
fonae .  Pcfjit  etiam  dicius  Dominus  Gui- 
do  in  vita  fua  obligare  diBas  Terras 
^  pofftfftones  ftne  inquietatione  &  mo- 
lefiatione  Communis  Mutinae ,  ^  cu/u- 
llibet  perfonae  .  Promi/it  infuper  fupra- 
diBui  Sj/ndicus  diiio  Domino  Guidoni 
Jiipulanti  ,  quod  de  ipfis  ttrris  &■  pof~ 
ffjjionibus  non  cogetur  per  Commune  Mu- 
tinae  nec  per  cliqtttm  Officialem  ,  nec 
aliquo  alio  ingenio  Jeu  tr.odo  ,  folnere 
Coitas  y  neque  tatione  diSarum  ptfftJJio- 
num  ,  neque  ratione  perjonae  Juae  ,  ne: 
ratione  aliorum  bonorum ,  quae  ipfr  Do- 
tninus  Guido  haberet  ,  neque  aliquas  a- 
lias  fj&iones  Jubire  Jet*  praefiare  toto 
tempfirae  vitae  Juae .  Et  de  praedi&is  ' 
omnibus  (2^  Jingulis  fuprafcriptus  Syn~ 
dicui  pforni/it  diclo  Domino  Guidoni  Jii-  • 
pulanti  curare  c^  Jactre  fieri  Injirumin-  ' 


tum  publicum  per  ConfiUum  generale 
Communis  Mutinae  ,  i^  promijftonem  ju- 
ratam ,  &  Statutum  ad  Jtnfum  &  -vg- 
luntatem  didi  Domini  Guidonis ,  Jecun- 
itum  quod  melius  pofjunt  valere ,  injra 
tres  dies ,  pofiquam  Potefias  fuerit  re- 
quijitus  per  ipjum  Domintm  Guidonem , 
Jeu  per  tjus  Nuntium .  Et  hatc  omnia 
iS'  ftngula  promifit   eidem   Domino  Gui- 

B  dcni  fiipulanti  Jolemniter  attendere  & 
objer-uare  Jub  poena  rr.tlle  Librarum  Im- 
perialium  y  qua  Joluta  vel  non  Jcluta , 
commiffa  vel  non  commijja ,  cmnia  & 
/f^gula  JupraJ.ripta  in  jua  permaneant 
!  fi-mitate  ,  (^  in  quotibet  &•  p'o  quoli- 
btt  Capitulo  non  objervato  poena  ccm- 
mittatur  i^  exigatur ,  O  tot:es  commit- 
tatur  ,    quotiei    fuerit    cor.trafaBttm  ,    Et 

C  pro  iis  omnilus  C^  fingulis  Juprajcriptis 
attendendis  e^  obfetvandis  di&us  Syn- 
dicus  ohligavit  diilo  Domino  Guiaoni 
omnia  tona  Communis  Mutinae ,  C^  ft 
pro  eo  pcjfidere  ccnftltuit ,  &  renuntia- 
vit  aSioni  &  exceptioni  doli  mali  ,  ^ 
in  faBitm  conditioni  fine  catifa  ,  vel  ex 
injufia  caufa ,  &  omni  Juri  ,  &  legunt 
auxilio  gtnerali  ,  fpecieli ,   &    communi  ^ 

D  expreffo  &  non  expifffo  ,  competenti  & 
competituro ,  quod  Ccmmuni  pcjfit  pto- 
deffe ,  &  diiflo  Domino  Guidoni  oheffe  j 
i^  fus  competiturum  expreffe  per  pa^um 
remi/it  .  Et  ft  diSus  Dominus  Guido 
morte  vel  cafu  foituito  non  veniret  ad 
didum  terminum  in  Civitate  Mutinae 
ad  regendum  ,  ut  promifit ,  promsfit  di- 
do  Syndico  refiituere  omnes  praediffos 
denarios ,  exceptis  trecentum  Libris ,  quae 
trecentum   Librae  Jint  fuae . 

^ABum  in  Palatio  veteri  Cemmunis 
Mutinae  fotempniter :  praefentibus  ,  g^ 
ad  hoc  vocatis  i^  ro^atis  te/itbur ,  Do- 
mino  Conradino  de  Mitiarinis ,  Domino 
Battexato  de  Battt^atis  ,  Domino  Va- 
lentino  Populi ,  Domino  Jantllo  Domini 
Gibertini  de  Bcjoilis ,  e^  Domtno  Bar- 
thotomaea  de  Campcgaliano  , 

Ego 


59  AI^TIQUIT, 

Ego  tAlbtYtus  BcT^alus ,  Regalis  .A'a- 
lae  l^otariiis  f  iitterfui,  C"  rogatus  fcrl- 
bitc  firipfs . 

Quod  efi:  ad  GuiJonis  ejufdem  Li- 
bros  ,  Pancirolium  confule  .  Is  dein- 
de  ob  egregiam  fcicntiae  famam  , 
Ncapolim  accitus  cft  a  Carolo  I.  A- 
puliae  &  Siciliae  Rege:  quod  Rico- 
baldus  teftatur ,  ubi  defcribit  infelix 
fatum  Conradini  Regis,  inquiens  in 
Pomario  ,  Tomo  IX.  Rer.  Italicar. 
pag.  137.  Dtu  de  eo  judicio  a&o ,  plu- 
ifimorum  erat  (ettetttia ,  e^  maxime  Gui- 
donis  de  Sucaria  ( fcribe  Sw^aria )  eo 
tempore  pyaeftantiffimi  Leiium  Dofforis , 
Conradum  noit  effe  mortis  reum ,  Prae- 
terea  in  Statuto  Mutinenfis  Reipu- 
blicae  manu  exarato ,  &  fpe£tante  ad 
Annum  MCCCXXVII.  decernitur  : 
Ut  nullus  Scholaris  bujus  Civitatis  fol- 
vere  cogatur  dona  promiffa  alicui  Ma- 
^iflro  Legum  vel  Decrttorum ,  etiar/tfi 
fromiferit .  Scbolares  verh  forenfes  ,  tfui 
Junt  vel  fuerint  in  Civitate  cauffa  ftu- 
dii ,  babeantur  tamijuam  Cives  ,  &  pro 
Civibus  quantura  ad  eorum  commodum 
&  favorrm .  Alterum  Statutum  Anno 
MCCCXXVIir.  efformatum  vidi ,  in 
^uo  Mulinenfes  conftituerunt  invitare 
ttnum  bonum  Legifiam  ftve  Dofforem 
ferenfem  ad  legendum  L'ges  in  ipfa 
Civitate  ,  ad  falarium  centum  quintjua- 
ginta  Librarum  Mutinenfium  pro  quoli- 
bet  anno  .  Et  unum  DoBorem  five  Le- 
^orem  terrigenam  conventatum  in  ^rti- 
bus  ,  ai  legendum  Medicinam  ad  fala- 
rium  centum  Librarum  Mutinenfium .  Et 
unum  Le&orem  forenfem  aJ  le^endum 
Summam  Notariae  ,  dr'  Infiitutam  ,  ad 
falariuM  quinquaginta  Librarum  Mtiti- 
nenftum .  Quae  heic  Summa  Nntarlae 
dicitur,  Rolandina  eft,  cujus  Au£lo- 
rcm  putavic  Cl.  Du-Can^ius  Rolan- 
dinum  Patavinum  Hiftoricum  ,  fed 
perperam  »   ^uum    ipfam   concinnarit 


B 


MEDJl  AEVl  69 

A  Rolandinus  Paffagerius  Bononienfis » 
Patavino  fynchronus.  Atque  ex  hi- 
fce  Mutinenfium  Scholis  praeter  a« 
lios  prodiit  Nicolaut  Matarellus  ,  pa- 
tria  Mutincnfis ,  &  Bartolo  veluti 
fuus  praecepror  faepe  laudatus ,  qui 
non  tanTum  Mutinae ,  fed  &  Bono- 
niae  ac  Patavii  fumma  cum  laude 
Leges  interpretatus,  Libris  etiam  e- 
ditis  claruit,  de  quo  legendus  Ve- 
drianus  nofter  in  Libro  de  Do6lori- 
bus  Mutinenfibus .  A£la  Mutinenfis 
Populidie  noni  Aprilis  Anno  MCCG- 
VI.  haec  ferunt :  item  fi  placet  Cenfi" 
lio ,  quod  unus  ^mhaxato*  expen/is  Com- 
munis  ,  dr  ad  falarium  contentum  i» 
Statuto  Communis  Mutinae  ,  mitsatu9 
ad  Civitatem  Paduae ,  e^  Univerfita^ 
tem  Scholarium ,  i^  preut  aliter  fuerit 
neceffarium ,  ett  parte  Communis  Mutp- 
nae  ,  quod  eis  ptaceat  precibus  c>^  ame- 
re  Communis  Mutinae  dare  ^  concede^ 
re  licentiam  Sapienii  Viro  Domino  Nt- 
colao  de  Matarellis  Profeffori  Lrgum , 
fiandi  Mutinae  per  totum  Mtnfem  ,A' 
prilis  ad  complendum  officium  Defenforis 
Populi  Mutinenfis  ,  in  quo  fuit  ele- 
ffus  <^c.  Scd  quoniam  de  Patavina  U- 
niverfitate  injefta  eft  mentio ,  liceat 
diccre  ,  ante  Annum  MCC.  illius 
quidem  originem  perquifitam  a  me 
fuiffe ,  fed  nullo  certo  tefte  adhuc 
fuiffe  repertam  .  Ncque  famen  dubi- 
to,  quin  &  antc  illum  Annum  lite- 
ratis  Viris  praeftantiffima  illa  Ci<'i- 
tas  abundaritj  fed  qui  aemularentur 
Bononienfis  Gymnafii  inftitutum,  nu- 
fquam  occurrunt  ,  ita  ut  Sertorius 
Urfatus  Lib.  g.  Hiftor.  Patavin.  & 
ante  eum  Antonius  Ricobonus  in 
Libr.  de  Gyninaf  Pstavin.  ideo  ori- 
ginem  Academiae  ilHus  »eruftatis  te- 
nebris  obliteratam  affirmarint ,  quod 
nullum  ejus  veftigium  in  antiquis  Hi- 
ftoriis  ac  Monumentis  oftendere  pof- 
fent.  Ego  natum  Fatavinum  Gymna- 

£iura 


D 


6i         DISSERTATIO  QVADRAGESIMAQUARTA.         62 

Sum  poft  Annum  Chrifti  MCC.  reor.  tA    Ad    idem    quoque    perfuadendum   fn- 
Tradunt    autem    Patavinse    Hifto  '  '•--:-  --   r>:   i 


)riae 

quaedam  ,  a  me  edirae  ,  Fridericum 
II  Auguftum  ,  quum  Anno  MCC- 
XX[1.  infecro  foref  animo  in  Bono- 
nienfes  ,  jus  eis  Gymnafii  ademiffe  , 
ac  Patavium  tranftuliflfe .  Et  ne  de 
hac  re  duhTacio  inrercedat,  vide  Hi- 
ftoriam  M  fcellam  Bononienfem  ,  in 
qua  ad  Annum  quoque  MCCXXV. 
Fridericus  II.  Auguftus  Bononienfibus 
SchoiiS  interitum  afferre  conacus  eft. 


B 


fervire  poterit  Diploma  ejufdem  Au- 
gufti  datum  Anno  MCCXXVII.  per 
quod  rtvocat  ConfitiutioniVit  factam  ds 
Studio  d^  Studcntibus  Bononiat  ^  unde 
agnofcas  ,  antea  jus  Academiae  illu- 
ftri  Urbi  ademtum  fuifte,  &  Pata- 
vium  ,  ac  Neapolim  ,  uti  verifimile 
eft  ,  fuiffe  tranflatum  .  Accipe  Litc- 
ras  ipfius  Friderici  e  Regefto  }ASio 
vetuft  ffin-.o  Reipublicae  Bononienfis 
defcripras . 


Da  remiffione  &  concordia  fa5la  inter  Itnperatorem  &  Lombardos,  & 
de  Conftitutione  revocata  fuper  Studio  Bontnienfi,  Anno  Iaij, 


FRidericus  Dei  gratia  Romanorum 
Imperator  femper  Auguftus  ,  Hie 
rufalem  &  Siciliae  Rex  ,  Relonhus 
Civitatum  Mtdiolani  ,  Plactntiae ,  Bo  - 
noniae  ,  ,Atexandriae  ,  Taurini  ,  Laudi  , 
Faventiae ,  Pergami  ,  Mattua;  ,  yero 
nae  y  Paduae,  Vtncentiae ,  Tarvifii  ,  Cre- 
Ijionae  y  Marchioni  Montisferrati ,  Comi- 
ti  Gotffredo  de  Blandrato  ,  aiii/que  Lo- 
fis  ,  &  perfonis  qKibuilihet  de  Lomkar 
Jia  ,  Marcbia ,  tS"  Romaniola  ,  quae 
nuper  contra  Majeflatem  noftram  & 
Imperium  commi/erunt  offenfam  ,  fiieli- 
ius  fuis  gratiam  fuam  &  honam  vo- 
luntatem .  Cattfam  c-jfenfee  ,  quam  mt- 
fer  contra  Celfitudinem  ne/iram  ,  &"  no- 
ftrum  Intperium  commifi/iis  ,  quia  vide- 
batur  impedimentum  aff<rre  negotio  Ter- 
tae  SanHae  ,  in  providentia  £^  dijpgfi- 
tiovst  Domini  Pnpae ,  ac  fratrum  fuorum 
•venerahtlium  Cardinahum  pofuimus  ab- 
folute  .  Eorttm  igitur  provtfione  fuper 
hoc  plentus  ir.telltcla  ,  p^o  nvertntia 
Jefu  Cbrifii  ,  &"  ip/ius  Terrae  Sanffae 
ntgot''0,  vobit  univer/is  &  fitgulis  de 
innata  nobis  clementia  rtmittimus  omnim 
tancorem  ,  malevolentiam  ,  injurias  ,  & 
effenfas  ,  orimaque  hanna  ,  conftitutto- 
^et ,   Jtnttntias  ,  ^  trdinamtnta  ,    qttae 


feclmus  vel  impofuimus  per  nos  vel  pif 
alium  ,  aliufve  pro  nobii  impofuit  vo- 
bis  ,  ftu  alicui  de  Civitatihus ,  lecis , 
&  perfonis  ejufdtm  ,  (^  quaecumque  t» 
eis ,  vel  oh  ea  fecuta  funt ,  penitus  vt- 
vccamus  .  Et  fpecialiter  Conftitutio- 
nem  faclam  de  Studio  &  Studentibus 
Bononiae  :  univerfos  &  finguloi  ,  qui 
occafione  alicu/us  praedi&orum  latfi  vi- 
dentur ,  reftituentes  in  integtum  in^omni- 
bus  i^  per  omnia  ,  fuo  fiati  atque  fa- 
mae  .  Remittendo  infamiam  cmnem  ^ 
poenam ,  quae  fecutae  funt  ex  aliqua 
praedi&orum :  ita  qttod  ea ,  quae  per  eos 
medio  tempore  a&a  funt ,  non  obfianti- 
bus  jttpradiSiis ,  robur  obtineant ,  quod 
aliat  debutrant  ohtintre .  ,Ad  haec  Ci- 
vitates ,  Lcca ,  &  ptrfcnas  vefiras  re- 
cipimus  in  noftrae  gratiae  plenitudinem , 
&"  vobis  reddimus  firmam  pacem .  Re- 
fervantes  tamen  nolns  contra  praedicfum 
Marcbionem  Montisferrati  omnia  jura , 
omnefque  aSiones  ,  quat  nobis  compe- 
tunt  tam  ^e  dthito ,  quo  noftrae  Ctlfitu- 
dini  efl  adftriBus  ,  quam  de  Tirra  , 
quae  prcpitr  ipfum  dehitum  nohis  txfti- 
tit  cbligata .  Faciemus  ttiam  teftitui  ca- 
ptos  occafione  praedilae  cffmfae  cum 
bonis  Juis ,  ac  alta,    quae  ccc j/ioifs  btt- 

jufmedi 


63  ANTIjQ^UIT, 

jujmodi  eapta  futtt  vtl  detenta .  Facte-  \ 
mus  fierl  patentes  Llteras  tx  parte  legi- 
timi  filii  noflri  Henrici  Romanorum 
Regis  illuflris ,  qui  pacem  &  remijjio- 
nem  iflam  ratam  habcbit  e^  firmam  ^ 
tjuodque  remitttt  vobis  omntm  rancorera , 
malivolentiam  ,  injurias ,  &  ojfenfas . 
<Ai  plenam  autem  certitudinem  hnjus 
tei ,  praefentes  Lheras  fuxta  ipfius  Do 
mini  Papae  beneplacitum  ficri  juffimus , 
figillo   Majtflatis  noflrae  munitas . . 

Datum  Cataniae ,  primo  die  Februa- 
rii,  Q_tintaede:imae  Indtlionis . 

Ego  H;nricus  ,  miferatione  di-^ina 
Bitonienfis  Epifcopus ,  ho:  txemplwn  rx 
authentico  fwntum  cum  ori^inali ,  figillo 
Imperiali  roborato ,  aufcultavi  diligenter 
C^  vidi ,  unde  ad  perpetua'»  m'moriam 
&  certum  teftimonium  me  fubjcrip/t ,  /y 
figillo  m-o  fijtllari  mandavi ,  ^ino  Do- 
mini  M:cXXVn.  Jie  XI.  intrante  Ju- 
nio,   ItdiJiote  XV. 

Sed  qujmvis  reftituta  Bononienfi 
bus  antiqua  jura  fuerunt  ,  Patavini 
ex  jam  conquifitis  minime  excide 
runt .  Otendere  poffumus  vividam 
Arcium  L  beralium  Academiam  An- 
no  MC^LXII.  in  eorum  Urbe.  En 
quae  poftremo  Cap.  Hiftoriae  fuae 
habeat  Rolandinus  ilHus  Urbis  Hi- 
ftoricus,  editus  Tomo  VIII.  Rer.  I 
talicarum  :  PerleHut  efi  hi:  Liber  co- 
ram  infrafriptis  Do&oribus  (  five  Re- 
8oribus  )  &  Magi/lris  ,  praefente  etiam 
Societate  laudabtli  Ba^alariorum  (  ideft 
eorum  >  qui  BaciHeri  appellabantur ) 
tif  Scholarium  Liberalium  ,A'tium  de 
Studio  Paduano  .  Tum  enumerat  Re- 
gentes  codem  Anno  MCCLXII.  in 
Padua  tres  profundos  &"  peritos  DoSio- 
res  in  Phjffica ,  e^  fcientia  Naturali . 
Unum  in  Loyca^  fex  in  Grammatica  ^ 
&  Rhetorica  .  En  Gymnafium  nobile 
jam  tum  Patavii.  Certe  non  nume- 
rantur  heic  Theologi  ,  Juriflae ,  ac 
Medici .  Sed  fortaflis   ad    audiendam 


MEDIl   AEVI  6^ 

A  Hiftoriam  fuam  Rolandinus  non  om- 
nes  adhibuerit  Gymnafii  Doftores  . 
Nam  cur  Patavini  Jurifprudentiam 
neglexifTent  ,  quam  ,  ut  vidimus  , 
Mutinenfes  jam  excolebant ,  uti  & 
Regienfes  ,  &  Ferrarienfes  in  fuis 
Scholis?  Ferrarienfes  inquam:  in  eo- 
rum  enim  perantiquo  Scatuto  MSto  , 
quod    Eftenfis    Bibliotheca    fervat    in 

B  membranis,  Anno  MCCLXIV.  de- 
cretum  hoc  vidi  :  Quod  omtes  doctn- 
tes  in  Scientia  Lrgum  ,  &  Medtcinae , 
&  in  .A/tibus  Grammaticae  ,  &  Dia-' 
Ir&icae  ,  ire  ad  exercitum  ,  eut  aiq-<am 
facere  cavalcatam ,  non  cogantur .  Qjjod 
Statutum  vendicat  fibt  loium  in  Do  To- 
rihus  continue  docentilus .  Cerfe  incun- 
te  Seculo  XIV.  Jarifprudentiae  Ma- 
giftri  minime  dcfiJeraci  funt  in  Pa- 
tavino  Gymnafio  ,  cujus  gloria  ma- 
jores  in  diem  prog-efTus  habuit  ad 
noftra  ufque  tempora  :  idque  cura  & 
ftudio  Sereniffimae  Venetae  Reipubli- 
cae ,  cui  fummopere  cordi  tft  egre- 
gios  quotque  viros  illic  alere  ,  & 
undique  g-andibus  praeniiis  arcire . 
Ita  Seculo    XIII.    inftaurata  tft   Aca- 

D  demia  Romana  ac  Neapolitana  .  Nam- 
que  Anno  MCCXXlV.  uti  memoriae 
prodidit  Richardus  de  SanSlo  Ger- 
mano ,  Fridtricus  II.  Imperator  pra 
ordinando  ftitdio  Neapolitano  ubique  pet 
Regnum  mifit  literas  gentrales .  Ita  An- 
no  MCCXLin.  Innocentius  IV.  Papa 
conceffit  Plactntinii  Privltegium  de  Stu- 
dio  generali.  Nempe  complurae  tunc 
Civitates  certatim  fibi  procurabant 
Scholas  ,  &  jus  laureie  conferendae  , 
tum  in  juvenum  fuorum  commodum, 
tum  etiam  quod  e  Scholarium  exte- 
rorum  confluxu  non  parum  emolu- 
menti  in  Civitates  Lterarum  magi- 
ftras  ,  exemplo  Banoniae  &  Parifio- 
rum  ,  fiuebat .  Propterea  fubfequenti 
Seculo  XIV.  Academia  Ticinenfis» 
Fifana,    Perufina  >    Senenfis,    Tauri- 

nenOs 


6$         DISSERTATIO  SUADRAGESIMAQUARTAi         6$ 


Benfis  (ut  alias,  ne  nimius  fim,  o- 
mittam)  eruperunt,  quarum  majori 
antiquitati  ,  li  rite  ab  aliquo  often- 
datur ,  ego  nihil  detra£lum  velim  . 
Nicolaus  de  Jarrifilla,  Tomo  VIII. 
Rer.  Italicarum  ,  haec  alia  de  Frede- 
rico  H.  addic:  Ipjt  vcrb  Imptrator  Li- 
ityalium  ^>tium ,  C^  oir.nii  approbatae 
Sciertttae  Scbolas   in  Rcgno    ipjo    cortfii- 


tutt  ,  Do&ortbus  tx  diver/is  Mi^ndi 
partibus  per  praemiorum  Hbiralitatetm 
accitis  &c.  Q_uo  autcm  ritu  olim  Do- 
ftores  advocarentur  ad  Gymnafii  mu- 
nera  fubeunda,  indicabit  nobis  Char- 
ta  Patavina,  quam  Anno  MCCXX. 
confcriptam  agnovi  ex  Praetoris  no- 
mine  ,  tunc  Patavinam  Civitatem 
regente. 


Praetoris   Patavini   Literae,  quibus    Jacopinum   <Je   Ruffinis  Par- 

menAm,  Militem,  ac  Jurifconfultum  invitat  ad  explicandum 

Jus  Civiie   in   Gymnafio   Patavino,   Anno    131C. 


EXlmiae  fapientiae  ae  elequtrttiae  vi- 
ro ,  Domino  Jacopino  de  Ruffi- 
ris  de  Parma  ,  utriulque  Militiae 
tam  lcgalis  quim  cinguli  Militaris 
no!)  litatc  praeclato  ,  Ptolomaeus  de  Cur- 
tcfiis  de  Cremona  ,  Poteftas  ,  Ancia- 
ni  ,  Confiiium  ,  &  Commune  Civi 
tatis  Paduae ,  falutem  &  optati  hono- 
tit  &  f  l<.citat'S  augmertta .  Ex  famae 
Vtfifae  praeconii.-  ,  tjuac  fctmtiae  in^ert- 
tis  itt  vobis  thejamos  perlu:idos  latere 
tiott  ftr.it  irt  partibus  Italiae ,  ac  per  cir- 
tumpo/itas  rei^ioies ,  nos  permoti  ,  & 
defideranter  imptilfi ,  t^  Rtftorcs  Stu- 
dii  Paduani  nobifcum  cum  Doiloribus 
&  S  holaribus  univerfis,  perfotam  ve- 
fi.am  condigtam ,  i^  noftrae  LJniver- 
fi^ati  acceptam  tiuper  elegimus  ,  i^  tle~ 
Bionem  ipfam  de  more  nofiro  confirma- 
vimus  in  nofiro  Cinfilio  generali  ,  ad 
regendum  &  legendum  extraordinarie 
in  Civitate  Paduae  in  Jure  Civili  , 
fecundhm  modum  i^  formam  Statuti  no- 
Jlri ,  C^  conflitutiortes  Scholarium  Stu- 
dii  Paduani ,  a  fefio  Sandi  MlchaeHs 
proxime  venturo ,  quod  Minfe  Septem- 
bris  praefentis  die  penultima  celebratur , 
«fque  ad  tres  anrot  proxime  acctffuros , 
ad  falarium  Librarum  quadringenta- 
rum  Denariorum  Venetorum  parvo- 
rum  ,  in  Grcffis  argenteis  vobif  dan- 
Tattt.  JX. 


B  tittm  pro  quolibet  anno  in  duchus  tet- 
tninis  videlicet  medittatem  ad  CaUndat 
I^ovembris ,  cS'"  aliam  tnedietatem  ad  ft- 
Jium  Purificationis  Beatae  Maiiae  Vir~ 
ginis ,  quod  efl  die  fecundo  Ftbruarii , 
dt  pecunia  ncftri  Communis ,  ut  in  Sta- 
tutii  noftiis  plenius  ccntinttur .  L,'eoque 
fapientiam  vflram  atttnta  prtce  requiri- 
tnus  &  precamur ,  quatenus  tltlionent 
praedi&am  de  vobis  fa&am  honort  vt- 
fl  i,  &  amore  Ccmmunit  &  Studii  Pa- 
duani  ,  a:c'.p*are  dgnemini .  Nam  & 
difcreium  virum  Guillielmum  Floriani  ^ 
Nuntium  i^  Syndicum  noflrum ,  &  to- 
titt:  Univirfttatis  ncflrae ,  /uffj.itnttr  in- 
flruBum  ai  vos  mittimus  ai  di&am  no- 
flram  acceptationem  rtcipitndam ,  &  prtm 
miflionem  veniendi ,  c^  legendi  Paduae, 

D  ut  diHum  eft  in  Legibus  extraordina- 
ri^  ,  modis  praedi^is ,  &  ad  promitten- 
dum  vobis  ,  ft  acceptaveritis  ,  Salariunt 
fupradicfum . 

Quod  eft  ad  aliarum  Artium ,  ae 
difciplinarum  culturam  Saeculis  rudi- 
bus  in  Italia  ,  illud  mihi  praefari 
liceat  :  nimirum  non  fatis  liquere 
poffe,  quanta  ab  Italicorum  ingeniis 
tunc  &  tentata  &  perafta  fuerint, 
quod  plerique  ex  eorum  Libris  aut 
propter  incuriam  majorum  ,  atque  ob 
inteftina  bella  c  Guelphorum  &  Gi- 
£  belliflci- 


61 


bellinorum    fa£\)onibus   nata,    aut   a^ 
liis  fupervenientibus  infortuniis  cxci- 
derunt.   Aliquid  tamen  innuam .   Ita- 
que  primo  certum  e(l  mihi,  non  pau- 
cos  ex   Italis  fuiffe  ,    qui   Trivio  tunc 
ftuduerint  ,      nonnuUos     etiam  ,    qui 
Q^tsirivio.  Q_iid    hifce   nominibus  fi- 
gnifi.aretur,  explicat  Hugutio  Gram- 
maticus,  Epifcopus  Ferrarienfis ,  fcri- 
bens  :   Nota ,    quod    G-ammatic» ,    Rhe- 
torica ,    ic?"   D'tal:5iica  dicuntur  Triviw»  , 
quadartt  [imiHtudine ,     q-taft    triplex    via 
tsd  eloquerttiam  .    Nomine   autem    Q^t^- 
(/rivii ,   uti   idem   Hugutio  ,    &    longe 
ante    eum    Boethius    prodidere,    defi- 
gaantur  ^nih^netica,    G^omttria  ,    M *■ 
Jica  ,     ^[Itonomii  .     In     Vita     S^r£li 
Aleinwfrci     Epifcopi     Paderbonenfis  , 
Cap.    XI.   haec    legimus  :    Claruit    ho: 
fub    Imado    Epif.opo ,    fub   quo  irt   Pather 
irunenfi    Eccle/ia    publlca  fioruerunt  Stu- 
dia    •    quan.io    ibi     Mufi-A    fuerunt  ,     (D" 
Diale^ici  enituerunt ,    Rbetorici ,    pleri- 
qut    Grammatici  .•    quando   Magiflri  »//• 
tium   exercebant    Trivium ,    qutbus    o^ne 
/indium     trat    circa    Q^*adruvium  .•     uhi 
Mithematici   claruerunt ,    &  x/4fl>oto>»ici 
babebantur  ,    Phyfi:i  ,  atque   Gfometrici .' 
•viguit     Horatius     ma^nus    ,      C^     Vir^i- 
lius  lirc.  M^gni  olim   aeftimati  ,    qui 
Trivium  in    liceris    confecerant:    plu 
ris,  qui  Quadrivium.  Laurentius  Ver- 
nenfis    fi^e    Veronenfrs,     Lib.    2.    de 
bello  Balear.  Tomo  VI.  Rcrum   Ita- 
licarum  ait . 

His    inerat    clarut    cum    Confule    Guido 

Dodone , 
Ordine  Levita  ,  Trivii  ratione  peritus . 

Arnulphus  autem  Mediolanenfis  in 
Praefatione  ad  Hiftoriam  ,  a  me  e- 
ditam  Tomo  IV.  ejufdem  CoUefiio 
nis,  inquit:  Fateor ,  me  nunquam  cort- 
Jcendiffe  curules  Qitadrivii  votas .  Ita 
Pecrus  Damiani  eo  ipfo  Seculo   fcri- 


ANTI2.UIT.  MEDIl  AEVl 


6% 


B 


0 


bebac  ad  Hugoncm  Abbatem  Clunia"» 
cenfem  Lib.  6.  Epiflol.  3.  de  adole- 
fcentulo  ad  eum  miffo:  Rudem  iynpe- 
ritumque  /ufcipiens ,  ad  propria  pofimo- 
dum  cum  gemina  Trivii  vel  Quadrivii 
uttore  Ytmittat .  In  praecedenti  Differ- 
tatione  Glabrum  Radulphum  audivi- 
mus  Saeculo  Undecimo  tradentem  , 
tunc  Italicam  gentem  prae  ceteris 
add)£lam  fuiffe  Grainmaticae ,  quo  no- 
mine  Eruditionis  Secularis  comple- 
xum  defignare  fokbant  .  Haec  nora 
uno  in  loco  rradebatur.  Ante  Annura 
Chrifti  MCXV.  a  Donizone  in  Vita 
Comitiffae  Mithildis  Libro  Primo, 
Cap.  Decimo  ,  commendatur  Parma 
Civitas  a  Liberalium  Artium  S  udio. 
Djbitare  de  hac  re  vifus  eft  Clarif- 
fimus  Vir  &  Monachus  ,  Amicus 
quondsm  meus,  P.  O.  Gafpar  Beret- 
tus  ,  B  nediftinus ,  Differtatiore  Cho- 
rographica  Tomo  X.  Rer.  Italicar. 
pag.   iz[.  Sed  aperta  lunc  Donizonis 


verba  ,   fcribentis 


Chryfopolis     dudum     Graecorum     dicitfif 

ufu  , 
t^urea  fttb   L'ngui   fenat  haec  Urbs   ejfe 

Latind  , 
Scilicet   Urbs    Parma ,     quia  Gramntatica 

man't   atta  , 
%Artes    ac    Septem  fludiofe  funt    ibi    /e- 

Bae . 

Ibi  traditas  Septem  ^rtes  vide :  ideft 
Trivium  ,  &  Qtadrivium .  Certe  omni 
Liberali  fcientid  peritus  fuit  Petrus  Da- 
miani  Ravennas  ,  ut  auftor  eft  in 
ejus  Vita  Johannes  Monachus  difci- 
pulus  ejus .  Porro  eumdem  Petrum 
audi  Opufculo  36.  Cap.  14.  de  fc 
adolefcente  ifta  tradentem  :  Qmm  a- 
pud  Parmenfe  Oppidum  (  Urbem  infra 
appellat  )  degerem ,  ibique  Liberalibus 
^rtium  Studiis  infitdarem  ,  quiddam  me 
contigit    neffs  &c.  Literis  autem   ope- 

ram 


6p         DfSSERTATIO    OUAmAGESlMAQUARJA.        70 

ram    dabat    Petrus    Damiani    circiter    A    cepit  nuper  laudatus  H«^Kf/o  P/^rtcr// , 


Annum  MKXV.  hoc  eft  ,  centum 
paene  annos  ante  Dnnizonem  .  Oua- 
re  nil  mirum  .  fi  BerediRus  Mona- 
chus  Clureofis  Italus  circiter  Annum 
iWXXVIff  (ut  habetur  in  aculeata 
ii  ftoinachora  Declamatione  Adema- 
ri  Cabanenfis  cdita  a  Mabillonio  in 
Appendice  ad  Tom.  IV.  AnnaL  Be- 
nediftmofum  )  glorianter  fane  dice- 
ret  :  In  Fran-.ia  eft  Sapientia ,  fed  pa- 
tum ,  na*n  in  Longobardia ,  ubi  ego  phss 
tiidici ,  efi  fons  Sapicntiae  .  Ita  audax 
Grammaticus  .  Effulfit  autem  inter 
Grammaticos  illius  aevi  Papias ,  uC 
verbis  Trithemii  ufar,  natione  Lom- 
bardus  ,  vir  in  fat^ularibus  liteiis  eru 
tiitiffimui  ,  G'arnw,->ticus  omnium  fuo  tem- 
fcre  clarijftmus  ,  G'ae:o  ci'"  Latino  fer- 
ritone  ad  pUnum  infiiuSus  ,  in  divinis 
auoque  Scripturis  non  medioeriier  exerci- 
taius .  Tradit  idem  Trithemius  ,  fe 
legiffe  Libum  Epifiotarum  ejus  ad  di- 
•verfoi  ,  &  Librum  de  ordine  dlcendi , 
&  Librum  de  Li<tgt-ar  Latinae  •voca- 
bulis ,  hoc  eft  infigne  Gloffarium,  five 
Elementarium  dodtinae  rudtmentum  ,  uti 
illud  appellat  Albericus  Monachus 
Trium  Fontium  in  Chronico  edito 
per  Leibnitium  .  Paria  de  eo  habet 
Jacobus  Philippus  B  rgomenfis  in  Sup- 
pltmenr.  Chron.  aeque  ver6  ille  ac 
7Viihemius  cenfens,  Sv.rip'orem  hunc 
floruiffe  circiter  Annum  Chrifti  MCC, 
fed  errore  intolerando.  Albericus  e- 
nim  hifce  longe  antiquior  ejus  aeta- 
tem  ftifuit  ad  Annum  MLllI.  in- 
quiens  :  quod  probatur  per  numerum 
annorum  ,  ubi  agit  de  aetattbus  Saeculi 
tn  prima  litera  ,  &  enumrrando  petti>t- 
g<t  ulque  ad  hunc .  Glofr<irium  illius 
a  Bonino  Mombritio  editum  Anno 
MCCCCXCVl,  nunc  aurem  fupra  fi- 
dem  rariffimum  ,  msgno  ufui  fuit 
celeberrimo  Du-Canaio  in  coniexen- 
eo  luo  GlofTario  Latino .  Papiam  ex- 


C 


D 


Epifcopus  Ferrarienfis,  de  quo  Rico- 
baldus  in  Chronico  ad  Annum  MC- 
XC.  agit  ,  fcribens  ,  ab  eo  compofi- 
tum  fuiffc  Lihrum  Derivationum  ,  five 
Gloffarium  ,  aut  Di£lionarium  ,  quod 
in  mulris  Bibliothecis  MStum  adfer- 
vatur,  &  faepe  adhibitum  fuic  a  fupra 
laudato  Du  C.angio.  Horum  Gram- 
maticales  laborcs  auxit  Frater  Jcb^n- 
nes  de  BAhis  Genuenfis ,  Ordinis  Prae- 
dicarorum  ,  Anno  MCCLXXXVL 
Libto  conftfl.o  (  cui  tituliiin  fecit 
Catholtcon )  non  lemel  typis  edito . 
Circiter  eadtm  tempora  Wadingus 
in  Libro  de  Scriptor.  Ordinis  Mino- 
mm  arbitratur  ,  confcriptum  fuiffe 
MariitnoirtBum ,  in  quo  Libfo  voces 
B  bliorum  explicantur,  eumque  tri- 
buit  Marchefino  ex  Ordine  Mino- 
rum ,  Rcgii  Lepidi  nato.  Typis  ex- 
cufus  eft  Anno  MCCCCLXX.  Mo- 
guntiae,  tefte  Du-Cangio.  Prima  in- 
iuper  Latina  Diflionaria  ,  purgatam 
Latinitatern  redolenfia  ,  ut  faris  con- 
ftat,  Itali^is  ingeniis  RefpubJica  Lit- 
tcraria   debet  . 

Ad  Pcceos  culruram  quod  attl- 
net  ,  illud  ftatuendum  eft ,  nullum 
fuiffe  tempus,  barbaris  etiam  in  Ita- 
lia  regnantibus  ,  quo  non  floruerint 
Po  fae  ,  non  ii  quidem  eximii  ,  led 
pro  modulo  fuse  aetatis  ferendi  ,  ac 
nonnulli  m  nime  contcmnendi  .  Suos 
habuit  Gallia  ,  fuos  Germania,  Hi- 
fpania  ,  Britannia  ,  &  reliquae  Occi- 
dentis  Provinciae  .  Neque  fuis  Italia 
caruit.  Seculo  0£lavo  (  ut  al  quot  e 
minus  ■  antiquis  omittam  )  PauUutn 
Dia  onum  ,  i^  Pauliyum  ^milejtnfem 
Patriar.ham  laude  efiam  Pc  ceos  ef- 
fuififfe  novimus  .  Seculo  Nono  Theo~ 
dulfum  Italum  ,  poflea  Epifcopum  Au- 
relicnenfem  ,  Hlldericum  ^bbatem  Ca- 
finen  em  .    Th:ophantum  ,     &    Ercbfmper- 

/jw»,    Monachos    ejufdem    Coenobii, 
E     2  alte- 


B 


7«  A-NTIQUIT: MEDU  AEVl  jt 

alterura    BiUcrimtn    Philofcphnm^    cu-   A    dado  \n  Manuali  Blblico.  Subfequun- 

jus    Carmen    cxhibet  Anonymus    Sa-  "        '  '         ^    >•       ^  .    . 

lernitaniis    Cap.     1^5.     Pjralipomcn. 

Parce    !F.  Tomi    IL    Rerum    Iralica- 

rum  ,   &    Jof>an»em   D'aconum  Sarftae 

Romanae  Ecclefiae .    Saeculo   Decinno 

^ totty^um  AuQorem   Panegyrici   Be- 

rengarii  Imperatoris,  Vutpranhtm  E- 

f.fcopum  CftmontnftM  y   La'"eiitf"m   Mo- 

nawum    Cafmenfem  &c.   E   fubfequen- 

tibus    Seculis    neminem    exremo ,  ne 

copia    obruar,    quorum     partem    ron 

mediocrqm   memorat.^m   videas   a   Po- 

lycarpo     Leyfero    in    Hiftor.     Pratar. 

Medii   Aevi-    &   aliquoC  eriam   com- 

pleftttur    CoIle£lio    mei    S^riprorum 

Rerum   Ttalicarum .   Sat'us  erit ,   non 

rullos  heic  recenferc    It?licae    gen^is 

Pl5  as   minus  no^os  ,    (jijorum    etiam 

Opcra   pleraque   jam    periere  .  In  Co- 

dicc   B.bliothecae   Ambrofianae,    ma- 

nu  ante    annos    quadrin^enros  exara- 

to ,  occurrit  mihi   proHxum  Carmen  , 

in    tres    partes    divifum,    cui    titulus 

Elc^:i    inter    Pfeuftin     paflorem  ,    & 

Alethiam   virginem  ,  de  facris   Hifto- 

ricifque     rebus     canentes  ,    cujus    cn 

primi  verfus  : 

m4etbfopum    terras    Jam    fervida    torruit 

aiflas  , 
Jh    Cancro    Sotls    dutn    volvitur    aureus 

axis . 

Sunt  verfus  confonis  vocibus  compo- 
fiti  ,  qunrum  deinde  Au£^orem  de- 
prehendi  Theodulum  Italicum  Prefam 
G^^aecd  &  Latty^  L''t^ui  eruditum  , 
uti  eum  aopellat  Sigebef-iis  Cap. 
1^4.  de  Scriororib.  Ecclefiaf^icis ,  qui 
&  hujus  Librt  meminit.  IUius  quo- 
que  mentio  eft  apud  Honorium  Au- 
guf^odunenfem  L  b.  ^.  Cap.  i^.  For- 
taflis  autem  floru't  Saeculo  Decimo, 
non  aurem  Qainfto  ,  ut  Trithemius 
fcfipfit.  Editum  fuic  Carmen  a  Gol- 


D 


tur  in  codem  Codice  Fabulae  ,  feu 
Apologi  metro  ligati  ,  non  utique 
Phaedri ,  aut  Avieni  ;  in  quibus  etfi 
non  vulgarem  verfificandi  facilitatera 
ac  perfpicuitatem  alicubi  invenerim, 
multa  tamen  minus  Latina  Auftorem 
indicant  mediae  aetatis .  Sint  ne  haec 
edita  ,  &  num  eidem  Theodulo  tri- 
buenda,  an  alteri  PcCcae,  eruditis 
invefligandum  relinquo  .  Specimen 
dabo,  quod  nemini  legere  grave  fu- 
turum  puto,  &  quod  Avienum  mi- 
nime  decet. 

DE   LUPO   ET   ^GNO 

E/l  Lupus.'  tf}  ^^nus.  Sitit  hic ,   fitit 
ille  .    Flutntam 
Limite  non  una    q''atrit  uterque    fiti , 
In  fummo  bibit  amnt   L'tpus  :    bibit  si4' 
gius   in   imo . 
Hunc  timor  impugnat ,  verba  meventi 
Lupo . 
Rupifii  potu»jque  mihi ,  rivo<jue  decorem  ^ 
^Agnus    utrumqut     negat ,    fc    taticna 
tuenf  . 
Nic  tibi ,    Mffc    rivo    no:ui .'    nam    prona 
fupinutn 
Nefcit    iter ,    ntc    adhuc    unda    nitore 
caret  . 
Sic  iterum  tonat   ort  Lupus .'  mihi  dam* 
na    minaris  . 
Non    minor,    ^^tus    ait .    Cui    Lu» 

pUf  .'    imrro    facis  . 

Ftcit  idtm  pattr  antc  tuus ,   ftx  mtnft- 
hus   a  l',s  , 
Qjtum  hene  patri^rs  ,  crimine  patris  obi , 
u4gnus  ad  ha^c  :  tanto  non  vixi  ttmpo- 
re .   Praedo 
Sie    tenat  :    an    lcqueris  ,    furciftr? 
hun:q'At  vorat . 
Sic  nectt  innocuo  nocuus ,  caufafnque  »*• 
cendi 
Inventt .     Hi    regnant    qualibet    XJibi 
Lupi . 

Alioruta 


7  5         DmERTATiO  QUADRAGESlMAgUARTA,        74 


Aliorum  Poctarum  nomina  ,  quorum 
potior  pars  ad  Italiam  fpeftac,  exhi- 
buit  mihi  alrer  Ambrofianae  Biblio- 
thecac  CoJex ,  hunc  tirulum  praefe- 
rens  :  Liaer  virtutum ,  &  allegationum 
^tJorurn,  fere  aurtus  nuncupatus  ,  com- 
pofiius ,  &  cumulatus  per  nobilem  Do- 
tnimtm  Johannem  de  Grapanii  Civens 
M^-fiolsni  ,  (jui  ab  Illul}>tjUir»o  Domitie 
J).ti.e  M.  dtolani  propter  hujujmodi  fljri- 
di  Opsris  onus  tnftitit  recompenfus  r.on 
exigua  pyailtbati  Domini  benignitate  , 
bumaiitate ,  liberal^tate  ,  &"  exemtionis 
gratia ,  Kt  Jarius  patet  ex  Litens  Do- 
tninicatihus  icfc.  Tum  fuSjiciuntur  no- 
tnina  Lbrorum ,  vel  .^u^orum ,  ex  qui- 
bus  compilatum  rft  hoc  comprndium .  Vi- 
delcet,  Joh  H  /lcriologus  teli^iofus.'  Li- 
ber  Gnefis  reljgiofus  ,^c.  Ego  nonnul- 
los  alios  delibabo,  omiffij  notioribus. 
Chi-onica  de  N  gis  Philofopho'um .'  jlt- 
Qor  Libelli  de  formula  hoieftae  vitae : 
Maxlmianus  Pce  a  .'  .^marius  verfilo^u' : 
Viffifi  aior  fabularum  .^fotji:  ^i^or 
L  htlli  ,  qui  dicitur  Pamphilus  :  .A *^or 
Lbtlli  ^  quf  dicttur  Fatetus  .  ^'tHor 
Libellf,  qvi  tncipit  ;  Graecorum  flu 
dia :  u4:t^or  doflrinae  rudium :  Baldo 
religiofus:  G-alterius  de  CaftAlione  -ver- 
filogu  :  Matthaeit'  V.ndo:inen/it  DoSior 
G'ammaticus :  Hnricus  Samari/nfit  ver- 
filogus  Do  Tor  Gvammaticus  :  Gnalfredus 
^4tglicut  vef/iiogus  :  B  rtrandus :  Jaco- 
bus  Beneventanus  v  Tilogus :  Ur^o  Ja- 
nuenft}  verfilogiis :  Vilichtius  verrilogus: 
R:ha'dus  Judex  Venufinus  tierfjlcgus : 
i^tlor  Lil>ellf  de  Mori/>us  M^dico^um : 
%4ulor  LtheHi ,  qui  incipit ,  A^^^olabi: 
Bsllinus  DoHor  G^ammaticus :  Mantena- 
rius  Paduanus:  Proverbia  metrica  rxfa 
ordinem  L^h-orum  vagantia:  Pfover'ia 
vulgaria.  Qialis  autem  c|ufmndi  Pr  e- 
tarum  guftus  foref  ,  ut  Le£lori  ali- 
quod  indicium  fuperfit,  paucuia  hacc 
cxcerpfi . 


B 


Gualterius  de  Caftellione  Libro  4. 
t/ileKandreidos  , 


-_..........-   quae  rera  tyranms 

Semper  inefl ,   fregit  fietas  generofa  de* 
corem . 

Libro  Primo: 

0  quam  difficile  eft  fludium  »0»    pr^de» 
re  vultu  ! 

Editum  eft  Gualterii  PoCma . 

Matthaeus  Vindocinenfis  : 

Venditur  arbitrium  ,  dum  vivitur  ett  a- 
lieno 
Sumtu,  Pant  tuo  vtfctrt .  Liber  tris , 

Et  haec  edita  puto  in  Hiftoria  To 
biae  Au£loris  ejufdem  . 

Richardus  Judex  Venufinus  Lib.  6.  dt 
pertrafJationt  nuptiarum ,   Cap.   iS. 

Saepius    audivi  ,    quod     pofl     convivia 
nen  eft 
Co^rilium.  Compos  ftat  bene  nemo  ful . 
Efl  he-us   ingenium  ,  dape  muha  vtntrt 
receptd . 
Nin  efl  perfcBae  tunc  rationis   homo, 
Turbatur  cerebtum  :  ctffat  difcretio  mentis , 
Cui   fatur    tfl    vtnter ,  fpiritus    altef 
inefl  . 

Idem: 

Factm    fermo    bonis    gig^it ,    d'*  gaudia 
morfiis 
Cordibus  infundit ,  triftitiamque  levat  . 
Ignis   aq'ia ,    verbifqat  bonis  extinguitur 

ita  &c, 

Hujus  Richardi  Prgma  MStum  vidi 
in  altero  Codice  BihPothecae  AmKi-o- 
fianae,  cuod  ab  hifce  verbis  jncipit: 

Cedtrt 


73 


ANT12.U1T.  MEDll  AEVl 

A 


76 


Cedfte  faepe  folet  nojlro  Sapitntia  ludo  <irc. 
Judex   Ricardui   tale  peregit  Opui . 

Auftor  ,    qui  dicitur  Pampbilus , 

O.cultare    nequit    jua    hmina    maximus 
ignis  : 
0  cultare  potefl  nec    fua  vcta    Venus  . 
Et   Jua    r.on    jevnper    fequitur    primordia 
finis  . 
Inceptum  cafus   Jaepe  retardat  opus  . 

Henricus    Samarienfis  Lib.  3. 

Jara    facies    babitum    mentis  Jiudiumque 
fattiur  ; 
Et  mens  quidquid  agat ,  nuntiat  illa 

foris  . 

Interni  flatus  libcr  tji  ^  &  fagina  vul- 
tus  &c, 

.Auftor  ifte  alibi  in  eodem  Codice 
appellatur  Htnricus  Sanvirienfis  .  In 
Florentino  agro  natus ,  icripfic  circi- 
ter  Annum  MCXCII.  Carmen  in 
Libros    quatuor    divifum  ,    cujus    di 


B 


v^i  fe  fynctram    pars  vitiofa  trahit , 
Sic  taxtllorum   ludum  vitare  mtmente , 
Nullam     ja&uram     firre     quod    inde 
queas . 
Ludum    quemque    fuge ,    per    qutm    tua 
perdere  pcjfts  . 

In  altero  Codice  Ambrofiano,  ubi 
funt  Carmina  Henrici  Samaricnfis  , 
lcgitur  etiam  Magijiri  Jacobi  Tra&a~ 
tus ,  five  Carmen.  At  minime  fubiit 
animadvertere ,  an  idem  Abftor  cf- 
fet  ,  aique  ifle  Beneventanus .  En 
priores  duos  vcrfus  Carminis    illius : 

Uxor    erat    quaedam    eerdonis    pauperis , 
uxor 
Pulcra  nimis ,    qua  non    pulcrior  ulU 
fuit . 

Au£lor  ,  qui  incipit  :  ..^Jirclahh 

Providtt    ante    diem    quid    re&e    dicere 
pojftt 
Vlr  Japtens  .  Stultus    immtdiata    pr$-. 

ftrt  . 


jni  Jiam    partem   Chnftianus   Daumius    D    Nolo  ,    vtrw»    doceas    uxoris    crtmen    a- 


Anno  MDCLXXXIV.  cvulgavit,  tum 
Leyferus  integrum  edidit  Anno  M- 
DCCXXI.  in  Hiftor.  Poeur.  Medii 
Acvi  pag.  43  i* 

Au6lor  Libclli  de  formula 
honejiae  vitae  . 

i^lam    prudtm    fM    nQn    piteji ,   fallere 
non  vult  . 

Autlor  de  Moribus  Medicorum  . 

Ignari    Medlci   demit   mtdicina    faluttm  ; 
Dum     prodcffe    putat  ,    Jemper    oitffe 
fokt. 

Jacobus    Benevcntanus  Cap.  30. 


tnare . 
Opprohriis    aures    propriis    dat     nem» 

Itbenter  . 

Baldo    Fabul^  Vigefimi.' 

IJon  uhra  vires  dijcant  praejumere  vtles  i 

Bellinus  in  Speculo  vitat.' 

Expertuf    novi ,    quam    multos    nummus 
honorat  , 
Et  fine  dtnariis  nil  reputatur  horr.e, 

Montenarius  : 

Furari    famulos    dominus    compellit    #• 
vatt*s . 

Au6tof 


77  DISSERTATIO  JQUADRAGESIMAS)UARTA,         78 


Auflor  Libelli  ,  qui  dicitur  Facetm , 
Cap.  a. 

Expendat    latge  fine    murmure ,    qtiando 
docthit , 
Juxta    ft*u>y>    poffe  ,    ne    fua    damrta 
Pat. 

M-tniniffe  etiam  juvat  alterius  Am- 
brofiani  MSn  Codi-is,  in  quo  ha- 
betur  .Alhertani  Cau/idici  B'lxienfis  0- 
pus  de  doclrina  dicendi  fV^  tacendi  , 
eompo/iium  ^nno  MZCXLl^.  de  Mcnfe 
Decembrii ,  ad  Stephanum  &•  Vi^-.en- 
tium  fHioi  :  Utm  Liber  Confolationit  '^ 
Con/ilii:  De  amore  &  dileSi^one  Dti 
df  Proximi :  Dc  forvna  vitae:  De  jl- 
tnicis  ,  re''ufque  corporalibus  :  De  amore 
terum  incorporalium  ^c.  Haec  autem 
argumenta  pertraclat  fenrenfiTs  tum 
fuis,  tum  ex  facrarum  Literarum  , 
Scriptorumque  profanorum  penu  con- 
geftis  ,  &  metro  ligaris.  ISi  idem 
Au£lor  appellatur  Magifler  ^lbertanut 
de   SanSia    ^gatba  , 

Atque  haec  paucula  accedant  ve- 
luti  mantiflfa  ad  Hiftoriam  Poerarum 
Latinorum  a  Lilio  G-eqorio  Gyral- 
do ,  a  celeberrimo  Voffio ,  atque  a 
nuper  memorato  Leyfero  contextam  . 
Ceterum  neminem  ex  erudiris  jgno- 
rarc  puto ,  Iralicis  potiffimum  inge- 
niis  debere  nos  tum  Latinae  Lin- 
guae  ,  tum  PoSfeos  Latinae  reflaura- 
tionem  ,  Italofque  fi  non  antiquita- 
te,  certe  praeftanri^  Po^ra^-um  ,  vul- 
gari  IralicA  LinguS  utentiurj,  reli- 
quis  Europae  Populis  praeceffiffe.  Te- 
ftem  off.^ro  ,  ut  alios  praetermittam , 
meam  ipfam  Scriptorum  Rerum  Ira- 
licarum  Colleftionem,  ex  qua  intel- 
liges  ,  quam  mature ,  hoc  efl  ipfo 
Seculo  XIV.  decurrente,  Palica  gens 
curarir ,  ut  priftinum  colorem  reci- 
peret  Latinae  Linguie  facTe<;  ;  quod 
opus  Seculo  fubfe^uente  compleruat. 


Ad  Hiftoriam  quod  attinet,  ufquc 
ad  Seculum  a  Chrifto  nato  Undeci- 
mum  ,  ad  eam  confcribendam  pauci 
ex  Iralis  fefe  contulcre ,  aut  falrem 
pauca  eorum  rronumenra  fuperlunt. 
At  iofo  Seculo  Undecimo,  acriulque 
fubfequentibui ,  ab  Ingeniis  Italicis 
pertraftata  elt  H  floria  .  Cujus  rei 
teflem  jam  dedi  loiuperiffiiTiam  tTieam 
B  Rerum  holicarum  Colltftionem  ,  To- 
mis  Vigtnri  fepcem  in  folio  Medio- 
lani  abfolutara.  fn  hunc  rem  paucu- 
la  nunc  addo  .  Commemoratum  vidi 
a  Ricobaldo  Ferrarienfi  Chroni.on 
quoddam  Mtleti.  Monuit  autem  me 
per  lieras  Cl.  V.  Apoftoius  Zenus, 
Paravii  exfiftere  apud  Canonicos  Re- 
gulares  in  Afccerio  Sanfli  Johannis 
de  Viridario  Beviarium  Mileti  in 
Chronicis  .  Conftat  illud  ex  tabulis 
Chronologicis,  in  quibus  Anni  Ae- 
rae  vulgaris  a  Nativitate  Domini 
progrediuntur  ufque  ad  Annum  Chri- 
fti  MCCXXVIII.  addito  Indiaionum 
curfu,  atque  Annis  Pontificum  Ro- 
manorum  &  Auguftorum.  Praeter  i- 
ftorum  nomen  ,  fi  poftremos  excipias, 
nihil  aliud  ad  Hiftoriam  fpeflrans  ibi 
adnotatur  .  Sed  profefto  pleniorem 
Hiftoriam  Miletus  reliquit,  quando 
B^eviarium  0;)ufculum  illud  appella- 
tur,  ac  diferte  Ricobaldus  nuper  lau- 
datus  ex  eo  referc  Baptifmum  Con- 
ftantini  ultimis  vitae  diebus .  Philippus 
Labbeus  e  Societate  Jefu  in  nova 
Bibliotheca  MStorum  Librorum  cora- 
memorat  Libellum  de  Locis  SanRis  ^ 
cujus  haec  prima  verba  funt:  Mile- 
tu>  fervus  C.hrifli  .  An  ad  cundttn 
Miletum  fpe£let  OpuTcuIum  iftud  , 
nemo  facile  ft.i^uat .  Floruifle  illum 
Anno  MCCXXVIII.  opinor.  Porro 
refcio ,  quei  in  rrentem  venerit  Ao- 
fliffimo  Voffio  Lib.  4.  pag.  318  de 
Hifioric.  Grsecis,  ubi  Mileri  bujus 
mentionem  facit ,   eura   inter    Hifio- 

ricos 


19 


ricos  Graecos  recenferc.  Quin  Lati- 
nis  literis  ille  fcripferic  ,  nulla  mihi 
dubitatio  eft  .  Vifum  quoque  mihi 
fuic  in  B  bliotheca  Ambrofiana  Chro- 
nicon  Fratris  J acobl  dc  ^quis  ,  O^dinis 
Praedicatorum ,  quod  infcribitur  Ittago 
Mnndi .  Is  poRquam  nonnulla  deliba- 
vic  e  Migifiro  Pitro  P.Savtenfi ,  a 
quo  Chronicon  conlcriptum  fuifTe  tra- 
dit  ,  excrdium  fuae  narrationi  facic 
•  Cajo  Caligula  Imperatore,  camquc 
proftquitur  ufque  ad  Caeleftinum  V. 
Papam  ,  &  initium  Bonifacii  Vlfl. 
ita  ut  dignofcamus  ,  ipfum  floruiffe 
Anno  Chrirti  MCCXCVI.  Ego ,  quod 
multis  ineptiis  ac  fabulis  illud  0,)us 
fcateat,  ftiloque  humili  ac  barbaro 
«onfcriptum  fuerit,  veluti  parum  u- 
tilem  foetum  fuis  tenebris  reliqui  . 
Nonnulla  tamen  inde  excerpi  pof- 
fent,  fuum  ufum  habitura  in  Ifalica 
HifJoria.  Vide  BenevenuLum  de  San- 
fto  Gcorqio  in  Hiftor.  Montiffcrra- 
ti  ,  qui  Jicobi  iftius  narrationem  de 
origine  Marchionum  Montisferraten- 
lium  refellir  .  Voflius  fupra  laudams 
Pitrum  Pi&jvienfem  floruiffe  fcrihit 
^irca  tAnnum  Mille/jnium  Tre.eritefjmum . 
Vetuttior  plane  fuerit  neceffe  efl , 
quando  Hiftoria  illius  cft  ufus  Frater 
Jacobus  Aqucntis,  qui  fuam  circitcr 
Annum  MCCXCVI.  contexebat.  At- 
que  haec  obiter  de  Hiftoria  di£la 
fnt. 

Practerea  tribucnda  efl  Iralicorum 
induflriae,  ac  ftudiis,  Graecae  Lin- 
guae  apud  Occidentales  reflitutio  . 
NuUum  quidem  ferme  Seculum  oc- 
curret ,  quo  ab  Italia  penitus  exfula- 
rit  praeftantiflimae  illius  Linguae  pe- 
ritia  ,  quum  una  Roma  nunquam 
ron  aluerit  aliquem  Graecc  doftum  , 
aptumque  ad  interpretandos  Graeco- 
rum  Libros.  Leguntur  adhuc  in  Co- 
dicibus  MStis  antiquae  ejufmodi  vcr- 
ftones  ali^uoc ,  ac  praecipue  Operum 


JNTIJ^UJT.  MEDll  AEVl 


Se 


B 


D 


Johannis  Chryfortomi ,  quas  &  eg» 
non  femel  pr^c  manibus  habui.  Nam 
praeter  antiquiffimas  quarundam  Ho- 
miliarum  ejuldem  facundiflimi  Pa- 
triarchae  interpretationes  ab  Aniano 
&  Mutiano  fa6tas  ,  Johannes  Burgun- 
dius,  Jadex  &  Civis  Pifanus  circi- 
ter  Annum  MCL.  vir  Graecae  Lin- 
guae  fcientiffimus  ,  (  de  quo  Cl.  V. 
Guido  Grandius  Abbas  Camaldulen- 
fis  egit  in  Epiftol.  de  Pandt£lis  num. 
ip.)  mulro  plures  ex  iis  Homiliis, 
pariterque  &  alia  0,)ufcula  Gregorii 
Nyffeni,  &  Johannis  Damaiccni,  La- 
tio  donavit  .  Quo  etiam  femporc 
fplenduit  hoc  eodem  ornamenco  il- 
luftris  ,  H.igo  Etherianus ,  natione  Tu~ 
fcus  ,  uri  ejus  frater  ac  difcipulus 
L'0 ,  a  Trithemio  laudarus.  Adle  & 
antiquiores  .  Sigebertus  in  Lib.  dc 
S^riptor.  Ecclefiaftic.  memorat  Leo~ 
ntm  II.  Papam  ,  P~ul'um  Diaconuttt 
Neapolitanum  ,  ^>Ta(iafium  far.cfce  Ro~ 
manae  E  Itfiae  Bbliothecarium ,  Pela~ 
g'um  Dia:o»t'.m  ,  &  Petrum  Si  bdiaco- 
num  ejifdem  Eccltfiae,  qui  Graeca 
in  Latinum  tranftulere.  Ita  Saeculo 
Chrtfti  Nono  Neapolis  Jch.-.nnrm  Dia- 
conum  ,  S.?ecuIo  Decimo  Ticincnfis 
Urbs  protulit  Liutp^andum ,  poftea  E- 
pifcopum  Ticinenfem  ,  ambos  Grac- 
cae  Linguae  peririfli.nos  .  Serulo  au- 
tem  Undecimo  fu^ra  vidimus  floruif- 
fe  Mediolani  viros  Gr;ecc  ac  Latine 
doftos j  ibique  parier  ineunte  Secu- 
lo  Duodecimo  Mediclanenfem  Ca- 
thedram  tenuif  Ch>y'olaus  ,  five  Gro- 
[ulanus ,  ut  habet  Landulphus  a  San- 
S\.o  Paulo,  tjir  Gae.a  &  Latina  elo- 
quentii  infi^nis .  Sed  potiflimum  Sc- 
culo  Chriftianae  Aerae  Sexto  cura 
Cafliodorii ,  e  Senatore  Monachi  & 
Abbatis,  viri  celeberrimi  ,  Sc  de  re 
Literaria  optime  meriti,  in  Larinum 
converfi  fuere  non  pauci  Graecorum 
Libri .  Au£lor   ille    eft    in   Libro  dc 

Inftita- 


8i         DISSERTATIO  J^UADRAGESIMA^UaRIA,         %t 


Inftitution.    Divinar.    Literar.    fe  ela- 
boraffe ,    Ut    Epiphanius    ■vir    tiifertiffi- 
«lus  in    Larinam   Linguam  transferret 
Socratis  ,    Sozomeni  ,    ac    Theodoreti 
H.ftorias,  &   varia   Didymi ,  &  San- 
fti    Epiphanii    opera ;    Muttanus  Ho- 
milias  aliquot  Chryfoftomi ;    Bdlator 
Preibyter  Homilias    Or>genis  &c.  Ex- 
folitores  ,  inquic  CEliiodorius  Cap.  g. 
quantos   vel    invenire    prijcos    poSutmus  , 
vit  ttuper    per    amicos    nofirot  de  Graeca 
Li^gua  transferri  ,    vel    nova   cudi    feci- 
wus .   Eo  quoque  urgente  multa  tran- 
ftulit   Dtonyftus  Exiguus .    Sed  quando 
huc    venimus  ,     liceat    mihi    exerere 
alicujus    pretii  notitiam,    cujus    par- 
ticipem    Johannem    Hudfonium  ,    vi- 
rum   inter  magnae  Britanniae  eruditos 
Clariflimum     oiim     feci    per    literas  , 
antea  quam    is    evulgaret    Opera    Jo- 
fcphi    Hebraei  .     Fetierac    ille  a  me  , 
ut  quid    fentirem    de    infigni   Codice 
Ambrofianae    Bibliothecae  ,    ubi  ^n- 
tiquitatum     Judaicartt>n     Libri     Latine 
rcdditi  continentur,    ad  fe  perfcribe- 
rem  .  Codictm  illum   non  tam   vene- 
randa     vetuftas    fumme    commendat , 
quam  Chartae  raricas  j    quippe  is  ex 
papyro  feu    philyra  Aegyptiaca  com- 
paftus  ,     edacitatem    temporis    hucu- 
fque    evafic  .     Mabillonius    pag.    ii. 
Itincrar.   Italic.   poftquam   plurimi  ae- 
ftimandum  Codicem  hunc  pronuntia- 
vit ,    haec    fubdit :    Q^tem    utique    cum 
tdita  Rufini  verfione   libenter  contutijfe- 
tnus ,   fi  eatn  Mediolani  recuperare  nobis 
licuiffet.  Guilielmus  Cave    in  Hiftor. 
Literar.  de  Rufino    fcribens,    Mabil- 
lonii  confilium    truftratum  hac  in  re 
fuiffe    vehementer    doleC ,    atque    uti- 
.nam  ,  ait,    quod  in  animo  habuit ,  cunt 
edita  Rufini    verfione    contuliffet    Vir  e- 
ruditijjimus .  Rem  cgo,  quum  Medio- 
lani  agerem  ,  olim  praeftiti ,    hoc  efl: 
vulgatam  fub   Rufini  nomine  Jofephi 
verfionem  cum  eodem  Codice  contu- 
Tem.  IX. 


li,  &  utramque  fimul  confentirc  fta- 
tim  animadverti.  In  eo  Codicc  nul- 
la  Rufini  vulgo  crcditi  interpretis 
mcntio  :  quod  Puteanus ,  Hottinge- 
rus,  &  alii  arbitrati  effe  videntur , 
Primo  loco  ibi  leguntur  nonulla  Lib. 
VI.  ac  X.  fragmenra  ,  tum  pkraque 
c  Libris  VIL  VIII.  &  IX.  dcfumta. 
Nimirum  vitio  iJlius,  qui  folia  cora- 
B  pegit ,  Hiftoriae  invcrfus  eft  ordo , 
&  quaedam  ex  Libro  0£lavo  praepo- 
lita  funt  Septimo  ,  &  nonnuUa  cx 
Nono  praeeunt  Oftavum  .  Ica  veri 
cum  vulgatis  Libris  MStus  Codex 
concordat,  ut  vel  ipfi  errores  utro- 
bique  occurrant .  Cujufmodi  mihi  vi- 
detur  effe,  quod  Lib.  VIII.  Cap.  V. 
vificur,  ubi  Dionis  Hidorici  mentio 
eft .  Is  in  Graecis  Codicibus  A/oV 
appellatur ,  ac  proinde  D/^y  redden- 
dus  fuit ,  non  Dion .  Fortaffe  Jofe- 
phi  Interpres  unum  norat  Dionem 
Caffium  celebrem-Hiftcricum  ,  eum- 
que  illic  mcmorari  cenfuit  ,  quunn 
tamen  Caffius  longe  poft  Jofephi  tem- 
pora  in  vivis  egerit.  Praeter  aliquatn 
in  Capitum  diftinclione  differcntiam  , 
habet  Ambrofianus  Codex  finguli* 
praefixam  Epitomen  :  quae  fane  in 
Graecis  exemplaribus  legitur  ,  fed  ia 
editis  defideratur . 

Kufinn  tributam  dixi  cjufmodi  ver- 
fionem  ;  atque  in  ca  opinione  fucre 
Gerardus  Johannes  Voffius,  Mabillo- 
nius ,  Caveus,  Du-Pinius,  aiiique 
Clariffimi  viri.  Philippus  ver6  Lab- 
beus  de  Scriptorib.  Ecdef.  in  opi- 
nionis  vulgatae  fubfidium  ufus  cft 
vetuftate  Codicis  Ambrofiani  ,  ita 
fcribens :  Rufinus  Jojephi  Judaicarum 
^ntiquitatum  Librns  viginti  rtddidit 
Latine ,  quae  excu/a  haberttur  faepius .' 
eorumque  e^^emplar  dicitur  effetvari  Me- 
diolani  in  Jltde  San^i  ^wbro/ii  f  ita 
ille  pro  Ambrofiana  Bibhotheca  ) 
Longobardicis  /criptum  literis .  Conra- 
F  diK 


^i 


dus  qaoque  Gefnerus  in  Biblioth.  de 
Rufino  hac c  habet :  Jofepbum  conver- 
sh  in  Latinum ,  cujut  originalis  e/i  Me- 
^iolani  in  Sanli  ,Ambrofti  fano ,  Lon- 
gobardis  cbaraTerihus  curiofiljimis .  Ve- 
rum  aliter  fenfiflent  dofti  *  anrca  Vi- 
ri ,  fi  hac  in  re  diligentius  expendif- 
fent  Gennadii  filentium  .  Rufini  lu- 
cubrationes  univerfas  minutiffime  de- 
firipfit  ille  in  Catalogo  lUuftrium 
Virorum  ,  enumerans  Latio  per  eum 
donata  quaedam  Bafilii  Magni ,  Na- 
lianzeni,  Clementis  Romani  ,  Eufe- 
bii  Caefarienfis,  XyQi  Philofophi, 
Evagrii,  Origenis ,  ac  Pamphili  vo- 
Jumina.  Sed  ne  gry  quidem  de  Jo- 
fephi  interpretatione  .  Deinde  nemo 
ron  agnofcat ,  quantum  diflirnilitu- 
dinis  in  ftilo  intercedat  inrer  germa- 
na  Rufini  Opera  ,  vulgatamque  Jofe- 
phi  verfionem  .  Eleganti  plane  inge- 
nio  praeditus  Rufinus  in  iis  ,  quae 
fcriptis  niandavit,  non  vulgari  elo- 
quentiae  ftudio  eft  ufus.  At  in  Jo- 
fephi  verfione  non  elegantiam  tan- 
tum  defideres,  fed  etiam  Romani  fer- 
monis  caftimoniam,  quum  tanta  ple- 
rumque  verbis  &  fenfibus  rubigo, 
ac  etiam  barbaries,  infit,  ut  inter- 
pretem  facile  perfentias  iis  fcripfifle 
lemporibus  ,  quibus  Latina  Lingua 
cum  barbaris  vocibus  ac  gentibus 
communione  inita  exfpirabat .  Nequc 
ejufmodi  infelicitatem  fiili  ignoravit, 
qui  Frobenianae  editioni  verfionis 
hujus  Anno  MDLIV.  Praefationem 
addidit .  Tam  multa  ,  inquit ,  occur- 
runt ,  ut  mihi  fuboriatur  fu^picio ,  quo- 
fdam  fuos  pannos  alieno  optri  intirte- 
ftuiffe ,  aut  banc  interprttationtm  Hon 
tffc  Rufini ;  aut  fi  efl  Rffini ,  non  ef- 
Je  illius  ,  cui  ctrtamen  fuit  cum  Hiero- 
nymo.  Ifaacus  ver6  Cafaubonus  in  E- 
jtercitatione  Prima ,  nura.  34.  ad  Ap- 


ANTlj^UIT.  MEDIl  AEVl 


84 


B 


r" 


parar.     Annal.     Cardinalis     Baronii  , 

quamquam     Rufino    interpretationem 

hanc    abjudicare    non    fuerit    aufus  , 

eandem    tamen    multis    in     locis    ad 

infaniam     ufque     appellat     ineptam  . 

Cujus   rei   caufl^am    hanc  adferc,    quod 

corruptijjimos   nadus   Codicei  ,   &"  jndici» 

Crittco  de/iitutus ,  quiiiquii  ittventt ,  ex~ 

primere  efl  conatus .   Sed   quis    jam    tan- 

dem  illius  verfionis   Au6lor?    Caffio- 

dorus ,    five    Caffiodorius    ( uti    fcri* 

bendum  contendit  V.  Cl.  Scipio  Maf- 

faeus    Marchio  Veronenfis ,    qui    pri- 

mus  illius    Ccmplexiones    ha£lenu5   dc» 

fideratas    in    lucem   deduxit  )    CaSio- 

dorius ,  inquam ,    de    quo    nuper  fuit 

fermo,  hanc    ipfam    aetate  f u^  ,    hoc 

eft     poft     medium    Seculum    SexEunt 

llruendam   curavit.  Accioe,    quid  il- 

le   fcribat  in  Libr.  de    Inftitut.  divi- 

nar.  Literar.  Cap.   17.  Joftpbus  patne 

ftcundus   Livius  in  L--'ris  u^ntiquitatuv* 

Judaii-.arum  late  d(ffi*lus  tfi  ,    qutm  pa- 

ter    Hleronymus    fcribens     ad    Lucintun* 

Botticum ,   propter   magnitudintm    prohKf 

operis  a    fe    perbi/^et    nott    potuiffe  tra»- 

sferri .    Hmc   tamtn    ab    amicis    nofiris  y 

D    qui   tfl   lulnit  ffimus   i^    multiptex  ,    ma- 

I  gno     lakore     in     Libris     viginti     duol^us 

converti    fectmus   in   Latinum .    Sed    cur 

Libros   XXII.  Antiquitatum  Judaica- 

rum   Senator  appellet,    qai   XX.  tan- 

tum   in  cur£lis    Codicibus    numeran- 

tur,    fi    quifquam    petat,    refpondco^ 

in  hanc   fummam    cadere    duos    quo- 

que     Libros  ab    ipfo    Jofepho  contra 

Appionem  Grammaticum  confcriptos* 

nam  &  ilU  TieA  ccp-^cctOT^TOi  \'>i%ociWy 
de  ^ntiquitttte  Jud^rotum  infribuntur , 
&  cum  Libris  Viginti  Judaicarum 
Anfiquitatum  vcluti  Apolrgia  con- 
ntftuntur  .  Addit  Caffiodorius :  Qui 
etiam  (  Jofeohus  )  G"  altos  Lifyros  Ca- 
ptivitatis  Judaicae    mirabili    nhore  con- 

feri- 

•  Nunquid  ob  id  non  (fofti  etiam   poflea  ?   Forrsn  ex   pluribu5  Typographlae  meadie 
unuua  eR  hoc .  Verbum  antea  poit  diHgentius  infra  conlocari  debuit. 


85         DISSERTATiO  QUADRAGESIMACIUARTA,         85 


fcripft: .  QHorf.m  tramlationem  alii  Hie-  A 
ronywo ,  alii  jf/Yibtofio ,  aUi  deputattt 
R  fim  :  q:'.iie  dum  taltbus  adjalbitxtr  , 
otnntio  dtHQnis  (xitKiae  tntrita  dcda- 
rant:tr.  Loca  haec  vidit  Voflius  Lib. 
2.  Cap.  II.  cie  Hiftoric.  Latinis,  & 
tamen  non  fat  fibi  cavit  a  quodam 
errore ,  quem  praeterire  nolim.  Satis , 
inquit  il.e,  mirari  non  pcffum ,  javn 
Utnpore  C^jfioiori  dub.tatum  fuifje ,  u-  jB 
trum  Rufinus  ,  a»  alius  vtrtijfct  Libros 
de  Betlo  Judeico  ,  Immo  creditum  eji , 
tran  lationem  eorum  Lthrorum  non  exda- 
re  ,  ita  ut  Cafffoiorus  eos  verti  curarit 
ab  amicis .  Urique  Caffiodorii  tempo- 
ribus  ,  ruinam  adfcribenda  foret  in- 
tcrpretatio  Latina  Librorum  de  B:l- 
h  Judai:o ,  dubitatum  fuit:  at  il'am 
verfionem  periiflTe  is  nunquam  fom- 
niavit,  eoque  minus  aliam  ab  ami- 
cis  fu  s  elutubrandam  ipfe  curavit. 
Quod  de  fu^ai:i>  ,/iitiquitatihus  ,  Li- 
brilque  Jofephi  eontra  ^ppionem  Se- 
nator  retulit  ,  male  ad  Libros  ds 
B  Uo  Judat  0  Vcflius  pertinere  exifti- 
mavit.  Itaque  jam  perfpicuum  cft , 
ron  Rufino  Aquilejenfi  amplius,  fed 
Caffiodorii  amicis  ,  puta  Epiphanio,  D 
Aautiano,  ac  Bellatori  ,  tribuendam 
eflTe  vetuftam  ^ntiquitatum  Juda!:a*um 
verfionem  ,  neque  juftam  Cafaubnno 
aliifque  cauflfam  fu^flfe  ,  cur  eun^dem 
Rufinum  tam  acerbe  propter  opus 
non  fuum  exdperent,  ac  veluti  ine- 
ptiffi-num  ac  futiliffimum  Aiftorem 
traducerent.  Ceterum  quum  Rufinus 
a  nonnuHis  antiquitus  creditus  fuc- 
rit,  Ctffiodorio  tefte ,  Fnterpres  Li- 
brorum  de  B  llo  Judai:o  ( quod  tamen 
Gennadio  minime  vifum  eft )  hinc 
etiam  ftftum  ,  ut  recentiores  incau- 
tc,  &  prorfus  fine  ullis  tabulis,  eum 
Verfir>nis  quoque  ^ntiquitatum  Judci- 
larvm  au£lorem  fuerint  commenti.  At- 
que  haec  omnia  ncs  denique  m^^ni- 
Ujs  faciunt,  Ambroliani  pretiofiffimi 


Codicis  actatem,  non  a  Rufini  tem- 
poribus,  fcd  a  Cafficdorii ,  eflfe  ar- 
cefTendam;  quanquam  fimilitudo  cha- 
rafterum  in  aliis  Codicibus  a  me 
adnotata  mihi  perfuaferit  ,  ferius 
quoque  Codicem  illum  fuiffe  exara- 
tum,  &  l^jtftare  pofius  ad  Seculuia 
Vulgaris  Ejiochae  Oftavum. 

^  Alteram  quoque  vetufiiffimarn  Grae- 
ci  SLtiptoris  verfionem  invenire  olim 
mihi  videbar  in  altero  Ambrofiano 
Codice:  cujus  rei  H.ftoria  Literaria 
cxjjofcit,  ut  aliquam  mentionem  heic 
faciaip  .  Scilicet  fcfe  mihi  obtulic 
Codex  membranactus  in  folio,  lic^t 
mendis  alicubi  fcatens,  tantae  taroen 
vetuffatis  ,  uti  charafterum  forma 
prodebat,  ut  ante  rciingentos,  immo 
&  nongentos  annos,  cxaratum  opi- 
narer.  In  Ambrofianam  Bibliothe- 
cam  e  Bobienfi  ,  cura  celeberrimi 
Cardinalis  Friderici  Borromaei ,  tran- 
slatus  fuerat.  Ibi  Sermoncs  feu  Ho- 
milise  non  paucae  legebantur,  qua- 
rum  Auftor  in  fronte  Libri  Sancius 
Severianus  infcribebatur  ,  Epifcopus 
videliceC  Gabalitanus  ,  qui  circiter 
Annum  Chnlfi  CCCXC.  fumm^  e- 
loquentiae  laude  claruit  infer  Grae- 
cos ,  ac  primum  amicitia,  tum  diffi- 
diis  inter  ipfum  &  Sarftum  Johan- 
nem  Chryfoflomum  fdmofus  evafic. 
Multa  de  eo  habet  Ecckfiaffica  Hi- 
iloria;  multa  ,  qui  de  Scriptoribus 
Ecclefiaflicis  egere .  Ad  ejufmodi  Ser- 
mones  exfcribendos  e  vefligio  advo- 
lavi,  editurus  ali^uando  ad  publicae 
eruditionis  incremtntum ,  quum  eum 
parentem  habcant  ,  qui  Gennadio 
Cap.  21.  de  Viris  Illuflribus,  appel- 
latur  tn  Homiliis  drclamator  admirahi^ 
li^  .  Veriim  in  medio  curfu  haefi ,  & 
mihi  e  manu  calamus  excidit,  ubi 
fingulos  ferme  Sermones  illos  depre- 
hendi  jam  editos  fub  nomine  Sanffi 
Petri  Cbrfjologi  Arcfaiepifcopi  Raven- 

F     a  na- 


87  ^NTI^UIT. 

Batis  .  Scd  qu*s  ,  inquics  ,  illorum 
re/era  Au£lor  fuu  ,  Chrifologus-ne  , 
an  Se^erianus?  Ego  ante  omnia  fta- 
tuendum  heic  cenfeo  Catalogum  Ser- 
monum  ,  in  Ambrofiano  Codice  ex- 
fiftenfium,  &  Severianum  Auftorem 
prseferentium  .  Praecedir  ihi  revera 
Catalogus  Sermorum  LXXXVHI.  e 
quibus  ramen  XlX.  in  Codice  defi- 
dcantur . 

Capitula  Sermonum   San£li  Se- 
veriani .  Ideft: 

J)e  homtne  a  natlvttate  caeco. 

De  RefurreSlone  Domini  fecundum 
JAatthaeum ,   Sermones  II. 

De  R'fafredione  Domini  fecundum 
Miirctim  .   Strmotes   II. 

De  R'ft*rredie»e  Domini  fecundum 
L'tcam  ,  Sermones   II, 

De   Evangelio    fecunduy»  Joannem. 

De  muliere  peccatrice  fecundum  Lu- 
eam  ,   Sermones   III. 

De  eo  qtiod  dicit :  Ego  fum  paftor 
bonus . 

De   Matthaeo  de  ^varitia, 

De  muliere  a  profittvio  fanguinis 
turata  . 

Df  fervo  Centuriottis . 

De  Jeftinio  Qfinauaj^r/imae  . 

De  Jejunio  e^   Eleemofynis . 

De    laude , 

De  Matthaeo  Publicano . 

De  Nstale  E:cle/tae  . 

De   taude    Epifcopi  . 

De  o*dinat'Oiie  Eoifcopi  . 

De  Natale  Domini  fecundum  carnem , 
Sermones   II. 

De   frif;a    Domini  in  %/4egypto , 

De    Pifcha    Sermo  . 

De  Patre  ij^  duoltus  filiis ,  Sermo- 
nts  IV. 

De  ViUico  iniquitatis  S-rmnnes   II, 

De  fcandalis  ,  quod  impoffibih  fit  ut 
non  veniant. 


MEOn  AhVi 

\  De   Evangtlio:     i 


88 

peccaverit    in  te 


B 


D 


frater . 

Ds   Paf:ha   idf.m , 

De  jfibore  ftci . 

Di  R'fMvre8 ione  Domini  fecunditm 
Joannem   Sermoises   III. 

Dt  Divite  &  La^aro. 

D'-   Eptphania. 

De  K  itendis  fanuarii. 

D^  Fide ,  cum  Praefatiene ,  Serme- 
nes  lU. 

De   Unitate    Bdptifmi . 

De   inlicito   Baptijmo  . 

De  aequatitate  Chrifli  &  Spiritus 
San&i . 

Di  Oratione  Dominica  expo/itio  . 

De  Symboto  (^  Oratione  pro  Pent»» 
cofie  ,    Sermones   XII. 

De  Kalendis  Januariit . 

De  Jeiunio  Strmones   V. 

D:  ftfjione  Domini  ,  transfretare  DU 
fciputos . 

De  regione  Gerafenorum . 

De  eo ,  quod  Dominus  dormiebat  in 
navi  . 

De  prcfl-4vio  fanguinis  tntilieris . 

De    irfirmitate   tnutierii    annos    XVIIT, 

De  Zacharia   Sermones    II. 

De  diverfis  parabotis . 

De  Chriflo  cum  Dijcipulis  afcendentt 
in  navi . 

De  .Apoflolo  traBatuum  Sermones  IX, 

Sunt  omnes   Sermones   LXXXVIII. 

Sed  cuinam  reapfe  cjufmodi  Ser- 
mones  tri^^uendi  funr  ?  Epo  dffiile 
controverfiam  dirimi  po(Tc  cenfeo . 
Severianus  antiquiffimi  Codicis  au- 
florirarem  pro  fe  haber  ,  eumque 
Lihrum  celebris  Bibliotheca  ,  undc 
prodiit,  faris  commcndat.  Dedi  in 
DiflTertarione  proxime  praecedenti  Ca- 
talogum  verufliffimum  Bobienfis  Bi- 
hliothecae.  Ibi  inter  alios  recenfetur 
Liber  Sanifi  Severiaii .  Eundem  puro, 
at^uc  inveflum  in  Ambrofianam   Bi- 

blio- 


8^        DJSSERTAUO   £)V  i 

bliorficcarn  ,  dc  quo  nunc  mihi  eft 
fermo  Ji.-n  ver6  conOat ,  idque  c- 
tiam  monui  in  Praefjtlone  ad  Ser- 
mones  Sanai  M-sx  mi  a  nr.e  evulga- 
toi  Tnmo  IV.  Anedotorum  Larino- 
rum  *  .  fcilicec  olim  permiXtos  faci 
le  fuifTc  Sarftorum  Patrum  Strmo- 
nes  ,  dum  quifque  Homiliarum  Li- 
brum  f.bi  pararer  .  Hinc  confulae 
Ambrofii  Augoftni ,  Miximi ,  Chry- 
foftomi,  Leonis,  aliorumque  Homi- 
liae  in  antiquis  Codicibus .  Fieri  pa- 
ri  ratione  potuit,  ut  congerentes  Pe- 
tri  Chryfologi  Sermones  ,  cum  iis 
Scrmones  quoque  cnmmifcerent  Se- 
vcriani  Gabalenfis  Epifcopi  Seculo  V. 
latinitafe  donatos  .  Et  sntea  quidem 
Chrifologi  tdicores  adnotarunt  ad  e- 
jus  Sermones  149.  &  151.  eos  a 
quibufdam  Brato  Severiano  Epifcopo 
tribui.  Et  quamquam  id  immerito 
fjftum  fcribant,  nulla  mihi  tamen 
dubitatio  eft ,  quin  idem  Sermo  14^. 
Severianum  Au£lorem  habuerit.  Ne- 
que  obftat  Chryfologi  flilus  fioridus, 
&  horum  Sermonum  facics  Latina, 
nihil  nativitatis  Graecae  praefeferens . 
Nam  &  Severiano  non  difpar  fuit 
ftilus  ,  atque  ipfe  quoque  antithetis 
dele£l^batur ,  &  concifo  dicendi  ge- 
nere.  Lege  eumdem  Sermonem  149. 
imprcfTum  inter  Opera  Graeca  Chry- 
foftomi  ,  &  infcriptum  de  Pace  ^  ab 
antiquiffimo  Auclore  translatum  ,  at- 
que  ibi  comperies  non  abfimile  di- 
ftionis  &  fencentiarum  genus ,  at- 
que  ibi  verfionem  e  Graeco  fa£lam 
minime,  ut  puto,  fubodorabis  .  Ma- 
billonius  quoque  pag.  124.  Itinerarii 
Iralici ,  poftquam  Ambrofiani  hujus 
Codicis  menticnem  fecit,  fragmen- 
tum  adfert  Sermonis  ejufdem  Seve 
riani  in  CaCncnfi  Codice  latentis. 
0,rum    ovo   fimilius   non   utique  de- 


•  Nobis    Tom.  XL  P.  IL 


DR 

A 


B 


prehendss  .  AJ  hacc  inter  L  bros , 
quos  Dtfiderius  intlytus  Cafiaenfia 
Abbas  Monafterio  fuo  comparavit , 
quos  in  Chronico  Cafinenfi  Lib.  j, 
Cap.  6^  reccnfitos  h^bemus  ,  occur- 
runt  S'-ymo»es  Severiati ,  utique  La- 
tina  Lingua  donati  .  Praeterea  olina 
non  fecus  ,  atque  temporibus  noftris, 
tam  periti  Graecorum  Librorum  in- 
terpretes  fuere,  ut  nil  Graecae  ori- 
ginis  in  eorum  verfionibus  appareret. 
Cujufmodi  fane  dicendus  eft  E.fftha- 
tius ,  vtr  Hifertijfimus ,  a  Caffijdorio 
laudatus  Cap.  primo ,  de  Inftitut.  di- 
vinar.  Lirerar.  qui  opera  quacdam 
San&i  Bafiiii  ita  tyanflulit  irt  Lati- 
num ,  ut  ingenium  doEiiffimi  viri  fa- 
cundiae  fuae  viribus  atquiparaffe  vidta- 
tur .  Anianus  quoque,  &  Mutianus 
Scholafticus  ,  Homilias  non  paucas 
Chryfoftomi  Latio  donarunt  Seculo 
Chr.  Quinclo  &  Sexto .  At  contra 
Cbryfclogus  cx  unius  tantum  Codicis , 
quanquam  antiquiffimi  ,  auftoritate 
contraril,  minime  videtur  fua  pof- 
feffione  privandus  .  Jamque  illius  Ser- 
mones  coIIe£li  Ravennae  in  honore 
erant  circiter  Annum  Chrifti  DCC- 
XV.  Nam  ,  ut  fcribit  Agnellus  in 
Pontific.  Ravenn.  Tomo  II.  pag. 
\6/\..  Rer.  Italicarum ,  Felix  Archie- 
pifcopus  morti  proximus  Homilias 
fuas  comburendas  juffit  inquiens  ad- 
ftantibus  :  Hahetis  Librot  Cbryfologi 
Petri  ,  qttos  videtis ,  &  invenieti, .  Hie 
luculentifjime  fcripfit .  Ipfum  tenett .  U- 
timini ,  ut  vohis  placet .  Quid  ?  quod 
ne  ipfi  quidem  Ambrofiano  Codici 
nimium  fidere  poffumus  ,  quandoqui- 
dcm  ibi  fragmenta  ttia  leguntur  , 
nondum  edita  ,  quae  multo  aequius 
Petro  Chryfologo,  qu^m  Scveriano , 
conveniant .  Ego  illa  in  omn'um 
commodum  heic  evulganda  cenfui . 

.  Fragmenta 


9^ 


ANTIQVIT,  MEDII  AEVi 


9^ 


Fragmenta  Homiliarutn  Severiano  GabaHtano  Epifccpo 
tributarum  in  Codice  Ambrofiano . 


Incipit  de  jejunio  Qainquagefimas. 

SUfcepturi  fanSlum  Qusnquagefimae  de 
more  jejunium  ,  Jcire  debcmus  ,  quia 
^uod  corpoYibus  humanis  nitrum  prae- 
/iat ,  boc  jejunium  confert  mentibus  Chri- 
ftianis  ,  fenfuum  jordes  mundat  ,  delida 
lavat  animottim  ,  diluit  cordis  crimina  , 
maculas  cordis  tollit ,  &"  ad  candonm 
c^flitatis  homir.em  totum  miro  jplendore 
ferducit:  &  fuut  ver  omnes  tcmpefta- 
tes  premit  li^  compefcit  tumultus ,  fere- 
nat  faciem  coeli ,  dat  pacem  terris ,  ac 
totum  Mundi  corpus  hrumati  fepultum 
morte  vitalcm  vo:at  &  fufcitat  ad  vi- 
gorem  .  u^tque  ita  jejunium  ccnfii&us 
o*nnes  fedat ,  inembtis  pacem  reildit ,  ac 
fvigere  negligentiae  fcpitas  ctque  tnor- 
tuas  mentes  fu:cendit  ,  atque  animat  to- 
to  calore  virtutem .  Jejunium  Frater  efl 
humanae  gubernaculum  vitae .'  regit  to- 
tam  ncftri  corporis  navem  ,  cor  in  alti- 
tudinem  levat .  ^rboris  ahftinentiae  /«- 
m''us  vtla  tendit ,  animorum  remos  a- 
ptat ,  i^  firiceritatis  finu  amplo  totum 
fuperni  Spiritus  tvocat  e?-  invitat  im- 
pttlfum  ,  ac  /ic  inter  iftos  Mundi  fi^ffus 
Cir-  difcrimina  ifta  vitae  ratem  noftrae 
tamis  ad  totam  divini  portus  dirigtt  ae 
pervehii  manfioneHi  .  Clamat  ^poftolus  : 
N'3X  praeceffit ,  dies  appropinquavit : 
aKjiciarrus  opera  tenebrarum  ,  &  in- 
duamus  nos  arma  lucis ,  fic  ut  in  die 
honefte  amhulemus.  Non  in  commef- 
fationibus  &  ebrietatibus ,  non  in  cu- 
bilibus  &  impudirifiis  ,  non  in  con 
lent'onc  ,  &  aemulatione,  fed  indui- 
tc  Dominum  Jeium  Chriftum  ,  & 
carnis  curam  ne  fereritis  in  concu- 
pifcentiis.  M*  p>ae:fjit ,  dtes  appro- 
finquavtt ,    Diet    tjl    vftae   fvtma ,    nsx 


A 


B 


D 


eft  irAago  mortis .  %Ad  tenebras  duclt  II' 
l.t ,  ad  luctm  reducit  haec .  Stpelit  fetn- 
per  illa  ,  fufcitat  ifta  ftmper 

Incipit  de  laude    Epifcopi . 

GRata  vobis  C^  votiva  felemnitas 
ad  vejtrum  me  conventum  invita- 
mento ,  Sandi  Patres ,  gratanter  addu- 
ait ,  ut  hic  quod  vobis  trat  tx  Dei  fe- 
ftivitate  gratifjimum ,  mihi  fuerit  &  ve~ 
ftra  devotiont  jocundum ,  SanBique  Spi- 
ritus  exbortante  Pfalmifla  pari  vobit 
cum  gratulaticne  concinete  indicens :  Ec- 
ce  qukm  bonum  eft  &  quim  jorun- 
dum  habitare  Fratres  in  unum  .  Lae- 
ta  dits  eft  ,  tenena  ttmperies  ,  crnat'ot 
E,cclefiae  facits ,  fimul^ue  beatiffimi  Pa- 
pae  gratus  afpe^us  .  Huc  ergo  convenit 
bodie  deledabilis  Rcclefiae  rmtltitudo  , 
bu:  undique  probata  fraternitas ,  ut  id , 
quod  grato  concipiebat  auditu ,  frueretut 
ajpe&u.  Q^ti  enim  tam  ftrus  tft ,  aut 
ita  religionis  ingratus ,  ut  Gratum  Pon- 
tificem  nen  requirat ,  in  quem  gratla 
nomen  contulit ,  &  meritum  fignanter 
expnffit  ?  &  ita  perfonam  fui  decoris 
cftendit ,  ut  in  publi.am  nctiontm  fpe- 
ciem  produceret  ,  quae  latebat  ?  tffrt  e- 
nim  ctlata  gratia ,  fibiqut  nota  tantum- 
medo ,  Juo  vocabulo  Juoque  munere  fi- 
gnarttur ,  ut  anulo  figillum  cera  mani- 
ffftat  impreffum  .  Nec  patitur  cbfcondere 
quod  accepit  .  Et  ut  auri  n:etallo  infi- 
gnia  fotmantur  ^ugufit  ,  parvoque  te- 
netur  in  numt>o  ,  quod  tnaximo  d<lata- 
tur  imptrio ,  fic  ttiam  facra  praehitut 
Ep'ft'la,  quam  monrtalis  incudo  figna- 
vit  ,  &  anita  venetur  a  Judlce  qi  im 
legatur .  Idcir-o  cotnpetenter  audit  i^ 
dii.it:  Signatum  eft   fuper  nos  lun-ea 

vul.uft 


fi         DISSERTATJO  ^JDRAGESIMA^U  iRTA,         ^4 


vultus  tui,  Domine.  Tam^uam  Li-ga- 
tus  Urtigcmti  Dii,  datus  in  fignunt  te- 
flamtnti ,  »»»  lucem  gentium  dejlinattts  . 
Ergo  ,  Fratres  carijpmi ,  fequamw  iftum 
gratias  praevium  quocumqtte  Pafiorem  , 
aui  nos  in  awoenam  Paradifi  regionem 
Pontifex  eledus  inducat ,  &■  inter  Euan- 
gelica  tonorum  ligna  conftituat  ,  ut 
plantati  jttxta  dtctttjus  aquarum ,  frudtt 
titHareo  menfam  noftro  demus  in  tem-  B 
fore,  Hahet  enim  Moyft  gramina,  man- 
ttam  caeleftis  annonae ,  nedareo  rort  cort- 
csptam ,  niveo  fcrculo  candore  digijlim  , 
mtiltipliii  prandium  fapore  condittim  .  Ha- 
btt  itaqtie  pafcua  gratiae  fpiritalis ,  ,A- 
pojlolico  rigatu  polltntia ,  panem  vivum , 
qui  de  cotlo  defcendit ,  <^  calicem  falu- 
taris  aeterni .  Potens  eft  tnim  ignire  fri- 
gidos  eloquio  Propbetarttm .  Potens  eft  G 
etiam  temperare  ferventes  .  Eft  illt  per 
D':i  gratiam  columna  d^  nubes .'  rtubis 
inttff  ditm  y  celumna  ignis  in  no&e  , 
quae  ^  vitae  noftrae  praeftet  umbracu- 
lum ,     (i)'    mortis     exjiinguat     horrerem . 

F-'lget   in   tenebris  ,    adfpirat   in 

anoque  miniftirio  prarcidentes  umbra  non 
deftt  in  die ,  cum  deftt  in  noSie :  difcu- 
tit  enim  tenebras  ,  &  avertit  ardorem ,  D 
tte  quis  ohfcuritate  caecatus  exoybitet  , 
eut  radiis  adfiiHus  intereat .  Et  cum 
fingulis  ohviet  ,  ac  diverfa  componat  , 
ut/ifqtit  placidus  ,  utrifque  fit  gratus  ge- 
Kiino  tnunere  natura  praeftantior  aliud 
corr.mutat  e»  alio .  IQax  in  flimma,  &• 
dies  in  umbra  fuccedtt ,  eaque  procuran- 
te  gratla  nullum  triflitiae  caligo  confun- 
dit ,  nullus  ullo  furort  candefcit  ,  unde 
merith  eredimus  i^  veritatem  per  Jefum 
Chriflum  f.Mam  &  gfatiam  ,  quae  mo- 
Ji  jufiitia ,  modi  natio ,  nonnumquam 
btatitudo  faeDe  miftricordia  nuncupatur . 
G  atia  'fvflifi:at  impios  ,  e^  vDcat  ea 
iptae  non  fori* ,  Omnes  tnim  ptccaverunt 
&  tg'nt  glorla  Dfi .  Donat  indigni'  , 
^  ur\o  mnmento  latronem  purificat  &" 
ceronat,  Eodem   modo   mijerttttr  inmeri~ 


tts ,   C9"   miferationem   faam  tribuit  oiia" 
fis  .    ^braham     quippe    patrem     ncftrum 
gratia  praevenit ,    ut  crtdcrst ,    heredtm» 
que    fecit    mundi    ex   flsrili ,    cttm    jam 
Jamtjue     pariter    fenio    maicttiffcat .    E* 
auditu  fides  efl .    Fides  autem    per  ver- 
bum  Dei ,    ne    quis    aliquando    glorittup 
in    proprio ,    dum    totum    pojfideat    alie^ 
ntitn  .    Quid    habes ,    inquit  ^poftuhts  j 
quod   non  accepifti  ?  Commendat  autent 
Juam   Caritatem   Dtus    irt    nobis ,    ut  <«- 
more  ftrvando  depofisum    gratuito  confe- 
quamur    impetium  ,    &   ficut  abundavit 
ex  erroie  peccatum  ,  fuperabttndet  ex  rt~ 
demtione     juftitia  .    Stipendium    peccati 
mors ,    ab    ,Apoflolo    dicitur ,    &   gratia 
Dei    vita    pronuntiatur    aeterna  .    Quid 
eligas  ,   agnovifli .  Civis   tffe  debes  ,    ex 
barbaro  deponere  piraticam ,  fubire  mili- 
tiam  ,  tyrannicum  adverfari  flipendium  , 
Si  regalem  concupifcis  annonam ,   cur  «- 
na  cervice  duo    juga    portare    contendis  P 
tAliud    tibi    Diabolus  ,    aliud    Chriflus 
impofuit .  Illum  amarum  femper  &  gra- 
ve.'  Juave  Jtmptr  &"  leve  iflum,  Chri- 
flo  docente  ,   cognefcimus  .'   Jugum   cnim 
meum  fuave  eft ,    &  onus  meum    le- 
ve  eft .    Unum  ergo   pro/ice ,  ne  fub  u- 
troque  drficias ,   &  incerte  labore  diftra- 
Bus  alterum  patiaris  infeflum ,  cum   ne- 
queas  alterum    habere    prcpitium ,  tnagi- 
fque  fub  /ugo  ptccati  moriaris  opprcffus, 
ubi    futris    a    gratia    Salvatoris    ahjun- 
&US .  Jtb    hac    trgo   gratih    quifque  di- 
fcefferit ,    ipfe    fibi    praeftat    ingratiam  , 
parique  modo  gratus  offtnditur  ,  cum   fe 
contumax  experiatur  ingratum.    Nunc  i- 
taque  queniam  Gratus  efl  Pontifex  ,    C^ 
gi'ata    confecratio     Sacerdotis  ,     aff~{lum 
Grato    reddite  ,    Gratumque     gratificate 
Pontificem .    Tu  quoque  ,  ventrabiHs  Pa- 
pa  Grate ,   D:o  grate  ,  Clero  grate ,   Fi- 
delibus     C^     Populis    untverfis    omnibus 
omnia   faffus,  ama  pervigil ,    &"    excita 
dormientes  ,    amplfflere    proprios ,   invtta 
txtrantos,  tflo  crtditor  inopum  ,    dehitot 


95 


A-NTJPUIT.  MEDll  AEVl 


elc  ioram  ,  ut-  ai   paUtm    gyatnm   gnta    A 
w^zdtltudb  filionitrt  convertiat ,    C?"  «    [ari 
&o   Patre  Gmto  «?;//»>   umquam  dijcedat 
'ingratm  .   Explicit . 

Incipit  de  ordinatione  Epifcopi. 

r 

NEmo  miretur  ,    fi  fancla  E:cltfia  , 
/?  •virgo    materque    numerofas    fo- 
■hoUs  catlefti  foccunditate  diffundtt ,   ipfa  j  B 
fihi  partariat ,    gentret ,    pariat   ipfa   re- 

iiores  ,   quando concubitus  nefcia  ■ 

obfcgenitatis  ignara  ,  corruptionis  expers 
ad  formam  pudicitsae ,  ad  caftitatis  e- 
x:mplum ,  ad  Virginitatis  infigne ,  quae 
folo  forc  cathfli  ore  conctpit ,  ore  par- 
turit  ,  Ofe  gtrmina  cafia  componit  ^  ore 
fibi  Ducts  format ,  ore  fibi  Rtges  ipfa 
generat  ^  producit ,  ut  proprio  fubje- 
da  pignori  caritatem  doceat ,  obeiien- 
tiam  monftrtt  ,  vitae  ordinem  tradat , 
agtndis  rtbus  infiituat  difciplinam ,  glo- 
rioft  operis  ofttndat  a(ft£ium .  Suhjecla, 
dixi ,  *  propitio  pignori ,  quia  rrantt  li- 
iertas  voluntaria  fervituti  /  confufa  ve- 
rh  dominatio  quidquid  eft  libtrt»tis  a- 
rnittit .  Meri.^  ergo  vtntrahtlis  EccUfta 
nielut  apes  illa  oris  fui  ttfllmonio  dtle- 
git  fibt  &  gtnuit  ipfa  Paftorcn  junio- 
rem  ceteris  ,  ut  ei  juxta  propheticam  vo- 
eim  pro  patre  filiui  naferetur .  Pro  pa- 
tribus  tuis  nati  funt  tibi  filii.  Con- 
ftitues  cos  principes  fuper  omnem 
terram  .  Juniortm  dixi  non  fapienta  , 
fed  attate  .  Cettrum  g'avitate  ,  fcitntid  , 
tnortbus  ,  difcipUni  omntm  e*h'b't  f'ne- 
&uttm.  Et  quia  bodittno  gtrmini  apta 
rvtmus  apis  txemplum ,  quae  p>o<iuSia 
de  caftris  agmina  vo.e  movet ,  voze  au- 
cit  ad  ftdes  proprias  ^-  ad  to.um  duLiffi- 
tni  cperis  &  quietis  ,  /am  nos  tacere 
eonvtntt ,  ut  natus  P  ftor  fuae  ve:i)  itt 
divinis  tloquiis  dtt  damortm  ,  quattnus 
mgmtn  Domini  cum  juo  tntvtat  exortu 
ad  alvtaria  prcpria  comitante  Dijmtno 
mox  rtveiet  f   mox  reportet.  ,,  Qualiter 


9^ 


„  autem  ,  Fiatrcs,  cunabulis  ib  ip- 
,,  lis  per  ipfos  aeiatum  gradus  Ec- 
;,  (lefiafticis  onus  altcndit  cffi  iis  • 
,,  quia  mihi  dicere  longum  tft,  fi- 
„  cut  dixit  Euangtlifta:  aetar«m  ha- 
„  bet  ipfe-  pro  le  loquatur.  Enplicit, 
Haec  inquam  rt6lius  Ch.yologo, 
quim  Severiano  adlcribantur .  Nam 
Gratus  ilie  Eptjcopui  ,  cujus  enco- 
mium  hcic  habes ,  Latinum  potiiig 
nomen  quim  Graerum  fonat  ,  ac 
proinde  Latinum  Ejilcopum  Latjrus 
Antiftes  lauddffe  videtur.  In  ttrtio 
quoque  fr«gmento  anin- advertenda 
iunt  ea  veroa  de  novo  Epifcopo  di- 
£la  :  Quaiiter  autem  cunabulir  ab  iplit 
per  ipjos  attatum  gradus  Ecltfiafticit 
onus  afcendit  tffi.iis  ,  quia  n.ibi  dictre 
longum  eft  ,  fi:ut  dixit  Euangtlifia  .' 
,/f:tatem  habtt  ipft  :  pro  (e  loquatur , 
Atqui  fermo  165.  inter  Opera  Chry- 
fologi ,  de  conjtcrationc  Ptojttii  Epi- 
fiopt  Firoiorntlttnfts  ,  de  quo  nulla 
dubiratio  eft ,  quin  fit  Chrifolcgi  , 
parem  habet  ioquendi  formam  .  nem- 
pe  :  Q^it.liitr  auttm  cunahulis  ab  ipfts 
gradui  E  Jcftafticae  militiae  confcinde- 
rit  dr  cfft.ta  ,  quia  mihi  dl-ere  lengunt 
eft ,  ficut  dicit  Djniintn  (rvflius  Euait- 
gilifia  )  attattm  habtt  .•  ipfe  pro  je  le- 
quatur .  Ergo  Ambrofianus  Codex  ea 
praefert  ,  quae  perfuadere  poffint  , 
reliquos  etiam  Strmones  Petro  Ch,y- 
iologo,  non  autem  Severiano  ,  effe 
tribuendos  .  Sed  de  hoc  fatis  fuper- 
que.  iUud  conftat ,  non  ita  praefra- 
fte  Codicit-us  MStis,  etiam  mulra 
vetuftate  venerandis ,  fidtm  unquam 
e(Te  habendam  ,  quum  Libri  alicujus 
Auftorem  praeferunt,  ur  meiiori  fen- 
tentiae  iov.us  minime  relinquatur, 
Siiius  enim  ,  &  alii  Codicts  ,  &  ar- 
guuicn  um  Libri  ,  Scriptorefque  ibi 
laudaii,  &  res ,  ac  tempora,  quae 
illic  occurrunt  ,  Critico  homini  per- 
iuadere  menid  poffunt ,  ac  in^erduai 

debent , 


^7         DISSERTATIO  ^UADR 

dcbent ,  ad  alium  Scriptorem  perti-  A 
rere  Librum  .  Etenim  quicumquc 
veteres  Codices  non  leviter  verfat  , 
aut  Criticorum  difputationes  folicite 
kgit,  facile  intelliget,  muha  in  Li- 
brorum  quoque  titulos  vitia  irrcpfif- 
fe,  five  cx  hominum  incuria  ,  five 
etiam  ex  malitia.  Quod  poflremum 
jnnuiflT';  me  non  poenitet :  luculcnto 
facis  exemplo  ad  aliorum  eruditionem 
confirmatum  volo.  Edidit  Matthacus 
Radcrus  ,  vir  celeberrimus  e  Societa 
te  Jefu  ,  Chronicon  Pafchale,  five  A- 
lcxandrinum  ,  Graece  cum  Latina 
Interpreratione  ,  Anno  MDCXV.  Mo 
nachii.  Praefto  illi  fuit  exemplum  ad- 
fervatum  (  uf  vcrbis  Clariffimi  Du- 
Cangii  in  Pracfatione  ad  idem  Chro 
ricon,  Parifiis  Anno  MDCLKXXVIil  C 
recufum  utar)  i»  Btvltotbeca  ^hgu/h- 
na ,  tnantt  xAndreac  Dizrmarii  t/4ntiqua- 
tii  defcriptum  ,  proinde  litera  recentiori , 
ttt  teflatur  Radtrus ,  C^  a  Sylburgio  tn- 
gitita  fe»  attreis  Solaribus  tmtum  ,  i^ 
Hoefchdio  donatum  ,  ab  ecdem  Hoefche- 
Ito  Rtipublicae  deinde  t^ugttflanae  obla- 
tftm ,  ex  quo  Ijaacus  Cajaubonus  plera- 
que  cxcerp/tt ,  quae  non  femel  in  Nstis 
ad  Capitoltnum  laudat .  I/iius  porro  ^n- 
dreac  Datmarii ,  quem  G^aecum  Merca- 
torem  indigitat ,  meminit  idem  Cafau- 
hortus ,  a  quo  Je  tm-ffe  tefiatur  Librum 
Julii  ^fricani  de  Bellico  apparatu  ,  & 
fyagmentum  Pttri  ^lexandrini  de  Pa- 
fcbate  ^  unde  non  tnodh  illius  aetas  per- 
eipitur ,  jed  '&'  dubittas  oritur ,  an  is 
tx  Romano  exemplari  Chrcnicon  txfcri- 
pftrit ,  fiquidem  tx  Gratcia  metcator  ia 
Callias  venerat ;  nifi  forte  fuerit  ex  il- 
lis  ^ntiquariis  f^aticanae  Bihliothecae  , 
ferc  frmpcr  nationc  Gtatcis  ,  qui  ex  il- 
liui  Codicc  batcct  qualtacumqut  fibi  tvan- 
fcripfrrit .  Hscc  fufius  referrc  placuit , 
Mt  Ltftor  mafure  ir.rciligat  ,  An- 
Jream  illum  Darmarium  lucrum  fibi 
«  dcfcriberdis  ac  vcndcndis  Libris 
Tooi.  IX, 


AGESmAJ2UARTA;         pS 

conquifiiffe     Et  fane  vix  ulla    tfl  es 

infignibus  Bibliothecis ,  in  quam  non 

irrepfcrit  aliquis  cx    illius  Codicibus 

Graece  fcriptis.   Habet  ex  iis  alic^uoC 

Chriftianiflimi  Rcgis  Bibliotheca,  te- 

fte  Clsrifs.  Montfauconio  in  fua  Pa- 

lacographia  Gracca  .    Habct    &   non- 

nuHos  Ambrofiana:  plures  ctiam  Scq- 

rialcnfis,    &    Sabaudienfis    Bibliothe- 

cae  •    in    quibus    falfi    tituli    Graecis 

Libris  appofiti  funt,    ut  cariori  pre- 

tio  venderentur  .    Et  certe  nunc  ho- 

mini  detrahenda  perfona  tft.   Scilicet 

is    fuit    Faifarius    pcrditiffimus,    qui 

fcrme  omnibus,    quibus    merces    fuas 

caro  vendidit ,   fucum    fecif.  Eft  mi- 

hi  Cataiogus  MStus   rariorum    Codi- 

cum  Graecorum  manu   fcriptorum  Bi- 

bliothecae    Regiae    Efcurialis,    quem 

David  Colvillus  Scoctus  ,  vir  doftif- 

fimus  ,  ante  annos  centum   exaravit . 

Accipc    quid    ille    hanc    in    rem   ha- 

beat  ,    atque    ex     ilhus     adnotationc 

profice  .     Petro  ,    inquit ,    ^^ltKanaiin» 

Epifcopo  attributa    Hifioria  Ch>onolegica 

ab  ,Adam  ufque  ad  Heyaclium  juniorem , 

quae    tamen    tnanu    Scriptoris    recentierst 

attrihuitur    MarceUino    ■vel     Hippolpo  .* 

fed  nullius  tamen  effi  potefi  •    nam    illi 

omnes    Heraclium     praictffere  .     Non     efl 

Gforgii  OEcumenii  ,   ut  ex  collationt  di- 

dicf  &c.  Fofi  multa  alia  fubdit:  Grae- 

ce  (ir   Latirtt    cditui    tfl    Liber  a  Paire 

Matshaeo  Radero  Societatis  Jefit  ex  Bi- 

bliothecaf  .Auguflanae  Codice ,  quem  .An- 

dreas     Darmarius    defcripferat .     Sed    btt 

slle    idem    fcele/lus    fuit  ,    qui    utcumque 

illa  tx  Codice  dtfcripfirat  in   H'lpania  , 

&     titulos     illos     proflituerat  ,     Vtrcrttm 

peffimus ,  qui  nihil  aliud    habtbat ,    ttifi 

profHtutre    Libros    fiBis     titulis  ,     quos 

Jummo  pretio  divtndertt  Principihus .  In- 

numera  fcelera  illius  detexi  &'   notavi  / 

qui  praeter  falfos  titulos ,    quum  aliq«id 

dtfcribtndum  erat .    definito    prttie   inte- 

gri  Libri ,    ensittcbat    tnulta    btic    atqu» 

G  «///> 


99 


ANTIPUIT.   MEDU   AtVl 


illi:  in  midto  optre  /  tjuum  contra  dt- 
jcribendum  erat ,  ut  numerarentur  folia , 
infinit.-i  alia  inferebat  ^  ut  repleret  pa- 
ginas .  Nec  Graece  fcithat  ^  iir  »e  unam 
quidem  paglnam  fcribebat  fine  pfeudo- 
graphia  .  Uno  verbo  .'  ita  fcelejiKS  erat 
%Aitdreas  Darmarius  Epirota ,  ut  nihil 
illi  credere  debeamus  ,  nec  titulis  ejus . 
Haec  David  Colvillus  ,  quae  cautos 
literarum  amatores  efficerc  jam  de- 
bcntj  neque  enim  ejurmodi  fumorum 
propolis  atqu:  impoftoribus  caruere 
Saecula  anriquiora  ,  quia  nunquam 
defiere,  qui  c  fraudibus  lucrum  ca- 
ptarent. 

Atque  heic  Leflorum  examini  ti- 
tulum  Codicis  MSti ,  quem  Ambro 
liana  Bibliotheca  olim  mihi  obrulit, 
expofitum  volo .  Membranaceus  erat 
Codex  ,  fignatus  litera  P.  &  numero 
154.  in  folio  •  fed  non  admodum 
anriquus  ,  quum  viram  etiam  com- 
pleftatur  Sinfti  Nicolai  Magni  ,  a 
Leonardo  Juftiniano  confcriptam  .  Ibi 
Ooufculum  eft  cum  hocce  titulo  : 
Difputatto  SanBi  Leonts  Papae  contra 
Haertticos  .  Ad  tam  grande  nomen 
continu6  cor  mihi  fubfulfavit,  fpe 
fuborti,  potuifle  larere  illic  aliquid 
ineditum  eximii  &  eloquentiflimi 
Pontificis.  Veriim  haefi  animo,  ubi 
fingula  luftravi ,  e  quibus  haec  pauca 
decerpfi  .  Errare  Hxereticos  { hoc  eft 
initium  fragmenti  difputationis  eju- 
fdem  San£lo  Leoni  Magno  Papae 
tributae  )  haec  maxime  caiiffa  facit  , 
Jum  aut  ignorant ,  aut  nolunt  adverte- 
ft ,  /w  Domino  nofito  Jefu  Chrifio  fliut 
unam  perfonam  ,  ita  duas  fuhfiantias 
tffe ,  D'um  ex  Deo  Patre ,  &  Homiytem 
tx  homine  Matre .  Et  quae  de  fe  ipfo 
Dominus  fecundum  difpenfationem  carnis 
affttmtae  loquitur  ,  deputant  divinitati  , 
ut  efl  illud :  Pater  major  me  rfl  ^  c. 
Et  infra  legitur:  Nam  nos  Cicut  eum 
DcHia    legtmus  ,    ita    net    majotem    neQ 


ICO 


A 


B 


D 


minorem  D:um  ufquam  hgtmus  ,  nee 
crtdere  religiofa  mente  dehcmus .  Sed  i- 
dem  adhuc  pitfifiit  c^  dicst:  Fieri  non 
potefi ,  ut  non  Filius  minor  Patre  cre- 
datur ,  quia  ex  Patre  effe  dignofcitar  &c. 
Tum  plurima  e  Scripturis  facris  ad- 
fert,  quibus  &  Filii  &  Spiritus  San- 
fti  divinitas  confirmatur.  Sub  finem 
ver6  haec  habet :  Di:ere  etiam  Haere- 
tici  folent  de  Baptiimo ,  quod  in  eo  me- 
lius  fit  illorum  Baptifma ,  quam  no- 
firum  ,  qula  qui  de  illis  ad  nos  conver- 
tttntur ,  non  eos  rebapti^amus ,  fed  per 
manus  impofitionem  reconciliamus  j  iUi 
verh  fi  quos  de  ncflris  ftducere  pcffunt , 
inconfiueranter  rebapt.^ant .  Qjti  inter- 
rcgandi  funt :  Baptijma  iflud  ,  quod 
tiant ,  fuum  iff:  dicunt  an   noftium?  Si 

ncfirum   tfi :  quare  illud praefu- 

munt  fimiliter  nos  bapt  ^anao  ?  Si  tllo- 
rum  efi  y  qttare  illud  violant  iterando? 
Std  nos  reverentiam  habimus  Dominicis 
vtrbis  •  &  qucmodo  ipfe  ffffit:  Ite  e^f. 
baptl^amus    in    nomine    Patris   C^    Fiiii 

d^   Spiritus   SanBi.   Sed  illos  fi 

certum  efl  bapti^are  .  Nam  fi  fic  bcp:i- 
^arent  illi ,  quomodo  credunt  in  ncmine 
Pairis  ma/oris ,  i^  in  nomine  Fdii  mi- 
noris  ,  &  in  ttomine  Spiritus  San^i 
multo  minotis  :  tunc  dimum  non  itevabi- 
mus  B->ptifmum  ,  ftd  dabimus  ;  quitt 
non  fecunuum  regulam  ,  quam  Dominus 
tradidit ,  bapt\ahunt  &c.  Infra  haec 
addit:  Sicut  panem  jam  frmel  colunt 
fi  quis  mittat  in  aquam ,  iH^  velit  rt- 
commifcere  i^  coquere  ,  perdit  prifiinam 
dignitatem ,  C^  in  nigrtdinrm  terram- 
que  convertitur ,  fic  talis  tffii.itur  qui- 
cumque  in  fe  permittit  B  iptifmum  ite- 
ravi  .  Et  ideo  debet  unufquifque  ad 
morttm  Ba0tifmum  fuum  Deo  adjuxiante 
fervare  y  fi  vult  ad  R'^na  Coelorum  fi- 
d'1'iter  pervenire  .  N-^m  quicumque  fe 
rtbaptziri  permittit ,  ipfe  hlafphemat  it% 
Sp-ritu  Sanffo  ,  dum  fe  ntaat  Chrifiia- 
num  ,  &  ptr  ajuam  c>^   Spititum  Satt- 

Hur» 


loi       DISSERTATIO  ^ADRAGtSIMAQgARTA,      loi 


f^um  fuijfi  nnaitim :  &   nectjfs  tfi  ,   «t 


iU 


m^y» 


divi 


,  qt(3>n  ntimoravtrnus  , 
Jcntentism  :c>nr,tiiaatif  ex.ipiat :  Q^aq-.te 
blafpb^.tf.avtrit  in  Spiritu  SanBo ,  non 
ei  Timittetur  rnque  in  hoc  Saecuto  ,  ne- 
q'4e  in  faturo .  Expltcit .  Plura  mini- 
nie  del^ripfi  j  quamvis  enim  conve- 
nire  plane  temporibus  Sancli  Leonis 
Magni  argumentum  videam  ,  quum 
palam  tunc  impeteretur  ab  Hatreti- 
cis  di/initas  Filii  Dei ,  &  Donatiflae 
nondum  penitas  fublati  Baptifma  i- 
•terandum  crederent :  attamen  floren- 
tiffimum  Leonis  ftilum  heic  minimc 
fencio,  ita  ut  titulo  Codicis  illius 
fflon  acquieverim ,  &  ifta  potius  rc- 
ferenda  opiner  ad  alium  aliquem  e 
Patribus.  qui  Seculo  Chriftianae  Ae- 
rae  Qainfto,  aut  faltem  poft  Conci- 
lium  1.  Conftantinopolifanum  OEcu- 
menicum  floruerit  .  Qais  ver6  ille 
fuerir,  ultra  inquirendum  non  duco. 
PolTent  &  alia  id  genus  exempla  be- 
ne  multa  referri .  Sed  in  femitam 
revocari  tandem   me  fentio. 

Etfi  mulca  finc  Italicorum  vete- 
rum  merita  in  cxcolenda  Graecorum 
Lingua,  majora  tamen  fuere  pofte- 
riorum .  Ex,iloratum  quippe  eft  apud 
omnes,  St-culo  Chrifti  XV.  ex  Grae- 
corum  doStorum  corrimercio  ita  pro- 
feciffe  It..licam  gentem  ,  ut  per  uni- 
verfum  hoc  Regnum  Literae  Graecae 
fummo  conatu  ,  mirabilique  fucceffu 
cxcultae  tunc  fuerint :  quo  exemplo 
reliqua  Europae  Regna  pcmota  ,  fen- 
fim  ad  hujulmodi  ftudium  fe  contu- 
lere  ,  &  conftantius  deinde  retinue- 
re .  Ceferis  etiam  praeivic  Italia  in 
conficicndis  Lexicis  Graecis  ,  aut 
Graeco  latinis  :  nam  ante  alios  in 
hoc  Opus  infudarunt  Johannes  Cra- 
ftonus  Placerfinus,  Guarinus  Phavo 
rinus  Camers  ,  &  alii  Neque  minus 
de  Arabiris  Literis  olim  hcne  merita 
funt  Italicorum  ingema.  i;x  quo  A- 


B 


D 


rabum  ,  five  Agarenorulti  ,  aut  Sara- 
cenorum  gens ,  Seculo  praefcrtim  Ae- 
rae  noftrae  Septimo  fefe  in  Afiam  & 
Africam  ingenti  armorum  felicitate 
effudit,  potiorefque  deinde  Hifpania- 
rum  regiones  Seciilo  Oftavo,  tum 
Siciliam  ipfam  ,  &  quaedam  Regni 
Neapolitani  Oppida  ac  Urbes  Seculo 
Nono,  fuo  imperio  adjecit  :  non  glo- 
riae  minus  qukm  potentiae  avida  ,  in 
ftudium  quoque  Literarum  incumbere 
coepit  .  Itaque  a  Graccis,  quorum  in- 
numerabilem  copiam  ,  aut  finitimam, 
auc  in  regionibus  occupatis  fubjeftata 
fibi  habebat,  mulros  Libros  accepir> 
eolque  in  Arabicam  Linguam  con- 
venit ;  atque  adeo  dif^iplmas  varias 
Saeculares  fuas  fecit,  videlicet  Medi- 
cinam  ,  Diakfticam  ,  Metaphyficam  , 
Geometrism  ,  Arithmeticam  ,  quam 
Algebram  appellabanC  &c.  ut  &  in- 
ler  Chriftianos  non  vulgarem  famam 
erudition  s  fibi  conciliarint  ,  &  ad 
eorum  Libros  legendos  ,  &  in  Lati- 
num  etiam  lermonem  transferendos 
multi  deinde  Europaei  convolarint . 
Sunt  qui  affirmanr,  Carolo  ipfo  Ma- 
gno  imperante  ,  immo  &  ejus  juffu  , 
complurium  Arabicorum  Librorum 
verfiones  a  Chriftianis  fuiffe  faftas , 
eaque  ratione  &  Ariftotclis,  &  Hip- 
pocratis  &  Galeni ,  aliorumque  Me- 
ditorum  ,  inluper  &  Maihcmatico- 
rum  ,  atque  Aftronomorum  Libros 
ex  Arabico  converfos ,  ver^ari  coe- 
piffe  inler  manus  Literatorum  Chri- 
ftum  colentium .  Quam  certis  tabu- 
lis  id  ii  j.ffirment,  infra  edifferam . 
Interim  sjo  ,  quidquid  Dialtfilicae 
ante  Annum  Chnfti  Millefimum  in 
Scbolis  noftris  fuit ,  ex  Apulejo, 
Martiano  Caotlla,  Severino  Boefhio, 
aliifque  Latinis  defumtum  tuiffe  .  Me- 
dicis  efiam  ,  quorum  nunquam  fuic 
inopia,  non  defuere  Latini  Libri  . 
i  Caffiodonus  enira  circiter  Annum 
G   z  Chri- 


loj  ANTlClUrT. 

Chrifti    DLX.  in    Libro    de  Inaitur. 

Divinar.  Liferar.  ad    fuos    Monachos 

Latinos    fcribit:    Legite    Hippo^raton  ^  \ 

atque    Galtnum    Latlna    Lingua  convtr- 

Joi  ,   idefl   TherapcMiCa    Galeni  ad  Phi-  \ 

hfoplKm    Glaucjnem    deflinata ,    &    sA- 

yionymum  (iwmdam ,  qui  ex  diverfis  ^u- 

Horibui    frobatur    tjft    colledus .   Deindt 

\4urelii    Coelii    dt    Medicina ,  &   Hip- 

facrfttis  dt   htrbis  <^    curis ,  divtrfofque 

etlios  medendi  ^rte  compofitos ,  quos   vo- 

uAis  in  Bibliothtcat  ncflrae  finibui   recon- 

-ditos ,   Deo    auxiliante  ,  dereliqui .   Tnter 

hofce  ne  Comelium  quidem  Celfum , 

JHippocratem   fcilicet   Latinum  ,  defi- 

<3eratum    fuiflc,   crederc    par    eft,    ut 

«lios    praeteream    antiquos     Medicos 

Latinos  ab   Aldo    Manutio,  &    Hen 

rico  Stephano  editos,  Ojtandum  quo- 

quc    effet,    ut    hike    adjungerentur  , 

L.atio    tamen   prius    donati ,  S^ripto 

res  nonnuUi  Graeci ,  de  Chirur^ia  tra 

ftantes.  Viius  quippe  olim  mihi  fuit 

in  Medicea    B.bliotheca    MStus    Co- 

dex  ,  comple£lens   Chirurgiam  Hippo- 

tratis  ,  Galeni ,  Oibafii ,   H  liodori ,  ji- 

Jclepiadis  ,  %A  cbj^fnis  ,    Dioclis  ,  jf-yy^- 

lae  ,    ^pollonii ,    Nymphiodori ,   R-.Jfi   E- 

phefii ,  Sorani  ,  ^'ginetae ,  Palladii .  Non 

femel   ctiam    folicitavi    eruditiflimum 

ic    Graecae    Linguae    peritum   Virum 

Antonium     Cocchium     Florentinum  , 

publicum   Medicinae  Profeflbrem  ,  ut 

fpartam    hanc  adornaret    in    omnium 

commodum  ,  propriumque  decus.  An 

ille  fpem  hac  de  rc  mihi  faftam  im- 

pleturus    fit,  tempus    prodet.  Latent 

etiam    in    B'bliothecis     nonnulli    ex 

Medicis  Latinis  Saeculorum   Barbari- 

corum  j  alii    quoque    typis    editi  pu- 

gnant  cum   bJatcis,  quos  tAmen  con 

temnere  minime  decct.    Unum  com- 

Wemorabo  Guilielmum   Placentinum  , 

qui   Anno    Ch.   1175.   Veronae   com 

plevit  Medico  Chirurgicum  Opus ,  cui 

titulus    Summa    conjervatioitis  il^  cttra- 


B 


MEDU  AEVi  104 

A  ticnls ,  qniit  Gulielmina  dicitur .  Eft 
mihi  imprefTus  Liber  Venetiis  Anna 
Ch.  1501.  Inter  cetera  ,  quac  ibi 
non  perfunftori^  legenda  funt ,  cft 
Cap.  XLVIII.  Lib.  I.  Chirurgiae 
cum  hoc  titulo  De  puflulis  albis  d" 
fciffuris  Cir  corruptionibus  ,  qtta:  fiunt 
in  virga  t^  circa  praeputium  proptet 
coitum  cum  Merttrice  vel  foeda ,  vel  ab 
alia  cauffa.  En  Morbi ,  quem  Galli- 
cum  nos  Itali  appellarr.us  ,  fat  aper- 
ta  vefligia  Saeculo  XIII.  quanquam 
communis  opinio  originem  illius  re- 
ferat  ad  finem  Decimiquirfti .  Me» 
mini  me  legere  in  Tranfofttonibus 
Anglicis  Diff^ertationcm  ,  in  qua  coft- 
tenditur.  longe  antequam  vulgo  ccR- 
featur,  Morbum  hunc  vJres  fuas  e- 
xercuifl^e  in  magna  B.itannia  .  Ne- 
que  abfimilis  mihi  creditur  is ,  qu» 
hbora^it  Anno  Ch.  1399.  Nicohus 
Marchio  Eftenfis  Dominus  Ferrariae» 
Mutirae  &c.  Princeps  ad  libidinem 
pronus ,  &  tunc  juvenili  aetate  fer- 
vens  .  Uc  cnim  fcribic  ad  illum  An- 
num  Jdcobus  de  DtLiyio  Tom.  XVIIL 
pag.  ^58.  Rer.  Italicar.  Domlnus  Ni- 
colaui  Marchio  paffus  fuit  in  inguine 
unum  tuberem  ,  fivt  aigum  ,  qui  fuit 
ita  rahidae  tnolefiationis  ,  quod  dubitaH" 
tibus  quihufdam  tx  Medicis ,  ne  foret 
morbus  naturat  prflilentis  ,  de  Jalt*te 
ipfius  Domini  acciiiit  non  modica  dubf- 
tatio.  Sed  divind  gratia  redadus  cum 
medetii  ad  mollificationem  li^  faniem  , 
&  demum  fciffus  ,  nihil  attulit  difpen- 
dii  formidati ,  ^  idem  Dominus  in  opti- 
mam  vaUtudinem  evafit  in  brevi ,  Cur 
vero,  advenientibus  G;>IIis  Neapolim 
fub  finem  Saeculi  XV.  exafperatu» 
adeo  fuerit  hic  Morbus,  ut  fcaenas 
turpiflimas  ,  mortefque  non  paucis 
pepererit,  &  familiaris  dcinde  eva- 
ferit,  rabie  tamen  illius  in  dics  de- 
crefcente;  Medicis  inquirendura  rc- 
linquo  . 

Ai 


D 


I05       DmERTATIO  QV dDRAGESlMA^VARTA,       106 


Ad  Caffiodorium  redeo  ,  qui  & 
ipfe  fcripfit,  atque  ad  pofteros  tran- 
fmilic  O.jufcula  fua  de  Diakaica  , 
de  Arithmetica,  de  Mufica,  de  Geo- 
metria,  de  Aftronomia.  Diflimulare 
tamen  nolim,  Paulum  I.  Romanum 
Pontificem ,  circiter  Annum  DCC- 
LVni,  quofdam  Libros  miliffe  ad 
Pippinum  Francorum  Reqem  ,  ut  eft 
in  Epillola  15.  Codicis  Carolini .  D;- 
vextmws ,  inquit,  exceUentiffii»::!  pvae- 
aellentlee  vtfirae  &  Libifos ,  qtnntos  ve- 
perire  potusMus  ,  sdefi  ^ttipbonale ,  & 
RefpSKfal'nt ,  infimul  ^vtem  DialeSIi- 
eant  ^r/}jtelss  ,  Dionyfii  xAnopagitat 
L'bre!  ,  G:ometri:am  ,  Onho^raphiam  , 
Gra^nmaticam ,  ontnes  Gfaeco  eloq'iio  S:ri- 
ptores .  Ita  apud  Du-Chefnium  Tom. 
5.  Scriator.  Francorum  :  quibus  ex 
verbis  intelligere  poffamus,  o4riflote- 
lis  Dalelicam  longe  maturius ,  qukm 
creditur ,  verfatam  fuifTe  inter  ma- 
nus  Francorum  .  Vetiim  in  editione 
Gretfcri,  ac  Lambcciana  (  Vidc  Part. 
II.  Tomi  III.  Rer.  Italicarum )  difer- 
tis  verbis  legitur  .Artem  Grammaticam 
^rifiotelij ,  non  ver6  Dialeciicam,  Ne- 
que  alitcr  quim  Grsmmaticam  praefert 
eximius  Codex  MScus  Caefareae  Bi- 
bliothecac,  unde  Epiflolae  illae  emer- 
fere .  '^.jare  hinc  nequaquam  evin- 
eas ,  Dialecticam  Ariftotelis  tunc  in 
Latinum  fuiffc  converfam,  eoiue  mi- 
nus  cx  Arabico.  Johannes  Monachus 
Italus,  qui  circiter  Annum  D.TICCCL. 
Vicam  Oidonis  Abbatis  Cluniaccn 
(is  fcripfit  apud  Mabillonium  Seculo 
Quin£to  Aftor.  Sanftor.  Benedifti- 
norum ,  pag.  157.  eum  abiiffe  Pari- 
Jius  ,  ibique  DiJeiJicam  Sancli  ^A^apu- 
flini  Dnodato  filio  fuo  miffam  perlegif- 
/e ,  f^  Martiawtm  in  Isberalihus  Jlrti 
bus  frequenter  lelitajfe  fub  Remi^io 
Aut  fllodorcnfe  Monacho.  Sub  nomi- 
re  Dialefticae  Auguflinianae  viri  do- 
oli  putaat,  defignari  Librum  dc  De- 


B 


ctm    Categofiis    olim  ,    fed    immerito , 
tributum  Sanfto  Auguflino.   En  ergo 
qualis  in   ufu   Dialeftica   forei  Saecu- 
lo  Chrifti   X.  &  quis    cjus   argumen- 
ti    Auftor   in  Liberalihus  ^rti-'U}   tunc 
traderetur  difcipulis  legendus.    Porro 
&  ipfe  Gerbertus,  qui  Anno  DCCCC- 
XCIX.  ad  Romanum  Pontificatum  a- 
fcendit  fub  Silveftri    II.    nomine    (  i- 
deo  tunc  Magus  a  ftulto  popello  crc- 
ditus  ,    quod    Mathematicas    diicipli- 
nas  reliquis  ignotas  traderet )  non  a- 
liunde  quim  a  Latinis  anciquis  Dia- 
Ie£licam  ,  Geometriam  ,  Afironomiam  , 
aliaque  Liberalium  Artium  ornamen- 
ta  defumfiffe   videtur  .  S^ribit  ille  in 
Epiftola  8.  apud  fupra  laudatum   Du- 
Chefnium  Tom.  a.  Sperate  a  nobis  a~ 
do  Folumina  Boethsi  de  ,Aflrologsa  ( hoG 
eft    Aftronomia  )    praeclariffi^rsa    qsoque 
figurarum    Geometriae   i^c.     Pecit    etianx 
in  Epiftola  122.  Libros  Boethii  Peri~ 
hermenias  ,    &    in    Epiftola   p.    Librum 
Demofthenis  Philofophi  de  morbis  ac  re- 
nsediis  oculorum  ,  qui  snfcribitur  Ophsbal- 
micus .  Et  in   Epiftola    t^o.    Manslium 
de  v^firologsa  .    In    Epiftola  quinftade- 
cima    incer    additas    a    Du-Chefnio» 
Celfum  CorneUum   de    Medicina    agen- 
tcm    laudat  .    Neque    famen    negave- 
rim  ,  quin    iis    ipfis  temporibus  ,  ac- 
que  antea,  quaedam    cx   Arabum   of- 
ficina  in  Latium  advefta  fuerint,  fpe- 
ftantia    ad    Medicinam  ,    Algebram  , 
&    Afttologiam ,    five    reftiiis    Aftro- 
nomiam  ,  quibus  Artibus  potiflimum 
ea  gens  operam  dabat.  Nam  Gcrber- 
tus    ipfe  EpiftolS   17.  exemplura    cu- 
pit   Libelli  de  muhiplicatiene    &    divi- 
fione    numerorum    a  Jofepho   Hiffiano    e- 
diti,  Et  Epiftold  24.  ad  Lupitum  Bar- 
chinonenfem  fcribens ,   ait :    L'brum    di 
w4firolo!^ia  trarsslatum  a  te  ^  mih'  petett- 
ti    dirsge.    Mirum   eft ,    quei   duo    'fti 
Scriptores    Hifpani    diligentiam    rffa- 
gcrinc  Wicoiai  Antonii  viri  <io£lifii"» 


'I 

i 

s 

A 

I 


107  ANTJ2P1T» 

wi  in  contexenda  Bibliotheca  Hifpa- 
na  vetere.  Ifti  r.d  Arabum  fontes  bi- 
biffe  non  immeiito  fur.t  cxirtimandi. 
-'  Ad  Arabes  ergo  quod  attiret,  il- 
lud  ftatuendum,  tantummodo  poft  Ca- 
roli  Magni  aetatem  eos  ad  Litera- 
riam  palaeftram  fe  contuliffe.  Antea 
-non  addifcendis  five  propagandis  Scien- 
tiis ,  fed  imperii  finibus  amplifican- 
dis,  opersm  dedere.  Almamon  prae- 
clariflimus  Caliphas  Babylonis  &  Ae- 
gypti  ,  qui  ferme  eodcm  tempore  , 
quo  Carolus  Mat^nus  vivere  defiit  , 
hoc  efl;  Anno  DCCCXIV.  imperare 
coepit,  &  Anno  DCCCXXXIII.  e 
rebus  humanis  fublatus  eft ,  primus 
inter  Arabes  Literarum  amorem  in- 
vexit.  Elmacinus  in  Hillor.  Saracen. 
Lib.  XI.  Cap.  8.  eum  Aftronomiae 
peritiffimum  tradit,  eique  Abulpha- 
rapus  in  Hiftor.  Orient.  Isudem  Li- 
teraturae  excultse  tribuit.  Multa  de 
eo  habet  Herbelolius  in  Bibliotheca 
Orientali  Gallice  fcripta  ,  pag.  545. 
qui  &  animadvertit,  apud  Arabes  ad 
ea  ufque  tempora  Scientiarum  impe- 
ritos  ,  male  eum  audiffe  ,  quod  Pbi- 
lofopbtam  alidfqtte  Scifntias  Jpeculativas 
i»  torum  finum  intuliffet  ;  atqiie  exinde 
coepiffe  tos  in  ^ftironomiiis  Jludiis  dili- 
eentem  operam  collocare  .  Confirmantur 
haec  a  Cedreno,  qui  num.  aya.  pag. 
548.  auftor  eft  ,  Manuwum  Ijmaetita- 
ri*m  Princtpem  { ita  is  Almamonem  ap- 
pellat  )  tum  aliis  difciplinis  Graecis  , 
tum  pratcipue  Gtomttriae  deditum  ,  in- 
credibili  anxietate  curaffe,  ut  ad  fe 
adduceret  Leonem  Philolophum  Grae- 
cum ,  in  Geometricis    praefertim  do- 


B 


MEDll  AEVl  108 

A  £liffimum.  Tunc  ergo  Arahes  dele- 
ftari  coeperunt  Graccorum  difapli- 
r;is  ,  carumquc  culruram  propagare 
non  in  Syriam  tanliim  &  Africam  , 
fed  &  in  Hfpaniam:  quod  tamen 
non  illico  faftum ,  fed  fenfim ,  ita 
ut  nihil  ab  iis  haurire  Saeculo  No- 
no  ,  parum  aurem  Saeculo  Decimo  , 
Chriftianis  licuerit .  Verum  fubfe- 
quente  Saeculo  Undecimo,  Arabum 
Libri  &  frequentiores  &  majori  in 
honore  apud  Latinos  effe  coeperunt, 
iique  praecipue,  in  quibus  Aftrono- 
mia  &  Medicina  pertr;tft  ibatur  Q_uod 
Hermannus  Contraftus  Monachus  Au- 
gienfis,  qui  circiter  Annum  ML.  flo- 
ruit ,  tttum  Linguarum  Craccae ,  Lati- 
nae  ^  ,Afahicae  peritjftmus  fuerit , 
immo  &  nonnulla  Graecorum  Philcfo- 
phorum  &  ^rabum  ^ftrohgorum  volu- 
mina  in  Latinton  tranftuleric,  Johan- 
nes  quidem  Trithemius  fcribit,  fed 
an  certo  Au£lore,  alii  videant.  Ego 
liberaliffime  id  ab  eo  fcriprum  fu- 
fpicor .  Atqu€  in  ea  me  fentenria 
confirmare  videtur  Elogium  ejufdem 
Hermanni  ab  illius  acquali  &  fami- 
liari  contextum  ,  quod  quia  luce  ad- 
huc  caruit,  evulgandum  heic  cenfui. 
Lcgitur  illud  in  Addiiamentis  ad 
Codicem  MStum  Hiftoriarum  Otho- 
nis  Frifingenfis  in  Caefarea  Vindo- 
bonenfi  Bibiiotheca  adfervatum :  cu- 
jus  exemplum  ad  me  mifit  praeda- 
nffimus  &  illuftriffimus  Vir  Pius  Ni- 
'  colaus  Gareliius.  Auguftiffin^o  Cae- 
fari  CAROLO  VI.  a  Cor.filiis  ,  & 
eidem  Bibliorhecae  Praefeftus,  nuper 
I  h  vivis  erepius  . 


D 


( 


Elogium  Hermanni  Contraai  ab  ejus  fimillari  confcriptum ,  Anno  1054. 


HUcufque    Cronica    Rtginonis  Jlhba- 
tis  ,  iir    lecuntur  Cti.ntie  Hr/nan' 
m    L.ontraiii ,  eujus   vttam    O'   Itudtum 


prtfenti  opere  incidtnter  placuit  admtfcem 
rc .  Hermannus  ,  qui  &  Heros  magnus 
rcligtom ,  Comttts    bVolferadi  fiHus  ,    ab 

inenn- 


lo^       DISSERTATIO    ()UA 

intunt!  aitate  in  exteifio/i  botnine  pajfio- 
ne  paratitica   omnibus    metnbris  dlffoluso- 
tie  contralus,   in    interiori    autem  irsge- 
nii  vena    pre    cunBis    {ui    Saeculi    viris 
tniferabilitsr    ( lege    mirabiliter)   dilata- 
tUi  ,   ^rtium  omntum  pcfplexitatts  ,   Me- 
trorumque  [ubtilitates  per  femetipfum  fuo 
fenfu  fere  comprebe>tdit ,   Totus  femper  a 
primis     hujtfs    fiudio    &     ociis     vacanter 
traditus ,   i!^  vitatn    plenarl/t   divinarum 
O"  (ecularium  Literarum  peritiA    ma^-tus 
tJfeBus  efl ,   ut  ab    omnibus  ad  magt/ie- 
rium    &    do&rinam    tjus    ttndiq.te    con- 
Jinentibus ,  flupori  &   admirationi  ha':e- 
retur .   Ea  verb  per  omnes  artium  (  lege 
artuum  )  conpages    immanitate    diffolusus 
erat ,   ne  ft  loco ,   in  quo  ponebatur  ,  ab- 
fqut  juva*ite  quolibet  per  fe  mov:rt ,  ne- 
ve  faltetn   ft   in   aliud  latus-  vertert  pof- 
fet  •   fed    in    fella    quadam    gtfiatoria    a 
minifiio    fuo    dtpofitus    vix   curvatim  ad 
egendum  quidlibet  federe  poterat .  In  qua 
utilis   ille    i^    mirabilis  fan^e  operacio- 
nis  alumptus ,  quamvis    ore ,  lingua  la- 
iiifque  diffolutis  ,  ftaSos  C-  vix  intelli- 
gihiles     verhorum    fonos     quomodocurnque 
ttaSim    formavit ,   cum    auditoribus   fuis 
eloquens    &    fedulus    dcSmatiffet   *   tota 
alacritatt  feflivus ,  C^  in  difputando  per- 
nicifjimus  ^   <^    ad    inqut/ita    illorum  re- 
fpondendo   morigerus   minimt    dcfuit .  Si- 
ve  aliquit  novi  vix  digitis  itidem  diffo- 
lutis  fcriptitabat ,  /ive  fibi    vcl  aliis   le- 
ffttabat ,    vel    aliquibus     utilitatis  ,    aut 
jufit  nectffitatis  fefe   exerciciis    intentiffi- 
tnus  femper  oc:upavit .   Homo  revera  fine 
qutrtla ,  niibil  humani  a  ft  olienum  pu- 
tavit .  Enimvero  hitmiUtme  caritatis  ^  <^ 
taritative  humilitatis  executor  iitdufivius , 
ittire  cultor   fapitntit ,   apparitor  obedien- 
tit  prefentifftmus  ,  caflitatts   amator  ^  vir- 
ginee    in:orruptionis    conftrvator ,    miferi- 
co  diae     cultor     hylariffirtus     integerrime 
Fidff    O'ator    vere    Ca'hjlicui ,    veritatis 
affcnor   €>    drf:n'or  invi^-fft^nus  .   pro^ra- 
tijfimus  Rcligionii  Chiljtiane  pedegogui  , 


DiiAGtSiMSQUdKTA .       iio 

non   paive    v:r    modefiie ,  fobrietaiti      ^ 
cantinentie ,  ut  pote  qui  ab  infantia   nuta- 
quam  carnes   n;anducar't .    Pfalr^odicy  o« 
racioni ,  Cf    divinis  lauditus     ifficialitef 
fatis  dcvotus ,   e^   ante   &    pcfl  Clerica- 
turit   fufceptum ,   qutm    Bernardo  %Abbate 
,Augienft    viro    fando    &    fapier.te    ad- 
bortante    circa    annum    trigefimutn    o£la~ 
vum    fubierat ,   &    tocius    fancJe  O'  ^o- 
B     nefle  vite  extitit  adminiflrator  crtodoxus  f 
mire  benivolentie ,  affabititatis  ,  jocundi~ 
tatis ,  d^  huritanitatis  omnivarie  fefe  mo- 
rigerum  &"  aptura  exbibens:  utpoie  cmni- 
bus  omnia    faffus ,  ab    OKnibus    amaba- 
tur .    Iniquitatis    auttr/i ,    injuflitit  ,    c^ 
tocius    pravitatis    &    tnaticie ,  vet  quid- 
quid  contra  Deum  fit ,  advirfator  &  in- 
pugnator    indefeffus  ad    ufqut  fintm  vite 
fiticiter  perduravit  . 

Compoti    igitur    ratlonem ,  regulas 
t^  nonnulta    argumenta ,  in    quo  priori- 
bus  cundis   non  parum    precetlunt ,  fatis 
lucutenter    compofuit    &    ordinavit  ,     &■ 
preter  cetera  de  naturali  Lttne   inctnfione 
tegutares   experientijfimos    adinvenit ,  per 
quos     tvidentijjime    fciatur ,    in     quolibet 
hera  diei  five   noBis   a  Sole    incendatur , 
%Ad  inveniendam  quoque    Lunt  Ectip/im 
regutas  txperientijfimus  excogitavit .  Geo- 
tnetriam    quandam  non    parve  profeilo, 
quantum  ad  artem  iltam  utititatis  ,  ficut 
in   hac  nemo   tnajorum   tanta  fcientia  i^ 
fubtititatt  preditus  fuit ,  ipfe   quoque  na- 
turali  ratione  &  ordine  per  numercs  (^ 
figuras    confcripfit .    Cantus   item    hifto- 
riales  plmarios,  utpett   quo  muficui  pt- 
titior   non   trat ,   de   SanBo    Gtor^io  ,   de 
Sanfiis  Gordiano  ^    Eptmacho ,  de  San- 
da    ,Afra     Martyre ,    de    SanBo     Mjgno 
Confffore,   de   SanBo    Wotfanzo    Eo'[:o- 
po   m:ta   elegantia   i^  fuavitate  eupboni- 
cos   pteter    etta   hufufmodi    perolura    ntu- 
maiix^vit .  Et  corrpofuit  Lihellum  Cto- 
nicorum   ab   Tncarnatione    Dix^ffi  u'-f»o 
ad  t/lnnum   fuutt  ^    ■■•!d'lcrt    Mit  /i-y  «m 
Quin^uagtfimum     Tenium ,    ««^'^  "f^e 

ia.'»' 


111  ANT}£U}T, 

hbanoia  dUigencii    collegit .  Gefta  quo- 

qae  Conradi ,  &    Hcinrici    Innperato- 

Tum     pukhetrinte    dek>ipf:t .    Libellum 

cd  be:    de    Oclo  Viciis    principalibns 

jocundulum ,    metrica    diverfitate    lirieum 

■pcitice  fatis    elaboravit .    In    hortlogicis , 

^   muficis    injlrumentis ,   tj^    mechanicis 

vulli  par  erat  cor/)ponendis .    Jn  his  igi- 

tur ,   &"    in  hujufmodi    perpluribus ,   que 

tner/israri  non  brevis  e/l  tcmporis ,  quan- 

Sum  ad  imbecdlitatem  fuam  ,  totus  fem- 

Jfer    continuus    fluduerat  .    Tandem    veri 

eum  de  ergaftulo  Mundi  hujus  faflidiofo 

fanBam  ejus  animam  Dei  pietas  digna- 

fetur  liberare ,  pleuretica  arreptus  paffio- 

ne ,    dtcem    contabefcens  dies ,  inceffabUi- 

ter  fere  &"  immaniter   laboravii    de  tali 

hac  invafione .  Tum   quadam   die  fummo 

tnane  cum  matutina  Sinaxis  celebraretur , 

Ego ,   quem    quidem    familiarem    prc 

ceteris    habebat,  ad    leftum   egrotan- 

tis   accefliflem ,  ut    an    fe    aliquantu- 

lum    melius    habuerit,  ab    eo    inqui- 

fiifem,    refpondit:  Noli ,    inquam ,  de 

hoc    noli    interrogarc ,    quin    pocius 

hoc ,  quod   tibi,  in    quo  non    parum 

confido  ,    enarrcm  ,    diligenter    atten- 

de .  Moriar    procul    dubio    in   brevi  , 

&    non    vivam,  nec    reconvalefcam  : 

idcoque  tibi ,  mcifque    omnibus  uni- 

te  nimis  commendo  peccatricem  ani- 

mam   meam  .    Per  totam    quippe  no- 

£lem  hanc    in   extafi    quadam    raptus 

fueram  ,  &  videbar    mihi    ea  mcmo- 

ria ,  &  *  fciam  qua  orationem  folemus 

dominicam ,    Hortenfium    Tullii    Ci- 

ceronis    Itftitando  ,    &    mox    relefti- 

tando    vigilanter    percurfitare,    &    id 

genus  multa.  Cujus  nimirum    inftln- 

ftu  &  hortatu  leftionis    tanto  magis 

Hiihi  totus  hic  prefens    Mundus  cum 

fuis  omnibus ,  &  ipfa  hec  vira  roor- 

talis    contemptui  &    tcdio  eft.    Et   e 

contrario    tam    ineff^bili    defidcrio  & 

dileftioni    futurus    ille   non    tranfi'o- 

riut  Muadus,  Sf,  ecerna  ilU  &  im- 


B 


MEDU  AlVl  1,2 

mortalis  Vita,  ut  cuafi  nihil  ik  i- 
nane  cunfta  tranfitoria  hec  cmnino 
reputentur,  &  flocci  pcndantur  a  mc. 
Tedet  quidem  mc  vivere.  Ego  vifie- 
nis  autem  hujus  C^  Jermonis  non  perum 
ftupefaBus ,  oracuto ,  (^  ut  pro  tanti  a- 
mici,  tanti  vel  tel-.fque  Magiftri  abfcef- 
fu  oportuerat,  totus  fluens  in  lacrimis 
&  commotus  ejulatu  ne  me  fatis  inde- 
center  vix  continui.  Mox  ille  me ,  quafi 
^dando ,  cerripuit  qu.m  fubito  in  tne 
obliquans  tremtbundum  intuitum  .  Noli , 
animc  mi ,  aoli  fuper  me  plorarc « 
quin  pocius  mihi  tripudiando  con- 
gratularc  .  Accipe  ,  quefo  ,  tabulas 
meas  ,  &  quecunque  adhuc  fcriben- 
da  reftant  in  eis  ,  in  primis  tu  dili- 
genter  cmcnda.  Deinde  fcripta  eis , 
qui  dignentur  ,  commcnda .  Ipfc  au- 
tem  tete  quotidie  cof^itans  moritu- 
rum ,  prepara  tc  femper  toto  nifu  & 
meditatu  in  idipfum  quia  nefcis  qua- 
libet  die  vel  hora  me  tuum  amicif- 
fimum  profequeris .  Et  in  btc  verba 
ceffavit .  Debinc  in  dies ,  ut  fit ,  lan- 
guore  femper  invalefcente  ,  eheu  !  ,  ed 
extremum  perdudus  eji ,  C^  totus  jam 
D,  jatnque  ad  ctleftia  fujpenfus  ,  poji  ccn- 
ftfjionem  peccatorum  ex  teto  corde  purif- 
ftmam  ,  C^  communicatam  devotijfimt 
Chrifti  Eucbariftiam  ,  pluribus  ,  qm  ad 
eum  vifitandum  confluehant ,  Fratribus  , 
amicis  &  Jamiliaribus  in  unnm  pfallen- 
tibus ,  erantibus  Cr  conflentihus  ,  Jelic! » 
quod  Jolum  Jemper  prae  omnibus  enopta- 
vit  ,  confumacione  fedx  ille  i^  incem- 
parabilis  homo  Dei ,  O&avo  Kalendas 
O&ebris  omnine  feliciter  expiravit ,  ^ 
Juis  emnibus  planBum  relinquens  nert 
triedicum  in  predie  Jue  apud  vftlesbufen 
ojficiosi  lamentabilibus  exfequiis  tumula- 
tus  in  pace  requievit .  Sed  kee  badenus « 
^d  Hftoriam  revertamur. 

Sed  five  Hermannus  Arabicam  Lin- 
guam  noffct,  five  Arabicis  Libris  ia 
Latinum  antea  convcrlit  uteretur,  i$ 

c«jr- 


II j       DISSERTATIO  QUADRAGESIMA^UARTA.       114 


eertc  m    Libris  de    menfura  Aftrola- 

bii ,   &    de    utilicatibus    Aftrolabii    a 

P.    Pezio    cditis    Part.    z.    Tomi    3. 

Thcfaur.   Anecdotor.  quidquid  de  A- 

Itronomia    habet,    ex    Arabum    lucu- 

brationibus    totum    fe    fuiffe    mutua- 

tum ,  prodit.   Sed  praecipue    inrer  I- 

talos    eodem    Seculo    decurrente,    A- 

rabum   difciplinas    invexir  &    propa- 

gavit  Cofs/lantinus    natione    Carthagi- 

nienfis,  qui    Fidem    Chrifti ,  &  Mo- 

nafticam    vitam   in    Cafinenfi   Coeno- 

bio  amplcxus,  illic  rariffimae  litera- 

turac  elogJo  circiter  Annum  MLXXV. 

claruit,  Is  enim  ,  teftante   Petro  Dia- 

cono  Libro  5.  Cap.  35.  Chronic.  Ca- 

fincnf.  &   Lib    de  Vir.  Illuftrib.  Ca- 

fjnenf.  Grammaticam  ,  Diilt&icam ,  Phy- 

Ji:am  ,  Gcomttriam  ,  AAritbmeticam  ,  Ma- 

tbsmaticam  ,    ^Hronomiam     i^c.     Fhyfi- 

lamqus    Chaldatoruin  ,    ^rabum  ,    Perja- 

rum ,     Saracenoium     pUnijftme     edoEitts , 

tran/lulit    de    diver/is    gentium    Litgttis 

L  bros    quamphirimoi  ,    Enumcrat  inter 

alios   Petrus   Diaconus    Pantegnum ,   in 

que  expojuit ,   quid    Medicum  Jcire  opor- 

ttat ,  PraHicam   Medtcinae ,   Diaetam  ci- 

horttm ,    L'brum  febrium ,   quem  de  xAra- 

bica  Lingua  tvanftulit ,   Ltbrum  de   Uri- 

fta ,     iAttidotarium ,    Ciiritrgiam  ,    alio- 

fque  complures,  quos ,  brevitati  con- 

fulens ,   praetereo ,  ita    ut    alter   Hip- 

focrates    aetate    fua    fuerit  appellatus . 

JMultos  ille  difcipulos  reliquit,  e  qui- 

bus  complurcs  ad  inluftrandam  Medi- 

cinam  Salernum   perquam  veri  fimile 

eft    fe    contulifle.    Nam    eodem    ipfo 

Saeculo   XI.  in  illa  potiflimum  Urbe 

Ars  ifta  floruit ,  &  viris    pro  condi- 

tione    tcmporum    illorum    magni    fa- 

ciendis  abundavit.  Cujus  rei  lueulen- 

tus  adhuc  teftis  fupereft  Liber  infcri- 

ptus   Scola    Salernitana ,   fortaffis    olim 

auftior,  quJim  nunc  in  editis  confpi- 

ciatur  .    IUum    plerique    confcriptum 

a  Salernitanis  Medicis  tradunt  circi-  I 

Tom.  IX. 


B 


C 


ter  Annum  MXCIX.  &  dicatum  Ro- 

berto  Principi  filio  Guillielmi  I.  An- 

gliae    Regis,   poft    Hierofolimam   ca- 

ptam    fuos    lares    repetenti .    Joannes 

de  Mediolano  Medicinara  Salerni  eo 

tempore    faciens,  Auflor   cjus    Libri 

a    nonnullis    traditur.    Verhm    quum 

plare  is  Liber  ad  ./fngliae  Regem  mif- 

lus  in  fronte    dicatur,  corum    conje- 

clurae    accedendum     potius    videtur, 

qui  Eduardo  Angliae  Regi  ante  An- 

num    Chrifti    MLXVI,    opus    hoc    a 

Salernitanis  deftinatum  opinantur.  A 

vero  minime  abhorret,  Regem  illum 

exquifiiffe    confilia  a    Medicis    iis   de 

conjervanda    vaUt:idine  ^'  celebris   enirn 

erat  fama  SchoIae_  illius    longe  antca 

inftitutae,  ita    ut  vel   ab    extcris   re- 

gionibus    eo    confluerent,   aut    erudi- 

tionis    acquircndae,    aut    vsletudinis 

recuperandae  caufsa    praeftantcs  nobi- 

litate    viri .    Hugo    Flaviniacenfis    ia 

Chronic.  Verdun.  Part.   prima,  in  fi- 

ne  haec    fcribit:   Htiic ,  fcilicet    Ver- 

dunenfi    Epifcopo ,   /uccejjit    .Adclhtvs 

filius    Comitis    Godsfridi ,    %Avus    Ducis 

Godtfridi ,    qtii    accepta    uxete    Bonifacii 

(  Marchionis  &   Ducis  7"ufciae,  idtft: 

Beatrsce)  poftea  facJus  e/i  Marcbio .  It 

(Adalbero)  SaUrnum  eodcm  .Anno  be- 

nedidionis  /uae ,   curationis  gratia  proft- 

flus,  rever/us    in  Italia    obiit .   Vixit  in- 

Epi/copatu  tvibus  annis  ;  &  ftixejfit  Htl-. 

mo  ,Ar,no  DCCCCLXXXVIU.  Ergo  an- 

te  hunc  Annum  Medicos  Salernitanos 

fingularis  fama    fcientiae    commenda- 

bat;  ac  proindc ,  ad    gloriam   Medi- 

cinae  fibi   comparandam    minime  cx-* 

fpe£lavit    Italia  ,    ut    principes   Ara- 

bum    Scriptorum    prodirent ,    e    quo- 

rum  fcriptis  proficeret.  Nam  uti  no- 

runt    Eruditi,   Avicennas    Anno    M- 

XXXVI.  finem    vivendi   fecit,  annos 

natus  quinquaginta  feptem  ,  &  Aver- 

roes  Anno  MCXCVIII.  adhuc  in  vi- 

vis  erat .  Ordericum   etiara    Vitalena 

H  audi 


A-NTIQVIT.  MEDII  AEVl  ne 

Ecclenaftic.    Hiftor.  ad   A    mantiffimus,  Part.  2.  pag.  263.  eju- 

fdem    Bibliothecae.    Ad    ejuliiiodi  o- 


?^5. 

audi    Lib.  3 

Annutn  MLIX.  ita  loquentem  :  Ro- 
bertut  Mala-Corona  ab  infantia  literis 
affatim  fludutt ,  &  Galliae ,  Italiatque 
Scholas ,  fecretarutn  iKdaginem  rerum , 
in/igniter  attigit ,  Nam  ut  in  Gramma- 
ti:a  d^  Diateiiica ,  in  o4ftrotiomia  quc- 
que  nobiliter  eruditus  tfi ,  i^  Mufica. 
Phy/icae  quoque  fcientiam  tam  copiofe 
babuit ,  ut  in  Ube  Plalernitana  (  ideft 
Salernitana)  ubi  Maximae  Medicorum 
Scholae  ab  antiquo  tempare  habcntur , 
nemintm  in  Me.Hcinali  u4rte ,  praeter 
quamdam  fapientem  matronam ,  /ihi  pa- 
rem  inveniret .  En  ab  idonec^  tefte  e- 
gregium  Salernicanae  Scholae  elogium  , 
limulque  Ital  ae,  in  qua  vides ,  mul- 
tiplices  Scholas  Saeculo  Xf.  viguifle, 
ac  tanti  norainis,  ut  ad  fe  exteros 
quoque  incitarent  .  Ac  propterea  Sa- 
iernum  fontem  Pbyfizac  appella^it  Ae- 
gidiuv  Corbolienfis,  qui  circifer  A-i- 
Bum  MCLXXX.  floruir.  Eius  verfi- 
«ulus  in  Libro  dc  Virtut.  Medicam. 
eft  hujufmodi : 

Fons    Pby^tcae,  pagtl    eucra/tae  ^  cul- 
trix  Medtcinae  » 

Itaque  Arabicae  erudiffonis  fama 
percrebrefcens  ,  acrius  qu^m  antea  Sae- 
culo  Chrifti  Duodecimo  Literarum 
amatores  Chriftianos  excitavir,  ad 
conquirendos ,  ac  in  Latinum  fermo 
nem  transferendos  eorum  Libros.Quo 
in  ftudio  liceat  mihi  prae  ceteris  com- 
inendare  Gtrardum  Cremonenfem ,  Me- 
dicum  &  Aftronomum  ea  tempeftate 
percelebrem ,  &  adhuc  mulfae  apud 
Eruditos  cxiftimationis ,  cui  quam- 
plurima  debemus:  tum  Aftronomise 
tum  Medicinae  Opera  ex  Arabico  in 
Latinum  converfa.  Iftum  quantis  po- 
tuit  viribus  eripere  Italiae  conatus 
eft  Nicolaus  AntoniuSv  Bibliorhecae 
Hifoanae  veteris  Auflor,  vir  fane  e- 
luditiffiirius  ,  &  veritatis   alioq^uin  a- 


D 


pinionem  nobis  propinandam  hifcc 
argumentis  ille  eft  ufus.  Conftare , 
Gerardum  Toltti  vacafte  verfionibus 
fuis .  Haheri  Carmonam  Baeticac  Pro- 
vinciae  in  Hilpania  Urbcm ,  atque 
huic  tribuendura  Gerardum-  nempc 
Scriptoribus  Cremona  Italica  Urbs 
nota  ,  H.fpanica  vei6  ignota  >  aequi- 
vocationi  &  errori  locum  dederit. 
Et  revera  Gera>dum  Carmontnfem  ap- 
pellari  in  editione  Operum  Avicen- 
nae  ,  Bafileae  procurata  Anno  MD- 
LVL  Alios  quoque  recentes  Scripto- 
res  reperiri ,  qui  Gtrardum  de  Carmo- 
na  nominatunt.  SeJ  bafilice  fallitur 
Nicolaus  Antcnius  ,.  &  quicumque 
ante  eum  fibi  effinxere  Gerardum  no- 
Itrum  Hifpanum  ,  ra  duntaxat  ratio- 
ne  du£li ,  quod  is  Toleti  fuerit  ver- 
fatui.  PoflTem^  &  cgo  opponere  edi- 
tiones  alias  antiquiores,  &  longe  plu- 
res  Auflores,  Gtrardo  Cremanam  pa- 
triam  tribuentes.  At  minime  tempus 
teram  inutili  hac  cruditione.  Is  ideo 
de  Carmona  a  nonnullis  appellatus  eft, 
quod  Cremona  rudibus  Saecul's  vulgo 
diceretur  Carmorta  &  Chermona ,  uti 
in  MStis  Codicibus  non  femel  viJi, 
&  Joannes  Villanius  in  fua  Hiftoria 
prodidit.  Ad  antiquos  Codices  MStos 
Nicolaum  Antonium  appello .  Ex  his 
raultos  ego  infptxi  ,  praefertim  in 
Ambrofiana  Bibliotheca ,  ubi  is  per- 
petuo  nuncupatur  Maglfier  Gerardus 
Cremonenfis .  Sed  quod  controverfiam 
e  veftigio  dirimit,  ante  quadringen- 
tos  annos  Francifcus  Pippinus,  Or- 
dinis  Praedicatorum ,  cujus  Chfoni- 
con  e  Bibliotheca  Eftenli  edijftum 
publici  juris  feci  Tomo  IX.  Rtr.  l- 
talicar.  quid  de  Gerardo  lent.endum 
robis  fir,  difertiflime  expofuit.  FIo- 
rebat  ille  circirer  Annum  MCCCXV. 
uti   etiam   oftendi  in    Praefatione  ad 

Bcr- 


117       DISSERTATIO    QUADRAGtSlMA()UARrA.       n8 


Bernardum  Thefaurarium  ,  Tomo  VII 
cjufdem  CoUcftionis .  IHius  autem 
verba  non  tam  ad  profternendam  o- 
pinionem  Nicolai  Antonii  idonea 
funt  ,  qu^m  ad  emendanda  ea  ,  quae 
do6l.flimu«  &  smitiffimus  vir  Fran- 
cifcus  Arifius  Tomo  primo  Cremo- 
nae  Literatae  de  Gerardo  noftro  li- 
terif  mandavic,  quum  is  fibi  perfua- 
ferit,  Gjrardum  fioruiffe  Sar:ulo  Qjtt»' 
toiiedmo ,  qui  reapfe  vixit  Saeculo  Ac- 
rae  noftrae  Duodecirt.o  .  Accipe  rur- 
fus  verba  Pippini  ex  ejus  Chronici 
Lib.  primo ,  f  ap.  \6-  a  me  evulga 
ta  pag.  600.  Tomi  IX.  Rer.  Itahca- 
rum  . 

De  Magiftro  Gerardo  Cremonenfi , 
&  fcriptis  ejus. 

GErardus  Lombardus  ,  natione  Cre- 
monenfis,  magnus  Linguae  fran- 
slator  Arabicae  ,  imptrantt  Fr-derico , 
^nno  fcilictt  Domini  MCLXXXyiL  qul 
fuit  Itnpetii  ejufdem  Friderici  XXXIt^. 
vita  defungitur ,  feptuaginta  tres  annos 
natus  habens .  Hic  tam  in  DialeBica , 
quam  G'ometria,  &  tam  in  Philofophia , 
q'iam  Phyfica ,  i^f  nonnuUii  aliis  Scien- 
tiis  multa  tranflulit .  Qyi  li.it  farnae 
gloriam  fprevrit ,  favorabiles  laudes  , 
C^  novas  Saeculi  pompas  fugerit ,  no- 
menque  fuum  nuhes  c^  inania  captando 
noluerit  dilatari .  fru&us  tamen  operunt 
tjus  per  Saecula  redolens  ,  probitatent 
ipfius  enttnciat  atque  declarat .  Is  etiattt 
quum  bonis  florertt  temporatibus ,  hono- 
tum  tamen  affl  lentta  vel  abfentia  ejus 
animum  nec  extulit ,  nec  depreffit  .•  fed 
viriliter  duplicem  occurfum  fortunae  pa- 
tiens  ,  femper  in  eodem  flatu  conflantiae 
fetmanebat.  Carnis  dtftderils  inimican- 
do ,  folis  fpiritualibus  adhaerebat  .  Cun- 
tiis  etiam  praelentibus  atque  faturis  pro- 
dfffe  laberabat ,  non  immemor  illius  Ptbo- 
Ittnactf  Q^uum  lini  appropin^uas ,  bo- 


B 


c 


D 


num  cum  augmento  operare.  Et  quum 
ah  ip/is  infantiae  cunabulis  in  gremiis 
Philofcphiae  edu:atus  effet ,  c^  aii  cuju~ 
slibet  ^rtis  notitiam  fecundum  Lattr.o- 
rum  fiudium  perveniffet ,  amore  tamen 
v4lma^efli ,  qttem  apud  Latinos  minims 
reperiit,  Toietum  perrexit ,  ubi  Ltbros 
cujuili-:et  facultatis  i»  ^^rabico  cernens , 
©^"  Lattnorum  penuriae  de  ipfis ,  quatn 
novirat ,  miferans  ,  aworc  tramftrendi , 
Linguam  edidictt  K/frabicam.'  &  fic  de 
utrofje ,  de  fJentia  videlicet  &  idio- 
mate  cotfiftis ,  dc  quarKplttrium  faculta- 
tum  Lthris  quofcumque  voluit  eltgantio~ 
fss  Litfnitati ,  tamquam  dile&ae  heredi 
plensus  atque  intelligibitiui ,  quo  ei  pol- 
Itrt  fnit ,  ufque  ad  fl:iem  vitae  trats- 
fmitierc  non  ciffzvit .  Inter  cetera ,  qiiae 
tranfiulit ,  habintur  in  Arte  tam  Phy- 
ficae,  qu^m  aliarum  facultatum  ,  Li- 
bri  Septuaginta  fex ,  inttr  quos  ^vi- 
ctnnae  c^  ^lma^tfii ,  Phtolomaei  tratt- 
slatio  folemnis  habttur  .  Sepultus  ifi  Cre- 
mo>iae  in  Monaflcrio  SanSae  Luciac , 
ubi  fuorum  L'brorura  Bibliothecam  reli- 
quit ,  e/us  pracclari  ingenii  Jpecimtn  Jem- 
pltsrnum . 

In  Ambrofiana  quoque  Bibliothe- 
ca  vidi  Colkflanea  fcripta  a  Thadaeo 
de  Pa»ma  fuper  Theoricam  Planetarum 
Girardi  Cremonen/is  .  En  crgo  quae  8c 
quot  praeftiferint  Saeculo  XII.  Itali- 
corum  ingenia  .  Sed  majora  etiam 
fubfcquente  Seculo  Xlir.  ad  Litera- 
rum  incrementum  moliti  funt  Itali, 
&  cura  praecipue  Friderici  II.  Au- 
gufti  Siciliae  Regis.  Quippc  ipfo  prae- 
cipiente,  Ariflotelis  Opera  partim  e 
Gracco,  partim  cx  Arabico  fermone 
in  Latinum  translara  fuere  per  Vtros 
lcclos ,  &"  in  utriufque  Linguae  prola- 
tione  peritos ,  uti  fidem  facit  Petrus 
de  Vineis  Lib.  5.  Epiftol.  6j.  Obi- 
ter  heic  liceat  mihi  animadvertere  » 
a  fua  eruditione  ac  diligenti^  defe- 
cille  Laurentium    Pjgnorium,  qui  lO 

H  a  No- 


iip  ANTIO^UJT. 

Notis  ad  Albertini  MufTitl  H.ftoriam 
Auguftam,  Tomo  X  pag.  405  R-r. 
Italicarum,  tradir,  Pctrum  de  Viieti 
eriglne  Paiivinum  fuifTc.  Mirari  fu- 
/  bit,  cur  ejufmodi  orig  nem  neini- 
quam  noviiTc  videatur  Rolandinus  Pi- 
gnorii  conrerraneus  ,  cujus  Opera  Hi- 
ftorica  Tomo  Vllf.  Rcr.  kalirarum, 
a  me  rurfus  edita  fuere.  Floruic  ille 
iis  ipfis  temporibus,  quibus  Petrus 
de  V  neis.  Audi  ipfum  Lib.  4.  Cap. 
^.  Chronici  fui  dtfcribentem  acla  a 
Friderico  II.  Augufto  Patavii  Anno 
MCCXXXIX.  Petto  de  Vmta  ^pido 
ejiis  Judice ,  pvo  ipfo  Domino  fapienter 
locuto ,  inter  Dcininum  Imperetoreru  t^ 
Paduattum  Popuhtm  foederavit  quodam- 
modo  multam  l^enevdentiam  >&'  amorem . 
Neque  Petrus  de  Vineis ,  ut  nonnuUi 
tradidere ,  apud  Germanos,  fed  Ca- 
puae  primam  lucem  vidit .  Q^uoto 
autem  Anno  Fridericus  II.  verfionem 
hanc  Ojcrum  Ariflotelis  faciendam 
curarit,  nempe  num  Anno  MCCXX. 
an  prius,  aut  ferius,  exploratum  mi- 
nime  habeo .  lUud  quidem  ftatuen- 
dum  cft,  circiter  ea  tempora  in  Oc- 
cidentera  perduftos  illius  Fhilofophi 
Libros  ,  ingenti  animorum  commo- 
tione  Parifiis  fuiffe  exceptos,  immo 
etiam  profcriptos ,  quod  inde  vene- 
num  haufifle  crederetur  Almaricus 
Haereticus .  Rignrdus  de  geftis  Phi- 
lippi  Regis  Francorum  apud  Du-Che- 
fnium  ,  Tomo  V.  Scriptor.  Francicor. 
hacc  tradit  ad  Annum  MCCIX.  In 
diebus  illis  legehantur  Parifius  LtbeUi 
quidam ,  »h  ^rijiotele  ^  ut  dicebatur  ^ 
eompofiti,  tfui  docebant  Metaphyficam  y 
delaii  De  Novo  a  Confiantinopoli ,  & 
«  Gfaeco  in  Latinum  translati .  Uti  vi- 
des  ,  Libri  illi  dt^  novo ,  hoc  eft  nu- 
per,  de  Graecia  Parifios  delati  .  in 
Larinum  fermonem  fuerant  convcrfi , 
Non  erg'^  ex  Arabura  penu  Arifto- 
teles  in  Chriftianorum  Occidcntalium 


MEDII  AEVl  120 

A  S-holas  prirr.iim  inveftus  tft ,  led  e 
Griecia.  Fridericus  vei6  il.  quidquid 
ad  eum  Pniiolnphum  pertinebat,  cum 
ex  Graecis ,  tum  ex  Arabicis  Codi- 
cibus,  coacervavit,  &  Latinis  com- 
mune  fecit.  Neque  reticebo,  adfer- 
vari  in  Ambro'iana  Bibliotheca  MSum 
Codicem  Anftoceli  tr)bu'um  ,  cujus 
exordium    profero.    Domine   juo  e»cel~ 

B  lenttfftmo ,  li^  tn  cuhu  verae  Rtligionis 
fi'enuiffimo  ^  Dotnino  Guidoni  ve>'t  dt 
Valentta  .  Civitatis  Tripolis  glcriofo  Pon- 
t^fi-i,  Philippus  juoYttm  minmius  Cleri- 
corum  ,  Je  tpjum ,  i^  fidtie  devctionk 
oblequium.  Quantum  Luna  c^c.  Infra 
in  haec  vcrba  loquitur:  Qj(um  igttttt 
vobijcum  effem  apud  s/4ntioJ/iam ,  rtper- 
t&  hac  pretiofifftma  Philojopbiae  margs- 
rita,  placuit  veflrae  dominatkini  ,  ut  tran- 
sferretur  de  Lingua  tArabica  in  Lati- 
nam ,  Portro  ve/iro  mandato  cupiens  /6«-- 
militer  obedire  ,  &  vohntati  veflrae , 
ficut  teneor  ,  defetvire  ,  hunc  Liirum  , 
quo  catebant  Latint ,  to  quod  apud  pau- 
ciffimos  iuirabes  reperitur ,  ttanfiuli  cum 
magno  laboe  &  lucido  jtrr/ioiie ,  di  ^~ 
rabico    in    Latinum     C^c.    qurm    Librutst 

D  petitifjimsis  princeps  Philofophorum  ,/^rf- 
fiotcies  compofuit  ad  pctitionem  Regis 
^lexandri ,  Ibi  primo  loco  occurrit 
Prologus  cujufdam  Johannjs,  qui  e 
Graeco  in  Arabicum  convcrterat  eum- 
dem  Librum  .  Inter  cetera  ita  ille 
fcribic :  Deus  omnipotens  cufiodiet  Re- 
gnum  vefifum  c^c  Ego  Juus  fervient 
ttcfequutus  fum  mandatum  tnibi  in/uH- 
£lum ,  (J^  dedi  operam  ad  inquirendunt 
Librum  Morolium  in  tegimine ,  qui  no- 
minatur  Secretum  Secrttorum',  qurm  edi' 
dit  Princtps  PhilofooDorum  ^rifioteles 
ftlitts  Nchotnachi  ^ltxandto  filio  Phi- 
lippi  Re^is  Gfaeco^um  i^c  In  primo 
Libro  agirur  de  Virtutibus :  in  altero 
de  Medicina:  in  tcrrio  de  <y4f}ronomi- 
cis .  Non  inutilis  mihi  vjfus  tft  Li- 
ber  ille>  eum<^ue  ex  Ariftotelis  Ope- 

ribufi 


I2Z 


DTSSEnTurnO    OUADRAGESIMA^U  iRJA.       123 


ribus  txcerp'um  fuiffe  quifque   facile 
intclli^at.   Qjo    ttmpore    floruerit   i 
fte    rrijoliranus    Ponriftx,  uti    &    I 
t.-lus,  ne    fueric,    an    G  llus ,     Philip- 
pus    ille    inrerpres,    al  orum    erit    in 
quirtre.    M  hi    monuiffe     fat    fuerit  , 
tra  islationem      iflam      ance     AnnuiTi 
MCC.L.   tuiffe  conf  clim. 

Atque  utinam  plura  majores  noftri 
€X  Arabi^is  Bibliothecis  ad  nos  de- 
ri-affent.  Neque  enim  negandum  , 
^uin  muUa  h^beat,  &  plura  etiam 
olim  habuerit  gens  illa  ,  quae  ad  Hi- 
ftorjam  veterem  ,  &  Geographiam  O- 
rientis  ,  &  Africae  ,  &  Hifpaniae  di- 
gnolcendam  plurimum  conducerent . 
Latiffin-.e  dommati  funt  Agareni,  fi- 
vc  Sarareni  eorumque  imperium  & 
Lingua  nobis  eripuit  complurium 
Pro^inciarum  &  Regnorum  Hifto- 
riam  ,  praeter  alia  eruditionis  docu- 
tnenta  minime  conremnenda  :  ii  quip- 
pe  non  infclici  fucceff^u  difciplinas 
Seculares  diu  excoluerunt.  Herhelo- 
tius  in  B  blioiheca  Orientali  ingen- 
tem  copiam  Arabicorum  Scriptorum 
ac  Librorum  laudaC.  Sed  &  De  la 
Cfoix  in  Praefatione  ad  Vitam  Ta- 
merlani  laudaf  Bibliothecam  Orientalem 
compofitam  ab  Hadi-Calfa  ,  Cadi  , 
feu  Judice  Conftantinopolifano ,  Ara- 
bice  lcriptam  vojuminibus  duobus  in 
folio.  Hanc  ille  ab  Herbelotiana  lon- 
ge  diverfam  arbitratur  .  Ego  quoque 
in  Praefatione  ad  Hiftoriam  Sarace- 
nico  Siculam,  Parte  II.  Tomi  I.  Re- 
rum  Italicarum,  aliquot  Hiftorias  A- 
rabice  fcriptas  indicavi,  in  Ambro- 
fiana  Bihlioiheca  adfervatas.  Alias 
nunc  adjungere  juvat  ,  quas  in  eo- 
dem  celebri  loco  animadverti.  Ni- 
mirum  lUic  mihi  occurrit  Arabicus 
Codex  ,  in  quo  luculenta  habetur 
Chtenolo^ta ,  feu  H  ftoria  Judaeorur»  & 
R'irnanoruwi .  In  altcro  habetur  Phu~ 
tnhl  Babanxa,  Hiftotia  Bahatn^enfis  tt^ 


gionis  ,  quae  tft  pars  Aegypti.  In  a- 
lio  Codicc  Mrf^ij  MaUch<  Opera  ^jlrO' 
nomica.  Item  Itinu  ^oHifalat ,  ae  ope- 
rationt  ^i}  alahii .  Irem  Ijrnahel  Mav- 
dini  compendinm -s^  ithrr.tticae  ,  quortl 
Artcm  fane  Arabes  illufirarunt,  & 
nos  Seculo  XII.  ab  eis ,  uti  omnes 
norunt,  praetereaque  cifras ,  feu  no- 
tas  numericas  accepiffe  credimur, 
B  quibus  nunc  in  hominum  commer- 
cio  utimur  ,  quanquara  eis  origincm 
diverfam  alit  tribuant.  Item  Ibntt  Jo- 
nas  ,  ds  exitu  a  Liaea  Meyidionali , 
Habentur  in  alio  Codice  Dialogi  Tbco- 
logici ,  ,yfjT'olog<ci ,  Metcorologici  ,  Phi- 
lofophici,  &•  Militaves  .  Item  Soli.r.an 
t/irabi  de  feparatione  .^nimae  a  Corpore 
rhythmo  ac  ftilo  Arabico.  Item  Ba~ 
ne  Hali ,  gefta  militaria  eodem  rhy- 
thmo  ac  ftilo .  Item  Moyfes  ^lcabi , 
Parabolae  &  ^lUgoriae .  Sunt  &  ibi 
quaedam  Panegyricae  Orationes  Beatae 
Virginis  ,  Chrifti  Domini  ,  Sar£li 
Georgii  &c.  In  alio  Codice  legitur 
Hlfloria  varia  ,  cui  multa  de  rebus 
Naturalibus  immifcentur  ,  Auftore 
Hufus  yAmfii*.  In  alio  habetur  Kita- 
bid  Muahodhi,  vel  Hethebari ,  de  prae~ 
cipuis  Oritntis  rebus .  Jn  alio  Saruhl 
Lameha  Philttahui ,  de  Eloquentia  .A- 
rabum.  Moralibus  quoque  Libris  a- 
bundant  Arabes  ,  Grammaficis,  Poe- 
ticis  ,  Philofophicis ,  Mcdicis  &c.  e 
quibus  non  paucos  in  eadem  Biblio- 
theca  vidi.  Alios  etiam  Bibliotheca 
habet  Inftituti  Aftronomici  Bono- 
rienfis,  dono  ei  datos  a  Clariflimo 
olim  viro  Comite  Aloyfio  Ferdinan- 
do  Marfilio  .  Prae  ceteris  autem  il- 
lic  adfervatur  Catalogus  Librorum  Au- 
£lore  >Afid  fttpremo  IfmaeUticae  Reli- 
gionis  ^ntiflitt ,  in  tres  Tomos  divi- 
fus ,  ubi  recenfcntur  tituli  omnium 
Librorum  &  Auftorum  Ordine  Al- 
pbabctico,  qut  a  primis  Aegirae  an- 
nis  uf^ue  ad  Sacculum  proxime  prac- 

teritum 


123  ANTJ2.^}T, 

teritum  per  totum  Orientem  Idioma- 
te  Arabico,  Perfico,  &  Turcico  ,  in 
lucem  prodierunt  .  Q.uot  opes  litera- 
riae  genti  illi  nunc  lint,  ex  his  fa- 
cile  intelligemus  .  Nos  Arabum  five 
Saracenorum  nomine  vix  audito , 
gentem  execramur  *  immo  immun- 
dam  ,  crudelcm  ,  infidam  ,  indotlam 
nobis  continuo  fingimus.  Aliter  len- 
fere  Majores  noftri ,  dum  vacui  affe- 
ftibus  effent  .  Eorum  Literaturam 
quifque  fufpiciebat.  Anonymus  au- 
tem  Italus  in  Breviar.  Italic.  Hiftor. 
Cap.  3.  Tomo  XVI.  Rer.  Italicarum 
haec  lcripfit:  In  Ltgalitatt  Sarraceni  , 
&  in  Ju[iitia  omncs  alias  Mttndi  fu- 
psi-ant  I^ationts.  Sed  cuando  diebus 
nofifis  Typographiae  laudatiflimam 
Artem  Turcae  quoque  amplexi  lunt, 
quam  tantopere  antea  cxhorrebant, 
&    Chriftianis    cruditis    in   fuas    Bi- 


MEDII  AEVl  124 

A  bliothecas  accefTum  dare  coepcrunt , 
fpcrandum  eft,  non  modi(um  lucis 
in  Eruditionem  dtinceps  cffe  emana- 
turum.  Interea  memorare  juvat  frag- 
mentum  Libri  Geographici  a  me  dc- 
prehenium  ,  cujus  utinam  mihi  in- 
teger  effet  Liber ,  ut  ejus  adtrnari 
poffet  integra  editio:  illius  quippe 
Auftor   fuit  ^bilfadti ,   feu  ^hulfada  ^ 

B  a  Ricciolio  ,  Vcffio,  aliifque  multi 
cum  laude  mcmoratus.  Opus  magni 
faciendum  ,  &  quod  a  ic  fexccntis 
Coronatis  cnritum  Guiliclmus  Poftel- 
lus  teftatur  in  Cofmogriphicac  difci-r 
plinae  Compendio,  cdito  Bafileac  An- 
no  MDLXI.  Male  mc  de  Lt6^orjbus 
meriturum  non  puto  ,  fi  tjuidcra 
fragmenti  partem  heic  intcrferam 
(  nequc  enim  editum  invenirc  pofui  ) 
unde  liquebit ,  qualis  Arabici  jllius 
Scriptoris  fcopus  fuerit . 


Caput  ptimum  Geographiae  a  Sultano  ac  Rege  Abulfada, 

circiter  Annum  GhrilH   i^jjc.  aui  ciiius  compofitae, 

ex  Arabico   in  Latinum    fermonem  translaiae . 


DEfcriptio  univerfi  Orbis,  auffore 
Domino  Sahano  fapiente ,  /«/?<'» 
bono ,  perfcilo  &'c.  propagatore  Muba- 
tnedicae  perfuaponis  ,  li^  Idololatriae  e- 
•verfore ,  Abilfada  Ifmacle ,  cujus  Dsus 
Regnum  protegat ,  /ilio  Regis  ^/ihulchuf- 
fem  fiiii  Sultani ,  &  Rfg'^  .AMfetach 
Muhamedis  ,  filii  Sultani  Regifque  ^l- 
nianloris  ,  proteBoris  Regis  ^bilmaali 
Muhamedi'  ,  fiHi  .Ahitcbatibi  Sultani 
Rtgifque  Homari  ,  plii  S/abiffah ,  boc 
tfi  Rfgis  Regum ,  fiiii  Jobi ,  quos  Deus 
confervet  in  fua  mijericordia . 

^d  laudem  Dti  Optimi  Mauimi  . 
Qtmm  tgo  incidertm  in  varios  Scripto- 
rtt ,  ^ui  dt  regiontbus ,  iiS-  0'bis  terra- 
rum  fintbus  ,  uti  de  mcntihus  ,  tr.aribus , 
C^  cetett)  ffufmodi  friplere ,  nullum  re- 
vtra  invtni,  ^ui  mtbi  abjJutt  placuttit 


DJ  >K  hac  tra&atione .  Inter  illos  auttm  ^ 
in  tjuos  incidi  in  hac  dijciplinae  forma  , 
efi  Ben  Geucalius  ,  qui  ptolixum  Opus 
fctipfit  y  in  quo  fines ,  dimen/ionefque 
funt  incompofitat  /  praeterquamquod  in 
eo  vera  nominum  protatio  defideratur « 
nec  longiiudines  aut  laiitudints  regionum  , 
locorumqut  attingit .  Utdt  vehemens  na- 
fcitur  cbfcuritas  ,  i!j^  in  nominibus  ,  i^ 
in  proprietatibus  ,  plagifvt  .  Cum  bae 
autem  obfcuritate  feu  ignorationt  nullus 
adipijci  pottfl  in  illo  f>u&us  perfeSlus, 
Liber  quidtm  nohilis  illlus  El  Adarfi- 
ni ,  quem  aliqui  Darfinium  vocant ,  a- 
lii  Darifli  ,  quem  de  Regiis  C^  Pro- 
vinctis  con.poluit ,  Sirnilittr  OduS  AbcQ 
Chardadhbei  &  una  ^  leoffim  aict- 
pert  a  Ben  Geucalio  a^'  ipfa  Latinitatis 
ptnuiia  ujqut  ad  difctjfionem  nominum. 


115       DISSERTATIO  QUd 

e^    lottgltudlnfs  &  latltudlnes .   Zangat 
autem,   &  ^A&ores ,    qui  de  long,tudi- 
ne  &   latitudine  tralarunt  ,  longe  qui- 
dem  ahfunt  a  -veritate  norr.inum  ,     &  a 
dijlantia  Provinciarum .   Opas  autem  con- 
ducibile    /»  difctttitndis    nominibus  ,    & 
eorum  prolatione ,    pun&orumve  pofitiof.i 
ref:rtur  ad  Semaanium  .    Mufhatus  au- 
tem  ad   Jicutium   Elhemujum  .   Liber 
praeterea   Difpun£lionum  ,   feu  Mezil , 
vel  Artiab  >   &  qui  ft>r.ili    furt  nuncu- 
patione :  pariter  Liber  El    Perffal ,  qui 
Utrique  referuntur    ad  Abil     Meged    I- 
fmacl    filium    diledi    D;o    Moff.ihnfis , 
Sunt  quidem     ifia  infiituta  ad  exprefjfio- 
nem  nominum  fine    intentione  erga  lati- 
tudinet ,  &  longitudines  ,  &  cum  multa 
ignoratiovte  difiantiarum ,  eo  quod  ignoretur 
fiius  locus  talis  regionis  provinciaeve ,  nec 
exprimatur ,    an    fst  erga    aliquem  locum 
0-  ientalis ,     0:cidua  ,     Miridiana  ,    aut 
Septenteicnalis »    Qjtibus  omnibits  appen- 
fii   fategimus   fupplere  in  hoc  Compen- 
dio ,   quod    deefi    in  %4uBoribus    pratdi- 
8is:  praeterquamquod    nuncupabimus  li- 
tnites  ir»  omnibus   regionibus ,    &  earum 
frominentiis  .    Nam    ft    alioqui    haec  rcs 
Kon    quadret    cum  fuis    finibus  ,    revtra 
emnes   Libri  editi  in  hoc  genere  difcipli- 
nae  parum  admodum  proderunt .   Et  qui' 
dem  certe  regio    Sinarum    cum   fua  am- 
plitudine    &    multitudine     Civium    non 
pervenit    ad    nos    de    fama ,    nifi     tenui 
admodum  rumore  /   ntc  e[i   fatis    difcuf- 
fum ,  quod  innotuit ,  fimiliter  efl  India . 
Quoi  enim  ad  nos  pervenit  de  ejus  fa- 
tna ,  tji    adhuc    ptrturhatum  ,    nec    fatis 
difcuffum  .    Parittr  Bulgatia  ,   &  Regio 
Cercafforum  ,    Ruffia  ,  Serbia  ,    Valachia  , 
(fy  ut  tn  fumma  dicam ,  tota  Francorum 
regio ,  quattnus    extenditur   a  finu  Con- 
fiantinopoleos  ufque    mare  O.eanum  0::i- 
duum ,  in    qua    provincia  funt    regtones 
^    R'^»a,   muha ,    lataque   admodum  . 
Qjtum  entm  nomina   illarttm  partium  ftnt 
nobii    ignota ,   fimitiur    &    difpofiiionts 


DRAGESIMAOJJARTA  i       1 2  5 


A 


B 


locorum ,  nort  eji  quod  de  ilUs  pcfjiinuf 
nifi  tenui  admodum  mimoriA  tratlare .. 
Simili  tyiodo  &  de  N':grorum ,  /eu  ,Ae^ 
tblopum  regionibus  ad  Meridianam  pla^ 
gam  pofttis  ,  ubi  Junt  regiones  gentefque 
vanae  i^  multat:  ut  Junt  Zangei ,  Nu- 
biani ,  Gipfii ,  Tachrorii ,  i^  Z^^iljghif 
&  alii  hu/ufmodi .  De  tllis  enim  vite 
tenuis  ad  nos  pervenit  memoria .  Potiot 
enim  pars  illorum ,  qui  Itineraria  regio- 
num  &  Regnorum  Jcripjere  non  fategit  g. 
nifi  ut  exacfe  traHaret  rigiones  dogrnati 
Mujfulmanorum  affines  ,  initiaSafqae  y  nee 
tamen  fatis  diligenter  ea  circumjcripfere , 
eo  quod  confiat  per  verbttm ,  quod  non 
fcitttr  totum,  non  praetermitiiim  totttm  / 
quod  melius  eft  cognofcere  quatdam,  qukm 
ignorare  univerfa^  Congeffimus  itaque  in 
ho:  Compendio ,  quod  in  aliis  numtrofis 
habetur  Voluminibus ,  eo  modo  ut  opui 
efi  y  quod  Deus  faxit.  Innixi  autem  fu- 
mus  doffrinae  traBationis  Iben  Gazelc 
in  Libro  Tacuini  ,  hoc  efi  Difpun- 
flionis  corporum  ,  i^  ad  illius  infiar 
revocavimtts  Cofmographiam ,  tra&antes 
Librum  hunc  Tacuinum  regiontim ,  ftcut 
ille  rem  Medicam  tra&ans  ,  infcripftt  O- 
pus  fuum  Tacuinum  Corporum .  Sed  an- 
tequam  Orbem  nobis  cognitum  in  tabu~ 
las  cognofcere  aggrediar  ,  cpus  tfi  de 
Terra ,  i^  feptem  Climatibus  ,  variifque 
maris  partibus  &C.. 

Neque  incultam  Geographiam  re- 
liquere  majores  noftri  vel  ipfis  Secu- 
lis  rudibus  *  exploratum  quippe  eft 
Eruditis  viris  ,  ad  hanc  inluftrandam 
fe  olim  contulifle  ./4nonymum  Raven- 
natem,  cujus  Librum  Porcheronius » 
ac  deinde  Gronovius  aetate  n<  ftri 
tcnehris  ereptum  evulgarunt.  Is  flo- 
ruiflTe  cenfetur  Seculo  Chriflianae  Ae«. 
rae  VII.  aut  VIII.  &  fortaflis  idem 
ille  eft  ac  Guido  Ravtnnai  ,  u^i  j  rtl 
monui  in  Notis  ad  Ermoldum  Ni- 
g^llum  ,  Parr.  IT.  Tomi  11.  Rer.  [- 
talicar.  pag.  6i.  In  hanc  rem  conra- 


1S7  AllTlQUJT, 

!e  quae  Cl.  V.  Don  Gafpar  B.rettus , 
faepius  alias  rr\ihi   laudatus,  d  ff.rijit 
in   Praeliminari   Differtatione  ad  To 
mum  X.  Rerum   Italicarum.   Profet\j 
Anonymus    ifte     ante    Annum     MC- 
LXVIII.  floruifle  cenfcndus  eft,  quum 
nuUam  Alexandriae  Civitatis  in  Li- 
guria     conditae     mentionem     faciat  . 
Neque   fegnes  in   Aftronomicis  exco- 
lendis  fuere  Itali  poft  Annum  a  Chri- 
fxo    nato    Millefimum.    Sub    Henrico 
i^    intcr    Auguftos    Tertio    circiter    An- 
^  rum   MLXXV.  Aftronomiam,  ut  fu- 
,   pra  innui,  illuftravit  Conftanti»u$  Mo- 
i   nathits    Cafmenfis  :    eodemque    Seculo 
floruit  ,    tefte  Trithemio,    &    Jacobo 
Philippo   Bergorr.ate,  Campanus  natio- 
ve    Loi-/rbardus ,    Philofopbus    &    *4[lro- 
nordus ,  omnium   opiniotts  fuo  tempo'e  ce- 
leberrimus  ,    qui   Librum   de  compofiiio- 
ne  Q-4adra>itfS  ,   &  alia    quoqut    i»  Ji- 
[ironomia  compofuit .    Elementa   quoque 
Eitclidis ,    aliaque    Geometrica  ex   A 
rabico  convertit.  In  Codice   Ambro- 
fianae    Bibliothecae    Traflatum    vidi 
de  .Aft  olabio ,  ^Aa&ote  Mejfalak,   nem- 
pe  Scriptore  Arabe,  qui  circiter  An- 
num  Chrifti   DCCCLX.  fcripfifTe  tra- 
ditur ,  in   Latinum  nefcio  quo   inter- 
prete  ,    fanc    pervetufto  ,    converlbim. 
Ibi   quoque   legebatur    Migiftri   Rober- 
ti   Jfftenft'    Liber    de   Offi:to   ^flrolabii . 
Item    Ltber  ^lbategmi ,   feu    Mahometis 
filii    Sebir  ,    filii    Cenini  ,    de    tnotibus 
Stellarum  ,     &    earum    obfervationil'us  . 
Et    fane    muhum    Arabum    gcnti  de- 
bemus  ,  quod   Aftronomiae  ftudia  am- 
plificarinc    obfcrvationibus    propriis^ 
fed  &  ii    multa    debuerunt    Graccis , 
quorum   vetuftiores  Libros    ingeniofd 
fedulitate  expilarunt .    Ego   non   pau 
cos    Graecos    Scriptores    de    Aftrono 
mia  enumerare  poflTem ,  quos  MSros> 
&  ex    iis  nonnullos    adhuc    luce    ca- 
rcntes,    vidi    in    Ambrofiana    Biblio- 
;    iheca ,  at(juc   m  Eftenfi .  VerUm    ju- 


MEDll   AEVl 


128 


B 


vat  unum  Codicem  Ambroiiarunfi 
memorare,  in  quo  habetur  G>ij}VO? 
'  hXi^uvbpvx:?  6-(V  Tov^  irpoy__i'tp\i$ 
xai'Oi'«s  ^Jiy^^t? ,  ideft  Tbeonis  .A- 
lexandrini  in  mar.uales  Canones  Expli- 
catio.  Incipit  :  H'  ixii'  XoytKJOTipa 
iifo^o?  &C.  Sequitur  in  eodeni  Codi- 
ce  K.Aau^/«   YlroXiiJ.atis   (rccftiniiK  , 

KCCl  tlCCTU^l?  T^  Tpoy^itpUiV  KCCV0VO)f 
T?5f    A'^pOVO!J.lOC?y  KCCi    WTTip   y^ptJ^-lOf 

ciUTok  ,  iJ.'cbo%o?  ivccpyt',?  1  hoc  cft  , 
Claudii  Ptolomaei  explanat-.o  ^  defcri" 
psio  mamtalium  Canonum  u4[ironomiae , 
&  qiiomodo  ipfii  utendunt  fit ,  metko- 
du$  dilucida.  Incipit:  H'  fxip  (tu^oc- 
cTif ,   w   'Eupi   &c.     Additur     ihidem 

K.7\CCU%IS     T«     HTo7\i[J.Cc'tiS     UTTobiTiUP 

r^    irXccvojj.ivwv  )     hoc     eft  ,    Claudii 

Ptelomaei  de   Hy/otbe/ibus    Planetarum  , 

jam    editus    a    Jjhanne    Brainbrigdc, 

Londini     Anno     MDCXX.     Exhibct 

deinde  idem   Codex   Canonem   Regum  , 

eodem    Ptolorriseo   Ai  ftorc  ,    a    Dod- 

wello  edirum  inter  Diffcrtationes  Cy- 

prianicas.  Sjbfequitur  Canon  illuftnum 

U'bium:   tum    alter    Menftum  &    Die~ 

rum   ^ gypttacatum :    ac    lubindc    alil 

Canones    Aftionorrici  :    deinde    adnc- 

ftitur    V'j>oivv»    J^pccuiJ.ciTix^    A'7v6- 

^ar^/jsW  T6  CpiXoTo':»  Tri^:  ^pj/VfW 

tS     'Ar/30^«/38,     hoc     eft    ,    Jchannis 

Grammattii     ^lt*and>ini  ,      cognomentQ 

Philloponi ,  de  *■,'«,    feu   utilitite  ^flro- 

labii  .   Succedit    alteium    Opulculum, 

cui    titufus  ahera  Mcthcdus  .Aftolabii.' 

ac    deinde     Cancn     lniper«tofum    Rrma- 

Korum    ac    By^intincvum  ,    qui    dcfiniC 

in  Theophilum  ,    Mich.elem   cum  e- 

j'js  marre,   Mlchaelem   folum  ,    Bcfi- 

iidem  ,  ac    Leonem.    Tum    adduntur 

Cantnes  Conful.-.res ,  a   Dodwello  edifi , 

iC  Theoni   Altxandrino  Triburi  .   De- 

nii^ue   ibi   legunmr   aiii    C«nortes  ^- 

fitonomicf , 


iip      DJSSERTATIO  ^VADRAGESIMAC^AUTA,       13« 


fifo»omi:l.  Codex  diligentiflime  fcrip 
tus  faltem  ante  annos  quadringentos ; 
literae  minio  aliilque  ornamentis  di- 
ftinftae.  Heic  homincm  videas ,  qui 
genu  flexo,  per  tubum  oblongum  de- 
cuffatum  ,  &  incumbentem  haftae  re- 
Bae,  Lunam  &  Stellas  contempla- 
tur  .  Similem  Ptolemaei  imaginem 
fe  vidifle  teftatus  fuerat  Clarifs.  Ma- 
biltonius  in  vetuflo  Codice,  ifa  ut 
fufpicioni  locus  faftus  fuerit,  aliquem 
telefcopii  ufum  fuifle  antiquis  Aflro- 
nomis.  Sed  &  Johannes  Baptifta  Por- 
ta  in  Libro  de  Magia  Naturali,  An- 
no  MDXLIX.  non  abfimilis  tubi 
mentionem  fecit  ;  diciturque  fuifl^e 
Piolemaeo  Evergeci  telefcopium  in 
Pharo  Alexandriae,  cujus  ope  naves 
longiflime  difliras  profpiciebat .  Ve- 
run  Vignolius  Marvillius,  Henricus 
Vagetius ,  &  Johannes  Albertus  Fa- 
bricius  V.  Cl.  Tom.  4.  pag.  /^66. 
Biblioihecae  Graecae  ,  fibi  ,  neque 
immerito  ,  perfuaferunt ,  ejufmodi  ve- 
terum  tubos  vitro  deftitutos  fuiffe, 
atque  in  eum  tantummodo  rinem  ad- 
hibitos ,  ut  oculi  intentius,  &  fine 
aliorum  obje£lorum  incurfu ,  radios 
caeleflium  corporum  exciperent.  Ita 
apud  Ditmarum  Lib.  6.  Chronici  , 
Getbertus,  qui  poflea  Romanam  Ca- 
thedram  fub  Silveflri  IL  nomine  te- 
nuit,  horologium  feciffe  dicitur,  con- 
fidtrata  per  Fifiulam  quadam  fielld  nau- 
tarum  duce . 

Negare  tamen  nolim  ,  quin  adeo 
arfta  Literatorum  Chrifti  fidelium 
cum  Arabum  Libris  familiaritas,  eos 
quoque  interdum  deflexerit  ad  ina- 
nia  ftudia  ,  quibus  deleftati  funt  Sa- 
racenorum  plerique .  Loquor  de  ^- 
ftrclogia  Judiciaria ,  five  divinatione 
futurorum  ex  aftrorum  pofitione :  ad 
cujus  ftudium  ,  antea  ncn  ignotum  , 
neque  infuetum  ,  Arabes  acrius  inci- 
tarunc  Europaeorum  ingenia  .  Artera 
Tom.  IX. 


A  hanc  ingenti  conatu  olim  Afri ,  Grae- 
ci  ,  Romani  excoluere  ,  plurimifque 
Libris  idem  argumentum  funt  perfe- 
quuti.  Spartiano  tefte  in  Vero ,  ge- 
niturae  ex  aftris  deducendae  plertque 
.Jfrorum  peritijfimi  fuere .  Sed  &  ilii 
habuere  Graecos  duces ,  immo  potius 
Chaldaeos  atque  Aegyptios  :  adhuc 
enim    fuperfunt  ^potelejmatica    Mane- 

g  t/yonis  Aegyptii ,  Scriptoris  fane  ve- 
tuftiflimi ,  jam  edita  .  Habetur  apud 
A.  Gellium  Lib.  14.  Cap.  primo , 
Difputatio  Favorini  advenks  eos ,  qui 
Cbaldaei  appellantur  ,  d^  r*  coetu  mo- 
tibufque  Stderum  <^  SteHavum  ,  fata  fe 
hominum  diBuros  pollicentur  .  Multos 
e  Graecis  Auftoribus  levi  hac  &  il- 
luloria  Arte  deleftatis  recenfet  nu- 
per  laudatus  Fabricius  Lib,  5.  Cap. 
20.  utiliflimi  Operis  Bibliothecae 
Graecae,  Vide  Legationem  Liutprandi 
Cremonenfis  Epifcopi  Tomo  IL  Rer. 
Italicarum  .  Quantopere  tunc  Graeci 
hifce  dekftarentur ,  ibi  habes .  Vc- 
teres  etiam  Latini  nobis  dedcrc  Ma- 
nilium ,  &  Julium  Firmicum  huic 
ftudio  addiftiflimos  .  Hadrianus  Au- 
guftus ,  Spartiano  tefte,  Mathefin  fie 
Jcire  fibi  -vifus  tft  ,  ut  Calcndii  Janua- 
riis  fcripftrit ,  quid  ei  toto  antto  pcffit 
evenire.  Plura  alia  cxempla  fuppedi- 
tat  Hiftoria  Romana.  Quare  vcl  ipfe 
antiquiflimus  TertuIIianus  in  Lib.  dc 
Idololatria,  in  Mathematicos  exardet, 
ac  praecipue  in  Chrifti  fideles  ,  eo- 
rum  fabulis  ac  fomniis  fidem  haben- 
tes.  Vide  &  Apollinarem  Sidonium 
Lib.  8.  Epiftol.  11.  qui  Afros  ine- 
ptae  hujus  Artis  fuo  etiam  aevo  Ma- 
giftros  defcribit  .  Tempore  quoquc 
Ludovici  Pii  circiter  Annum  DCCC- 
XXXVIIL  Auaor  Vitae  illius ,  fub 
nomine  ^ftronomi  rotus,  fe  non  a- 
lienum  ab  ejufmodi  ftudiis  prodif. 
Ica  eifdem  temporibus,  hoc  cfl  An- 
no  DCCCXXV.  Addmus  Caftrenfis 
I  Abbas 


^31 


ANTIOUIT.  MEDIJ  jfKFI 


Abbas  ab   Aftrologorum  deliriis  con 
verfus   eft    ad    conremplandam   E^^an- 
gelii   veritatem.  Clarifs.  Mjbillonius 
in   Annalib.   Benediftin.  ad  eum  An- 
num   hos  de  eo   verius  refert  : 

^ae  ventura  forettt ,  tentavit  prodere 

^Jlroyum  vatis  lufus  itmgtntbus  &c, 

Itaque  ubi  poft  Saeculum  Chrifti 
Decimum  O.cidentales  Fopuli  Ara- 
bicas  liceras  in  ufum  fuum  conver- 
tere  didicerunt  ,  tunc  mulro  plures 
effe  coeperunt  ,  quos  Aftrologiae  a- 
mor  enormis  invafit  ,  Ec  quidni  , 
quum  tot  ac  tanta  polliceretur  Ars 
ifta  ,  praefligiii  alioqui  non  paucis 
ac  nugis  ad  faturitatem  referta?  Jo- 
hannes  Sari$berienfis  Lib.  %.  Oap. 
j^.  fatis  oftendit  ,  quoC  illa  amato- 
res  arque  patronos  haberet  Seculo 
Chrifti  Duodecimo.  Sed  potifli-num 
fubfequen^^e  Tertiodecimo  in  in(a- 
niam  evafir  ejufmodi  ftudium  ;  nam 
Principes  ipfi  viri  non  folum  faciles 
praebebant  aures  ejufmodi  futurorum 
propoHs  ,  fed  eos  etiara  cariffimos 
liabuere  ,  &  nihil  magni  momenti 
aggredi  audebant,  quin  Aftrologorum 
fententiam  ante  popofciflcnt.  Id  ge- 
nus  hominibus  quantum  fidereC  Fri- 
dcricus  II.  Auguftus  ,  complures  Hi- 
ftorici  teftantur,  fed  praefertim  Sa- 
bas  Malafpina  Tomo  VIFI.  Rer.  I- 
talicarum  ,  qui  Cap.  2.  Hiftor.  haec 
habet  :  ,^jlifotogos  ,  &  N<^romanttcos 
adeo  venerabatur  ,  e^  ,Amfpiies  ,  q'tod 
eorum  divinationibus  &  aafptciis  Fre- 
dtrici  velociffima  cogitatio  ai  fimilitu- 
t!inem  venti  vagabattt/.  Adiervatur  a- 
dhuc  in  Ambrofiana  Biblioiheca  ma- 
nu  exaratus  Liber  patticulavii  Mich:>elis 
Scott  .Aftrolo^i  Domini  Fredtricl  Rtnya- 
tiorum  Imperatoris  &  ftmper  ^:<gufli , 
qnem  ftcundo  loco  breviter  cempiljvit 
pd  cjus  prtces.  Ibi  Aftronomica,  Phy- 


132 


B 


C 


D 


fica  ,  ^  Phynn-gnomonica  pertra'6lan- 
tur.  Ei-it  &  ej  iln.odi  Libcr  ad  ma- 
nus  doftifTimi  OuCangii,  qui  non 
fcmel  ejas  au£loritate  eft  ufus.  Et 
quanquam  fallax  hoc  hominum  ge- 
nus  laepe  fibi  credulos  falleret,  fta- 
bu  nihilo  fecius  corum  exiftimatio, 
neque  minuebatur  fpes  in  iis  collo- 
cata ,  propterea  quod  interdum  (cafu 
potius  atque  calliditate ,  qu4m  veri 
arte ,  ut  opinari  fas  eft )  oci.ult3  aut 
futura  decexiffe  ieu  praevidiffe  cre- 
debantur.  Auftor  efl  Antoniu^  Go- 
dius  in  Chronico  Vicencino  ,  Fride- 
ricum  eundem  Auguftum  ,  quum  An- 
no  MCCXXXVI.  e  Vicentia  capta 
recedtre  vellct,  fimulque  «»/5-r«Vj  quem- 
dam  futtm  ^Alrolo^um  ,  praecepiTe,  "»  , 
(j:ta  tgyeffttrus  tfftt  via ,  tidem  ediieret , 
u^J/l-'otogu>-  fa  lo  Bfcvi  &  claujo  ,  iif 
manthus  Imperatoris  tralito,  orjtvit ,  ut 
eo  non  aperto  ,  f^tia  pa^te  vtltit  ,  Civi~ 
tite  exiret .  Qui  p;r  qu.iv.idam  fradu- 
ram  muri  Civtatis ,  quim  novam  fecit  , 
Civitatem  exivit  ,  aneytoq:tf  B  't/<  ««« 
venit  fcriptum:  PER  PORT^M  NO- 
VAM  EXIBIT  RtX.  Exinde  v.  i 
Imptrator  ^Aflrrlopum  babuit  majori  bo.- 
nore  iir  revcfeniid  fibi  carum  .•  Scilicet 
perfpic^x  Aftrologus  confideravit  , 
Imperatorem,  uc  fibi  illuderet,  quae- 
fifurum  infuetam  exeundi  formam  ex 
Urbc ,  &  fagaciffime  Portam  Novam 
eidem  praedixit  .  Quod  ridendum  , 
in  proeliis,  in  obfidionibus,  aliifquc 
arduis  negoriis,  contrariae  faftionis 
homines  fidera  confulebant  atque  fo- 
liirabant;  &  quifque  ^ftrologorum 
fuis  omina  fortemque  felicem  prae- 
dicebat.  Hugo  FAlrsndus  Tomo  VII. 
pag.  295.  Rer.  Italicarum  narrans , 
obfeflTum  in  0-iv>\Ao  Boreria  Roge- 
rium  Srlavum  a  Guillielmo  I.  Sici- 
liae  Rt^ge  circiter  Annum  Chrifti 
MCLXl.  haec  habet  :  Re*  ttuum  jci'. 
vtt ,    Tancredum   fratris   fui   fiHum  ^4"- 

firolo^ic.s 


133       DISSERTAJIO  OVADRAGESiMAQUARTA:       134 


fitolb^uls  rationtbus  dics  tatti  cpjejjis 
quim  opftJennbiiS  utiles  praevidere ,  tpje 
q-Mqiic  cum  ^iirologit  Juis  eojdeni  dies 
tiiHgfitius  a'ttn(tet>at .  iitdicatts  fami- 
liaribus  fuis  diem ,  quo  defcenfcrcs  eos 
prasviderat ,  ut  adversiis  repentinas  eo- 
rum  eruptioKcs  exryciti  m  pyaemtinircnt . 
Ica  Manfredus  SiciJiae  Rex ,  nuper 
memorari  Friderici  II.  fiiius,  Mat- 
thaeo  Spinello  tefte  in  Ephemeridi- 
bus  a  me  editis  Tomo  Vll.  Rer.  1- 
talicarum ,  quum  Civitatis  Manfre- 
doniae  fundamenta  Anno  MCCLVI. 
ponere  veliet  ,  tntfit  in  Siciliam  & 
S^oryibardiam  ,  ut  inde  accerferet  duos 
%Ajl*ologos  •  is  cKim  incredibile  efi  , 
quaittam  fiiem  habertt  w4flrorum  pofitu- 
tis  .  ,A:que  ho:  fecit ,  ut  captarent  felix 
tr.oinentum  primi  lapidis  in  fitndamenta 
Jaciend! . 

E-celinus  quoque  Veronae  ,  Pat.i- 
vii ,  ac  aliarum  Urbium  crudeliflimus 
Tyrannus,  ejufdem  Friderici  aequa- 
lis  ( tefte  Monacho  Patavino  ad  An 
rum  MCCLIX.  Tomo  VIIL  Rer.  I- 
talicarum  )  in  fua  Curia  habuit  plu- 
res  Aftronomos  magnitice  honoratos  : 
Ma^iflrum  fcilicst  Salionem  Ca>icntcum 
Paduanum  ,  C^  Riprandinum  Veronen- 
ftm  ,  Guidonem  de  Bonato  ^flronotnum 
F(.rlivtnfem  ,  Paulum  etiam  Saracenum 
cum  barba  prolixa ,  qui  de  Baldach  ve- 
nii ,  a  remotis  videlictt  finibus  Orien- 
tis .'  qui  tam  origine  quam  afpeSiu  c^ 
/»(7m  ef[:  alttr  Balaam  ariolus  merith 
videbatur .  Rolandinus  dum  in  Chro- 
nic.  Lib.  12.  Cap.  2,  Eccelinum  ab 
i^rtrologis  luis  deceptum  fuifle  pro- 
dit,  ita  puncfum  eledionis  ab  iis  ca- 
ptum  refellic,  ut  apertiflime  often- 
dar,  fe  quoque  non  vulgare  fludiura 
pofuifle  in  Aflrologicis  .  Et  quamvis 
faieatur,  fe  nequaquam  iis  fidere , 
attamen  addit  ,  neminem  effe  redar- 
guendum  ,  qui  pro  pcffe  de  omni  Scien- 
tia  fiudeat .  Vide  etiam  Annaks  Fo- 

•  Nobis  Tom,  IIL 


A 


E 


C 


rolivienfes  a  me  in  Colleftionc  Rer. 

Italicar.  Tom.  XXII.  evulgatos  ,  ubi 

multa  de    Giiidor.e    Bonato    fupra    me- 

morato  enarrantur,  quibus  habeat  n- 

dem  qui  velic.  Eruditis  quoque  per- 

fpeclum  eft,  typis  aeneis  Aflrologica 

ipfius  Guidonis  Opera  excufa  profla- 

re.    Joanncs  Villanius    eum    appellat 

Ricopritoie  di  tttti ,    che  fi   fa:ea  Ssvo- 

itrgo.  Seculis  ver6  fubfequentibus  non 

mmori  adhuc  in  ufu,    ne  dicam   ho- 

nore,  fuit  Judiciariae  Aflrolociae  flu- 

dium ,    tum  apud    Italos,    tum    apud 

reliquos     Occidentales     Chrifliar.es  . 

Immo  nullo  unquam  Seculo   defipere 

homines  defierunt,    artem  cupientes, 

&    pertinaciflime    fcrutantes    praer.o- 

fcendi  futura  ,    toties  illufi  ,  &  nun- 

quam     confufi  .     Ejufmodi    fludium, 

etfi  nunc  non   multcs  habeat  ftftato- 

res ,  nonnullos    tamen    habet,    plures 

praeterea  habiturum  ,  nifi  Ecclcfiafti- 

ca    tela    Populam    a    fallaciflima    hac 

ArCe  deterrerert  atque  averterent.  Be- 

nevenutus  de  Imcla,  qui  Seculo  fio- 

ruit,  quo  furiofius  in  hujus  Arfis  ftu- 

dio  ItaJi  inraniverunt ,  hacc  fcribebat 

circiter  Annum  MCCCLXXXVIII.  in 

Commentario  ad  Dantis  Conroediam  , 

cujus  Excerpta  ad  calcem  Tomi  pri- 

mi   *   evulgavi.   Nota  quod  ifiis  Divi- 

natoribus    (  inquit    ille    ad   Cant.   XX. 

Inferni )  pottfi    rcclt    dici    itlud ,    quod 

dixit    Vttula    Thaleti    Philofopho    prima 

^(Irnlogo .   Qtium  enim   ifie  Thales    per^ 

veniffet    ad    montem  ,    qutm    vole/yat    a- 

fcendere    ad   fpecuUtionem   fi.icrum  ,   C^ 

pttiifftt    cb    tina  vtiv.la    de  vicinia ,    ut 

duaret    ipfum  ,    ille    a    caftt    ceiidit    in 

foffum .    Et  dolens    ci?'    clemans    pttebat 

auxilium  a  vetula .    llla    ridens    dixit  .♦ 

„  Ah    mifer,    infflix!    quomodo  vi- 

„  debis    vias    fiderum     caeli  ,    quum 

„  non  videas  terram  ,  quam   fub  pe- 

„  dibus  habes?   ,,  Et  hcic  nota ,  quod 

frti&us  hujus  ledionii  tfl  y    quoi  Li&or 

I     2  difcat 


I3S  ANTI(IUIT. 

difcat    expenfis    tfiorum  ,     tton    inquirere 
vane  futura  ,  C^  diure  multa  mtndacia 
eum  perdttione  anitnae ,  ^  iyrifione  fui . 
Vtde  btne  Petrus  de  Ehano  Paduanus , 
vir    fingularts    excelltntiae  ,    veniens  a4 
mortem    dixit    amtcis  ,    Magi/lris  ,    & 
Scbolarihus  ,  t^  Medi:is  circumfiantibus , 
quod  dederat    operatn    prascipuam  diebus 
Juis  tribus    Scientiii    nobilihus .'    quarum 
una  fecerat  eum  Jubtilem:    &  haec  erat 
Pvilofopbia  /  Secunda  eum  divitem  :  Jci- 
licet  Midicina  ^  Tertia  vetd  mendacem , 
Jcillcet  v^firologia .   Dicam  ergo  una  cum 
»/fvtrroe:  ^Jlrologia  nojlri  tir/tporis  nul- 
la    efl .    Sed    Statim    dicit    .Aflrolo^us  , 
,,   Averrocs  non    fcivic  Aftrologiam  . 
„  Sed  Aftra  non  mentiuntur  .  „  Cui 
ego    refpondtbo  .    Des    mihi    illum ,    qui 
bene  fciverit ,  quia  numfuam  diebus  vi- 
tae    meae    aliquem    vidi ,    quttm    tamen 
babuerim     notitiam     CJ^     familiaritatem 
multorum .     Certe    fateor ,     quod    ,/iflra 
non  mtntiuntur .  Sed  %Afirologi  bene  men- 
tiuntur    de  ^flris  &c.    Et  nota  ,    qitod 
Vtrgilius  Jecure    poterat  arguere  Dantem 
de  ifio  errore :  quia  mulso  plus  tpfe  de- 
ditus    fttit    huic    vanitati    Divinationis  , 
ficut    pattt    muxime    in  Libro    Georgico- 
tum .    Ideo    cognofctbat    Je    faepe    fui(fe 
mentitum  &'c.  Ita    in    propofita  non  de- 
bes   habtre  compajftonem  erga   iflos ,    qui 
ultra    facultattm    naturae    humanae  ,    in 
tanta    ealigine    rerum    pofiti ,    volutrunt 
ajctndere  caelum  viventes  ,    &  ujurpare 
fibi  divinum  offi.ium    inquirendo    futura 
illi  foli  cognita.   Et  verh  in  uno  maxi- 
me    non    merentur    compaffionem  ,    ^uia 
Junt  obflinatijfimi    hominum  in  propofito 
fuo ,   ficut    ego    vidi    in    multis .    Nam 
quanto  plus  mentiuntur  ^    tanto  plus  di- 
eunt ,    fe    dicere  ventm .    Sicut  ego  novi 
«num,  qui  delufus  &  confitftts  prr  fuam 
»4flrofogiam  ,  immo  potius   Diabologiam  , 
dum  incrtparetur  familiariter  ah  ami:o , 
aihue  pertinacijfime  contradictbat ,    eom- 
f»endans  eontintto  duleedinem  hujus  t4t- 


MEDll  AEV\  xi6 

A;  tis .  Sed  neque  defiderati  fjnt  olim 
alii ,  qui  Aftrologorum  Anem  ,  ac 
inanem  tuturorum  prdeJiftionem  floc- 
ci  facerent.  Inter  ceceros  C.aftruccius 
Lucenfium  Dux ,  vir  grandis  animi 
atque  ingenii  ,  cefte  Nicoli;o  Tegri- 
no  in  ejus  Vita ,  Tomo  X[.  Rer.  I- 
talicarum ,  Matbemati.os ,  &  qui  Ju-^ 
tura  praenuntiant ,    gtnus    hommum    po-' 

B  tentihus  infidum  ,  &  fperanttbus  Jjllax , 
femptr  Jprevit :  exiflmans ,  quae  Jato 
manent ,  quamvis  fign%fi:ata ,  non  vita- 
i  ,  qumn  nulla  vis  httmana  ntc  virtut 
mtiuiffe  umquam  patutrit ,  ut  quod  prae- 
fcripfit  fatalis  ordo ,  non  fiat .  Ptodigia 
nuntiata,  monfiruofos  pattui  ,  &  iis  fi- 
rrAUa  irridehat ,  fuperfttticnts  aniies  ap- 
peUans  .      Dierum     obfervattones    (  ideft 

C  Aegyptiacorum  )  ad  hoflium  inftlicita- 
tem  ,  aut  ad  fuam ,  quum  fit  incertum  , 
an  referantur ,  CS*  alttri  feUcitatem  c- 
venire  nectffe  ftt ,  conttrr,nebat .  Sapien- 
tior  fane  Caflruccius  fuit,  quamvis 
illiteratus ,  qu^m  multi  eorum  cem- 
porum  literis  etiam  ac  difcipliris 
exculti :  quum  exploratum  fit,  tunc 
non    paucos  e  Religiofis  viris    futili- 

D  bus  hifce  fludiis  operam  dediffe,  fi- 
mulque  fidem  adjunxiffe.  Vide  Jo- 
hannem  Villanium  prae  ceteris ,  qui 
Lib  6.  Cap.  8i.  Hiftoriar.  atque  a- 
liis  in  locis,  tradit,  laboiaflTe  eju- 
fmodi  morbo  interdum  primores  in 
Clero ,  &  nonnulla  ab  eis  multo  an- 
te  tempore  praeruntiata  . 

Praeter  ^fttolo^orum  fomnia,  inva- 
luerunt  etiam  poft  Saeculum  a  Chri- 
fto  nato  Undecimum ,  aut  ferius» 
commenta  Propbetiarum ,  quibus  non 
tanrum  rude  vulgus,  fed  &  qui  li- 
tcris  operam  dabant,  fidem  mirS  fa- 
cilitate  adhibebant.  Tunc  fnim  quae- 
cumque  m.irabiI;ora  videbantur  ,  eo 
ardentius  excipiebantur ,  a'que  a  Li- 
tera^s  viris  gemmarum  ad  inftar  in 
I  Libros  a  fe  compofitos  inftrebTntur. 

Ergo 


137       DISSERTATIO  QVAmAGESlMA^ARTA, 

Ergo    natae    temporibus    iis    Prophe-    A 
de    cuius  nativitate 


> 
non 


tiae  M;>liti  ,  de  cujus  nativitate  ac 
vit4  admirandae,  fed  ineptiffimae  fa- 
bulae  traditae  funt ,  neque  in  du- 
bium  a  quoquam  func  revocatae.  E- 
merferunt  etiam  Prophetiae  de  futu- 
ris  Rimanis  Po»tifi:ibus  ,  per  typos 
quofdam  &  imagines  configuratae, 
quas  eciam  Bibliotheca  Eftenfis  ma- 
ru  exararas,  fuifque  coloribus  di- 
flinfte  depiftas  adlervai  .  Eas  ego 
protuiiffem  ,  nifi  antea  publici  juris 
fa6tas  noviffem,  Huc  fpe£tant  &  il- 
lae  ,  quae  circumferebantur  falfo  at- 
tributae  Joa-.himo  jflibati,  uti  &  fi- 
milps  confiftae  fub  nomine  Sa»&i 
Malacbiae  Archiepifcopi  in  Hiber- 
nia;  itemque  aliae,  fata  ventura  Ur- 
bium  ac  Populorum  ,  fi  fuperis  pla- 
cet,  praedicentes  .  Ineptiis  hifce  pa- 
fcebatur  tunc  hominum  curiofitas 
atque  in  hanc  rem  omittenda 
funt,  quae  habet  Auftor  fynchronus 
Memorialis  Poteftatum  Regienfium , 
Tomo  Vin.  Rer.  Italicarum  .  Haec 
funt  ejus  verba  ad  Annum  MCC- 
LXXXII.  His  diebus  erat  in  Civitate 
Pa^mtnft  quidam  pauper  boma  operans 
de  opere  cerdonico  y  facitbat  e»im  futcl- 
lares  .  Erat  illiteratus  ,  ftd  illuminatum 
valde  inteUe&um  habebat  i»  tanttm , 
ttt  intelligeret  fcriptmas  illorum ,  qui  de 
futuris  praedixerunt  ,  fcilicet  ,/ibbatis 
Joachim,  Merlini,  Methordii  ^  &  Si- 
iillae  ,  Ifaiae  ,  Jeremiae  ,  Ofeat ,  Da- 
nielis  ,  &  y^pocalypfis ,  nec  non  &"  Mi- 
thaelis  Scoti.  Et  multa  audita  fuerunt 
ttb  eo ,  quae  poflea  tvenerunt ,  videlicet , 
quod  Papa  ISlicolaus  in  menft  ^ugufii 
mori  debehat  ,  &  quod  Papa  Marti- 
nus  erat  futurus  ,  c^  multa  alia  ,  quae 
txfpe&amus  videre  ,  fi  fuerit  v!ta  co- 
ty>r}  Auflor  eft  vero  Conradus  Hal- 
berftadenfis  in  Chronico ,  circiter  An- 
num  MCCL.  erupiffe  Joachimi  ^bha- 
iis  nuper    memorati    Prophetias ,   ea- 


B 


D 


E 


fque  a  Cardinalt  Portuenfi  in  Ger- 
maniam  miffas.  Proftant  complures 
ediciones  ,  ccmplures  ctiam  interpre- 
tationes  adulrerinae  hujus  mercis  . 
Prophetias  autem  San£to  M  lachiae 
affi£las  primus  in  lucem  eduxit  Ar- 
noldus  Wion  Benediftinus  Belga  in 
Libro,  cui  titulus  Lignum  Vitat:  ea- 
fque  etiam  interpretatus  fuiffe  dici- 
tur  Alphonfus  Ciaconiusj  earumquc 
editiones  Thomas  Meffinghamus,  Ga- 
briel  Bucellinus,  Henricus  Engelgra- 
ve,  &  alii  deinde  mulciplicarunt , 
quafi  novos  hofce  Sibyllinos  Libros 
tanquam  e  caelo  demiffos  curandum 
foret,  ut  quifque  ad  manus  habereC, 
ac  nemo  non  excoleret.  Verum  An- 
no  MDCLXXXIX.  Francifcus  Me- 
neftrerius  Vir  Clarifs.  e  Societate  Je- 
fu  ,  edito  Opufculo  Parifiis  ejufmodi 
Prophetias  Malachiae  falfo  adfcriptas 
cenforio  ftilo  egregie  infeftatus  eft , 
ita  ut  fi  antea  nullus  emunflae  naris 
figmentis  hifce  fidem  adjungebat , 
nunc  vel  ipfi  popello  fat  lucis  fup- 
peditatum  fueric  ad  ipfa  abjicienda 
vel  deridenda .  Paulus  quoque  Scali- 
ger,  five  Scalichius,  Pafchalinus  Re- 
gifelmus  ,  Theophraftus  Paracelfus  « 
phantafticus  plane  Scriptor,  &  Jo- 
hannes  Adrafder  in  impofturis  Joa- 
chimo  tributis  extricandis  oleum 
fuum  infumfere .  Proftant  etiam  ty- 
pis  traditae  Parifiis  Anno  Chrifti 
1515.  inanes  aliae  praediftiones  eju- 
fmodi  fub  nomine  Htrmat ,  Uguettini , 
Fratris  Roberti  Ordin.  Praed.  Htlde- 
gardis ,  Elifabeth ,  &  Mechtildis  ,  le- 
vium  ingeniorum  pabulum  ,  quas 
tantummodo  innuiffe  juvat.  Nam  ne 
ego  quidem  tempus  meum  utiliter 
impenderem  fi  ultra  in  prodendis  e- 
jufmodi  commentis  progrederer .  At- 
tamen  quia  noftris  temporibus  fim- 
plices  quidam  occurrunt,  qui  in  ei- 
fdem  impofturis  Pontifices  identidem 

eligendos 


-139  ANTIQUIT. 

cligendos  ridendo  ftudio  fcru^antur, 
al.a  quoque  addere  juvar.  Scilicet  in 
Eftenfi  Biblioiheca  eft  mihi  ad  ma- 
nus  Ccciex  MSrus  Fratrii  Thcophori 
de  Cufentia  Prtibytevi  g^  Ercniitae  ^ 
qui  Rtvtlationti  a  Dco  faJai  devitif- 
i/iiro  &  Deo  caro  Joachtmo  exponit  . 
PcRremus  Pontificum  .  quem  pracdi- 
"xiiTc  dicirur  Abbas  Joachimus  ,  eft 
Urianus  VI.  fub  quo  nimirum  teter- 
rimum  Schifma  exordium  cepit  An- 
no  Chrifti  MCCCLXXVIII.  conci- 
nuatum  deinde  per  complures  annos 
cum  ingenri  laceratione  Catbolicae 
Ecclefiae  .  Subfequuntur  defcriptioncs 
PiOphetiarum  vtncrabilis  Ci'^  Deo  devoti 
%Anftl)ni  Eplfcopi  Marficaniae  ,  quem 
Italiae  Sacrae  Au£lor  ignoravit ,  & 
plane  connclum  opinari  licet .  Con- 
fiftunt  explicafiones  figurarum  ,  prae- 
Hgnantium ,  fi  fuperis  plaeet,  futu- 
ros  Pontifices  ,  in  Gabrlele  Covdulme- 
r':o ,  qui  Papa  renunnatus  £m^.'«<«  /F. 
romea  afTumfit  Anno  MCCCCXXXI. 
Reiiquae  ofto  fubfequentes  figurae 
explicatione  carent.  Atque  haec  fa- 
re  mihi  perfuadent  ,  cadente  Seculo 
XIII.,  aut  ineunte  Seculo  XIV.  fub 
romine  Joachimi  emerfiffe  eafdem 
Pfeudo- Prophetias ,  quas  ad  ea  ufqus 
tempora  explicare  leve  negotium  fuit, 
quum  fabricatac  fuerint  ,  non  Joa- 
chimi  actate,  fed  poflquam  exftite- 
rant  in  vivis    Pontifices ,    de    ^uibus 


MEDU  AlVl  140 

A,  Prophetiae  tanto  tempore  cntca  ,  ut 
fingebatur,  promulgatae,  lo>^uuntur. 
Certe  Frater  Francilcus  Pippinus  Or- 
dinis  Pratdicatorum  ,  qui  cirtiter  An- 
num  Chrifti  MCCCXIV.  Chroniccn 
luum  fcribebat ,  a  me  edifum  Tomo 
IX.  Rer.  Iralicarura  ,  hiice  commen- 
tis  fidem  habens,  eleclionem  fum- 
morum   Pontificum  eifdem   confirma- 

B  bat.  Aliae  deinde  figurae  prioribus  , 
ut  opinor,  additae  fuerunt ,  fedente 
Eugenio  IV.  ac  tributae  xA  ■Jclmo  nu- 
per  memorato.  Qjjod  fraudcm  sper- 
tifTime  prodit,  P.eudo- Prophetiae  poft 
ir.ortem  Pontificum  fabricatae  ,  e- 
gregie  eorum  mores  exprimunt,  ipfo- 
rumque  vitam  defign&nt*  nihil  enim 
facilius ,  qu^m  praedicere  quae  jsm 
contigerunt  .  At  quae  de  venturis 
Pontificibus  inexplicatae  fuperfunt , 
atque  aptandae  forent  Nicoho  V. 
Calhflo  lil.  Pio  II.  sliifque  nondum 
elc£tis  aut  natis  ,  difTident  omnino 
ab  eorum  moribus  ,  ita  ut  nihil  ibi 
fimile  reperias.  Quare  in  malam  cru- 
cem  abtant  impollores  ejulmodi  , 
quibus  qui    fidem    adhibeat ,    prorlus 

D  acfipiat.  Scd  ut  fpeciem  habeas  fig- 
I  mentorum  nuper  memorati  Tb-ophoti 
Culenttni  ,  nonnuUa  ex  eo  dclibare 
placet  ,  quae  ritum  moveant  j">flo 
cuilibet  humanarum  rerum  judici , 
atque  hiftoriarum  perito  . 


Specimen  inrerpretationum  Tbeoplior]  Cufentini   Eremitae   in  Pfeudo» 
Prophetias  Joachimi  Abbatis  &  Anfelmi  Epifcopi. 


IV  tiowine  Dcmini  neflri  Jtfu  Chrifli , 
(^  Gcnitricss  ejus  ,  ac  tutius  Coele- 
fli  Cttriae .  ^men.  Ineipit  Libellus 
F  atris  Thcophori  Presbyteri  &  Ere- 
xnitae ,  jecunainn  auBoritattm  Sar.do- 
rut>  PropbttaruM ,  (2^  verarum  Chroni- 
Crum ,  dt  fiatu ,  ccgnitiont ,  ac  Jine  prat- 


fentis  Sihifrr.atis ,  &  tribtJatio»vm  fu- 
turatum,  maxirrx  tttr.pore  fttturi  R  gis 
oiquilonis ,  iccaMis  fe  Fcdericum  Im- 
peratorem  Tertium,  ufque  ad  ttrr^pora 
futuri  Papae ,  •vccati  ^ngclici  Pafloris  ^ 
&  Caroli  Regis  Franciae  fututi  Im~ 
ptratotis  pcfl  Federicum  jupradiilum .  I- 

ttM 


141       DnSERTAnO   OJJADn 

tem  de  fummis   Portttfictcrtis    Ri.vnanaf:   Ec       A 
ele/iae^    a:    de    ftatu    uniwrjalis    Eccti- 
fiee,    &     ttmpore    diCh   ^-gf-ici    Pafls- 
ris ,  tifque  ad  ter/.pus  uhttni  ^i>tiih'ifti. 
Ittm   a  temMre   &   p<r  tin.pw    asiit   ut- 
titni   ^Jntichrifti ,   &    poft     rr.orttrn    dtSIi 
^ttichf^fti     u'f*e   ad    cxiretKuy»    Dei    )<.*■ 
tiicium    ^   fi 'cm    Mi-indt .     U-^iverfii    & 
finguli'  fi'!  i  hus   Chr:ftta^is    E::l(/iafti- 
CJi  &  S.utafthis  ,  humit.s  Frafer  Theo-     B 
phorus  de  Cufer.tid     pavper   Pieshyter 
&    Eremiri    prope    Thebas,    humittari 
Juh  d<v:r'ae  potintia  mar.ftatis  ,  &  ip/ius 
gratiarn     &     ^lo'iatn  .     QiUyin     triftis     & 
(iclcn>    de  mat.i    praefenfis    Schilmatis 
eccafw.e    occurtentilus ,    i^    veri/imiliter 
occurjuris  .,    man'uttifftmum  Domiaum  cum 
ntagna   je)itniofum   cir    la.tymarum  copia 
Jaepius  humititef  emrufftm ,  quaenam  itt- 
flantis    Schiitnatis    catffae ,    ei?'     quis    in 
ipfo     Schijtnate     afferentium    fe    futnmos 
Pont.fi.es,  verus  Pontifex ,  &   quis  Pfeu- 
do  Pontifsx  exifteret  ,   ipfiufque    Schiftna- 
tis    quatis    ^^   quotus    finis  ,    &   quomodo 
fi,.ito    Schifmate    Dei    Eiclefia  ,    maxime 
cum    Ptinciptbus    Secularihus    regeritur  ; 
ipfe    Dominus    mihi    fervo   fuo    ofiendere 
^ignaretuY :   .^tino   a   Nativitate   Domini    D 
praedsEii  MCCCLXX^VI.  circa  auroram 
difi   RefuttiSiionis    praefati    Domini   no- 
f}'i  Jrfu    Chrifti  ,    tnihi    dormienti    levi 
jcmno ,   &   quafi  ex    hoc  flupenti    vifum 
tuftitit  videre  ^ngttum   Domini ,   virgi- 
nei  vultus ,   &    attitudinis    duorum    cu- 
bttotum,  ornatvm  duaitts  aiis  vatde  ni- 
tentihw  y  %Atci  latA ,  ac  tatari  vefte  a- 
miHum  ,  mihique  dulciter  altoquentem  haec 
verba:  Dominus  exauf^ivit  preces  tuas 
diccns,  quod   fervis  fuis  dileftis  Cy- 
rillo  Presbytero  &  Ererritae  in  Mon- 
te  Carmelo,  Joarhim  Abbati  ,  &  mul- 
tis  aliis  fervis   fuis    praefens  S.hifma 
futurum  ,  &    ejus    Schifmatis    cauflTa ,   j 
&   quis  effer  oriho- Pontifex ,  &   quis 
pfeudo-Pontifex ,    finifque    ipfius,    & 
poft  ipfum  Schilma  futurum  Ecckfiae  , 


GESmAf)V_,RTA.        142 

regiiTen  per  Spiritum  Sai.6\um  &  hn~ 
gelum  •  jimdiu  efl  quoi  ind'cavit 
&  aperuit.  Quaeras  igitur  praedifto- 
rum  Libros  &  S:rip:uras,  &  tunc 
tuae  erit  fatisfaftum  voluntati  .  Et 
quod  in  ipfis  Libris  &  S;riptis  re- 
peries,  fcribe  ,  &  aliij  pro  tua  & 
ipforum  ialute  indica  &  revela.  Qui-' 
huf  dilis  C^  auditis  y  jjngelm  iltica 
dtfparuit  .  Ego  autem  timidus  a  fomn» 
furgens ,  vocavi  jocium  meum  cariffimtn» 
Eufebium  Vercellenfem  ,  cui  omnta  fu- 
pradifia  patefeci .  Cujus  confilio  ipft  & 
ego  cuKi  maxima  ditigentia  in  Civitate 
Thebarum  in  Cofentia ,  ttbi  ottus  efi 
praefatus  Joachim  fanSus  Propheta ,  C?* 
in  atiis  locis  vicints  ipfts  Csvitatibuf , 
praedi&orum  virorum  Librcs  quaeflvi- 
mus ,  &"  tamdem  invenimus  fupradi&i 
Cyrilti  Librum  ,  qui  incipit :  Dominus 
totius  &c.  Cujuf  Libri  verba  tAngetus 
Dcmini  in  duabus  tabulis  argtnteis  con~ 
tinentia  futuva  magna  negotia ,  incipien- 
do  ab  ^rtno  Nativitatis  Domini  MCC- 
XLIV.  ipfi  Cyriilo  nuntiavit  s^  dedit , 
liim  reperimui  Libros  omnes  praefati 
magni  Ptophetae  Joachim ,  ^  maxime 
ipfius  fittgutarts  Lihos ,  miffos  Henrico 
de  Suavia  Imperatori  Sexto,  ac  a- 
lium  fingularem  Librum  ipfius  intitula- 
tum:  Liber  de  flore  de  Summis  Pon- 
tificibus  ab  Innocentio  IV.  ufque  ad 
Antichriflum  .  Qtti  incipit :  Tempore 
colubri  leenae  fiiii  &c.  Item  inveni- 
mus  unum  ftnguiarem  Ltbrum  intitula- 
tum:  Heic  incipit  revelatio ,  quae 
Horofcopo  intitulatur  ,  extrafta  de 
Hebraeo  in  Latinum  a  Dandolo  II- 
londenfi ,  de  Summis  Pontificibus  fu- 
turis  a  Nicolao  III.  ufque  ad  Ange- 
lum  Paflorem  :  Qjtae  incipit :  Etenim 
omnipotens  Opifex  &c.  Item  inveni- 
mus  quemdam  parvum  Librum  intitida- 
tum:  Haec  fft  revelatio  MCCCLIV. 
de  fummis  Pontificibus .  Qui  indpit : 
Genus    ne^uam    &c.    Item    invenmus 

^uam- 


'43 


quamaam  revtlattonem   fa&am    per  Spl 
ritum  btato  Francifco  de  praefenti  Schi- 
Jmate .  Q^tae  incipit :  Socii   beati  Fran- 
cifci .    Vch    Mundo    in    centum    an- 
nis    &c.    Itim    invenimus    multas    alias 
Prophetias    &    Vifiones    SanBorum  ,   & 
maximt    quafilam  fingularts ,  quarum  u- 
na  incipit:  In  vigilia  namque  Afcen- 
fionis  &c.  ^lia    autem  incipit :  Scito- 
te  quoniam    &c.    Item    tnvenimus    Li- 
brum      continentim     Vates      Ambrofii  . 
M^CLIV.  Sybillae  Eritbreae  de  Baby- 
lonia  ,   Sybillae  Tiburtinae  ,  ac  Sybillae 
EUtfpontiae  de   Praefagiis    futurorum. 
Jicm  reperimus   extraftiones    Propheta- 
rum   continentts ,  quae  ventura  funt ,  CJ^ 
^tbent  dt  %Anno  Nativitatis  Domini  MCC 
ufque  ad  finem  .Antichfifii  magni .  Item 
invenimus    Chronicon    Cufentini    An- 
tiftitis  ,  ac  Fratris  Tolomaei    de  Lu- 
ca  ,  I&'   multas  alias  Cbronicas ,  fcrihen- 
tts  omnia  gefla  E:clefiae ,  c^  fpecialtter 
Scbifmatum ,     &     intrufwnum     Romanae 
Ecclefiat     infrafcriptorum    a     Nativitate 
Domini    ufque    ad    tempora    fandae  me- 
moriae  Domini  Johannis   Papae  XXII. 
inclufive ,   qui  affumtus   efl    ad  Papatum 
^nno    Nativitatis    Domini    M^CCXVI. 
vel  circa  . 

Q_itbus  omnibus  <5^  fingulls  per  me 
Fiatrem  Theophorum  vigtlanttffimo  flu- 
dio  perle&is  ,  &  orationibus  ac  lac*ymis 
Domino  faepe  effufis ,  ut  vtritatcm  prae- 
ditiotum  trihi  ofiendere  dignatetur,  val- 
de  gjvifus  fui  ,  tamquam  clarificatus  de 
fupTadicIis ,  quae  fcire  dtfideraveram  diu . 
Nimque  clare  ccgnovi  praeftns  S  hifma , 
tjufgue  cauffas ,  ptr  Spiritum  SanBum 
jam  centum  quatiraginta  annis  tlap/is , 
praefatis  Joachim  ,  Cyrtllo  ,  tS"  aliis  fu- 
pradilis  fan&ts  Vtris  fuiffe  pratdiila 
<^  demonflrata .  Quorum  Prophttarum 
<^  SanBorum  virorum  verba  injeram 
bona  fide  in  praefenti  Lihtllo ,  nthil  de 
tneo  ponrns  ,  ohtdiamque  in  bic  tnanda- 
t»  u4ngelic0f  qui  mihi  ttvtlavit,  ut  in- 


At^TlQUJT.  MEDll  AEVl 


144 


B 


venta  in  praedi&is    Scriptttris ,  alits  re- 
velarem.  In  omnibus  tamtn  &  per  cmnia 
me  fubjicio  corredioni  fan&ae  matris  Ec^ 
clefiae ,  proteflans  quod  non  fum  Prophe- 
ta ,   ntc    Prophttat  filius ,   nec    ^naniae 
fimilis,   qui    in  fpiritu    Dti    a  ft  multa 
tvenire  praedixit ,  nec  ftmilis  fupeibo  Se~ 
deciae,  qui    impvfitis    fibi    ftrreii    cotni- 
bus ,   Regi  Jojaphat    in  fpiritu  mendacii 
dixit:    His    cornibus    ventilabis    Sy- 
riam  .    Nam  fclus  fum   facrae   Scriptwae 
fcrutator ,    extmplo     Michtae ,    veia    Jtd 
non    grata     Mundo    nuntians .    .Attarr.en 
^'g'^  J-da    ej^    Ifrael    longe    conjultius 
mala   nuntiantem  vel  p>opheti^anttm  att- 
diffent  ^    qttam    falfiloquos  ,    ut    placertnt , 
ftmptr    profpera    nuntiantes  .    ^tt  ffimum 
humiliter    exoro ,    quod    vtrba    Propheta- 
rum,  defcripta  in  praefenti  Ltbello,  fa- 
ta  fint   in   Vono    agro ,   &    non     in   lapi- 
dibus ,    quia    jecuniy.m    ,/4lmeonem ,    qui 
femjnat     in    lapidibus  ,     non    recipit 
fruftum  .   Dicit    tmm   Joa<.bim    in    Li- 
bro  Ccncord)ae,   quod  neceffe  e/}  tran- 
fitwii    per    viam     &    loca    peticuloja    C^ 
duaia ,  non  foiicn  agnofcere    Jed  praefci- 
re ,   ne  forte   tunc    quaerant  arma ,    quum 
venitur    ad    bellum ,    i^    quid    agendum 
fit ,   ntfciant ,    aut    quid    vitandum  ,  fiu- 
pore  aut  formidine   aeprehenft :  quamquant 
homines  libenter  non  audiant  Mundi  exci- 
dium    nuntiantes  ,  Jed   lihenter    de  futu- 
ris   excidiis   difputant  fecur.oum  J oachim , 
In   hoe    autem    Ltbello    magis    &    lihen- 
tius  innitor  virbis   praefati  Cyrilli ,  quia 
verba   ipfius   Cynlli    in   di&o    Libto  nort 
fuerutt  vttba  hominis  fed  Dti .  Item  di- 
8i    Cyrtlli    verba     inctpttunt    praedictre 
fuiura    ab    t^nno    MCCLIV    vel    circa , 
ut  patet   in   primo  difli    Libri   Capitulo. 
^  quo  temport   ettra    non    fuit    nifi    hoe 
S^hijma  /e.un   um   otr.nes    Cbtonica'  j    li- 
ce:    per  Petrum    de  Corbaria   Ordinis 
Minorum  fuerit  aliqua   tutbatio,  quat 
tamen  per   Ch  oniflas    non    ponitur    intef 
Sikifmata  propter  brevitatem  tcmpotis  ip- 

fius . 


145       DISSERTATIO  QUADRAGESIMAQUARTA,       1^5 


ftui  .  Item  in  hoc  Libtllo  innhor  in  P/o- 
pbttiis  Joacbim  fcriptis  ad  Jupradiilum 
hnptratoftm  H'.nficum  VI.,  &  i»  Fro- 
phetiis  ip/ius  Joacbim  /criptis  aliis  Prin- 
cipibus .  Et  hoc  duabus  rationibus .  Pri- 
mo  quia  Joacbim  ad  Htnricum  pratdi- 
Hum  /crip/it  magis  clare  ^  tS"  habebat 
Jeeum  Fratrem  Rayneriutn  de  Pontio , 
virum  /a*>Bi*m  <ir  babenttm  /piritum  ve- 
rae  prophetiae ,  «t  ipfe  Joachim  ponit 
/uper  expo/itiontm  Vatutn  Merlini  & 
Eritbreae  .  Item  Joachim ,  tamquam  fub- 
jeSius  in  temporalibus ,  motus  ip/ius  Hen- 
rici  YOgationibus  faepius ,  plui  lahoravit . 
Item  di8us  Joackim  ni/us  efi  dicere  & 
praedicere  ip/i  Henrico  ea ,  quae  /utura 
tffent ,  incipiendo  ab  ^nno  Domini  M- 
CXCVII.  ufque  ed  finem  Seculi  ,  quo 
tempore  didus  Heniicus  regnabat ,  ut 
ip/e  Joacb-m  te/latur  ad  ipfum  Henri- 
cum  fuper  Libris  Erithreae ,  ,Apocalyp/is , 
&  Hieremiae .  .//  quo  tempore  nullum 
S.bifma  fuit ,  ni/i  prae/ens .  Uttimum  e- 
nim  Schifma  /uit  /edatum  tempore  Fe- 
derici  Barbaroflac ,  patris  diSii  Henri- 
ci .  Cufus  S.bifmatis  viiJor  /uit  Ale- 
xander  Papa  III.  natus  Stnenfis ,  qui 
mottuus  efl  ^nno  MCLXXX.Il.  vel  cir- 
ca .  Revertens  ad  propo/itum  dico ,  quod 
diligentiffime  cribratii  intentionibus  & 
L<bris  Propbetarum  ,  &  /acrae  Scriptu- 
rae ,  tffeclus  Ooeris  i!^  /uturorum  fum- 
ma  e/i  fecunditm  Joachim  Juper  Johan- 
nem  ad  Henricum  Imperatorem  fuper  vir- 
bis:  Templum  aedificabitur  juxta  or- 
dinem  .  ,Ac  &  ihi :  Fundabo  in  fa- 
phyris  ^   ^uod  coekHis  tam^uam  op- 


B 


timus  agricola,  &  a  longa  percsri- 
natione  reverfus,  confiderans  ejus  vi- 
neam  fibi  conjunftam ,  ab  eo  fuifle 
optimis  plantis  infertam ,  forciflimo 
muro  cin£lam  ,  juftiflimifque  cuftodi- 
bus  commendatam  ,  praedi£lis  cufto- 
dibus,  fuccedentium  culpa ,  dolo  & 
negligentia  repleri  fpinis ,  tribulis  & 
vepribus ,  &  di£lum  murum  colla- 
pfum  ,  &  ejus  lapidibus  putrefa£tis  , 
ipfam  vineam  totaliter  reformare  di- 
fpofuit .  Ec  praedi£l:ae  vineae  negli- 
gentes  &  dolofos  cuftodes  mutare  in 
juftos  &  pervigiles  cuftodes,  ipfis  ta- 
men  cuftodibus  &  pervigilibus ,  tem- 
poralibus  &  fuperfluis  bonis  ablatis^ 
fibique  honefto  vi£lu  folum  reli£to , 
prouc  primi  cuftodes  vineae  habue- 
C  runt.  Attamen  praefatis  dolofis  ne- 
gligentibus  cuftodibus  jiixta  demerica 
eorum  perfonaliter  &  in  omnibus 
graviflime  punitis,  ac  fpinas  &  tri- 
bulos  &  vepres  evellere ,  &  f-u£tife- 
ras  &  odoriferas  plantas  in  ipfa  vi- 
nea  inierere,  ejufque  murum,  abjc- 
£tis  lapidibus  putrefa£tis ,  renovarc 
lapidibus  pretiofis,  videliceC  faphy- 
ris ,  jafpidibus ,  praefatus  Agricola 
infallibiliter  ordinavic.  %4nno  Nativi- 
tatis  Domini  MCCCLXXVIII.  Sathan 
/eduxit  Clerum  ,  Imptratorem  ,  Reges  ,  i^ 
Principes,  df  alias  gtntes  ad  Schifmata 
&■  bella  ,  ,Anno  Nativitatis  Domini 
MCCCLXXV.  folutus  /uit  Sathan,  ut 
/educere  pof/et  gentes  in  Munio .  Et 
quum  confumraati  fuerint  mille  an- 
ni  &c.  (*) 


Tom.  IX. 


K 


Heic 


(•■)  Theophorus  heic   in  unum  conseftos  ex  Apocalypfi  defcribit  verficulos,  Duode- 
Cimum   nempe  Cap.   12.  Tertiumdecimum    &    feq.  Cap.  9.  Primum   &  duodecimum  Cap. 
16.  Tertiumdecimum  &  feq.  Capitis  16.  Decimum  nonura  &  feq.  Capitis  19, 


H7 


ABTIQUIT.  MEDII  AEVl 


148 


Heic  incipit  narrarJ,  ficut  praefens   Schifma  erat   futurum  in  Ecclefia 

Dei,  jufto  Dei   judicio  propter    peccata  Cleri   &  Populi  Chridia- 

ni ,  &  quod   Schifma   erat   pronofiicatum  a  Spiriiu   Sanfto, 

&  a  multis  Prophetis  jamdiu. 


NU*ic  'verb  revtftor  ad  mattriatn  »0- 
flfffm    Schifmatts ,  ^  dtco ,  quod 
Vtrha ,  qMbm  SpiritHS  SanBtts  per  \An- 
gflu)n  primo  praedi»it  y"&  indicavit  Cy- 
riUo  pratftns   Schifrna    omnino  effe  futu- 
tum  in    Ecclefia    Dei ,  funt    i»  fen  Ca- 
pitulis  Libri  Cyrilti ,  qui  incipit ,  Dein- 
ceps  &c.  &    finit:  Haec    fi    multum 
fiabit,    quoque    luparcos    diade    ruti- 
lante ,    ut     tibi    effundant    eleftrum. 
Eapropter    rudes   migma    rhandent  vi 
rodere    &    biaces     blicie  ^ludebunt 
tunc  celibes  &  blafcones  lugere  cum 
Eoboam ,  &    blenones  mixtos    dorto- 
nibus  ridere  cum  Jeroboam .  Haec  Spi- 
ritus  SanEius.   Super  ^uibus  verbis  dicit 
Cleffa  Joachim:  Sx   multum   vermis  in 
caput  arietis  propellatur ,  qui  fcabens  , 
vel   fcalpens    vel    rodens    cellulam  in 
qualibet  eorum  cogit  parare  arietem . 
Si   mulrum   quoque    flabit ,  luparco5  , 
ideft ,  ftultitia  vcl  fuafio  Sathanae  in- 
Iligabit   fummos   miniftros,  feu    Car- 
dinales    Ecclefiae ,  qui   luparci ,   quafi 
lupos    arcentes    a    gregibus,   fffe    de- 
bent ,  aflillere.  Gloffa  fuper    verbo ,  ut 
eflfundant  ele£trum  ,  dicit ,  tlt^tum  efft 
nuttr/t  quatdam   fpecits   metallica  tx  auro 
(^  argtnto    conft3a.   Veriim    jbinc    nihil 
aliud  poffum  inttUigere ,  nifi  unitm  Ro- 
manum   Pcntifictm  eligendum .    Et  vide- 
tur  praecedens   litera    hoc  refonare ,  fcili- 
set  diade  rutilante  ,  &   migma  vi  ro- 
dere .   Dias  qatdem ,   idrfl  duo ,  quae  di- 
vtfionem   figmfi^at:   migma    quoque    mi- 
Ktura  tfi ,   altquorum    mixtioner»   fignifi- 
eans ,  qttam  rudtntes  mandent  vi  rodere^ 
idefl  is  praefepo  E.clefiae ,   E*    boc  ift- 
ttUig»  t  jiwiflim  ntrfqut  Petttifiei  annm- 


rt ,  idefl  ah  utroqut  fpiritu  alia  acctpta- 
re ,  ignorantes ,  quis  potior  eorumdem  ef~ 
fiftideretur .  Quoique  aurum  Orthc-Pon- 
tifex,  &  argentum  Pftudo-Pentifex .  Et 
qiiidcm  falfiias  comparatur  argento  pro- 
pter  porofitatem  e^  vacuitatem ,  fimul- 
que  frigiditattm  ipfius .  Siquidem  quum 
f.tlfitas  fit  vacua  veritate ,  Spiritus  San- 
cli  ftrvore  non  potrfl  fervere .  Super  verba 
B  tunc  celibes  dicit  Gloffa  Joachim:  Sci- 
mus  quidem  Roboam  filium  Salomo- 
nis  verum  Regem  Ifrael  exftitifTe.  Je- 
roboam  ver6  Regem  Pfeudo-lfrfcl  j 
quamquam  toleraverat  ipfum  Deus 
ob  Populi  fui  deli£lum,  de  quo  ha- 
bemus  teriio  Regum  volumine.  Sic 
fieri  oportet  in  proximo,  ut  celibcs 
&  blafcones ,  ideft  pudici  ,  veriquc 
cubicularii  Romanae  Ecclefiae  fequan- 
tur  Roboam  ,  ideft  Ortho- Pontificem  , 
fccunduTi  Canonicas  fanfliones  ele- 
ftum.  Et  blenones  &  dortones ,  idefi: 
luxuriofi  &  comeftorcs  fequantur  Je- 
roboam ,  idcft  Pfeudo  Ponrificcm  re- 
probum  &  nefarium.  Abfit  autem  , 
ut  diebus ,  quos  vixero ,  tantam  con- 
fufionem  intuear .  Haec  Joacbim  it» 
Gloffa.  tAlia  autem  vetha  Spiritus  San- 
Hi  porre&a  ditlo  CyriUo ,  praefens  Scbi- 
fma  efft  omnino  futurura  in  Ecclefia  Dei 
fignifi:aniia  ,  funt  in  Cepitulo  Septimo 
didi  Lihri  Cyriili ,  quod  incipit  Hunc  , 
&  finit  Haec .  Ex  hoc  autem  confli- 
fto  Schifmate  de  cridis  diadifque  non 
pauci  cx  etho  virginis  rapientur  a 
Sathana .  Haec  Spititus  SanBui .  Suptr 
quibus  vtrbis  Glcffa  Joachim  fic  dicit : 
Ex  hoc  heic  noke  exoriri  Schifma 
in  Ecckfia    Dei   Komana ,  ut   multi 

dece- 


I4P       DfSSERTATIO   QUADRAGESIMAQU miA.       i^o 


deccpti  a  Sathana,  faventes  utrique  A 
Pontifici,  rapientur  ex  etho  virginis 
idcft  ex  gremio  fidei  marris  Ectle- 
fiae  ,  &  in  errorem  ducentur ,  ut  de 
fufuris  nihil  aut  pravc  credant.  Hatc 
Joacbim.  Item  q'tod  omnino  futurwtn  ef- 
Jet  praefms  Schijma  in  E:dsfta  Dci , 
pro'ant  mulii  Ptophctae ,  ut  Merlinus , 
SybiUae,  (^^  fpeciatiter  Eriihrea,  Ra- 
banus ,  Dan^Jalus  ,  ut  infra  clare  patt- 
bit  in  pyorffit  bujus  LibiUf.  Etiitm  in 
E*traSfionibus  Prophetiarum ,  traHantium 
de  tevr.poribus  n.odernis  ,  ftc  rtperi ,  ut 
inffa :  Fururum  quidem  eft ,  ut  Pfeu- 
do-Papa  fultus  &  adjutus  reipublicae 
favore,  &  quafi  alier  Rex,  impudens 
facie ,  nec  propriis  viribus  praeva- 
iens ,  immo  fupra  quim  dici  poteft 
omn-a  devaftans,  contra  Petrum  con- 
citct   Neronem  . 

Tum  pergit  narrare  perfonafus  hic 
Scriptor  cauffjs  Schifmatis,  hoc  eft  , 
■peccata  totius  Cleri ,  pronofiicata  a  Spi- 
vttu  SanUo  &  Prophttis ,  propter  quae 
ipft  ptrdent  hona  temporalia ,  &  diver- 
fimode  aff?igentur  juflo  Dci  judicio  ,  i& 
pYOpter  quae  etiam  praefens  Schifma  efi  D 
in  E.Jefta  Dei .  Deinde  agic  de  pec- 
Catis  C?"  "uitiis  Mcndicantiwn  Religiofo- 
rum ,  propter  quae  ipfi  Rellgiofi  &  eo- 
trum  Ordif.es ,  juflo  Dei  judicio ,  defirui 
C^  auferri  debent ,  Item  de  fan&a  i^ 
tiova  Religione  fienda  &"  ordinanda  -vir- 
tute  Spiritui  San&i  ,  quae  praecedtt  omnes 
antiquas  Rfligiones  fanSiitate  ,  bonitate , 
C^  fiJe .  Hoc  autem  futurum  ait  fub 
Ffidtrico  IH.  Imprratore  futuro .  Onnia 
haec  jam  tempus  oftendit  veritate  ca- 
rere ,  ac  putidiffima  eflTe  mendacia  . 
Multa  deinde  habet  de  Federico  ifto 
Tertio ,  &  de  ^tgelico  Pafiore ,  qui 
eeronahit  Carolum  R^^em  Franciae  Im- 
ptratorem  corona  fpinri ,  rtfputntem  co- 
ronam  auream  ob  reverentiam  Chrifii, 
Denique  pluribus  agit  de  tnagno  ulti- 


tno   ^ntichrifio ,    qui    tempore    ttrtit    P  tf 
fioris  pofi   ^ngtlicum    Pafiortm  apparefB 
debtt .  Jamque  fecundum   illius  calcu- 
los  Antichriftus  veniffet:  quae  tamea 
tempus    inviftiffime    mendacii   jandu-i 
dum  arguic.  Talia  olim  impudentium 
aut  ftultorum  hominum  ingenium  im- 
perterrite  venditabat .  Atque  heic  ia 
memoriam    meam    redit,  eodem   Sae- 
culo  XV.  hoc  eft  Anno  MCCCCXLr. 
die  XV.  Augufti,  Placentiae ,  ut  ha- 
bent  Annales    Placentini  Antonii   de 
Ripalta,  a  me  editi  Tomo  XX.  Rer. 
Italicarum  ,  Fratrem  Johanntm   Bapti- 
Jiam  Ordinis  Eremitarum  Sandi  ,AugU' 
fiini  Placentiae  in   Ecclefia  San&i  Lau- 
rtntii    praedicaffe  ^AntichriJitim   jam   na- 
tum   in    Bahytonia ,    &  jam    efjfe    trien- 
nium ,  &  iii  auditam  fuiffe  vocem  emi- 
nus     per    ducentum     mitlia     clamantem ,' 
Nunc  finis  efi .  Et  hujut  rei  literas  effe 
Mediolani ,  J anuae ,   (&   Venetiarum  .  O 
Secula    impofturis    expofita  ,    &    im- 
pofioribus    obnoxia.  Subdit   Ripalta : 
Dte  veri>    XVI.  dtcli    Menfis ,  Reveren- 
dus    D.   Frater   ,Alexius    Ordinis     Mino- 
rum  ,  facrae  Theotogiat  Doclor  ,  Dei  gra- 
tid     Epifcopus    Ptacentinus  ,     in    Ptatem 
majoris   Ecclefiat   Placentiae    coram   omni 
Populo  praedtcavit ,  fe   non    credtre   ,Aii- 
tichrifium    natum ,    nec  utlo    modo  verunt 
ifiud  effe ,  multas   ajjignando  rationes  pa- 
riter  &■  au&oritates .  Sed  barbaricis  Se- 
culis    faepe    fonabat    in    delirantiurn 
fciclorum    ore    fama  Antichrifti    jam 
nati  ,  jsmque    adulti:    atque    in    ipfa 
Urbe    Placentiae,   eodem    Ripalra  te- 
fte,  rurfus  Anno  MCCCCLVII.  Fra- 
ttr  Jobannes    Baptifia   0  dinis    Praedtca- 
torum ,  ferens    barbom    tongam ,   ^    »«» 
dtfftwis   pedibus    pyrfi.ifctns  ,   praedieavit 
finem   Mundi  adcffr ,   e^   fatfum    Papam 
creari  debtre ,   e^   ^Antichrifium   tegnata- 
rum:   quod   tamen   fuit  fallum .   MrHf""a 
nunc.   Deo  juvante,  fapimus,  &  eju- 
'  fmodi  ridendas  Prophetias  prorfus  di- 
K  2  ini&- 


151  A-NTigvn, 

mifimus  phantaftlcis  quibufdam  ho- 
minibus  cxrra  Ecclefiae  Catholicae 
cafira  militantibus ,  qualis  aevo  no- 
ftro  fuit  Calvjnifta  Jurieu  .  Ceterum 
ex  Thfophori  Cuftntini  fomniis  hifte- 
rus  delineatis  nihil  aliud  excerpere 
vifum  mihi  fuit,  tum  quia  cordatos 
\iros  novi  ab  id  genus  nugis  abhor 
rere,  tum  etiam  quod  nonnulla  con 
tineant ,  quae  a  delicatulis  Cenforum 
quorumdam  ftomachis  vereor  ut  pla- 
cide  concoquerentur  ,  ac  propterea  fuis 
in  tcnebris  relinquere  fatius  duxi . 

Neque  minus  avide  levia  praece- 
dentium  Saeculorum  ingcnia  convo- 
larunt  ad  alreram  Artem  (ejus  ama- 
torum  pace  dixero)  artem  delirandi, 
artem  non  ditefcendi ,  fed  in  paupe- 
riem  ruendi,  quae  nempe  Metallo- 
rum  tranfmutationem  &  auri  confi- 
ciendi ,  aut  lapidis  Philofophici  in- 
veniendi  methodum ,  fi  fuperis  pla- 
cet,  ftftatoribus  fuis  ampliflime  pol- 
licebatur .  Veram  Chcmiam  a  falfa, 
five  ab  Alchemia  diftin£lam  heic  vo 
lo.  Noftris  &  heic  praectfferunt  A- 
rabes;  nefcio  an  praecefferint  &  Grae- 
cis.  Syllogen  quippe  Graecorum  de 
hoc  argumento  olim  legebam  ego  in 
MSto  Codice  Ambrofianae  Bibliothe- 
cae .  Ibi  primo  occurrebant  Sttphani 
OEcumtnici  Phllofophi  Traftatus  qui- 
dam  TTis}  Tn?  B^cc?  TS^vf)?,  dt  di- 
virta  >Aitt ,  ejufque  energia  :  uti  & 
compendium  Tfjf  lipd?  Tiyj.^n? ^  fa- 
tret  ^rtis .  Is  haec  fcripfiffe  dicitur 
ad  Heraclittm  Regtm .  Sequitur  Helio- 
dori  Phihfopbi  ad  Tbeodofium  Rtgtm , 
five  Imperatoremj  te^  Tflf  -^  q;i- 
7\0T0(p'jJV  iJ.v?'tx.7);  Tep^r;;? ,  de  myfii- 
ta  .Artt  Phtlujoijhofum  .  Jambici  funt. 
Deinde  leguntur  Tbeopbrafti  Pbilolopbi 
de  eadem  divina  u4rte  Jambici.  Tum 
H  rothd  Pbitofopbi  de  ipfa  dtvina  e^ 
Jfisra  yirtt,  Accedunt  ,Arcbtlai  Phile- 


B 


MEDII  AEVl  152 

A  fophi  Jambici  in  idem  argumjntuti , 
ac  de  iplo  quoque  Traftatus  Pelagii 
Philafophi,  ik  alter  Oflani  Pb<lofophi 
ad  Petafium  .  Sequuntur  Dcmoctiti  Phy- 
fica  &  Myftica,  &  de  Azc*»i  confe- 
ftione.  Poftea  Syntfii  Pbilofophi  ad 
Diofcorum  in  L-brum  Democriti  Schotia, 
Succedit  anepigraphi   Philofophi  Tt^ 

0H8  uloiTO;  Tt}?  7KiUX.0OTlU>S  ,  dt  di~ 
vina  yAqua  albedinis  •  ac  deinde  eju- 
fdem  Opufculum  de  Jluro  cnnficitndo. 
Huic  adneftitur  "ZjjOTiy.is  ts  6wa  TiC/. 
ap-Tlji  Zoftmi  divini  de  virtute .  Tum 
Chrijiiani  { hoc  tantum  illi  nomen , 
aut  titulus )  Opufculum  dt  divina  Jl- 
qua .  Sequitur  Salomonis  labyrinthus . 
Tum  dt  temptrando  ftrro  y  conficiendo 
r^^  chryftallo ,  aliifquc  naturae  arcanis  . 
Denique  alia  multa  fuccedunt  com- 
mixta ,  quae  tum  Chnftlano  nuper 
memorato  tribuuntur,  tum  Zoftmo  ^ 
cujus  Opufculum  de  organis  &  cami- 
nis  commemoratur ;  demum  ^gatbo' 
daemoni ,  hoc  eft  Mercurio .  Ibi  legi- 
tur  oeconomia  asbtfli  ^  magnetis  • 
ibi  Vocabularium  per  ordinem  alpha- 
beticum  diclionum  in  Chryfopefa  oc- 
currentium  :  ibi  methodus  temperandi 
ferri ,  confcripta  fub  Principe  Philippo, 
Haec  omnia  Graece  fcripta.  Codex 
olim  fuit  Francifci  Patricii  viri  Cla- 
riflimi .  Magna  nomina  hifce  Libris 
praepofita  vides ,  at  fere  omnia,  ut 
meritb  non  fufpicari  ,  fed  arbitrari 
licet ,  adulterina,  atque  longe  fcrius 
confi£la.  In  Catalogo  MSto  Biblio- 
thecae  Regiae  Scorialenfis,  quem  a- 
pud  me  fervo,  teftatur  David  Colvil- 
lus,  fe  illic  vidiffe  Tracfatus  Graecos 
de  Alcbcmia  innumeros  adefpotos .  Ita  in- 
cautis  nimiumque  credulis  retia  an- 
tiqui  nebulones  olim  tendebant.  Ne- 
que  fecus  egerunt  eorum  fimul  atque 
Arabum  difcipuli  Chriftiani  Europaei. 
Habemus  ik  nos  Chemicorum    volu- 

mica 


i5j       DISSERTATIO  OUADRAGESIMAQUARTA,       154 


jnina  Latina  ,  falso  tributa  ^lberto 
Magno,  Sa»8o  Tbomae  ^quittati ,  ^r- 
naldo  ViUanovano  ,  ^rifloteli ,  Platoni , 
m/ilpf>onfo  Re^i  Coflellat ,  ac  aliis  quam- 
plurimis  minoris  nominis ,  quorum 
Traflatuum  ,  five  nugarum  farragi 
rem  compl<=ft'tur  Tbeatrum  Chtmicum 
Zti^neri ,  in  fex  Tomos  fpiffi  chara- 
£leris  diffufum  .  Neque  negandum  , 
quin  Saeculo  XIII.  inani  huic  Hudio 
fe  devovere  ultra  modum  coeperint 
ingenia  phsntaflica,  &  falli  aut  fal- 
lere  cupientia.  In  hanc  rem  fat  fue- 
rit  confulere  opera  Raymundi  Lulli , 
qui  eo  Saeculo  tum  in  aliis  fcientiis  , 
tum  heic  multa  fuaviflime  fomniavit, 
atque  imitatores  non  paucos  aut  ae 
mulos  fibi  conciliavit.  NonnuUos  hu 
jus  Codices  MStos  adfervat  Eftenfis 
Bibliotheca,  fi  tamen  ipfum  habent 
Auftorem  .  Manu  quoque  exaratum 
vidi  Magiflri  Johannis  de  Rrpenffa  Ja- 
crat  Thtologiat  Pioffffrii  Librum  de 
cenfidcratione  quintae  Effentiae ,  qui  nun- 
cupatur  quinia  Eif-ntia  rerum ,  tradrn- 
dus  pauptribus .  Fuit  hic  Scriptor  Or- 
dinis  Minorum  ,  &  vixit  circiter  An- 
num  MCCXL.  Quantopere  poftea  in- 
valuerit  ,  &  adhuc  in  honore  &  ufu 
fit  apud  non  paucos  perniciofa  haec 
dulcium  defideriorum  officina  ,  non 
eft  hujus  loci  inquirere ,  aut  memi- 
niffe. 

Illud  potiiis  animadvertam  ,  ante 
paucos  annos  Horuiffe  (  idque  Erudi- 
tis  jandiu  notum  )  in  maxima  Gal- 
liarum  Urbe  virum  tum  varia  Eru- 
dicione,  tum  editis  Libris  clarifli- 
mum  ,  quem  admiranda  opinio  inva- 
fiffe  fertur  (ipfo  tamen  perncgante  ) 
videlicet,  fi  facras  Scripturas  exci- 
pias  ,  Tullium,  Vergilium ,  ac  Pli- 
rium  ,  reliquos  antiquitatis  Libros 
figmenta  fu^ffe  Monachorum  ,  qui  Sae- 
culis  barharicis  otium  ac  folitudinem 
non  alia    ratione    demulcere    fe  poffe 


B 


rati,  fefe  exercebant  in  conficiendis 
Libris,  hos  veterum  Latinorum  no- 
mine  infcribentes ,  ut  aut  majorem 
iis  famam  compararent,  aut  carlori 
pretio  divenderent.  Non  is  certe  fum  , 
qui  hanc  opinionem  homine  fanae 
mentis  &  Catholico  indignam  ,  utpo- 
fe  quae  *  Septicifmum  ,  immo  &  Pyr- 
rhonilmum  invehit,  &;  per  latus  Re- 
ligioni  fan£liffimae  vulnera  non  una 
inkrt,  refellcre  velim.  Jandiu  illam 
fapientes  viri  confutarunt,  atque  ex- 
plolerunt  ;  ipfeque  Scriptor  at>  ea  fe 
alienum  publita  proteftatione  profef- 
fus  fuit.  Literariae  Hilloriae  ,  Li- 
brorumque  veterum  aliquantulum  pe- 
rifus,  novit  fane,  aliqua  nos  habere 
confifla  ab  antiquis;  fed  fimul  in- 
telligit,  fieri  nunquam  potuiffe  (  prae- 
lertim  quod  eft  ad  Hiflorica)  ut  toC 
homines  ad  tot  tffingenda  confpira- 
rint.  Et  fi  quis  etiam  confpiraffet, 
vires  omnino  ei  defufuras  fuiffe  ad 
mentiendas  bono  aliquo  colore  anti- 
quorum  res  gef^as ,  &  per  tempora 
diftribuendas,  nifi  Hiftoricos  praece- 
dentes  prae  oculis  habuiffet.  Quam- 
qu3m  iis  etiam  habitis  apti  nunquam 
fuiffent  rudi  ea  tempeflate  Scriptores 
ejufmodi  ad  fermonem ,  flilum,  ri- 
tus ,  ac  mores  veterum  Latinorum 
tam  refte  imitandos,  ut  detegendae 
fraudis  nulla  nobis  reliqua  eflet  ra- 
tio.  Monftra  haec  funt  in  unius  dun- 
taxat  hominis  laesa  aut  infirmS  ima- 
ginatione  nata .  Sed  is  potiffirr.um 
fentiat  .  quantiim  haec  pugnent  con- 
tra  rerum  naturam  ,  qui  probe  te- 
neat,  quot  ineptiii,  &  quSm  rudi 
ftilo  abundarint  majores  noftri ,  dum 
ignorantiae  tcmpora  fluebant,  &  qu^m 
lonu^  fuerint  a  fiijo.  ab  eruditione, 
vigore,  omnibufque  ( uno  verbo  di- 
cam  )  antiquorum  nervis  atque  orna- 
meniis.  Occurrebat  mihi  in   Ambro- 


fiana    Bibliothcca    poft   Salluflii    Li- 

bros 

Scept'cifmum  legl   oportere  vicJetur  haud  dubie. 


155  ANTI^^UIT. 

bros  de  Bello  Jugurthino,  Anonimi 
cujufdam  H floria  de  bellis  civilibus  in- 
ier  Caefarem  C^  Pompejum .  En  prima 
Opufculi  verba  •  Cwm  hyemis  trmpore 
Caefar  afiud  Ffancigenas ,  alio  nomine 
S'Jgas  appeUatos ,  detineretu* ,  &  ejus 
ejfet  di/pofitionii  eot  Francigenas ,  lihe- 
fOS  e^  Fraichos,  &  in  pace  confi^mare 
&  manuttnere  &:.  Viden'  infelicifli- 
mum  ftilum  ,  barbarie  undique  redun- 
dantem?  Senris  ne  erudiaonem  cum 
ipfis  temporibus ,  de  quibus  agicur, 
incaute  pugnantem  ?  Hifce  verbis  de- 
fcribenda  luLeperat  vcterum  acla  S^ri- 
ptor  hic  mifellus,  fuae  temne/iatis 
vulnera  ram  aperte  proHens.  Eodem 
ftilo  is  pergit  ufque  ad  Pompeji  mor- 
tem ,  reliquis  in  MSto  Codice  defi- 
deratis  .  Ante  quadringenros  annos 
alle  Codcx  mihi  vifus  eft  exaratus . 
Hinc  habes ,  quid  pnflTenr  obfcurorum 
temporum  ingenia.  Q^iod  fi  non  de- 
funt  confi£lae  vet-^rum  Epiftolae,  fpu- 
ria  Mirtyrum  A£la ,  Diplomafa  de- 
plorarae  fidei ,  acque  aliae  cjufmodi 
impofturae ,  quibus  nulla  aetas  ca- 
ruit :  attamen  pleraque  ex  adulteri- 
nis  hujufmodi  foetibus  fecum  derule- 
re  aliquas,  eafque  apcrtas  ,  falfiratis 
notas,  quas  rudia  quidem  Saecula  mi- 
nimc  animadvertebant ,  fed  poftrema 
hacc  Secula,  reftituto  fanioris  Cri- 
tices    ufu,  refte    perfpiciunt.    Atquc 


MEDU   AEVl  15^ 

A  heic  fateor,  me  ancipitem  diu  olim 
ftetifTc,  num  inter  Hiftorias  a  fciolo 
aliquo  ferius  fiftas  recenfendum  efTet 
Opufculum  ,  cujus  fragmcnta  mihi 
occurrerunt  inter  Ambrofianae  Bi- 
blioihecae  Cod  ces  MSros  cum  hoc 
titulo  :  liiterarium  ^icxanflri  M.ig^^i 
ai  Cotjiantium  Imperatorem .  Vetuftif- 
fimus  erat   fimul^ue    pervetuftis   Cha- 

B  rafteribus  cxaratus  ille  Codtx ,  fed 
a  Librario  tam  foede  identidem  cor- 
ru^tus,  ur  quis  fenfus  verbis  ineffetj 
faepe  affequi  vel  mcditando  nequi- 
rem  .  Ego  fpecimen  illius  L'£tori 
exhibere  decrevi  ,  eumque  judicem 
ftaCuere  hujulmodi  operis.  Prius  ta- 
men  diffi'eri  nolo ,  me  dum  juvenis 
haec  defcribercm  ,  locis  ncnnullis  ex 
ingenio  meo  ,  ut  aliquis  effet  fenfus, 
verba  commodsffe,  aliaque  a  me  fuif- 
fe  emendata  :  cujvis  licentiae,  dum 
haec  fcribo,  me  poenitet.  Alia  ta- 
men  loca ,  qualia  erant,  viriata  re- 
liqui  ,  ut  inde  eluceret  inconcinna 
narrarionis  imago  .  Sed  aequi  boni- 
que  faciat  humaniffimus  Leftor ,  fi 
quod    nunc    poffjm  ,    quanquam    non 

D  fatis,uc  vellem  accurate  ,  exhibeo.  In 
Notis  ad  Capitolinum  tnfminit  Sal- 
mafius  Vitae  Alexandri  Magni  con- 
fcriptae  ab  incerto  Auftorc,  qui  fub 
Conftantio  vixit.  An  hoc  ipfum  O- 
pufculum  ille  indicet,  ignoro. 


Fragmentum  Itinerarii  Alexandri  Magni  ab  Anonymo  perfcrlpti 
ad  Gonftantium  Imperatorem . 


DExtrum  omen  tihi ,  &  magi/ierio 
futurorum  ,  Domine  Conjlanti ,  bo- 
nii  melior  Imperator ,  me  patraturum  pu- 
tabam  ,  fi  tihi  orfo  feliciter  jam ,  a<:cin- 
(to  ]'4e  ad  Perftcam  expeditionem ,  Itlne- 
rarium  Principum  todem  tempore  glorio- 
forum  u4l:xaHdri  fcilicet  Ma^-ti ,  Traja- 
nique  cenjcriptum  o^errem,  Et  fane  li' 


hens  (jy  cum  amore  labori  fuccuhut .  Re^ 
gentsum  enim  profpera  in  partem  fubds- 
tos  vocant ,  C^  ab  borum  cordibus  ex~ 
primunt  gratulationis  gaudiorumifue  offi- 
cia  .  v^c  licet ,  fi  quid  in  iis  aut  prae- 
terierim ,  aut  implicate  retulerim  ,  culpan» 
fciam  in  me  etiam  redundaturam  ,•  quo- 
n'iam  tamtn  quifqttt   mortalium  jure  na^ 

$urae 


157       DISSERTATiO  OUADRAGESIMA^UARTA.       158 


turae  m    co  fe  plus  dtligtt ,  a    qv.o  ipfe 
deftitdhur  ,  opus  fufcepi    tributum   vme- 
ratianis  futurut».'  Sed  enttn  quamvis  fa- 
Horum  egregiorum  fit  inops  Itngua  tejlis 
ignobilis ,  ego    tan-tn    audafler  onus  p.t- 
leo,  »01  meis  quidetn  fretus ,  verum  ex- 
ttrtii  ingertii  virihus ,   N(C  de  loquacium 
numero    vilibus     ufus    kAttiloribus  ,    fed 
quos  fidei  amicifftmos  vetus  cenfura  pro- 
ttuttciat ,   quofque    iflic ,   qua    potui ,    ttbi 
iircumcisd     curio/itate    collegi  ,     adhihito 
fane  verbotum  cultu  refiriBius  quam  voti 
$ommunis  utilitas ,   aut    privatae  ja&an 
tiae  gloria   petehat .    Itinerarium    denique 
fro    Breviario    fupralcrip/i ,   caftigans  o- 
fcis  tjus  ttiam   nomine  facultattm ,  fei- 
ticet  ut    virtutibus    tuis ,   animoque    lau- 
dem  fitienti  irritarfientum   fotet  in  catssd 
elim  pari    fcire    objecutam    rationi  fonu- 
nam  .  Praefertim  cum   illine  tu  res  Mar- 
tias    aujpic^re ,    ubi    quemque  fidintiorem 
mtrita   Imptrii  fublimarunt .   Uttnam  illis 
triutnphorum    tuorum  ftiptndiis    imbuart , 
ubi  quijque  felictor  pro  gefiis  apicem  po- 
Juit ,   fcilicet ,   ut  dttm   bsreditaria  virtu- 
te   magnos  conatus  paternis  maturitatibus 
admoliris  ,  inclytorum  quammaxime  Prin- 
tipum   merita   fupervadas ,   quoufque    pro- 
tinus    te   te    in   emni    ha:    partUtate   nec 
confilii    poeniteat  1   nec    pwJeat    veri  for- 
tanat .    Q-tamquant    ma/ora  longe  fflicio- 
raque    projelo  ,    ftnt    vohis    exenspla    de 
r,iaximit   Conftantinis   PaSre   vel   Fratre , 
eerte   quae    pritra  funt   tempora  ,   etiatnft 
mcritis    fccunda    tu    ftceris ,   ipfos    illis , 
Ji  quis  fun  "Jus    efi  fenlus  ,   voto   accfjfu- 
n>s  etiftimo.   Tibi  enim  in   Perfas    htre- 
ditarium     tnunus    efl ,    ut    qui    Romana 
tamdiu    arma    trtmtttrunt  ,    ptr    tt  tam- 
dtm    ad    ncfiratium    nemen    recepti ,    in- 
Perqut    provincias    noftras    Civitate    Ro- 
tnana    donati ,   difcant   effe    beneficio  vi- 
ventium  liberi ,   qui  omnts    illic  faflihus 
**gits    tnancipati    miiites    quidtm    bdlo , 
ftd  ftrvi    pace    cenfentur .   Igitur   fi  Te- 
fgntiuf    Varr^   Gnto   Pompejo    elim  ftr 


B 


G 


D 


Hifpanias  miUtaturo  Librum  iUu>,i  E- 
phemeridos  fub  nomine  taboravit ,  ut  ret 
externas  eidem  grtffuro  aptriret ,  ne  it 
Oceani  pericula  peteret ,  utque  ornnes  re~ 
liquos  motus  aereos  praefcientiae  fide  d;~ 
cltnaret:  cur  ego  tibi  rem  noftrat  falu" 
tis  adgreffo  non  ut  est  bona  flamyna  vir- 
tutum  hanc  facem  praefsram  ?  quantitm 
enim  ingenio  minor ,  tanttim  hoc  voto 
Varrcne  jum  potior ,  ut  vel  indt  qttam- 
quam  corporis  liber ,  animi  tamen  vobii 
mtlitem  viribas ,  dum  perennibtts  votis 
regionem  illam  peto ,  qitam  veteres  viaifi 
fortitudini  ftraverunt ,  quaeque  tibi  nunc 
pro  omnium  falute  earptnda  eft.  Ntqut 
tnim  tgo  heic  elegantiam  fermonis  affe- 
Bo ,  cui  de  commodo  ufus  ipfius  labera- 
tur,  qtmm  fit  felicitas  tnajor  in  tali  o- 
pere  verfari  potuiffe ,  quod  proftt ,  quim 
compofutffe  quod  placeat ,  «t  quo  aper- 
tior  fuerit  dt3i  fimplicitas  ,  eo  etiam  fi- 
dei  plus  cr  luminis  hxbeat  enarratio , 
Q-4ippe  quoniam  in  tabulis  veritas  pal- 
ma  rapusrit  eloqutniiae ,  quae  ubi  erte 
piotegitur ,  Scriptor  pro  au'?ore  lauda- 
tur .  Sed  mihi  heic  i^  matsriae  partli- 
taS  hlanda  eft  ij)-  gtrmanitas  fpei  dt  te 
fcripturo  tum  ^hxandri  tum  Trajani 
gloriis  potiora  promiftit ,  quibus  cum  ts- 
bi  fant  ccmmune  efi  ,  fatalem  hanc  bells 
lineam  tan^ere .  u4etas  atitem  alterius 
poenes  te  eft ,  alffrius  vet^  confiiittm  j 
fi  non  aetatem  vincis .  Qjtippe  t/tlexan- 
dro  illi  interim  fic  aequahere :  Magnui 
ille  ccgnomine ,  tu  vtrb  Maximi  filius  ^ 
ediem  ftte  natus  in  terra  ,  todem  atque 
inde  ducis  exercitttm  ,  numero  militunt 
par ,  f;d  metior  examine  ^  tandtm  ultu- 
rtts  injuriam ,  ffd  difparis  contumeliae , 
Ek  quo  furt  fant  fit  pratfumtndum , 
quod  aequali  omine  militans ,  pari  po- 
tiare  fortuna  .  HxHrnus  focius  extmplo  y 
uterhm  jpro  merito  ftlicior ,  fiquidetn  Dio 
praeftdi  acctpticra  funt  vota ,  quae  )tff 
e^  modeflia  conctpit ,  quam  quae  tjfcra 
^orilftts  incortfulta  ariogantia  rapit .  llle 

fiiii 


159  ANTIOUIT, 

fsbi  Jol:  vJctjfe  gloriatur ,  fa^uft^ue  e/i 
in  amicos  fatvior  quo  felictor ,  fruiiu  •vi- 
8oriae  tumidus ,  ^  ob  id  tumultttatui . 
Saluti  ve^i  Romanae  tu  militans ,  ad 
illlus  Imptrium  parili  aetate  contendis , 
cu/us  te  gloriat  immortalitas  comitabitur  . 
Sed  ne  tibi  tantis  ac  talihus  occupato 
plttra  obloquar  y  hinc   exordiutn  faciam . 

%4lexander     natus     Olympiade    generis 

%/leacidarum  patre  amttguui  fuit.  %A Jo- 

ve    enim  ^mmone ,   ut    fama    tulit ,   aut 

a    PhUippo    Heraclide    prodiit .   Sei    ubi 

Pbilippo  fucctffn  ,  tumque  ultus  efi  ,  Pau- 

jania    caefo    cum    tribus    filiis ,    quod    hi 

praefidentem  ^"genfi    theatro    Philippum 

interemifftnt ,  protinus   Imperio    Mace^io- 

niae  potitus ,   omnique    in  jus  fuum  cum 

arcibus    regiis    Peloponefo    quaefih ,    con- 

ftnfu  cundorum  in    Perfas  ducere  exerci- 

tum   meruit,  folis   id  modo   Lacedemoniit 

renuentibus.   Eorum    tamen    animos  glo- 

fiae  meliorumque  fpts    C^   alienae  amhi- 

tionis    terror    ■vicit  ,     quoniam     imperium 

fola  res   efi ,   cujus  pretium    periculis   ae- 

ftimatur .  Cum  his   igitur  .Altxandtr  at- 

tatis    anno   vice/imo ,    ut  fe    tanto  appa- 

ratm   idoneum  facrret ,  ttgit  militem  vo- 

luntarium  ,    ac    fibi    voto    competentem  , 

«0«   numera    uberi  ,   verum    viribus    ala- 

eritatifque  ufihus  animatifjimum .  Etenim 

ut  id  efftt    commodius  ,  fefe    in    exemplo 

ponebat ,  quippe  ipfe  vifu   arguta ,   nari- 

bufque  fubaquilinis  fuit ,  fronte  omni  nu- 

da ,    plerumque    quamvis    pinguius   fim- 

hriata  de  extrcitio  oh  vehementiam  tqui- 

tandii  cujus    id  arhitrio    dabat  ^  ex  quo 

reclivem  comam  jacere  ftbi  in  contrarium 

fecerat  .   Idque   decentius    militi    arbitra- 

batur  ^  quim  fi  deftueret.  Statura  juve- 

nis    mediocris  y     membris    exfuccior  ^    ftd 

quae  nuUas  ferventi  moras  adferret^  quod 

ptus  ufui  quam  contemtui    tenocinarttur  ^ 

Crehrioribus  quippe  mufculis  tuberafcens  ^ 

miris    nervorum    coetibut     inttndebatur  ^ 

ptrnix   eurfu    quo  vetlet ,  vehemens    im- 

pita  qui  raptretur .  Nimttis  tormento  jia- 


MEDll  AEVl 


i5o 


B 


D 


ctilandi  coifigere  quem  defltnaffeS  peritus  , 
f:rvens  irruere  quo  audsret ,  confiam  txci- 
pere  ,  quh  lonfiieret ,  tminus  certus ,  co- 
mtnus  violentus ,  tques  improvidus  tur- 
bldufque  ,  pedes  interritus  pervicaxqut . 
Sed  quid  ego  tibi  %/4ltxandrum  dicatn  ? 
Tu  te  videto ,  nam  ntc  blandiri  propo~ 
fui  ,  &■  nolo  videri  auribus  gratiofus , 
tfbi  oculus  judicium  ferre  de  omntbus  po- 
tefi .  Is  igitur  Magnus  fibi  Pelopontfum , 
Urbtfqut  fubditas  multa  henevolentii  pi- 
gntratus  tfl ,  Thracas  quoque  animo  va- 
riantei  impi^re  fubegit  ab  Orbelo  monte  ^ 
qui  imminet  Phdippis  Urbe  Phitippaea 
Hatmo  ufque  ad  Iftri  ofiia,  Exinde  cum 
mari  dextro  perque  Euxinum  militans 
Meoti  tranfmifi^  /am  remeans  qttum  in 
Gothos  irruiffft ,  eos  quoque  fuperat  bel- 
lo.  Die  ediem  regreffut  ad  fuos  ,  tum 
Dahas ,  Moefofque ,  <^  Illyrios ,  Dat- 
matafqite  omne^  /ufiis  proeliis  fuperat  ^ 
componitque ,  &  Tbtbas  B^eotias  diruit 
ttimuttuatas .  Itaque  iter  in  %/ffiam  au- 
fpicanti  numiatur  Orphtos  mufici  flatuat» 
plurimum  fudaviffe ,  iique  taboris  fore 
ingtntis ,  fed  tamen  laudts  ejus  certtffi- 
me  praenunciari .  His  magii  incenfus  ver- 
bii  H'llefpontttm  prcfi.ifdtur  ,*  mandat 
imperii  Ma:edonici ,  ac  Ptloponefi  ^it- 
tipatro  procurationtm  fub  ftti  nomine  / 
ntc  plus  fuorum  quan  peditum  deam ^ 
equitumque  quinque  mitlibuf  comitatus 
proficifcitur ,  ^gmen  veri  ceterum  ,  (^f 
auxitia  aliarum  gentium  ctaffe  vthehan- 
tur ,  belli  ufibus  divite ,  quae  x4  nphi- 
poli  in  Strymone  incoris  *  erat .  Eo  u- 
fque  a  matre  deduSus  acuitur  ad  glo- 
riam,  ita  nobilitas  (^  in  feminis  peri- 
culis  tfl  amica.  Igitur  ipfe  per  .Abde- 
ram ,  Maroniamque ,  tum  H'hrum  &"  Me- 
tanam  amnes ,  Ctaffis  veth  circuitu  omni 
vigefimo  die  Sefion  utrique  adpulere ,  ,A- 
bidumqut  tranfmittunt ,  ^  Diis  Herot- 
bus  y  qui  regionem  incotunt ,  litant,  U- 
hique  bafii  humi  fixa  own  fibi  quifque 
facit  ^fiae  btlto  quatrendaef  qttam  Ptr- 


i^i       DlSntRTATIO  2VADRAGESIMAQVA?.TA,       162 


fa  miles  th  tempeftate  poffidehat .  Exin 
fraemittit  Parmtnionem  &  ^italum  Hu- 
tes  ,  q:*i  Satrapas  /eptem ,  omncm  ^fiam 
fraetcndentts  irritamentis  a  (efe  diduce- 
rent ,  Jpar^ertntque  quoniam  primo  con- 
il'i8u  de  lumtna  helh  decernere  ^lexan- 
der  dedina!'at .  Sed  enim  Satrapae  no- 
9am  ignaviae  de.litantes ,  quam  in  fe 
fcirent  a  R'ge  fupf/ltcio  puniendam ,  ubi 
de  ,Alexandri  adventu  comperere ,  apud 
fiumen  G^anictttn  congreges  locant  caftra , 
muod  ii  Granicus  a  Dacis  con/iniis  re- 
pens  praecipitio  montano  defcendens  ,  ruen- 
fque  impetu  jonoro ,  agmen  navale  arce- 
bat  ^  i»  quo  fperato  Jegnius  venerat  emi- 
ttus  Mactdo.  Res  vero  trat  barharis  ctu 
fecura ,  Graecis  ardua ,  amnem  tantae 
latitudinis ,  &  torrentis  profundi  ab'U- 
ftis  utrimque  ripis  adversum  aciem  tva- 
dere ,  quat  multipli:i  numero  gregatirn 
fpar/is  cbfifteret .  Nibiiominus  ubi  fuos 
quoqut  ^lexandtr  velut  tx  pari  ohvia- 
turos  juh  luct  compofuit ,  paulijper  mo- 
ratus  itidem  ^  ttt  digefta  a-.ies  trat  y  ae- 
quali  frontt  vadttm  evtncere  incitat .  Ita 
rtm  billi  aggrtditur^  audacia  nt  majori 
0n  fortuna  ju^  haud  pronuncies .'  exem- 
ploqut  praejentium  vires  adattget .  J am~ 
que  atveui  tot  millibus  clntntus  armatis 
incerti  fortuna  omnium  animos  dnine- 
bat ,  quum  ad  ripas  tamdem  quidam  fe- 
runtur .  U >i  emerfiff^-nt  ^  mutuo  admiai- 
eulabundi  (ociorum  Jaluti  profpicere  ,  mox 
fcutum  Uvare ,  ttla  imminentium  funde- 
rt ,  pratrupta  litotis  complanare ,  trudtre 
infeftantts  ,  Tum  quicumqut  tvaferat 
frior ,  vim  cavere  irtuentium  ,  fequcn- 
tum  ora  tueri ,  &"  ordines  Jlrutrt  labo~ 
rahat .  Satis  enim  confiat ,  />eic  quoque 
laudis  palmam  patnes  Regem  fuiffe .  Di- 
rigens  quippt  ^4ltxander  antt  omnts  cor- 
nu  dexttum ,  fcandenfque  obviam  litsris 
fartem ,  cum  in  feft  ducei  hoflium  e>ci- 
"^ifftt  y  ferventius  hello  ufus  hoftiltljus 
turmis  terrorem  incuJJi: .  Nai^que  ubi  fi 
hajia  ptrfm&a  «/?,  dum  ciryumjpeilat 
Tem,  IX, 


A,  Juos ,  dumque  Jibi  porrigi  aliam  petit, 
irruenti  Mithridati  ,  qui  gener  Daria 
Regi  erat ,  telum ,  quod  acctpit ,  inter- 
Jit .  Quo  protinus  Jirato ,  &  jam  tune 
in  baec  intento  a  tergo  Jupervolat  Spy~ 
ridatts ,  libraveratque  jam  lanceam  bra- 
cbium  bellantis  ,Alex3ndri  petiturus .  Std 
&•  ifte  intirfeBus  ,  vttisu(que  factre , 
quod    minabatur .   Eis    catfis   aditus   btl- 

B  lantibus  datus ,  &  virtutis  txemplum 
rtliquis  injequentihus .  Hate  denique  fuit 
mora  tranjtvntibus .  Tum  proelium  libe- 
rii  dextris  injlru&um ,  omnefque  md  in- 
ternecionem  boftes  compulfi  fuiffent ,  ttiji 
pauci ,  qui  ftudto  fugae  arma  prae  enere 
ab/ecerant ,  in  viBorum  manus  incidtf- 
fent  capti ,  quorum  pleriqut  ^ibenienjes 
Perfis  pvetio  militabant  .  Hos  quidtm 
ferro  vincJos  ad  Macedoniae  rura  tran- 
sfrrri  jubet ,  reliquos  humo  tradi ;  pras- 
dae  pleraqut  ja:laat  glcfiat  ■matrt  tran- 
Jmittit . 

Igitur  hac  btUi  fortuna  in  conjiisn- 
tiam  confequentium  truditus  ,  Lidise , 
rtliquafque  re.epit  ^fiae  Civitates  ,  Perfis 
navale  bellum  fniflra  tentaniibus ,  qug- 
niam    ttrrtfitibui    undiqut   Jumtibus  aut 

D  praefidiis  arctbantur .  Fuit  tatntn  v4le- 
xandro  etiam  Halicarnaffi  anceps  bellum  , 
Urbemque  obfiiione  vix  cepit  &"  diruit , 
Propfciatus  binc  poft  Reginae ,  cui  moK 
reddidit .  Regnum  ejus  Urhii  ,  ab  e^jtts 
fiiium  Je  dici  dignantijfime  paiius  eft, 
Exin  Lyciam  ac  Phfygiam  Jttas  facit  ' 
quumqiit  ageret  Phafelide ,  audit  ^it- 
xander  u4eropi  filium  adver  y.,  (e  hona- 
tu  Darii  res  velle  novare  •  pvomijfis  acl- 
dttfs  ,  ut  fi  ii  Magnum  ,.4Uxand>um 
opprrjjiffet  ,  Regno  ejus  uteretur .  M.ffa 
ad  illum  in(uper  auti  talenta  mille ,  & 
militia  Perfarttm .  Non  ignota  haec  »/€" 
lexandro ,  cui  aliunde  Jujpicio  trat ,  in- 
ttr  Phtltppi  inteife&eres  aut  confciot  w4e- 
ropum  fuiffe ,  atqne  ejus  hsrtdes  ce.il(- 
dam  eccultare  dementiam  .  Et  efl  crcdiii* 
factle,  quod  cenjiitntia  epinatur  fid  fut 
L  ««* 


1*3  ANTIOUIT. 

pneritum  .  Pefgtrtt  itaque  ./fiexandtr  Pam- 
philiae  fittes  protinus  tranfit .  H'»c  .A 
/ptHdifS  conditione  imperata  folicstatis , 
^uum  eos  ju/Jis  minimt  objequentts  au- 
d<(fit ,  regreffus  tos  tranfeundo  captiva- 
vit .  Tum  itintre  mutato  Pifidiam  una 
Ctint  exercitu  rtpedans ,  reniti  aufem  in- 
Kiitamque  obfequiis  a  GAaffo  expugnant 
IJ^bem  monte  munitam ,  perque  Sagarim 
Phygiat  amnem  ad  Euxinum  venit ,  «- 
Ift  de  Macedonia  coaBi  milites  tum  pe- 
tlites  tum  equitts  tidtm  funt  additi  vi 
ribus  magis  quam  numtro  potentes .  Q^ii- 
bus  ptraTis  protinus  per  Bithyttam  , 
Gjlatiam  ,  &  Capfadociam  ,  fuperato 
Tauro  Tatfum  Ciliciae  venlt .  Jl<lamei 
Sat*apa  magna  cum  niilitum  manu  bel- 
lum  patratus ,  e^  in  Cilicia  poiens  fe- 
rebatur .  jflvrsls  illos  ,Alcxa»der ,  ut 
ei  mos  erat ,  a^mis  gravii ,  peditem  fuum 
peies  ipfe  itt  acie  comitabatttr .  Sed  tx 
adverfo  ii  fm^trant ,  qui  prius  arma  cof' 
ripmratt .  Ji'^amts  ipfe  futiyum  cotfi- 
iturn  ftcutui  tfi.  UYt  ve*h  R:x  Ta'fum 
invtbitur ,  fudort  ^  pulvtre  opcrtus , 
Cignum  amtem  videt  Ubis  ejus  med:a 
ptrvadeif ,  coetu  avium  coronatum  ,  mun- 
ilum  facie  ,  acutum  frigore .  Dleclatus 
tlemento  tali ,  feu  potius  ae/iu  vi&us , 
gc  defiderans  frigoris ,  aut  etiam  ut  for- 
titudinem  fuam  intuentium  civium  thea- 
tro  fadaret ,  faltu  pontem  fi.4mints  fcan- 
dit^  inque  amnem  fefe  translatus  alacri 
faliu  praecipitat ,  omnemque  latitudintm 
vatat,  Verum  minores  animo  corporis  vi- 
res  fuere ,  calens  quippe  ac  vaporatus 
aeflu ,  fluminis  frigore  in  intima  pene- 
trante,  rigentes  ntrvos  ita  contraxit ,  ut 
ip/it  vitalibus  vi  frigoris  ehriatis  fpt 
bona  tntdici  laherentur ,  ni  amore  in  eum 
diligentiores  fuiffent  .  Et  tum  quidem 
fertur  illud  fptcimett  exfiitiffe  ^lexandri 
virtutum  ad  amicitiai*  admirabile .  Pbi- 
lippus  medicus  alvo  tfus  incitandat  po- 
tum  parabat .  Id  Parmenion  aemulus 
Philippo  vtntnum  noxium  dsctns  ^  littm 


MEDIlAEVl  1^4 

A  Regem  uti  poculo  Itthali  pTohibebat . 
Q_*as  ubi  y/Jltxander  baufiurus  excurrit  ^ 
chattam  medico  legendam  pratbem ,  il^ 
li:o  ipfe  poculum  ftringit ,  unaque  vi- 
tium  morbi  idi^  calumniae  diluit ,  docuit- 
que  amicitias  probatas  ftcundam  non  re» 
cipere  deliberationem .  Po/iquam  id  ma- 
gnat  curat  ^lexandro  fuit  ,  Ciliciam 
quoqut     ab    hofitbus    purgare     infittuit , 

B  Jamque  Mallon  Urhtm  appultrat  Cili- 
ciat  non  ignohiltm  ,  cum  Darius  ei  ad- 
nunciatur  cum  omni  apparatu  btlli  bi- 
duum  ab  ffe .  Q^iat  res  Macedonas  iti- 
nert  praeverfoi  tantum  in  belli  ardoren» 
Ipe  praefumttte  vi&oriae  Itvat ,  ttt  ipf» 
biduo  gravarentur  moyi  ^  totdio .  u4d 
Iff:im  deniq'-.e  uterque  concurrunt ,  aciem- 
que  angufiis    loci  faucibui    firuunt .   tAt- 

C  que  htic  fane  operae  pretium  foret ,  fi 
modh  fufcepta  opera  pateretur  ,  rtftrrt 
in  mtlitti  utrimqrtt  regalia  incitsmenta  ^ 
ut  bmc  G-aecis  ultionis  nectffita'  di&a 
flt ,  G"  fui  dignitas  ,  &  prae/udicia 
fortunae  y  at  contra  Perfis  adrcgantia 
ventilata  ,  fummam  ,  ubi  fuerint ,  vitant 
illic  rtlinquendam ,  ubi  vidoria  fequtre- 
tur .    Q_'um    vtth  ^Uxandtr    Hanmonis 

D    numine   t^c. 

Dnleo  nunc ,  rre  cetera  non  dc- 
fcripfiffe.  Verurn  ultra  non  fum  pro- 
grtffus,  quippe  tortafle  nihil  mihi 
tunc  vifus  eft  Libellus  complefti , 
quod  jam  a  Curfio,  Arriano,  alii- 
fque  Scriptoribus ,  &  quidem  fufius, 
in  Vita  Alexandri  Magni  ,  literis 
confignatum  non  haberemus.  Praete- 
rea  ne  ipfe  quidem  Libellus  multum 
procedebat  in  geflis  illius  cnarran- 
dis,  &  potiffima  forfitan  paginarum 
pars  in  Codice  defiderabarur.  Cete- 
rum  Anno  Chrifti  CCCLX.  Con- 
ftantius  Auguftus  cxpeditioncm  Per- 
ficam  fufcepit,  fed  morte  praeoccu- 
patus  complerc  non  potuit  .  Heic 
autem  &  ftili  vigor,  &  Praefationis 
feries    indicare    Yidentur    Scriptnreni 

ooa 


i<f5      DISSERTATIO   OUADR 

Ron  alienum  revera  ab  aetate  Con-  A 
ftantii  Augufti ,  &  Latinum  potius 
qukm  Graecum  .  Videas  etiam  ab  eo 
laudari  Librum  illutn  Ephemtridos  no- 
tnine  ^  quem  Terentius  Varro  Gneo  Pom- 
pe/o  olint  per  Hifpanias  tntlttaturo  labo- 
ravit ,  pro  tlaboravit .  Varroniani  hu- 
jus  Operis  apud  quemquam  alium 
mentionem  nondum  offvndi .  Proin- 
de  in  eam  conj-fturam  abii ,  non  B 
effe  forfan  hoc  Opufculum  impoftu- 
ram  Saeculorum  fubfequentium  •  im- 
mo  nobis  dolendum  ,  excidiffe  jam  , 
neque  in  Ambrofiano  Codice  legi , 
quac  ad  Trajani  itinera  fpeftabant: 
haec  enim  in  primis  Hiftonae  inte- 
rerat  nobis  fervata  fuiffe.  Leguntur 
ctiam  in  Codice  MSro  membranaceo 
Bibliothecae  Eftenfis  G-fta  sAlexandri 
Mjgni ,  ab  impoflore  quodam  ante 
complura  Secula ,  uti  videtur,  con- 
fcripta.  Ibi  rrultae  illius  Epiftolae 
ad  Didimum  Br^gmafOrum  Didalcalur» , 
ad  Candacem  R  ^•»am  ,  ad  Taliftridam 
R:ginam  ^c.  Aliae  D^rii ,  Porri  Rs- 
gum  &c.  Sabfequuntur  Gtfta  Julii 
Caefatfs ,  &  ipfa  a  fciolo  quopiam 
barbaricis  temporibus  digefta,  multi- 
fque  fabulis  mixta  arque  fucata .  Li- 
ceat  addere  ,  nondum  mihi  fuiffe  per- 
fuafum  ,  PhalarHis  ,  H  ppocratis  ,  Dio- 
genis ,  aliorumque  vetufl  ffimorum  ho- 
minum  Epiftolas ,  e  quibus  plerafque 
Cujacius  ,  vir  (  larifs.  evulgavit ,  cer- 
tiffimos  effe  illorum  Auftorum  foe- 
tus  ,  quorum  nomen  praefeferunt  . 
Vertor  ego ,  ne  olim  tam  magnificis 
rominibus  quilquam  illuferit  litera- 
rio  O  bi ,  aut  ne  exercitationis  cauf- 
sa  confiftae  in  Scholis  literae  pro 
veris  tandem  &  venditatae  &  exce- 
ptae  fuerint.  Ita  pcfteriorum  Saecu- 
lorum  figmenta  puto  Epiftolas  magti 
Turci  a  Laudivio  Equite  H'tero'ol y  ni- 
tano  editas ,  quae  in  altero  Eftenfis 
Bibliothecae  Codice  Aano  MCCCG- 


AGESIMAQV.mTA .       1 66 

LXXV.  exaratae  occurrunt  poft  Pha- 
laridis  Epiflolas.  Subfequitur  in  hoc 
eodem  Codice  Quindi  Curtii  viri  cla- 
rijjimi  Epiftolarum  Liber .  Haec  omnia 
fuppofiticia ,  fimulque  ridenda .  Ne- 
que  omittendae  Romanenfes  Fabulae, 
vetuflis  quoque  Seculis  magni  fa- 
ftae,  &  ab  otii  amatoribus  ftudiofif- 
lime  perquifitae,  de  quibus  cruditif- 
fimam  Traftatum  noflris  temporibus 
edidit  Clariffimus  Huctius.  Immanis 
ejufraodi  Fabularum  eft  antiquitas  » 
caique  Galli  praecipue,  Angli,  & 
Hilpani  magra  animi  contentione 
exi-oluerunt ,  quura  vulgus,  ac  mu- 
Iiebre  in  primis  genus,  hifce  dulci- 
bus  admirandifque  figmentis  delefta- 
rentur .  Ccnfet  de  Marca  in  Hiltor. 
Marcae  Hiipanicae  Lib.  ^.  Cap.  6. 
faOulo;arum  H /ioriarum  originem  dcbert 
in  O.cidente  ingentis  Hijpanicis  ,  quat 
eas  conpcnere  elim  amabant  ad  ujuta 
h.ft  ionum  in  theatris  .  E*  ho:  fonle  ^ 
addit  ille  ,  prodiit  Itbtr  de  V  ta  Karoli 
Magni  ediius  Jub  nomine  Tilpini  .Ar- 
i.hitpif.opi  Remenfts ,  ut  inde  ei  conci- 
liantur  aufforitas .  Et  profeflo  Rode- 
ricus  Toletanus  Lib.  4.  Rer.  Hifpa- 
nicar.  Cap.  X.  quanquam  plures  & 
ipfe  fsbulas  venditec ,  nihilominus 
ait :  Nonnulli  hijirionum  fabulis  inhae- 
rentes ,  ferunt  Ca>olum  Civitates  plurt- 
tnas ,  Cajira,  i^  Oppida  in  Hifpaniit 
acquififfe  &c,  Temperantiora  vcr6  in 
ejufmodi  ftudio  inani  fuiffe  Italico- 
rum  ingenia,  mihi  perfuadeo,  quum 
raros  hanc  in  rem  foetus  ab  corurn 
calamo  profeftos  Bibliorhecae  nobis 
cfferant.  Immo  Guilielmus  Ventura 
Hiftoricus  in  Chronico  Aftenfi  ,  dum 
poftremas  tabulas  Anno  MCCCX. 
conderet .  intcr  alia  monita  liberis 
fuis  relifla  ,  hoc  etiam  protuiit  To- 
mo  XL  pag.  ii8.  Rer.  Italicarum: 
Fabutas  Jcriptts  in  Lihris ,  qui  Roman- 
^i  vocantur  f  vitare  debtant  ^  quot  /*«*• 
L  %  f 


i6j  ABTIOJJIT.  MEDll  AEVl  is% 

pir  odio  hahui.  Attarr>cn  ut  oftendam ,    A    Dixeram  in  Praefatione  ad  idem  Chro- 


ne  illos  quidem  abhorruiffe  olim  ab 
iflis  Fabuiis,  exerere  juvat  fragmen- 
tum  non  contemnendum  ,  non  ad  e- 
ruditionem  ,  fed  ad  voluptatem  Le- 
t^oris,  fi£la  minime  averfanris,  for- 
Jafle  non  inutile.  Jam  quidquid  Chro- 
rici  Novalicienfis  Monafterii  congef- 
fiffe  potui,  conjeci  in  Corpus  Rer. 
Italicar.  Part.  II.  Tomi  11.  pag.  700. 
Monuit  me  poftea  nobilis  vir  ,  & 
antiquitatum  ftudiofiffimus ,  Comes 
de  Robilant,  Taurinenfis  ,  fe  inci- 
idifle  in  vetuftiffimas  membranas,  mu- 
tilas  tamen  ,  e  quibus  illud  ipium 
Chronicon  defcriprum  ante  fuerat . 
IUic  defiderjri  quidem  multa,  quae 
ego  deperdita  dolueram  :  fuperefl^e  ni- 
hilominus  paucula,  mihi  nondum  vi- 
f a ,  quae  pro  fua  humanitate  etiam 
ofFerebat.  Ad  excipiendum  hoc  mu- 
nus  me  fane  impigrum  non  praebui. 


B 


nicon ,  ejus  Auftorem  fabulis  mirura 
in  modum  fuiffe  deditum .  Acceptis 
novis  hifce  fragmentis,  luculentius 
in  eadem  fententia  fum  confirmatus. 
Is  autem  in  Waltharii  Monachi  ge- 
ftis  recenfendis  ante  oculos  habuieTe 
videtur  Fabulam  quampiam  Roma- 
nenfcm  ,  Saeculo  fortafl^e  Decimo  a 
Chrifto  nato  confcriptam ,  &  metro 
illigatam  :  nam  quae  fabulofa  de  ipfo 
narrat,  aut  ex  integris  verfibus,  aut 
ex  hemjftichiis  pleraque  conflant.  Me- 
tficanorum  iofe  non  uno  in  ioco  lau- 
daf,  ideft  Poetam  ,  a  quo  is  verfus 
illos  fuerat  mutuatus .  Ea  aufem , 
qualiacumque  fint,  apponere  juvat , 
tum  ut  quaecumque  de  Nowalicienft 
Chronico  iuperfunt,  in  omnium  ma- 
nibus  verfentur ,  tum  etiam ,  uf  Le- 
6\or  habeat  fpecimen  Romanenfis  Fa- 
bulae  tandiu  in  Italia  coafe6lae. 


Fragmenta  Chronici  Novalicienfis,  inter  quae  Fibula  de  Waltharii 

Monachi  primis  geftis  Heroicis,  Saeculo,  ut  videtur, 

Decimo  confcripia  occurrit  , 


.  o .  ^ ...... .   (a)  plenus  miraculh    cla- 

fuit .  His  ttfsUum  thefaurum  in  ipfo  fa- 
yricavit  vel  adunavit  loco  ,  quemadmo- 
Jam  hodie  ctrnitur  in  ip/is  va/is  aureis 
O"  argenttis ,  vtl  Libris  ab  ipfo  compo- 
fitis .  Eodem  autem  tempore  veniens  qui- 
dam  Monachus  in  ipfa  ^bbatia  ad  ,/fb- 
battm  Eldhiradum,  virum  omnla  fan- 
{lijjimum ,  qui  habitahat  in  valhm  Bra- 
mitirtenfem ,  ubi  hodie  dicitur  Monafle- 
rium  .  Habentur  nant  quaedam  itt  to 
ialnea  calida ,  nturo  ai!^  calce  olim  com- 
pofita  ,  ^  quatuor  Ecclefiae  ab  eifdtm 
Monaihis  aedificatae  :  una  in  honort 
San&ae  Dii  Gtnitricis .'  alia  namque  in 
honore  beaii  Petri:  tertia  verh  in  kono- 
re  SanBi  ^.tdrtae :    &    quarta    in  ho- 


D  nort  beati  Martini  glorioji  Confeffhris . 
Vallis  ipfa  venationibus  c^  pifcationi-m 
l;us  apta  ,  ftd  a  ferpettihus  oppido  in- 
ftfia .  Hu/Ujtnodi  virb  Monachi ,  itt  fH- 
pra  dixi ,  quum  veniffent  ad  ,Abbatett* 
Eldheradum  ,  in/inuaXMrunt  illi  omneiu 
molefliam  illayum  ferpentium  ,  dicentes  : 
Domine ,  inquiunt ,  nequimus  ultra 
manere  in  eodem  loco ,  ubi  haftenus 
habitavimus  ,  propter  multitudinem 
ferpentium  inibi  manentium  .  Jj"* 
ait  illis:  Nolite  timere  ;  fed  reverti- 
mini  ,  &  terram  illam  more  foli'^» 
operamini  .  Fgo  enim  ocius  fubfe- 
quar  vos.  Illii  auttm  regredientibus  ^ 
ftcutus  efl  eos  ^Abhas  ille  vencrabilit 
cum    aliquantis    Fratribus ,     ubi    quut» 

per- 
(/?)  E  Libri  Primi»  qui  jam  ipteger  excidit,  Capite  poflremo  pauca  haec  fuperfunt. 


d 


iSff       DISSERTdllO  £UADRAGESIMAJ2UARrA.       170 


Explicit  Liber  Primus . 
Inciplunt  Capicula  LibriSecundi.  (b) 

ERat    (c)    autent    Valtts    ipfa    valde 
detora  ,   hominibus    ccpiofa   &  per- 

li-Jirata  Ecclefiis , .   >M.  oyationilms  , 

ticfi  tantiis  Monachorum  orabat  exercitus  j 
s»  qua  Monnuilae  erastt  Ede/iae ,  in 
^itibus  dum  praediBi  ntanebant  Mona- 
chi  feni  vtl  duodeni  y  quoi  cibo  C^  ve~ 
fiimento  adornare  accurabant  .  Et  in 
ipjo  Monafierio  Coenobitae  ipfi  praediSi 
funty  qui  plure)   in  communtm  habitant  ^ 

Ut  beatus  Hieronymus  ad   Vtrglnem 

dicit .  Prima  apud  eos  erat  confoedtratio 
fratdilit  majoribus ,  d^  quidquid  di~ 
tijf.nt ,  facere ccntur/as ha- 


pervenijftnt  ad  praidi&um  Vicum ,  ora- 
tione  fa^a,  in  circuitu  ip/ius  Vici  cum 
ferula  ,  quam  manu  gefiabat  ,  cospit 
ire,  a:  muhitudinem  Jerpentium  congre~ 
gans ,  adunavit  eas  in  lcco  quodam  mo- 
dicum  cavato  .  Ibique  pratcipiens  eis  in 
nomine  Domini  cun^iis  diebus  mantre  , 
dicens  etiam  .•  Si  contigerit  vobis  u- 
fquam  progredi ,  praecipio  vobis  in 
nomine  Oomini ,  nemini  hominum  g 
noceatis  .  J^fe^e  ufque.  in  hodiernum 
dlem  oiediunt  cunlat  Jihbattm  iilum . 
S:d  q-4um  a  magno  atfl»  contiKgst  eas 
eaU/iiri  ,  VK^tntur  aliquantuium  pera- 
gfarc  pi*  Vuum ,  &■  ptr  domos  intra- 
«,  iL^  ad  ignem  ufque  ptogredi ;  ali- 
quando  inter  duos  jacentes  in  ledo  in- 
•vcniuntur ,  aliquando  veto  in  cunabulo 
tum  puero  cubare  abfque  ullo  nocumtnto . 
Efl  auttm  locus  iile  ,  ubi  praedi&ae 
rr.antnt  ferptntrs ,  modicus  ^  qut  manent 
in  petrarum  foramimbus  '  «^  ifi  locus 
ipfe  fitus  juxta  .Agu  x,-*ne  fiuvium , 


berent .  Manebant  igitur  praedi6it  fepa- 
ratis  &  fejun&is  cttlulis ,  tifque  ad  ho" 
ram  plenam  tertiam ,  fe^undum  infittu- 
tum  illis  erat .  Ibiqut  PJalmis  ,  Hymnis  ^ 
OYatiombus  unufquifque  vacabat .  Nem» 
pergibat  &c,   (d) 

,,  «^  (e)    adoltfcentts    propriis    confpe^ 

„   dibus  ambos 
„  Semper  ineffe  jubet  ,    fed    C^  artibus 

„   imbuit  illos.' 
„  Praefettimque   jocis  belli   fub  timpore 

,,   h.tbentis , 
„  Q_i   fimul    ingcnio    crefcentis    mcntis 

„   ^  atvo , 
„   Robore     vincebant     fortes     animoque 

„   Sophiftas  , 
„   Donec  jam  cun^os  fuptrarent   fovtittf 

„   Hunnos . 
„  Militiae    primos    tunc    u4ttila    fectrat 

„  illos  . 


Std  non  itnmeriti  .•  quoniam  fi  quandc 
moveret  bella  per  infignes  rtgloHum  il- 
larum ,  ifli  tx  pugna  viiiorii  micabant . 
Ideoqut  Princeps  ille  quidam  dilexera» 
illos .  Virgo  ttiam  ,  quat  cum  ipfts  du- 
d'  Sia  futrat  captiva ,  Deo  fibi  pratflante  ^ 
Rtginae  placavit  vultum  ,  (^  ipfa  au- 
xit  illi  amortm.  Nobilis  trgo  moribus 
C^  optribus  abundans  fapitntiat ,  & 
ad  ultimum  verh  fit  ipfa  Regis  &  Rt- 
ginae  thefauris  cuflodia  cundis ,  e^  mo- 
dicur/i  detffe  quin  regntt  &  ipfa  / 

„  Nam    quidquid   voluit  dt  rtbus  fecit 
„  &  aclis , 

Gybicus  inttrea  Rex  Francorum  defun- 
gitur  ,  '&  Regno  Ulo  Cundfrarius  ti 
fttcctffit  filius  ,  flatimque  foedera  Panno- 
niarum     diffolvit  ,     atque     cenfum     illi 


,1    j  ■,      o  dtinceps 

ib)  Liber  Secundus  jam  editu<;  eft ,  exceptis  fuSfequentibus  fragmcntii . 
(r)  Haec  funt  addenda  ad  Caput  Primum  Libri  SecunJi. 

(d)  ut  in  editis. 

(e)  En  Romanenfis  Fahulae  verfus .    Hi  vero   cum   reliquis,   quae   in   hoc   frasmento 
proluori  fupcrluntj  addendi  funt  ad  Caput  Nonum  Secuadi  Libri. 


eteinteps  ttrgavlt  ,  xAt  veri  Haganus 
CKul  agnita  proprii  Dotnini  morte  ,  ////'• 
so  fugam  parat .  E*  cujus  difceffu  Reit 
tum  Regtna  tnultum  doltntes  ,  Waltba- 
tium  retinere  nitentes ,  ne  forti  /imih 
exitu  illum  atnitterent  ,  rogare  tllum 
eotperunt ,  ut  filiam  alicujui  Regis  Sa- 
$rapis  Pannoniarum  fumeret  fihi  uxo- 
rem  y  C^  ipfe  ampllaret  ilti  rura  domo- 
fque.  Quibus  Wahharius  talia  refpondit 
•veria:  Si  nuptam,  intjuit ,  accipiam  , 
fccundiim  Domini  pracccptum  ,  in  pri- 
mis   vinciar  curis  &  amore    puellae, 

„  Aedificare  domos,    cultumque   in- 
„  tendere  ruris . 

Nil  ergo ,  mi  Senior,  tam  dulce  mi- 
hi  ,  quam  femper  tibi  ineffe  fidelis; 
teque  ,  optime,  deprecor,  Pater,  per 
propriam  vitam  ,  atque  per  inritlara 
gentem  Pannoniarum , 

„  Ut  non    ulterius   mc    cogas  fume- 
„  re  taedas. 

Quum  baec  dixiffet ,  fermenet  fiatim  de- 
ftut  omnes .  Sicque  Rex  deceptus ,  fpe- 
vans  WalthaYium  recedere  numquam . 
Moxque  Satrapae  illi  certifpma  venerat 
fama  de  quadam  gente  quondam  ab 
Hunnis  dtvi&a  ,  fuper  fe  iterum  hofli- 
liter  ruente .  Tunc  ad  Walibarium  eon- 
vtrtitur  a£iio  rerum  / 

„  Quos  mox  militiam   percenfuit   ordine 

„   totam  ; 
„  Et  bellatorum  conforlat  eorda  fuorum . 
„  Nec  tnora .  Confurgit  fequtturqite  exer- 

,,  eitus  omnii , 


ANTIOUIT.  MEDIl  AEVl 


171 


Et  ecee  lecum  confpexerat  pugnae ,  & 
numeratam  per  latos  aciem  campoi  ; 
jamque  congreffus  utirqut  infra  ttli  ja- 
Mum 


B 


D 


„  Ccnflittrat    cuntus .    Tunc  utique  (la- 

,,  mor  ad  auras 
„  TolliiuT ,    horrindH    confundit    tleffic* 

,yVO-e.' 

,,  Continuoque    bafiae    volitant  binc  in- 

,,   deque  denfae  , 
„  Fraxinus  c^    cornua    ludum    tnifcebat 

,,   in  unum  , 
„   Fulminii   inque  modum  eufpis  vibrata 

,,   micahat. 
„  Fulmineos    premunt  enfes ,    el/peofqut 

revotvunt . 

Inde  eoncurrit  acies  ^  &  per  moiur» 
pugnam  refiaurant  ,  ibique  pedora  eque- 
rum  partim  rumpuntur  peBorihus  j  Iter- 
nuniur  &•  quafdam  partes  virerum  du- 
ro  umbone , 

„  Walthartus    tamen     in     medie     furit 

,,  agmine  betlo , 
„  Obvia  quaeque  mettns  armis ,  hac  li- 

,,   mite  pcrgens  . 
„  Nune    ubi    confpiciunt    hofles    tantat 

„  dare  firages , 
„  w4c  fi   praefentem    mitutbant    eernere 

„   mortem , 
„   Et    qutmcumque  locum ,   feu    dtxtram 

„   five  finiflram 
„   Waltharius  pcteret  ,   eun^i  mox  terga 

„  dtderunt . 

Quumque  ex  vi&o^ia  eorenatus  laur» 
Waltharius  cum  HA»nii  revtrteretur  , 
tnix  Falatini  Mimftri  arcii  ipfius  taeti 
occurrerunt ,  equitemque  tenebant  ,  donet 
vir  in  lytus  ex  atta  defcendetet  fetli , 
Qutmque  demum  forte  requirunt ,  fi  be- 
ne  res  vergant .  Q_ii  modicum  itlis  nar- 
tans  intraverat  autam  .  E'at  enim  op- 
pide  tapjus ,  Reglfque  cubite  petebat . 
Itiicque  in  in^reffu  Htlgundem  fotam 
offendit  tefidentem  /  cui  pofl  amabitet» 
am^texienetn  atque  duleia  efcula  dixit  .* 


n 


Odws 


17  j      DISSERTATIO  ^ADRAGlSmAQU  iRTA,       174 


i,  Ocius  huc  potum  fcrto  ,  quia  fcf- 

„  fus  anhclo. 
„  IHa  mtro  tallum  complcvh  mox   pre- 

„  tiojum  , 

rttaue  Waltbarlo  ad  blhtndum  obtulit: 
quem  fignant  recepit ,  ■virgineamque  ma- 
num  proprid  conflrinxit .  ^t  tlla  rttictns 
vultum  inttndit  in  tum .  Qmmqut  Wal- 
tharius  bibifftt ,  vacuum  vas  rtddidit 
illi .  .Amho  tnitn  ttoverant  dt  fe  fpon- 
Jalia  faifa. 


„  Provocat  e^  tali  caram  ftrmone 

,,  vtlH . 
„  Exilium  pari ter  patimur  jam  tem- 

,,  pore  tanto. 

Kon  ignoramus  enim  quod  nodri 
quondam   parentes 

„  Tnter  fe  noftra  de  re  fecere  futura. 

Q^tae  quum  diu  talia  C^  alia  hufufmo- 
di  audifftt  v<rgo  vtrba  ,  cegitabat ,  hoc 
illi  pcr  ironiam  dictrt .  Sed  paululum 
quum  conticuifftt ,   talta  illi  fatur  : 

„  Qjald   lingua  fimulas?  quid  ab  imo 

,,   ptftore   damnas  ? 
„  Ore  mihi  fingis  toto  ,  quod  corde 

„  refutas ' 

tamquam  fi  fit  tibi  magnus  pudor 
ducere  nuptam 

„  Vir  fapiens  contra  refpondit ,    c^  in- 

,,   tulit   ijia: 
j,  Abfit,  quod  memoras.  Dextrorfum 

,,  porrige  fcnfum  . 

Scis  enim  numquam ,  me  fimulata 
mente  locutum .  Adeft  heic  nuUus , 
exceptis  nobis  duobus.  Amodo  nam- 
que  efto  mente  folicita  ,  quae  extrin- 
fecm  es  Regis  Reginaeque  thefauris 
cuHoda . 


B 


„  In  primis  galeam  Rcgis ,  tunicam- 

,,  que  trilicem 
„  AfFer ,    loricam    fabrorum    infigne 

,,  ferentem . 
„  Diripe     bina ,     dehinc     mediocria 

„  fcrinia   tolle  . 
„  His    armillarum    tantkm    da    Pan-^ 

,,  nonicarum , 

donec  vix  relcves  unum  ad  peflorii 
onus. 

„  Inde    quater    binum    mihi    fac    dc 

,,  more  cothurnum. 
„  Infuper  a  fabris  hamos  clam   pofce 

„  retortos. 
„  Noftra    viatica    Cnt    pifces ,    fimul 

„  atque  volucres  . 
„  Ipfe  ego  pifcator,   fed    auceps  efle 

„  cohortor . 
„  Haec  intra  hebdomadem  caute  pet 

,,  fingula  comple. 

Audirti ,  quod  haberc  vianti  nccef- 
fe  eft. 

,,  Poftquam  feptenos  Phoebus  remea* 
„  verit  orbes  , 

convivia  laeta  parabo  Regi  ac  Regi- 
nae,  Satrapis ,  Ducibus,  famulifquej 
atque  omni  ingenio  potus  facpius  il- 
linire  ftudebo,  ita  ut  nullus  fuperius 
fit,  qui  fciat,  vel  rccognofcat,  cur 
vel  ob  quam  caufam  fa£tum  fit  tale 
convivium  .  Te  tamen  praemoneo , 
mediocriter  vino  utere,  ut  vix  fitim 
extinguas  ad  menfam.  Reliqui  ver6 
quum  furrexerint ,  tu  illico  ad  nota 
recurre  opufcula.  At  ubi  potus  vic» 
lcntia  fuperaverit  cun£los« 

„  Tunc    fimul   Occiduas   propcretnus 
„  quaerere  partes. 


Vlrgt 


175 


ANTIQUIT,  MEDII  AEVJ 


Vtrgo    verb    di&a    viri    valde    ntewov  iA 
praecepta  complev.it  .    Et    ecee   pratfinita 
4fts  epularum  ve»it ,   &  ipfe 

i,  Waltharius  magnis  injlrmit  fumtihus 
„  ejcas. 


jyS 


Luxuria  denique  itt  media  refidebat  me»- 
sli .  RtK  itaque  ingreditur  aulam  velis 
Uttdique  feptam  .  Hifoes  itaque  folito 
Jalutans ,  quem  tnagnanimitas  duxerat 
ttd  folium ,  quem  byffus  compofuit  c^ 
ojirum . 

j,  Confedit ,  latertque  Duces    hinc    inde- 

,,   que  binos 
j,  %/fffedere    jubet ,    riliqms    locat     ipfe 

„  Minijler, 

Centenos  Jtmul  accuiitus ,  C^  diverfas 
dapts  libans  conviva  redundat ,  His 
Jublatis  aliae  rsferuntur  edendae , 

,,  Et  pigmentatas    erateres    Bacchus    a- 

,,   dornat . 
j,  Waltbarius  cun&os  ad  vinum  hortatur 

„  &■  efcam . 

Pofiquam  depulfa  fames  ^  atque  fublata 
menla  ,  Walthariui  fam  didus  Domi- 
ffUm  laetanter  adorfus ,  diteit  .•  In  hoc 
rogito  gratiam  veftram  ,  ut  clarefcat 
in  primis  ,  at<jue  vos  reliquos  laeti- 
ficetis : 

).,  J2.'*'    ^ww/    in    verbo    nappam    dedit 
„  arte  paratam , 

gifia  rtferentem  pritr erdi»em 

Jeulturae  ip/iw  ,  quam  Rfx  acciptens 
uno  hau/ia  vacuaverat  .  Et  confefiim 
jubft  "tl  quos  omnef  tali  hihitione  inci- 
tari.  Junc  citJJinte  accurrunt  pincernae 
atque  rtcurrunt  .•  pocula  plena  dgbant , 
&"  inania  jKJci^itbant , 


„  Ebrietas    Jervens    totA    dominatur    i» 

,,   aula. 
,,   Balbutit  madido  facundia  fufa  palato  , 

Seniores  fortes  videres   plantis  titubare  .• 

„  Taliter    in   feram    perduxit    Baccbiea 
,,  notftm.' 


B  Nam  in  re  volentes  Waltharius  munere 
rettaxit ,  donec  perfrfji  fomno,  potuque 
gravati ,  per  portictbus  fitrnuntur  bstmo 
tenus  omnes  pajftm .  Etiamfi  tota  Civi- 
tas  ignt  fuiffit  fuccen/a  ,  &  ipfa  flam- 
mivoma  fuper  ipfos  craffari  videretur , 
fcilicet  minitans  mortem  ,  nuHits  rtman- 
fifftt  y  qui  fcire  potuiffet  caufam .  Tam- 
dem  dileilam  vocat  ad  ft  mcx  mulie- 
rtm ,  pratcipitns  caufas  quantocius  de- 
ferrt  paratas .  Et  ipfe  de  fiabulis  duxit 
meliortm  tquorum  ,  qutm  tb  virtutem 
Leonem  vocitavttat  ipfe, 

,,  Stat  fonipes  ac  frena  fetox  fpuma»tl(S 
,,   mandit , 

Fofiquam  enim  hunc  caballum  ligamen- 
tis  foltto  circumdtderat ,  ecct  fcrinia  ple- 
na  ga^ae,  quibus  atrique  fufpendit  la- 
teri ,   atque  itinere  longo  modictlla  ponit 

cibaria  , 

„   Loraqttt    virgintat    mandat  Jfnitantia 
dtxtrat  . 


Ipftqut  veflitus  lorica  more  glgantis  , 
atque  capiti  impo/uit  fuo  rubras  cum 
cajjide  criflas  ,  ingente/que  complciiitur 
aureis  ocreis ,  (^  tatvum  femur  ancipiti 
pra:ii»»trat  enft  y 

„  t/itque    alio   dtxtrum    pro    ritu    Pan- 
„   noniarum . 
His  tamtn  ex  u»a    tanium    dat    vul- 
„  ntra  parttm. 


» 


»» 


Tune 


177       DISSSRTATIO  QUAmAGESIMAQVARTA.      178 


j,   Tunc    hajiam    dsxtrA    rapicns  ,    clj'- 
„  peumque  fittiflri  , 

neperat  ittvisi  tevri  trepldus  decedere . 

,,  Ftmtna   duxit   equum  ^    nonnulla    ta- 
,,  lenta  gerenttm . 


Ipfa  veri  !n  manibus  virgam  tenet  Ji- 
rnul  colurnam ,  in  qua  pifcator  hamum  B 
tranfponit  in  undam .  Nam  idim  vir 
tnaxime  gravatus  erat  undique  telii  :  eb 
boc  fufpeclam  hahuit  cunBo  fiai  tempo 
re  pugnam ,  Sed  quum  prima  lumina 
Pbotbus   rubens  ttrris  ojltndit  , 


„  In  filvis    latitare   /ludent  ,   &  opaca 
„  rtquirunt . 

Erge  tantlm  timor  peclora  muliebrla 
pulfabat  ,  ut  ad  cunflos  Jujurros  aurae 
vet  venti  haereret ,  formidans  colltjos 
ractmos  Jive  volucres . 


„  Vicis  diffttgiunt ,  Jpatioja  novalia  lin- 

„   quunt, 
„  Montihus    intonfis  curjus  ambagt   re- 

„   curvos .  D 

„  v^T?    urbis    Populus    Jomno  ,    vinoque 

„  folutus . 
,,  Sed  poflquam  furgunt ,  du&orem  quo- 

„   que  requirunt , 
„   Ut  grates  faciant ,  ac  Jefid  laude  Ja- 

„  lutent. 

^ttila  nempe  utraque  manu  caput  am- 
pltxatui  y  egrediturque  thalamo  ipfe  Rex . 
IValtbarium  doltndo  advocat  ,  ut  pro- 
prium  quaereret  forte  dolorem.  Cui  te- 
Jpondent  ipji  Minijlri ,  Je  non  potuijje 
invenire  virum  •  Jed  tamen  Princtps 
Jperat ,  eumdem  tValtbarium  in  Jomno 
quittum  recubare ,  tentum  haBenus ,  ae 
eccultum  locum  fibi  delegifje  Jopori  ,  O- 
ipirin  vnh  Rcgina  (hoc  illi  nemen  e- 
tat)  pojiquam  cognevit  Hildegunde  a- 
Tom,  IX, 


befje  ,  nec  vefiem  deferre  juxta  fuetum 
morem  ,  trifiior  Satrapae  immenfis  flrc- 
pens  clamoribus  dixit, 

„  O  deteftandas,  quas  heri  fumfimus 

,,  cfcas ! 
„  O  vinum ,  quod  Pannonias  dcftru- 

,,  xerat  omnes  ! 
j,  Quod    domino     Rcgi    jam    dudum 

„   praefcia  dixi , 
„  Approbat  Kte  dies ,    quem  nos  fu- 

„   perare  nequimus, 

Heu  !  hodie  imperii  noftri  cecidiflc 
coiurrna  nofcitur.  En  robur  proca- 
buit,  &   indyta  virtus  ! 

,,  Waltharius    lux    Pannoniae  difccf- 

,,   lerat  inde. 
),  Hildegunde    mihi    caram    deduxit 

„  alumnam  ! 

Jam  Princeps  tfftri  nimiA  Juccendttuf 
it&.  Mutant  priortm  lattitiam  motten- 
tia  corda.  Sic  inteflinis  Rex  flu&uatur 
undique  euris ,  atque  ipjo  quippe  die  fa- 
flidit  omnino  potum  &  efca>n ,  nec  pla- 
cidam  curam  membris  potuit  dare  quie- 
tem.  %At  ubi  nox  fupetvenit  atra ,  de- 
cidit  in  leBum ,  ubi  nec  lumina  claufit , 
vertiturque  frequenter  de  lattre  itt  late- 
rr,  tamquam  fi  jaculis  transfixus  effet 
acutis  .  Indeque  Jurgens  dijcurrit  in 
Urbem , 

„  %4tque  thorum  veniens  ,   fimul  attigit 

„  atque  reliquit . 
„  Talittr    infomnem    conjumjerat  %4ftila 

„  noBem, 

,/ft  profugi  comites  per  amica  filentia 
euntes .  Tunc  Rex  notum  fecerat ,  ut  fi 
quis  IValtharium  illi  vin&um  aijerret , 
moK  illum  auro  vrfliret  Jatpe  recoBo , 
Sed  nutlus  in  tam  magna  regione  futt 
inventus  Tyiannus  ,  Dux  ,  fitve  Comes  , 
M  I'» 


17^ 


ANTIOUIT,  MEDII  AEVI 


iSo 


/««  Mtles ,  /ivt  Mtrtijlcr  ,  qui  quantvls 
propyias  tjisndcre  cuperet  vires ,  IVal- 
ibaiiunt  alitjtsatfio  iratum  praefumfcrit 
armi'  itfequi .  Nosa  /iqnlr/efn  virtui  e- 
fus  fala  fuerat  p>ope  omnibus  habitaio- 
rihiis .  Q_fi  Waltharius ,  ut  dixi ,  fn 
giens  ,  nobiibus  ivit  ,  atjue  die  faltus 
requirens  &  orbufia  denfa ;  hiic  veih 
arte  a:cerfit4  pariter  volucres  arte  capit : 

4t   Nunc   falltns  vifco  ,    nmc  fiffo  deni' 
„  que  ligno  . 

Similiter  in  flumina  immittens  bamum , 
rafiebat  fub  gurgitibus  pratdam  . 

^f  Sicqut  famis  peflem  ptpulit  tolerando 
„  lebsrem, 

^amqtu  tote  tempore  fugae  fe  virginis 
Sifu  continuit  vir  l/Vaitbarius ,  laudabi- 
iis  heros . 

Et  tcce  quadraginta  dies  Sol  per 
J^undum  circumfle*erat ,  tx  quo  Panno- 
ttid  fuerat  digreffus  ah  Urbe .  Ergo  ea 
dit ,  quo  numetum  clauferat  ifium ,  ve- 
lait  ad  fltv'<um  ;am  vefpere  mediante , 
xui  nomen  efi  Rbenus  ,  qui  cwfus  ten- 
dit  ad  Urbem  nomine  Warmatiam  Re- 
ffalf  fede  nitentem . 

^,  Illic  pro  naulo  pifcts  dtdit  antta  ca- 
„  ptos  j 

quumque  tffet  trans  pofitus  ,  graditur 
proptranter  anbelus .  Orta  veth  dirs  : 
pariter  eicur^enx  praefatam  venit  in  Ur- 
•irem ,  uhi  Rfgali  coquo  ,  relipiorum  cer- 
ie  ma^ifi'0 ,  drtulera*  pifce»  ,  ques  vir 
ille  viator  dfdtrat  .  Hoi  vrh  dum  pi^- 
fnentis  condifftt  ^  appcfu-.ffa  R  gi  Can- 
dhorio ,  miratus  fat-tr  ah  alto :  Ergo 
ifiiufmodi  pifces  Francia  numquam 
oftendit.  Dic  mihi  quan^o-ius,  qui- 
ram  homo  detulit  illos  ?  Et  ipfe  re- 
/psndcHS   narrat ,    q»od    nauta  dediffet , 


B 


C 


Di 


TuKC    Piinceps    hominem    jvjpt    accerfirt 
enmdtm , 

„  Et    qmm    veniffet ,    de    re    quaejittu 

„  tddtm , 
„  Talia  diiia  didit ,    caufamque  ex  or- 

„  dint  pandtt , 

Vefpere  cnim  per  terram  refidcbarti 
ego  litore  Rheni.  Confpexi:  &  ecce 
viatorem  vidi  feftinanter  venirc  , 
tamquam  pugnare  per  membra  pa- 
ratum:  qua  re  etenim  penitus  fue- 
rat,  Rex  inclyte  ,  cinftus;  gerebat 
namque  fcutum  gradiens,  &  haUatn 
corufcam  .  Viro  certe  forti  fimilis 
fuit.  Ec  quamvis  ingens  afportaret 
onus  ,  greffum  tamen  extulerat  a-  ■ 
crem.  Hunc  incredibilis  formae  puel- 
la  decorata  nitore  aflequebatur ,  ipfa- 
que  caballum  per  lora  rexit  robu- 
ftum  ,  bina  quidem  fcrinia  non  par- 
va  ferentem  dorfo  .  Quae  fcrinia , 
dum  cervicem  fcrupes  crurum  fuper- 
ba  glomerare  cupiebat  ,  dabant  foni- 
tum  ,  quafi  quis  gemmis  illiferit  au- 
rum  .  Hic  miles  mihi  prsefentes  pro 
munere  dederat  pifces  .  Qaun.que  hoc 
Haggano  audiffst  vcrbar/i  (  refidebat  qttip- 
pe  ad  mfv.farn')  cujus  in  mcdium  prom- 
fit  de  pt&cre  v.rbum  :  Congaudete  mi- 
hi ,  quaefo  ,  quia  utilia  novi. 

„  Walthsrius   crllega   meus  reraeavit 
,,  ab   Hunni'« 

Cundharius  vero  Princeps  atque  fuperhus 
ex  hac  oratione  voctferatur  ,  ^  otnnis 
mox  ti  aula  redamat  ;  Congaudete 
mihi ,  iuheo,  quia  eazam  ,  quam  Gy- 
bicus  Rex  oater  meus  tranfmifit  At- 
tilae  Regi  Hunnorum 

,,  Hanc  mihi  cur6la    potens    huc  in 
„n.ea  Regna  retnific. 


i8f        DISSERTATIO   OUADRAGESIMAOUARTA.       182 


B 


Q^ti  quum  dixtffit  talia ,  menfam  ptde  A 
fccutit ,  cj^  exilietts  tiucere  equum  Ju- 
itt ,  i^  [dlam  componere  illico  fcul- 
ftam  ,  atque  de  enni  plebe  duodezim  e- 
lcgit  v.ros ,  "vita  inftgnes ,  &  animis 
ffobatos ,  iner  tjuos  fmul  ire  Kaganene 
jubehat  ,  quos  Hagano  fnemor  antiquae 
/idei  &  priorti  fcrtis ,  nitebatur  tren- 
Jvertire  rebus .  Rex  tamen  econtra  inflat 
C^  clamat:  Nc  tardare :  veftra  prae- 
cingitc  corpora  ferris.  Infiru&i  itaque 
msiitts  ttlii  (  nam  j^ffi^  Regis  urge- 
iat )  estibant  portis ,  ut  Waltbarium  ca- 
ferent ,  fed  omnimodis  Hagano  ptohibere 
fiudehat .  ^t  infilix  Reti  coepto  itinere 
^ejpictre  non  vult .  Interea  vir  inclytus 
atque  magnanimus  IValtharius  de  fiumi- 
ne  pergens  vcnerat  in  Silvam  ab  anti- 
^uis  ternporibus  vocitatam  /  nam  nemus 
tji  ingens  &  fpatiofum  ,  atque  repleta 
ferarum  plurima  hahens .  Iht  fuetum  ca- 
nibus  reftnate  tuhijque.  In  ipfa  itaque 
funt  *  binae  mentes  in  fectff»  ip/ius  at- 
que  propinqui  ,  in  quorura  ntedio  quam- 
•ois  anguftum  ftt  fpatium ,  tamett  fpecus 
ttcftat  ameenum .  Mox  juvenis ,  m  vi- 
^/t  ,  huc,  inquit  ,  eamus  .  Nam  pfft- 
quam  fugiens  ^varorum  armis  difctffe- 
rat  ,  sie»  aliter  fomni  requiem  guftave- 
rat  idcm  ,  quam  fupcr  innixus  clvpeo  / 
vix  clau/erat  oculos .  Tum  dewum  belli- 
ia  dtpfsneiiS  arma  ,  dixit  virgini ,  in 
c-ujus  gremium  fuerat  fufus :  Circum- 
fpice  caute  ,  Hildegunda,  &  nebu- 
lam  (i  toUi  videris  atram,  taftu  blan- 
do  me  furgere  commone  .  Eciamfi 
magnam  confptxeris  ire  catervam  , 
ne  fubito  me  excutias  a  fomno,  mi 
cara,  caveto;  fed  inftantem  cunftam 
circa  cxplora  regionem.  Haec  ait: 
flatim  oculos  conclauferat  ipfe  deftdtran- 
tes  frui  jamdiu  fatis  optata  requie . 

),  y4ft  ubi  Cundharius    veftigsa   pulvire 
„  vidit. 


D 


„   Corniptdem  rapidum  faevit  telcarif^tlf 

„   iirgtt. 
„  Acceleratc,  viri :  jam  nuac  capie- 

„  tis  cumdem . 
„  Numquam    hodie    effugiet;    furata 

„  talenta  reiinqueC, 

Illico  inclytus  Hagar.o  eontra  ntots  rtd^ 
didit  ifta:  Unum  tantUm  verbum  di- 
co  tibi ,  Regum  fortifiime.  Si  toties 
tu  Waltharium  pugnafle  videres ,  quo- 
ties  ego  novi  caede  furentem,  num- 
quam  tam  facile  fpoliandum  forti 
putares,  Vidi  Pannonicas  acies,  quuta 
bella  egerent  contra  Aquilonarcs  feti 
Auftrales  regiones : 

„  IUic    Waltharius    propril     virtute 

,,  corufcus , 
„  Hoftibus  invifus  ,    fociis  mirandus 

,.  obibat  . 
„  Quifquis  ei  congrcffus  erac ,    mos 

,,  tartara  vidit , 
,,  O  Rex ,  &  Comites  ,  cxperto  crc- 

„  dite,  quantum 
,,  In    clypeum     furgat  ,    quara    bsne 

,,  torqueaC  haftam. 

Sed  dunt  Cundharius ,  malefanJi  men-. 
te  gravatus  ,  nequaquam  flt^i  poffet ^ 
ccflris  ptoptrabant  .  K^t  Hiltgund  dt 
•vertice  montis  precul  afpiciens  pulverem 
fublatum  ,  vtnientes  fenfit ,   ipjura 

,,   Wahharium     placido     taffa     vigilart 

„  moKebat . 
„  Eminus  illa  rtfert ,   quafdat»  volitaft 

„  phalanges  , 

Ipfe  v'.r>)  oculos  tonfas  fomno ,  glauct^ 
mate  purgans , 

,,  Paulatim  rigidos  feffo  veftiverat  artus . 

Quumque  paululum  properaffent ,  tnulier 
corufcantes    ut    vidit    bafias ,   ftupifaBa 


I 


i83 


nimls ,  Hunnos  hinc  ,  inqult,  habe 
mus :  &  illico  in  ttrratn  cadcns  effatur 
tatia  triftii  :  Obfecro  ,  mi  Senior  , 
mea  colla  fecentur,  utque  tuo  non 
merui  thalatno  fociari  ,  nuUius  jam 
ulterius  patiar  conforcia  carnis.  Cui 
Waltbarius  : 

„  Abfic,    quod    rogitas  .    Mentis  de- 
,,  pone  pavorem . 

Ipfe  Dominus  ,  qui  me  de  variis 
facpe  cduxerat  periculis, 

„  Is  valet  heic  hofles  ,    credo  ,    con- 
„  fundere  noft.os. 

Hstec  ait ,  oculofque  adtolltns  tffjtur  ad 
iplam:  Non  adfunt  heic  Avares,  fed 
Franci  nebulones,    cultores  regionis . 

ft  %/iffiisit    <$>'    gnofcens    adjunxit    talia 
«,  tidem  : 

En  galeam  Haganonis :  meus  coHega 
veteranus ,  atque  foius.  H>;  Htyos 
introitui  ftat  onis  adibat  ,  inferius  Jlan- 
ti  ptaedicens  Jic  mulitri:  Coram  hac 
porta  verbum  mod6  ja£la  fuperbum : 
hinc  nullus  rediens  Francus,  qui  fuae 
valeat  nuntiare  uxori ,  qui  tantum 
praefumferit  toUere  gazae .  N^  dum 
jjermonem  compleverat ,  i^  tcce  humo  te- 
nus  corruit ,  ^  veniam  petiit ,  quod  ta- 
lia  dixit.  Poflquam  autem  furrexit ,  con- 
templans  cautius  dixerat :  Horum  ,  quos 
video,  nullum  timeo .  Haganone  re- 
moto .  Nam  ille  meos  per  proelia 
fcit  mores  atque  didicit ,  tenet  & 
hic  etiam  fat  callidus  artem ,  quem 
fi  forti  valentem  dum  intercepero 
folum  ,  ex  aliis  namque  formido 
nulla. 

„  v4Jl    ubi    Wahhatium    tali    Jlatione 
„  receptum 


ANTl^UIT,  MEDIl  AEVl 


18+ 


A    confpexit  Hagano  Satrapat  mox   ifia  fa- 
perbo  fuggerit  vetba: 

„  O  Rex ,  mi  Senior,  defifte  laceffe- 

,,  re  bello 
,,  Hunc    hominem  .    Pergant    prim» 

„  qui  cun£la  requirant. 


B 


C 


D 


&  gentem  ,  &  patriam ,  nomenque, 
&  locum  reliftum ;  vel  fi  fort^  pe- 
tat  pacem  fine  fanguine.  Q^^i  li:'t 
inviius  diflo  Haganoni  acquieviffet  ^ 
mifit  illico  mandans  IValthanum  red- 
dere  pecuniam ,  quam  dtftrrhat  .  ^J 
quod  Waltb^rius  tclia  fertur  dediffc 
vtrba:  Ego  Patri  fuo  eam  ron  tuli, 
neque  fibi  •  fed  fi  volueric  eam  ca- 
pere,  vi  defendo  eam  tffundens  al- 
terius  fanguinem.  Q^tumque  haec  de- 
nunttata  fff  nt  Cuidttafio ,  protinus  mt- 
ftt  ^  q'ii  eum  oppugnar  nt  ^'  vir  autem 
ille  fortis  ut  erat  ,  vifitittr  fe  ab  ip/is 
moJicum  difn/rni,  illico  interf  :it , 
Rx  auttm  ,  ut  vidit  ,  i^  ipfe  prcttnus 
feroci  animo  fuper  eum  vrtitur .  Wal~ 
tharius  verb  nihl  formtdam  ,  fed  ma- 
gii  ut  fupra  vitil'tfr  inftabat  prorlio, 
Cepit  autem  id^  ex  illis  Wattharius  vi~ 
doriam  ,  occifis  cunciis  ptatter  Regem 
&  Haganonem .  Qiti  quum  eum  »uUa~ 
tenus  fuperare  pcffent .  Jimulaverant  fu- 
gam .  Sperans  ergo  Wahharius  eos  indt 
dif^edere ,  reverfus  in  flatione ,  acctpti- 
que  omni  fuppelle^ili  fua ,  i^  ipje  mox 
cum  Hitdegunda  afcenfts  etfuis  coepit  i- 
ter  agere .  Q^mmque  Wahharius  egreffus 
effet  ab  antro  quinque  vel  oHo  fladia  , 
tunc  laeti  pofl  terga  ipftus  recurrentet 
mimorati  viri ,  quaji  viBum  eum  /am 
extra  vupem  cogitabant.  Contra  quos  il- 
lico  Wahbarius  ,  quaft  leo  infurgtns  , 
armis  perteHus  fortiter  debellabat  btl- 
lantibus  fihi,  Qui  diu  muhumque  inm 
vicem  pugnantes ,  ac  prae  nimia  laffttu- 
dine  0-  ftti  <itfi:lr»tes  ,  /am  non  vale- 
bant  virorum   fonijfimum  fuperare .    Et 

ecce 


i85       DISSERTATIO  ^UADllAGESiMAOU  iRTA.       iS6 


€Cce  rejpfCientes  viderunt  a  fagnta   iVal- 
tharii  vafiitlum  vini  dependere .   (f) 

Expliciunt  Capitula  Libri  Quarti. 

Incipit  Liber  Q;aintus.  (g) 

DK  quoiam  Monacbo ,  qui  ti  ttni 
Uie  alapham   dedit . 

De  alio  Mjna.f/o,   Stabilii  nomite. 

De  ^jbate  Gjtofredo ,  qui  longe  po/i 
tnortem  fuam  cuidam  Fratri  fngienti  ap- 
paruit . 

De  latrone  y  qui  itt  vico  Nitvalicienfis 
furtum  faciebat . 

De  lupo ,  qui  t»  eiiem  Villa  putrum 
deportavit ,  (^  miitime  comedit . 

Di  vaccario  ejufdem  E::le/iae,  qua- 
liter  tum  beatus  Petrus  liberavit  a  fer- 
pente . 

Df  lu&i*  ci^  plan^u   Daemonum. 

D:  Diabolo ,  qui  in  Jinilitudinem  jo- 
ettlforis   cuidam    Fratri  apparuit . 

Di  qwixm  Sai&o,  qni  in  fimilitu- 
dinem  Pafloris  ferulam  geflabat ,  Cf  ibi 
euidam   Fratri  apparuit . 

De    Manfionario  ejufdem  Eccle/iat , 

Circa  haec  tempora  i^c.   (h) 

Carolus  (i)  Dei  gratia  Rex  Fran- 
eorum  &  Longobardorum ,  a:  Patri- 
cius  Romanorum  ,  omnibus  Epifcopis , 
%^!>batibus  ,  D^cibus ,  Comitibuf  ,  Do- 
mfflicis  ,  Vicariis  ,  Centenariis  ,  vel  omnes 
Miffos  noftros  difcurrentes ,  pratfentibus 
&  futuiis ,  Hoc  nobis  ad  fiabilitatem 
Regni  nofiri  niaxime  credimus  ptrtinert , 
Ji  illa  binfficia,  quat  anttceffores  nofiri 
ad  loca  SanSierum  concfferunt,  per  no- 
firam  au^oritatem  confirma-nus  .  Ideoque 
vif  veneraMlis  Frodoinus  Abbas  cle- 
mentiae  Rigni  nofiri  fug^effit ,  eo  q-od 
inclj/ti  antecefforts   R:gts ,  vel    Dominus 


&  Genitor  nofler  honat  memoriat  Pi- 

pinus  quondam   Rex  ,   integram 

ad  Monaflciwn  Novalicis  in  Vallt  Si" 
gofita ,  quod  tfl  in  honort  btatorum  ,A- 
pofiolorum  Petri  &  .Aidrtae ,  vel  cete- 
rorum  Sanflorum  confiruBum ,  conctffif-' 
fent ,  ut  nullus  Judex  pu^licus  in  rebus 
atqtte  fa:ultatibus  ejufdem  E.defiae  ad 
caufas  audiendum  ,  vel  freda  exigendum  ^ 

B  nec  manfiones ,  aut  paratas  faciendum , 
neque  fifejuffofes  ad  bomines  inginuos , 
aut  fervientes  tollendum ,  nec  nullas  re- 
tributiones ,  (kj  quae  partibus  F  jci  de- 
behantur  ,  requirendum  inibi  judicari , . , . 
potefii'  ,  ingrtdert  quoquo  tempott  non 
diberet .  Utde  &  ipfas  tmunitates  no- 
bis  in  praefenti  ofiendiiit  relegendas , 
per    quas    ipfum    beneficium    ufqut    nunc 

C  tempcre  confervatum  effe  cognovimus  , 
Sed  per  firmitatis  fiudium  petiit  Cel/i- 
tudini  nofirae ,  ut  hoc  circa  ipfo  %Abba- 
te ,  tjufqut  pofi  tum  Jucctdtntibus  con- 
firmart  debtrtmus .  Cujus  pttitiontm  no- 
tuimus  dtntgart  .  Std  ita  in  omnibus 
praefiitiffe  c^  confirmafje  cognofcitt .  Prae- 
cipientes  tnim ,  ut  ficut  conflat  ab  ,An- 
tecefforibus  Regibut ,  vel  Domni  Genito- 
ris  nofiri  fuiffe  indultum,  infpe^as  ip- 
fas  emunitates ,  de  omnibus  rthus  ipfius 
Ecclefiae  infra  Regna  Deo  propitio  no- 
fira  Franciae ,  Italiae ,  in  quibuslibtt 
pagis  &  territoriis  y  fub  tmunitatis  no- 
mint  cum  omnibus  rtbus  conceffis  va- 
Itant  pofftitrt  i^  dominart ,  <^  nulla 
rtqttifitlont ,  ntc  ullum  impedimentum  a 
Judicibus  publicis  tam  nofiro  temport , 
qua/n  dr  Juccedentium  R;gum  txindt 
habtrt  non  prtimefcant .  Sed  ut  dixi- 
mus  fub  integra  emunitatt  ahfqut  in- 
troitu  Judicum  in  D:i  nomine  refedeant . 
Et  ttt  hatc  auHoritas  firmior  habeatu* 
vel  diuturnis  ttmporibus  conjtrvttur ,  ma- 


tm 


(/)  Heic  fequitur  Caput  Decimum  Libri  Secundi  er^itum. 
(g)  Defideratur  in  editis  Synoofis  fequentium  Capitulorum. 
(h,  Sequitur  in  editis  pag.  y^o. 

(i    Haec  adHenda  funt  ad  Caput  Visefimum  Libri  Tertii, 
(ky  ferti  redhibitiones. 


i87  ANTlJ^UIT, 

ttu  prepria  fuhtev  eam  decrevimu^  roko- 
eare ,  &  de  annnJo  nsjire  jujjirnui  fi- 
gillare . 

Slgnnm     ls5v  /  ^    Car$ll  gloyicfifjimi 
J^  Rcgii . 


Wigbaldus  ad  vlctm  Radoni  reccgnovi .    B 


Data    X.  Kalendas  Junias ,  tA/tKO    XI. 
&  V.  (1) 

Atque  ha£tenus  fragmenta  Chro- 
nki  Novalicienlis.  Peto  nunc  ve- 
jiiam  ,  fi  figmentis  hifce  fubne6lo  , 
non  figmcntum  quidcm ,  f<:d  dubium 
monumenrum  ,  videlicet  Synodum  Sy- 
riacam ,  nemini,  ut  reor,  haftenus 
vifam ,  quam  immortalis  memoriac 
Fridcricus  Cardinalis  Borromaeus  Ar- 
chicpifcopus  Mediolanenfis  c  Syro- 
rum  Lingua  in  Latinum  fermonem 
convcrtcndsm  curavit ,  atque  in  Am- 
brofianam  Bibliothecam  a  fe  inflitu- 
tam  intulit,  unde  illam  ego  haufi . 
Atque  utinam  Synodus  ifta ,  uti  ve 
nerandam  prima  facic  antiquitatem 
praefert ,  ita  germanus  &  revcra  ve- 
tuftiflimus  foetus  dicenda  foret .  Ve- 
rum  hoc  pratftare  nequeo ,  metuens, 
ne  Cardinali  doftifliiro  lufum  lufe 
rit  Syrus  aliquis  fpe  lucri  ex  huju- 
fmodi  mercc  concepta .  Habita  hacc 
dicitur  ./frtno  Undecimo  Je/dargtd  filii 
Saporis  Rfgis  ,  videlicet  Perfarum  , 
qui  Mtfopotamiae  ,  ahifve  Syriae  par- 
tibus  tunc  dominabatur.  Auftor  eft 
Theophanes  in  Chronico,  eodem  An- 
»0,  quo  Arcadius  Theodolii  Magni 
filius  patri  in  Imperio  iucceflit,  hoc 
eft  Anno  Chr.fti  CCCXCV.  delafum 
quoque  fiiHTe  lldrgatdi  Regnum  Fer 
farum.  Quum  crgo  Annus    ejus   Un- 

<<)  Reliqua ,  ut  in  editis . 


MEDU  AEVl 


188 


dccimus  in  Annum  Ohrifli  CCCCV. 
incidat,  co  ipfo  celebrata  fuerit  haec 
Synodus,  dum  tamen  ab  illa  abfit 
omnis  fraudis  fufpicio .  Et  fanc  fuk 
eodem  Ifdegarde  Kege  fioruit  Marth- 
thai  EpifiOpus  ,  Mi^opotatniae ,  vir  exi- 
tnla  pietatt  praeditm  .  Illum  cjufmodi 
tlogio  ornat  Socrates ,  Hiffor.  Eccle- 
fiafl.  Lib.  7.  Cap.  8.  qui  &  narrat  » 
ejus  fanftis  monbus  &  hortamentis 
Regem  adeo  fuiffe  commotum  ,  ut 
Maruthae  permiferit  ^  ubicumque  velltt , 
E:clefiai  aedificare.  Exinde  apud  Per- 
fas  Cbriftiana  R-.ligio  latius  propagata 
efi .  Parum  etiam  abfuifl"e  tradit,  quia 
Ciirifto  fuum  nomcn  Ifdegardes  de- 
derit  :  quod  5c  Thcophanes  confir- 
mat .  Haec  ergo  re£te  collineant  in 
Regem  &  tempus,  quo  codfta  dici- 
tur  Synodus  iftj.  Ad  ifta  acccdant, 
quac  [Iluftriflimus  &  Clariflimus  vir 
Jofeph  Simonius  Afl"emanus  ante  pau- 
cos  annos  in  Tomo  primo  Bibliothe- 
cae  O  ien'alis  adnotavit,  dum  Sanfti 
Maruihac  A£ta  illuftraret.  Is  ncmpe 
Chronicon  Syriacum  laudat,  a  Oio- 
ryfio  Patriarrha  Jacobirarum  compo- 
fitum,  in  quo  San£tus  ille  Epifco- 
pus  floruifl^e  traditur  Anno  Chnftia- 
nac  Aerae  CCCCXIV.  diciturque 
duobus  Conciliis  in  Regno  Perfarum 
ctlebratis  praefuifl^e  ,  e  quibus  pri- 
mum  habitum  fuit  ,  imperantc  Ar- 
cadio  Augufto  ,  alterum  imperante 
Theodofio  juniorc  Augufto  .  Quarc 
confluunt  &  ifta  ad  perfuadendum 
nobis  ,  re«era  celebratam  fuiffe  Sy- 
nodum  a  San£lo  Marutha  ,  cujus  A- 
£la  tort  fiis  ulque  ad  nos  fervata  fue- 
rint  .  Veiiim  dum  cgo  ,  quae  fe  rni- 
hi  obtulere,  publici  juris  facio,  pri- 
mo  perpendatur  veLm  ,  an  Rcx  Je- 
jdargen  rt£le  Sjporis  R::gis  filitn  ap- 
pellatus  fuerit.  Deinde  num  ejufmo- 
di  Concilium  facile  putandum  fit  in 

Sym- 


i8^       DrSSEiyrJJIO    QiJADRAGESlMAQUiRJA,       i^o 


Symbol-J  pronuntiaffe  ,  fe  ampk6li 
Sarttli*m  Piraclnu>n  vlvun*  de  Patre  & 
F.llo  .  Quum  enim  in  fine  adnota- 
tum  fuerir,  Synodum  iftim  fuiffe  ha- 
bitam  po;1  Sytoduns  CL.  idcd:  Epi- 
fcoporum  ,  in  Concilio  Conftanrino- 
poli  ano  OEcumeni<o  Primo  congre- 
gafo  um  Anno  Chnfti  CCCLXXXI. 
Sy  r.bolum  tunc  cfformatum  tantum- 
modo  habet  ,  Soiritum  Ssnflum  a 
Pjt'f  proceJere.  Num  &  a  FUo  pro- 
cefftrit ,  diu  pcftea  agitata  fuit  acri- 
ter  quaeftio  inter  Latinos  &  Grae- 
eos .   Quare  heic  fufpicionem   juftara 


A  aiit  conficli  ,  aut  interpobli  Conci- 
iii  ingerit  hi;]urmodi  fententia.  Ca- 
none  etiam  Oftavo  ,  fi  Cucharl  ap- 
ptllationr  Romanus  Pontifex  venit  , 
uti  Interpres  in  poft.^ema  adnotatio- 
ne  contendit  :  perpendendum  eft,  aa 
sfftflatione  prorfus  carcat,  quod  ibi 
fcriptum  eft  .  Quanquam  fortaffe  rc- 
fcrri    haec    poffmt    ad    Antiochenum 

B  Patriircham.  Reliqua  omitto  ,  ut  5c 
fuus  Leftori  crudito  fit  locus  i%  e- 
xigendo  ad  lapidem  Lydium  Opufcu- 
lo  ifto. 


Synodus  Syriaca  habita  Anno  Chrifti  405. 
atque  in  Latinam  Linguani  translata. 


Cu4nones  aliqui  &"  oydinaUonei ,  quae 
pofttae  fuere  a  Synodo  Epifcopo- 
rur/}  faSia  in  Soloc  i^  Catalfpbo»  Ci- 
vitatibtts  poteftotis  Regni  Peyfarttttt ,  in 
ie^atione  San6li  Maruthae  Epifcopi 
Miphra£lenfis  ad  Jefdarged  Regem , 
Anno  Undecimo  ipfius  Jefdarged  filii 
Saporis   Regis . 

Convenere  Epifccpi  qudraginta  in  So- 
hc  &  Cataijpbon ,  6>'  eyant  ipforutn 
praecipui  Ifaac  Catholicus  i^  Archie- 
pifcopus  ipfius  Soloc  &  Cataifphon , 
&  Marutha  ejus  fratcr.  Et  confedete 
in  Ezdefia  wagna  ipfius  Soloc  &  Ca- 
taifphon  Mcnfe  Fchmarii  ,  tertia  fcri^  , 
Et  quutn  le^iff.nt  Ep  flolam  mtffam  ad 
ecs  ab  Occidente  ab  Epifcopis  in  terra 
Romanorum ,  &  conjcripti  erant  Cano- 
ties ,  qtii  pofiti  fuere  in  Occidente  ,  po- 
fuerunt  ipfi  Canones  bos  ,  qui  fcripti 
funt  infia. 

1.  In  omnibus  E-.hftis  prius  Ofatio 
C^  precatlo  ^  obfectatio  C^  fupplicatio 
eW  'atur  coram  D:o  vivo  i^  fanHo  pro 
R'<^i'm  ,  kir'  Ptincipihus  ,  ut  hibiiatio- 
ttem  tranqnlUm  &  qitiet-!.n  bahitimus 
tum  tota  fanciitatt  i^  jufiitia ,  &  ipfi 


Hon  excogitent  cogitationem  fuperbam  ^ 
afperam  adversus  Populum  Dei . 

Symbolum  pofitum  ab  ipfis 
Epifcopis  iftis  Perfis. 

II.  f~^Redimu(    in    unum    Deum    Pa~ 

\^„,j  trem  omnipotenttm  ,  qui  per 
Filium  Juum  fecit  Coelum  i^  Terram  , 
D  c^  per  ipfum  condita  funt  fecula  fupe- 
rius  &  inferius  ,  &  infuper  fecit  re- 
furreSiionem  &"  gaudium  toti  creaturae . 
Et  per  ipfum  Filium  fuum  Unigenitum , 
qui  natus  efi  de  ipfo  de  fukfiantia  Pa- 
tris  fui  ,  Deus  de  Deo  ,  lumen  de  lu- 
mine  ,  Deus  verus  de  Dro  vero ,  natus 
iir  non  faBus.'  qui  efi  Filius  naturae 
Patris  fui  j  qui  propter  nos  homines , 
qui  per  ipfum  creati  fumus ,  &"  prepter 
nofiram  falutem  defcendit,  ^  induit 
corpus  humanum ,  (^  fa&us  efl  Homo , 
&  peffus  ,  &  refurvexit  tirtia  die  ,  & 
afctndit  in  Coelum ,  i^  fedit  ad  dextC' 
ram  Patris  fui ,  (2^  venturut  judicare 
vivos  &  mortuos .  Et  Confitemtn  in 
Spiritum  vivum  e^  Sanftvjm  Paracls- 
turn  vivum  de  Patie  &  Filio,  j»  «- 

na 


ipi  ANTI^UJT, 

na  Trinltate ,  in  una  fub/iantia ,  /s» 
utta  voluntate ,  amphxantet  Fidetn  CCC- 
XVIII.  Epifcoporum  habitam  in  Ni:ae- 
na  Civitate .  Qiiae  ejl  profeffio  nojlra  , 
&  Fides  nofira  haec  ,  qttam  accepimus 
a  Patribus  noflrii  San&is ,  definitio  po- 
fita  a  Syncdo  fanBa. 

III.  Quicumque  Epifcopus  fiat  ab  U»o 
Epifcopo,  aut  a  duobus  ,  deponatur  fa- 
Hus  i^  faciens .  Itaque  quum  fit  Epi- 
fcopus ,  conveniant  Epifcopi  in  Civitatem 
fllam ,  pro  qua  inquiritur  Epifcopus  , 
<&"  con/ilio  &  cogitatione  Communitatis 
rogitent ,  C^  exquirant  de  viro  ,  qui 
habeat  curam  pauptrum  ,  C^  recipiat 
hofpites ,  ^  reficiat  anguftiato  ,  &"  ci- 
bet  orpbano,  C^  viduas ,  d^  pecuniam 
/uam  ad  ufuram  non  det ,  &  fuborna- 
tionem  non  admittat  ,  d^  i»  facies  in  : 
judiciis  non  accipiat  ,  &  a  gula  (^ 
dile&ione  ventris  elonget  fe ,  &  /it  ver- 
bo  &  fapientia  &  do&rina  Scripturae 
die  noBeque  exercens  fe ,  ci^  fit  in  eo 
intelle&us  &  prudentia  dirigendi  omnia 
convenientia  Ecclefiae ,  quae  requiruntur 
ad  gregem  Chrifli .  Uide  congrigati  E- 
pifcopi  cum  facultate  &  cum  Epiftola 
ipfius  MetropoJitani  &  ^rcbiepifcopi  in 
Populo  e^  E:clefiia  ejus  ,  quod  fit  ante 
ahare  [anilum  tempore  ,  quo  offertur 
Sairificium ,  imponatur  Euangclium  fan- 
Hum  fuper  caput  ejus ,  e^  extendant 
dexteram  fuper  eum  omnes  aequaliter . 
Et  qui  eft  inter  eos  caput  &  Senior 
ceteris  congregatis ,  illt  ipfe  recitet  ordi- 
nationem .  Et  poflea  acctdat  Epifcopus  , 
qui  eft  ordinatus ,  C/"  p<^aeficiatur  a  Me- 
tropolftano  magno  Catholico  Solec  C^ 
Cataifphon ,  ferens  fecum  Epiftolam  ab 
Eptfiopis  illis  ,  qui  eum  ordinarunt . 
Qui  verh  aufus  fuerit  c^  nobis  &  E- 
ptfcopis  alium  fecerit  aut  in  vita  aut 
in  morte  juxta  dcfinitionem  iflam  pofi- 
tam  a  Synodo  magna  a:  fanfla  ,  faBus 
(^  faflor  a  toto  CUro  EicUfiae  fint 
mtferieeraia  rejicsatHr , 


MEDIl   AEVI 


192 


B 


IV.  Circa  Eunucbos  verh  fecunahm 
quod  ordinatum  efl  in  Syncdo ,  ita  d^  «0* 
fervamus ,  qttia  omnis  vir ,  qui  volun- 
tate  propria  abfcindit  fe,  ^  naturam 
fuae  conditionis  laedit ,  hic  in  Eccltfia 
non  admittitur .  Quod  fi  in  fua  pueri- 
tia  a  dominis  futs  vioUnter  aut  a  bat- 
baris  abfciffus  futrit,  aut  in  infirmitate 
decifus  eft  a  Medicis ,  admiititur  irt 
CUrum  EccUfiae ,  id  quod  permitsit  ei 
Canon  EccUfiae  . 

V.  Circa  babitatrices  ,  ficttt  juffum 
eft  a  Synodo ,  omnei  nos  factmus ,  quia 
deinceps  omnis  vir  Epijcopus  ,  aut  Pre- 
sbyter,  aut  Diaconus ,  aut  Subdiaconus  , 
aut  CUficus ,  cujus  habitatio  cum  femi- 
«is  fuerit  ,  i^;^  honefle  c^  fan&e  feor- 
fim ,  «t  decet  ordinem  minifterii  EccU^ 
fiae  ,  non  fuerit  monaflice  viri  cum  vi- 
ris  ftorfum  ,  &  feminae  cum  feminit 
feorfim  ,  hic  in  tniniflerio  E.cUfiae  nt- 
bifcum  non  recipitur . 

VI.  Circa  lucra  ohfcoena  &  conven- 
tionts  ,  &  ufurae ,  de  quibus  tnanda- 
tum  efl  in  Synodo  ne  fiant ,  cmnes  nos 
alacriter  fervamus  ,  quia  deinoeps  omnil 
vir ,  qui  in  miniflerio  E:cUfiae  noflrae 
eft  in  aliquo  graduum  CUricatum  ,  &" 
ufurls  &  conventionibus  utitur ,  alienus 
EccUflae  noflrae ,  miniftetioque  noflro  efl  , 
i^   commixtionem  nohijcum  non   habet  . 

VII.  Circa  auguria  ,  ^  incantamen- 
tum ,  C^  opera  atiena  iniquitatis  &" 
peccati  ,  haec  ,  quae  ccmpttunt  Pagani- 
fmo ,  Cf  ligationes  ,  &  veneficium  ,  (J^ 
totus  cuhus  Daemonum ,  haec  omnia  a- 
natbemate  i^  maUdiBionibus  ab  omni- 
lus  Ecclffiii  ,  eir  filiis  Fidei  ncflrat 
negentur  •  i^  qui  inventtis  fuerit  in  a- 
liquo  ifloium,  fine  mifericordia  ejiciatut 
a  tota  EccUfia  Chrifli ,  i^  ufque  in 
aeternum  mifericordia  non  fit  fuper  eum , 

VIII.  Canon  vetb  ifle  in/unSiut  in 
Synodo ,  ut  bis  in  anno  quoUbet  con- 
gregentur  Epifcopi  in  Synodo  ad  invi- 
cent ,  ut  per  terum  congregationem  omnis 

diffenfio 


ip» 


DmERTATIO  QUADRAGESIMAQVARTA,       194 


diffefi/io    C^    calumniae    cefftrtt  y    rcgatu 
tnagno    pratcipuos    Synedi    rogamus     & 
ftfjuadtmus  ,    ut    in    duos    annos  ,   idt/l 
jecundo  quoifue  anno  fttnel  congrtgtntur , 
fedetite    R  gs    i»  Soloc    &    Cataifphon  , 
<&'  fcrihente    ad    noa   Dominus   Mstropo- 
litanus  magnus ,  &  %Ar:bitpi[copus  ,  qtti 
ftdet  fuper  tlfonum  Cucharum  ,  alacri- 
tcr    congfegamur  ,    &"    ad    adorationem  , 
&    bortortm    Pattrnttatii     ejus    conveni- 
tnus ,  <^7-   quidjutd  fuffrit  nobis  in  vtr- 
io    Oei   fiyie    tnoia    ex\tqutmur ,    &    le 
gem  ,    quam    tn    Cb/i/io    Domino    nojiro 
impoHit    ncbis  ,   ncipmus ,  e^     cum   tre- 
more    &    atnote    ejus    voluntati    conjsn- 
timus  . 

IX.  Qj'oad  domum  vtih ,  in  qua  funt 
eecipiertat  h-;fpitts  &"  pauperes  ,  ut  in 
omnibu)  E:clefiis  i>o/l'is  fit  difl'<nata  , 
confentimus  ac  perfua(i  jumus ,  ut  npor- 
teat  per  epiftolam  reciptantur  ab  Epi- 
fcopo  ad  Epijcopum  e)us  Jociutn  ,  at*t  a 
Preil yttro   ad  ftbt  fimtlem  . 

X.  v//:  ne  ecctdant  Prtsbyttri  & 
D:acones  &  Suhiiaconts  ad  ttf.Borium 
pouperutf  ,  lcd  ftt  notum  coenaculw^i 
Clertcorum  &  fortioncs  tnde  non  fit  li 
cititm  eis  fumtre ,  »c  foni  dtaecut  g^ 
tn/uria  adveT''us  libtrtatem  Ec^lefiae 
contingant ,  omnts  r.os  confenfimus  ,  & 
COiflentirntt'  . 

Xi     1-1  lo'0  qtioque  dif.umhndi 

iti  ccenai-ulis  »oi>  ffi  »» lugtntium 

neque  in  nuptit:  .  Q_HCumque  eft  tn  Ec- 
clifia  '^  P>esiy:e-u  attt  C?"  Diaconihui  , 
gut  &  Subdiuionts ,  aut  fttiis  flatus , 
aut  conltcratii  ,  aut  cufiodibus  januat 
ccr^ltnttmus  ,  I4t  nutlo  mo4o  liceat  ets 
di:''''t-here . 

XII.  U'que  in  o^ni  die  D^minico 
Itg.ttw  Et*artgeliutK  cum  aliis  Libris  , 
&  vctium  ia'ff;yatur  ufque  ad  tertiam 
bofatn ,  i^  4«  quattam  boram ,  ^  tunc 
Sactifi  <iim  iffratur,  omnts  not  conve- 
mtns  tffs  !:,fi.„mt4S  , 

Tom.  IXt 


B 


C 


o 


XIII.  i^uontam  auttm  multa ,  fuae 
funt  ftrmont  tllo  Canonum  Synodi  San- 
dae  illiui  Nicaenae ,  rectpimus  ,  adjudi- 
camus ,  ut  quilibet  vir  aut  Epijcfput 
Mttropolitanu) ,  qui  praeefl  trihus  aut 
quatuor  aut  quinque  Eptfcopis ,  aut  c- 
tiam  pluribus  forte  ,  fcribat  ipjos  Cana- 
nts  tftos ,  &  coram  ccul-s  fuis  fint  fem- 
pir ,  &  fecuncii.m  tes  conftituant  Epi- 
jcopi  omne  negotium ,  &  fecundkm  eos 
flatuant  convenientia  pto  Poteflatibus 
jttii  ,•  pefl  ve>h  pauca  ipjotum  aBuum 
Synodi  Epijcoporum   Perjavum . 

XIV.  Sidttio  quoque  Choitpifcopi  tnul- 
ti ,  qui  eff.ciebantur  in  una  rtgione , 
ftu  Dioecefi ,  deinceps  non  fiat  ^  ntque 
Jirt  plutes ,  fed  vnus  Choteptfcopus  fit 
ttni  Epijcopo,  &  jufficiat  ei  ,  C^  ubi 
Junt   ftutrs ,    intetea   abfolvantur , 

XV.  Et  fittgulii  Epifcopts  in  Civi- 
fatihttt  luts  unu}  ,/ltihtdia.onus  fit  de- 
fli-fiatus  eis  ,  qtti  <^  rationalis  mc  pru- 
rfens  &  fapiens  tfl  in  Jtrmone  ac  do- 
Brina  /  fitqtte  ei  cttra  circa  pauperes  , 
&  Joli:itUi  hofpitut» ,  i^  verfatus  itt 
mrni/ierio  Ecctefiae ,  ad  ccrri^endum  C^ 
ordinandum   omnta   conveitentia . 

XVI.  Et  dtt  Drmtrtico  Jttprr  catbe- 
drattt  concionem  Dtaceni  ptaeiente  Epi- 
fcopo  ,  ip:e  praedicet  Euangdtum ,  ipfe 
lcgat ,  <6f  de  omni  optre  rtquijico  ad 
tniaiflertum  E^ctefiae  ipje  jubeat ,  C^ 
brachtvm  &  lingua  O'  hotiorar.s  Evi- 
fccpo  iple  fit ,  &"  vcltifit(.tt  otuita  E- 
pijccpi  per  eum  fiat  palotn  ,  gj^  Pnsby- 
teros  Juper  ledUia  ipla  Jtfiere  curet ,  ^ 
in  capite  D>aconorum  ipfe  l'deat  fecun- 
dhm  ordmtm ,  quo  Jederit  Epifccpus  Ju- 
ptr  th-onum  . 

XVII     Item     Minifiros    h»s ,   qui    v$- 

caittur   Exotci/iae ,   fppfr   fanuas    tempore 

r.iinifltrii  ip/e  confl.tuat ,  C^    Libros   Le- 

Sotibus    ip/e   iniw^git   (S'   tradantuy  ^   f^ 

j  Prtibyterts   ^    Dia.onis   ^    Subdiaconft 

tple    dtflrtbuat    H  bdotr  a^^ctm ,   ut    ccnfe- 

j  rat  Baptijma    &  injerviat  ,A!ttti ,  i^ 

N  taveaitt 


195  AT^TJPJJIT, 

eaveant  templo  e^  tjus  otatiofiibui  c>"' 
rtbas .  I»  omnibus  Eccle/iis  ,  in  qitibtts 
funt   Epifcopi,   ita  faciant . 

XVIII.  Q^ti  htbdomadas  reciptunt  , 
€^  Iwnis  E.^le/tae  cibentur ,  c^  torum 
lubile  ftt  in  domo  illa  denominata  in 
omni  loco  nomine  miniflrotum  ,  e^  omnis 
Eziltp.a  (y  Civi'a)  p<o  fua  magniiudi- 
ne  4  Jinbuantur  in  ea  homines  hrhdo- 
madis .  Circa  verh  prcventu^  ^  reditus , 
^M('  {tqutftynntur  ,  c^  dantur  vWo  illi , 
t}ui  jtdus  tjl  Mtfor-domus  fi/slis  Ec- 
cli/iae,  haec  lex  /it ,  ut  claves  difpen^a 
tionis  &  admini/irasionii  luorr  >^!tate 
fenantur,  &  q:ti  fuimus  e/i  Mijiir-do- 
tnus  ,  ab  ^ltari  teApiat  ta ,  d^  quum 
deponit  admini/irationem ,  aut  ipfe  ejus 
EpiicopMi  vult  eunj  abfolvere  ab  hoc 
negctio ,  fuper  ^liare  ponat  ipfas  cla- 
ves ,  i!^  ut  meretur  retributionem  fuam 
a  Domino  ^ltatis  ,  five  bent  five  male 
rtcipitt . 

XIX.  Quicumque  vero  vir  Prtsbyter , 
qui  in  dvitate  e/l ,  &"  aegrotans  ncn 
aegrctat ,  &  fuper  fedilia  cum  fuis  col- 
legis  tempore  orationis  non  refidet ,  g^ 
tempore  concionis  coram  ^/iltari  non  fiat , 
deponatur  a  r/tinifierio  . 

XX.  .Archidiaconus  autem  dicite  viro 
Presbytero:  offerat    Sacri/jcium  ,    quoties 
fihe/l    Epifcopus.   Qjtum    vero    Epifcopus 
adefl ,   Epifcopus   habet    audoritatem  /'.•(- 
bendi  ,    ut    vult ,    Diaconi    quoque    ita  . 
0-nnis    vir    Diaconus ,    qui    in    Civitate 
tfi ,  &  aegrotans  non  aegrotat ,  (&■  tem- 
port  orationis  non  reperitur  in   Ecclefta , 
C^   in  ordine  Diaconorum  in  Populo  non 
fiat    ttiam ,   quum    ah  %/4rchidiacono    ju- 
tttur    aceipert   flolam ,   &   afcendert    ad 
ftaile  le......  a^  accipert  Ltbrum ,  iir 

Ifgere ,  &  ubi  legerit ,  rttrfus  rtlinqucrs 
tninifierium  fuum  ,  tif  vagari ,  fubeat 
peenitentiam  fibi  convenientem  j  qtiin  nc' 
qut  in  Diaconio  liceat  ei  rtltnquere  Po- 
pulitm  ttmpsrt  orationis ,  €7  ftdtre  in- 
tns ,   tsifi    forte    aegrctans    aegrctat :  fed 


B 


MEDIl  AEVl  196 

A  cnm  fo:;is  fuis  in  ordine  fiet ,  &  ttm" 
pore  facrifizii  toram  ,A'tari  flit ,  donee 
abjolvatur  ttmpus .  u^dversks  Diaconem 
hatc  convenienita  [ptrneniem ,  aitClorisa- 
tem  hahet  ipfe  x/^/chidiaconu! ,  ut  jtt- 
dicium  fecundiim  /us  fuum  ulcifcatsir 
contra  eum  . 

XXI  Subdiaconorum  quoqut  eaiem 
fimilitudint  finguli ,  qui  temport  mtni- 
fierii  non  reperiuntur  in  E:cltft»  ,  r.tfi 
ae^rotent ,  aut  dilctdant  altquo  ,  t^  i* 
Chiro  Pfalmis  non  fiant ,  &"  ad  ja- 
nuas  Templi  temport  minifltrii  non  ca- 
vent ,  ftfi.iantur  extra ,  ne  indulgentia 
ifla    fru   millities   plwimos   corrumpat . 

XXII  ^rchidiaceni  autem  trit  haee 
omn'a  convenientia  rogare ,  ac  ir.quifcrt 
/inguloi  .  Et  fint  tjus  confilio  ntrr.ini 
Pitsbyttrorum  ,  attt  Diaconorum  ,  aat 
Suhdiaconorum  ,  aut  Clericcrum  liceat 
adire  rus  ,  aut  ad  aliquem  altum  locum , 
ftd  ut  diligenter  <ir  jplendide  decet  ip- 
ftcm  v//'  -hidiaconum  miniflrare  in  Eiclt- 
fia  Chrifli  ,  &"  tffe  extmplum  bonum 
multis  . 

XXIII.  Queniam  ipfe  efi  luctrna  Ec- 
cltfiae  C^  lumen  coram  Epifcopo ,  verb» 
az  doElrina  fua  neque  apprehendatur  mos 
ifit  vttus ,  neque  fit  ampliut  praefente 
fcilicet  Preskytero  feniort  non  tfftrt  Sa- 
crifieium  ille  funior  ip^o.  Ob  han:  cauf- 
fam  omnes  feniores  dimittunt  ,  &  t- 
xeunt ,  quippt  qui  locum  dantts  illit 
funioribus  y  nam  coram  Epifcopo  ,  fi  ah 
eo  jubtatur ,  licet  illi  funiori  ceteris  in 
annis  offtrre .  Quod  fi  coram  Epifcepo 
celebrat ,  e^  coram  fociis  fuis  fenieribut 
ft  celebrat  felum  autem  abfente  Epifco- 
po ,  qui^umqut  Pnshyttr  celebrans  ma- 
joris  efi  honoris  ,  five  ftnior  fit ,  fivt 
junior .  Ergo  omnihus  Presbyttris  (^ 
Diaconis  non  licet  eis  deferert  j4ltart ,  CT* 
difcedert ,  quamvis  conveniens  fit  exhibe- 
re  bonorem  fibi  invictm  ftcundhm  verbunt 
ipfius  ufpcfioli  jubintis  ,  ut  honcre  quis  f§- 
ciumfmim  vtlutife  dignttm  magii .  reputet . 

XXIV. 


D 


1^7       DISSERTATIO  gUADRAGESmAQUARTA.       ip8 


XXIV.  Circa  tnorem  qtioque  iflum  A 
eontemntndum  ,  qui  fubintravit  confu/e  \ 
&  non  competenttr  ,  ut  qui  parvuli 
funt ,  do&rinamqm  Scripturae  tto»  in- 
telligunt ,  facile  &  leviter  dextera  Sa- 
etrdotis  eis  imponehatur  ftne  difcretione 
Cf  iMamine  ,  deinceps  definitio  ifla  fit 
juxta  praeceptum  Synodi  ,  quia  fuper 
tninorent ,  triginta  annos  natum  ,  dtxte- 
i/a   Presbyteratus  non   impmatKr .  B 

XXV.  hem  non  liceat  Epifcopo  or- 
iinare  Fresbyteros ,  Diaconofque  in  locis 
fimplicibus  ,  »«7?  in  Eccle/ia  ante  „4ltare  . 

XXVI.  Qui  verh  ignarus  eft  in  da- 
firina ,  nift  David  totum  ( ideil: ,  Pjal- 
ttrium  )  i^  ore  fuo  recitet ,  ntqy.t  Sub- 
diaconui  fiat .  Sed  admoneatur ,  ne  fiat , 
dontc  totum  David  ^  ore  fuo  addijcens , 
te.itet.  Ob  hanc  enim  licentiam  erit  ob- 
ttntbratio  in  Eccltfia  .  Quod  fi  contige- 
rit ,  &"  accepertt  quis ,  prius  non  erudi- 
tus  ,  dexteram  Ptesbyteratus  aut  Diaco- 
natus  ,  rurfus  colligat  fe  ,  addifcat  &" 
cenfideret  doElrinam  ,  ne  dortnitent  Mi- 
nifiri  Chrifii ,  &  fint  idiotae  iti  verbo 
ae  do&rina  fua  , 

Pofl  verb  alia  y  &  Ipfis  geflts : 

XXVII.  Omnis  veth  Epifcopus  in  fua 
Diotcefi  &  Civitate  potefiatem  habet  ipfe 
trdinandi  Prtsbyteros  &"  Diaconos  iir 
Difcipulos,  &  aedificandi  Ecclefias ,  & 
0ugtndi  omnia  bona  ,  quae  volutrit ,  ut 
fit  txemplum  benum.  Epifcopus  vtth  il- 
It  Mttropolitanus ,  qui  praeficitur  ipfis 
Epifcopis  fmtribus  fuis  ,  ficut  tfl  hono- 
fandui  in  ipfis  Epifcopis  ftcundhm  gra- 
dum  fuum ,  ita  convtnit ,  ut  ad  eum 
pertineat  fcfibere  cedulam  ,  CJ?"  motere 
Catbolicum  circa  quodlihtt  ntgotium  ^  quoil 
tpntigtrit  inttr  ipfos  Epifcopos  ftbi  pro- 
xintos  ,  i^  fub  tjus  manu  funt .  Et  ipfe 
montat  fratres  fues  de  ee  ,  quod  fcrihi- 
tur  fibi  a  CathoUco  ^  (^  ah  ipfomtt  fct- 
t9  Catholi:uf  quoilibet  nepotlum  ctuin 
mtf   iilos  ^    quod  fi   fontigerii^    &  fit 


querela  aliqua  inter  Epifccpam  &  Epc- 
fcopum ,  aut  inter  Prtsbyterum  eut  Dia- 
conum  ,  &  fuum  Epifcoputn  ,  five  ob 
convenientiam  minifltrii ,  five  quod  ipfe 
Epifcopus  fonh  non  fe  gefit  fecundum 
caritattm  heni^ne  &■  humiliter ,  intttftt 
eis  Epifcopus  Mctropolitanus  ,  qui  prattfl 
eis  ,  juxta  qtsod  fcriptum  efl  in  Canone 
Synodi  magnae .  Q.  ""^  fi  fo^tius  fit  ipft 
M:tropolitano  ntgotium  quodctimque ,  C^* 
non  valeat  paciftce  abfolvere  iUud ,  f:ri- 
bens  moneat  Catholtcu^n  ,  ij^  liberetttr  a 
contritione  ,  (  ideft  ,  faflidio  )  .  Et  ipfe 
Catholicus  fcrihat ,  a:^  fecundum  fapien- 
tiam  fuam  jubeat  &  abfolvat  negotia . 
Epifcopo  verh  illi  metropolitare  non  li~ 
eeat  ^  ut  quafi  vi  dominantet  aggredia- 
tur  negotia  Dioecefis  alicttjus  Epifcopo- 
rum  ,  quibus  praetfl ,  (jb'  inquirere  vi 
res .  Std  manens  loco  ftto  ipfemet  Me- 
tropolitanus  fcribat  ad  ipfum  Epifcopunt 
illius  Dioecefis  circa  illud  fcandalum , 
quod  audit ,  fi  obtemperat  ti .  Sin  att- 
tem  montat  Catholicum  ,  uti  fttpra  fcri- 
ptutn  efl .  Quod  fi  voluerit  ipfe  .Epifca- 
pus  Dioecefis  in  commemoratione  Mar- 
tyrum  ,  poflulet  ab  ipfo  Metropolitano  , 
qui  praeeft  fibi ,  &  invitet  eum  in  Dioe- 
etfim  fuam.  Hoc  tjtts  erit  Epifcopi ,  qui- 
cumque  fit ,  ut  fi  vtlit  complactte ,  qui- 
hus  praeefl ,  habet  au&oritatem  ipfe  Me- 
tropolitanw  convocare  ipfos  ceteros  Ept- 
fcopos ,  C^  conflitutre  Epifcopum  illum  ^ 
qutm  volutiit  ipfa  Civitas  .  Poflquam 
verh  ordinavit  eum ,  tranfmittat  eum  cum 
Eptfiola  ad  CathnHcum  dir  ptrfi.ietut 
ab  ipfo.  Ettra  vetii  ifta  non  ha!>et  au- 
&oritatim  Epifcopo  Metropolitano  fupra 
Epifcopos  illcs ,  qui  fuh  eius  mant4 ,  ne- 
que  hnc  poteft ,  ut  gufa  &  itta^nititdine 
ventris  inquirat  ros  acctpiendi  &  dandi » 

Expliciunt  Canones  pofiti  a  Synod» 
Epilcoporum  Perfarum  ,  velut  «*  virtu- 
te  Canonum  illorum  Synodi  magnae  Nt- 
catnae.  U^a  (&•  hac  parte  ftuminis ,  & 
alia  tl"    illine  Cataifpbon    &  S<-U:  vo* 

N  z  eant 


rpp 


cjttt  (crn  ,  fed  ma  rfl .  Tempui  borum 
Canonmn,  P:rfar:'.»s  cjl  tempus  illud , 
quod  cft  poft  Synodum  CL. 

Anonymi  Interpretis  Adnotationes 
in  hanc  Synodum . 

Chca  hanc  Synndum  nota  primo ,  Le- 
clor ,  quod  lich  tanta  futrit ,  ac 
fit  Latinorum  ivtduftt  ia  ,  transferendo  fci- 
H:et  in  Latinum  fermonem  aliayum  na- 
tionum  dodrinas ,  ut  ipfis  folis  inpenii 
fagacitatem  omnibus  numeris  abfolutam 
tnerith  adfcfibere  nobis  liceat :  eos  ta- 
tnen  ba&enus  quamplurima  fcitu  dignif- 
fima  apud  nos  Chaldaeo  -  Syros  i^ir  ^A 
tabes  latent  doJIorum  opera  ,  quinimmo 
fert  omnia. 

Nota  fecundo ,  Catholicurj:  iftum,  cu- 
jus  mentionem  faepe  numero  haee  Syno- 
dus  facit ,  effe  ^rmenorum  Patriarcham . 
Sic  enim  ufque  in  praefentfm  diem  eum 
wocant  ipfi  ^fmeni .  Itaque  haec  Syno- 
dus  habita  fuit  inter  Epifcopos  .Arme- 
nos  ,  Catholicos  tamen  ,  titqut  E:clefiat 
Romanae  tunc  temporis  obedientes  ,  ut 
fatet  in  Prooemio  hujus  Synodi . 

Nota  denique  ttrtio ,  Metropolitanum 
illum  Cucharum  ,  cufus  in  O'la>o 
Canone  fit  mentio  ,  tffe  Pontificem 
Romanum  ,    tum    quia    haec  ptaepofitio 

apud  nos  SffOS  tum  fignificat ,  qui  ma- 
jorem  ft  habet  neminem  .  Q_h  quidem , 
fi  Secularis  tfl  ,  Imperatorem  agmjcimus , 
fin  auttm  Eccttfiafticus ,  Pontifictm  Ro- 
tnanum  intelligimus .  Q_iatr.obrtm  quum 
in  hoc  Canont  fiat  ejus  mtntio ,  non  ut 
Seculatts  fed  ut  Ecclefiaftici ,  non  alius 
quM/n  Pontifex  Romanus  effe  poteft:  prae- 
fertim  quum  hoc  ipfum  cclligatur  ex  ip- 
fomet  modo  loquendi  Canonis  .  Hoc  au- 
tem  notaverim  ,  tenens  ,  ^u&ores  hnjus 
Synodi  fuiffe  Catholicos  ante  Schifinatis 
ttmpora . 


ANTI^UIT,  MEDJI  AEVl 


2CO 


B 


Porro    in    Philofophicis  ,    Thtolo- 
gicis,    atque    Afcecicis,  quantum    u- 
tiHum ,    quantum     quoque     inanium 
rerum  ,  Ingenia    Italorum  ,  dum   bar- 
barica  Saecula    fluerent,  nobis    dedc- 
rint ,  nihil   tft  quod    ego  commemo- 
rem  ,    in     vafto     praefercim     campo, 
qucm    integrum    percurrere    non  leve 
negotium    foret.    Illud    tantummodo 
innuam  ,  difputatum  haftenus  acerri- 
me  fuiffe,  &  adhuc  difputari  de  Au- 
ftore     aurei    Opufculi     de    Imitatione 
Chrifti  ^   quem    Galli  Johaini    G-rfonio 
tribuunt    Cancellario    Parifienlis    Fa- 
culcatis,  Germani  fuo  Thomae  de  Kem- 
pis    Ganonico     Regulari  ,     Irali     ver6 
Joanni    G  rfen    Bsnediftino ,  iis    anti- 
quiori,  quem  Vercellenfem  Abbatera 
fuiffe    opinantur .    Ad    iihm    contro- 
vcrfiam  minime  delaros  vidi   duos  e- 
jufdem  Opufculi  Codices  MStos ,  quos 
Venetiis    adfervant  Monathi   Benedi- 
ftini  in  infigni  Coenobio  Santt*  Geor- 
gii  ,  atque  egomet  fub  oculis  habui . 
Primus    membranaceus    efl  .   in  tujus 
calce    haec    fcripta    funt:    F^<to    die 
XII.   Mtnfis   Dccerr>bris    MCCC   LV.    In 
operimcnto  ligneo  Codicis   legirur  e- 
pigraphe,  in   membrana   coopcrta  vi- 
tro,   five    Speculari  crufta.     Nos  Talco 
apoellamus ,  vocem    a  Germanis  mu- 
tuati.   Eodem  tempore,  quo    fcriptus 
Codex  ,    videtur    enata    &    illa    Epi- 
graphe  ,    cujus    verba    funt:    Jchannes 
Ger/en  de  Im.tatione  Chnfti.  Alter  Co- 
dex  Chartaceus    cft ,  fcd   pcrvefuftus. 
Tifulus    aliera    manu  ,    fed    antiquS, 
additus    haec    habet:   Johannis    Gerfen 
de  Imitatione  Chrifti.   In    fine   legitur: 
Pofjidtt    ^A-zaga     Librum     dt    ftirpt 
J '.hannts  , 
Cui  fur-.rnite  caput  I  fula  facra  tegit , 
Eft  fib<    OoHatu    gtttitor,  gtnttrixqut 
Johanna : 
Ejus    funt     Fratrts    B.   fimnl    & 
Sttpbantii  , 

Tru- 


2®i        DISSERTAIiO  QVADRAGESIMAQVARTA: 


Fruftra  haflenus  quaefivi,  quis  tue- 
ric  ifte  Johjnnts  ^rx.ag''  ,  &  cujus 
Urbis  Epi/copHt  fuerit.  Felicius  in- 
quirent  Eruditi  Mediolanenies ,  apud 
quos  nobilem  fuifTe  olim  Arzagam 
genfem  novi.  Aetate  faltem  Johan- 
nis  hujus  ,  fortaffe  tamen  &  antea  , 
cxaratus  ille  Codex  fuerit. 

Sed     quando     lupra     vidimus ,    ne 
barbaricis  quidem    temporibus  omni- 
no  excidiffc  ftudia  tAritbmcticae ,  Geo- 
metriae ,  &  vf/}ronomiae ,  repeto  nunc, 
praccipue  fub  finem  Saeculi  Decimi , 
Geometricis     operam     dediffe     faepe 
mihi     iaudatura     Gerbertum     Mona- 
chum  ,    patrii    Aurelianenfem  ,    qui 
Romanus    Pontifex    fub    Silveftri    II. 
notrine  Anno  Chrifti  DCGCCXCIX. 
clcftus  ,    magnum    nomen  ,    magnam 
^uoque  invidiam  iibi  comparavit,  & 
Scholas    in    Italia    reftaurandas    cura- 
vit ,  uti  in  praecedenti  Differtatione 
tnonui .  Haec  ejus  ftudia ,  praecipue- 
^uc  Geometricae  figurae,  ab  ipfo  u- 
furpatae,  oculos  &   mentem  indoftae 
gentis   adeo  praeftrinxere,   uC   is    pro 
Mago    &    praeftigiatorc    tunc     habe- 
retur ,    &    injuriofa   fabula  ad    poftc- 
ros  etiam    manarit .    Exftat  adhuc  e- 
jus  Traftatus    <ie  ^baco ,    five    de  »//- 
ritbmetica  in  Ottoboniana  Bibliotheca 
MSfus ,  &  Epiftola  dc  Gcometrica  ifuae- 
flioHe    ad    Adalboldum  ,    uti    &  Tra- 
£ratus  de  Geometria .'  quae  duo  poftrc- 
ma  Opufcula  evulgavit  V.  CI.  P.  Pe-  ' 
zius  Monachus  Benedi£i;inus  Tomi  g. 
Part.  2.  Thefaur.  Anecdotorum .  Sed 
&  ipfum  rei  ^^graviae ,    feu   raenfurae 
agrorum  ftudiofifiimum  fuiffe,   prodi- 
dit  Wllelmus  Goefius    in  elegairiti  e- 
ditione    Scriprorum    ejufdem    rei    A- 
frariae,   Amftelodami   Anno  MDC- 


B 


D 


202 
LXXIV.    pro;;urat^.    Nam    in    Notis 
pag.    142.   quaerens  ,    an  Julim   Fron- 
tinus  auctor  fueric  fragmcnti  cujuldara 
agrarii,    id    fibi   minime  videri   fate- 
tur  ,    tum     propter    inclegantiam    o- 
peris  ,    aliafque    ob    cauflas  ,    tum   e- 
fiam,  ut  ait,  quod  batC  in  MStit  ad~ 
Jcribi  videam    partim   M,  Juttio  Nypfo  ^ 
partim   etiant ,    ut  efl   in   MSt^',   Donfh» 
Gerberto    Papae    &•    Philolop^  .  .  Tura 
pag.  15(5.    earumdem   Notarfem  ;    Li- 
belium  de  Colortiis ,  a  Rigalrio  &  Hol- 
ftenio  eidem  Frontino  adlcriptum,  nc 
iplum  quidem  tanto  viro  tribuendum 
ceniet,  ejufque  argumenra  fententiam 
hanc    mihi    omnino    perfusdent.    Li- 
ceat  mihi  in  rem   iftam   proderc,  ad» 
lervari    in  Elunfi  Bibliotheca   Libel- 
lum ,    recenticri  manu   exjratum  ,  & 
nonnulla     complcftentem     fragmcnta 
ejufdem    rei    Agrariae  :    quae    omnia 
fub    titulo    unius    Marci  Junii    Nyp/l 
de  Menjuris  veniunt .    Undique   vitiis 
fcatere,  quae  Gocfms  evulgavit,  )c.m. 
norunt  Eruditi.   Ultra  ctiam  modum 
depravata  funt  ,   quae   in   Efterfi  Co- 
dice  leguntur  .   Quum   enim   imperiti 
amanuenles    neque  voces    ncque    ma-« 
teriam    intelligerent   Artis   Agrimcn- 
foriac,  paffim  impingebant,  ac  mon- 
ftra    ad    pofteros    tranfmifcre  .    Atta- 
men  ex  quo  animadverti  ,  inter  ipfa 
fphalmata     aliquid     occurrere  ,    undc 
Goefianae  edicioni  aut  pracfidium  aut 
cmcndationem  obvenirc  poffe  fum  o- 
pinatus,  quacdam  cx  ca  farragine  cx- 
cerpta  infcrre  huc   ftitui  ,    nihil   mo- 
ratus    textiis    vitia ,    quae    dcrergenda 
vix    quifquam    fibi    fumat .    E.-uditis 
viris  fortaffis  &  ifta   aiicui  ufui  effs 
polcrunt . 


i.  jy- 


20  J 


ANTISIUJT,  MEDIl  AEVl 


2C4. 


M.    JUNII    NYPSI 

DE    MENSURIS, 


NOtum  (a)  efl    omnibus  ,  C</- 
/«,  pacnes   tt  ftudiorum  no- 
Jirorum  manere  funimam .  I- 
deoqut     primum      (edulitatis 
tneat  impendium   judicio  tuo  ejferre  pro- 
pofui .  Nam  confequi  inter  aequalei  quem- 
dam  locum  ,    depofita  acMulatione  ,    ma- 
gis  conatibus  nojiris  profuturum  credidi , 
quam  inter  eos  ,  qui    in  has  parte    plu- 
rimunt   pcffunt .    Itaque  quo  cultior  quo- 
fumdam  fit  notitia  apud  te ,  omnia  per- 
iaturas  Liber  ifie   ftltinat ,    &  apud  tt 
Syrocinii  rudimenta  deponens  y  tecum  con- 
feret  quidqmd  a    me    inter  ipfam   arme- 
tum  exercitationem  accipere  potuit ,  Nam 
fi  merituf   publicam    converfationem  ,  ut 
/ufferat   univerforum  oculos  ,    a  te  potif- 
fimttm  incipiat .  Q_*od  fi  iUi  parum  di- 
ligenter  adbibitam  curam  effe  credidtris , 
ut  in  aliquam  ceffare  videamur  partem , 
iHO»  txiguum    laboris    mei  confequar  fru- 
Hum,  quod    te  monente   malignorum  lu- 
irifecerim  exijlimationem  .  Qjaefo  itaqut^ 
fi  monere  nen  eft  improbum  ,  habeam  a- 
pud  te  quamdam  excufationem ,  quod  non 
potuerit  eo  tempore  confummari  ^  quoge- 
»us  boc ,  ferventibus  ftudiis  nofiti} ,  di- 
fputatum  efi .    Omnium  enim  ,   ut  puto  , 
iiieralium   fludiorum  ars  ampla   materia 
tfi ,   cui  ne  quid  defit ,    i^  /»  bac  mo- 
dica  ¥e  fi  quid  defit ,  ingenii  animo  ve- 
ti  Judicis    cuftodiendum    tft.    Clara    fa- 
tratifjimi  Imptratoris  noftri  expeditia  me 
!»  ipfa   fcribendi  feflinatione  praepediit . 
Nam  dum  armorum  magis   *  excreor  cu- 
ris  ,    tosum    hoc    negocium   velut   oblitus 
mtermiftram ,  nte  quidquam  allud ,  qaam 

(<)  Vide  Goefium  pag.  j8. 


B 


D 


beUi   gloriam    cogitabam  .    ,At   poftquatn 
primum  hofticam  terram  intravimus ,  fla- 
tim  Celfi    noftri    opera    menfurarum    r^- 
tionem  exigere    coepit .    Erant  dandi   /m- 
terveniendi   certo    ttineris    fpatia   duo  ri- 
gores ,    quibus    in    tutelam    commendandi 
ittgens    majorum  affurgeret    moles .    Mox 
intervemu  operis  decisa  parte  ,  ferramen" 
ti  ufus    explicuit ,    Nam    quod    ad   noti~ 
tiam  pontium  pertinet  ^  Cf  fiutninum  la- 
titudinem  difcernere ,    etiarnfi    hvfti  irtfc' 
flare  ex  proxima  ripa  poterimus  /    expu^ 
gnandorum    deinde    montium   ahitudines 
ut    jcirem  ,    hos    venerabilex    Diis.    orati» 
manflrahity  quam  ego    in    omnibus   tem» 
poribus  optabam .    ,At    poftquam  mogna' 
rum    habitum    experientia    teligioftus  «- 
colere    coepit  ,    ad    confummandum    hune 
Libtum ,    velut  ad  vota   reddenda.   pro- 
peravit .    Poftqudm    ergo  maximus   Impe- 
rator  viBoriam   Dacicam   proxime  refera.- 
vit ,    flatim    ad   Septentrionalem    plagae 
annuam  vicsm  tranfire  permifit  '  ego  ad 
fludium    meum    tamquam  ad  ccium   fum 
revirfus ,  xir  multa    velut   fcripta   felia 
e^    fparfa  ,    in    ordinem    artis    taturus  , 
recollegi .  Foedum  enim  mihi  videbetur , 
fi  gentra  angulorum  interrogatus  ^  refpon- 
derem  multum .    Ideoque    rerum  dd   pro- 
fefftonem  noftram  pertinentium  ^  in  quan- 
tum  potui ,  oecupatus  ,  fpecies  ,  qualita- 
tes  ,    conditiones  ,  modum  ,   &  nt*mr*um 
perfiquens ,  fatis  ampla  tnedioeritatis  meae 
ooinio  obfervahitur ,  fi  ilta  viri  tanti  au- 
&oriiatt  fludentibus   pYofutura  judicave- 
ritis  , 


205       DISSERTdllO  QUADRAGESIMaQUaRITA.       2®5 


E^^o  ne  quid    HOt    praeteriiffe   vidta 
tnny    (a)    Ccloniae  cmnts    Maritimae  ap- 
pellaniw  .    Ex'(iimo  ,   vtl  tjuod   mart   in 
jbii   didttiitur   litorii»' j-    vel   { quod  plu- 
tibus   placet  )    Maritimas   apptUant ,  ideo 
quod  ab  jilp  bus  in  marc  dtcurtunt .   Jt 
uibus  lattrihus  intuendKrrs  tfl .    ,A  Sici- 
lia    ufque  ad  G  lliam .'    contratius    rur- 
ftts  ;  pars   v:ib  ,    tjuae  ad    ttiare    aisingit 
Mtcedotiae   *J^    Gilatiae  Epy  cs   partttn 
fptfiant .    Er^o   i»   hs   litpribus   Rotnani 
Colonot    tnijtrunt    Djcos  ......    Colonos 

dari  Mnnfcipiis ,  vel  ad  fup glendutn  Ci- 
vmm  numtrum ,  qui  (ubmde  tnoveban- 
tur  .  Pea'ie;ea  Irgetn  tulit  ,  ne  quis  in 
Italia  atr.pl ius  qcgtn  ducenta  jugera  pof- 
fideret  .  I.inUigeuet  enlw  ,  majcrtm  mi- 
nutre  tnodum  ,  /i  Jubindt  pojpdetent  , 
quod  ab  ipfo  pcffidente  coli  non  pcffet  . 
Et  ficut  Populus  Romanui  omnium  gen- 
tlunt  potiti  funt  agtos  ,  Cf  ex  hofle  ca- 
ptos  vidori  Populo  Romanc  partiti  funt , 
alics  vendidirunt ,  ut  Sabinorum  ager  ^ 
qui  dicitur  Q>taefiuarius  ,  eum  »Bis  li- 
mitibus  divtjerutit  ,  &  denique  quihu- 
fdam  arBibut  laterculis  quinquagena  ju- 
gera  incluferunt .  Omnium  (b)  enim  Met' 
Jurarum  apptllationes  confetamus ,  Nam 
Menfurae  notantur  ,  ita  &"  de  qua  lo- 
quimur  ,  apptUatur  /  &  quidquid  pot- 
dite,  aut  capacitate  ,  aut  animo  finitur  , 
aeque  longitwiine  Mcnfura  appeltatut  . 
Quid  ergo  Mtnfura  fit ,  de  qua  quaeri 
tur  ,  traSemus  .  Menfura  tfi  quamplu- 
tiut»  !&  intcr  fc  atqualium    intcrvallo- 


Ai  tum.  Menftna  finitur ,  ut  Pts :  pc?  Pc 
dtm  Decempeda  .'  per  Dectttspeda»i  ji- 
dus :  per  Pt.ff'^m  Stadiutn  :  per  Staditttn 
MJIiatium ,  &  /imilia .  Mtnjiirart;}»  ap~ 
ptllationts ,  qwbus  utitr.ur  ,  funt  duodt- 
cim  .  Digitus  ,  Uiiia  ,  Paltnui  ,  St^ta  , 
Pes  y  Cubitus  y  G^adus ,  Pa[f<*)  ,  Dt:etn- 
peda  ,  vi^us  ,  Stadium  ,  Mtlharium  . 
Minima  pars  earum  M-njuratum  tfl  Di- 

B  gitus ,  St  quid  infra  Digiiut»  wttiamw  ^ 
partihus  rtfpoKderr>us  ,  ut  dimidiat»  aut 
tertiam  partem  Digiti .  Uncia  babet  Di~ 
gitum  unitm  ,  C^  tertiam  partem  Digi- 
ti .  Palmus  habtt  Digitos  ft$t  ,  UnciaS 
ttes .  Settta ,  quae  tamtn  Sextans  appel- 
latur  ,  hjbet  Palmos  tres  ,  Uncias  ne- 
vem  ,  D  gitos  duodecim .  Unciae  quadra- 
ginta  quatuor .    Digiti    dutcnti  quinqua- 

C  ginta  lex ,  In  Pede  quadrato  ftmiptdes 
oiio  ,  Palmi  quadra^inta  quatuor ,  Un- 
ciae  mille  fexcentum  viginti  o&o ,  Di- 
giti  quatuor  mille  quinquaginta  fex .  Qyi 
habet  omnem  ifiam  menluram  agrorum , 
diligentius  (J^  fideliter  exquirenda  funt, 
Ideeque  monemus ,  ut  quifquc  fuos  fintt 
teneat ,  non  alios  lactffat  j  nam  idto  li- 
mes   agrorum  pofitus  efi  , 

-  litem  ut  difccrncret  arvis. 

Nam  ante  Jovem  limites  non  parebant  ^ 
qui  dividerent  agros .  (^icinorum  autettt 
txempla  fumite  ,  unde  poffttis  inculpabi- 
les  proferre  ftntentias .  Nam  idto  a^eit 
ptdibus  mtnjuratur ,    ut  veriiat  dtclare- 


D 


tut . 


A 


Nomi- 


(*■)  Ha^pnu<!  Frontini  verSa  ana^^  ennJem  Goefiurn , 
(A>  Swquitur  Frontini  textus  apud  Goefmm  pag.  zy. 


2oy 


JNTJJ^UJT,  MEDil  AEVI 
NoMifta  Lapidum  finalium  (a). 


2cS 


Orth^OKfus  Re&us 
rtSiuKi  a»gulu>n 
«tittit  . 


Ifoetlos  , 


EncstUdhtits  lattribus . 


Jfophttrus  Rfffus  fub- 
ttr  cortfiitutus , 


ETtfuVmtts  ,    five 
Ex^goiisui . 


Rufnbus ,  fivt  Tta- 


{a.)  Vide  Coefium  pag.  212. 


Ifectlos  . 


Pintacsr.us , 


Stptagonusi 


1  rn  n-wf  i  1 


=n 


;±j 


;    Ter^^tmts  Graec^   littr& 
Jcnptui . 


\  i     CirctiUtuf  pirramus  mt- 
I  j  tae  acutatat  ftmilis . 


Cct»f>laffus    Rumius    v^m- 

pligoneus . 


Ttr^ 


t69      DISSERTATJO  ^ADR^GESIM^^ARTA.      zio 


Tetminus  itt  fummt 
itcutus . 


Ftr¥amus  metat  pyaecifae 
fmilis . 


Emicirculus  quadratus . 


Ttrminus  infummo  acutus . 


Terniinus  Trifinius, 


Ttrminus  !n  later- 
culum  cenflitutus . 


Termtnus  rotunduf. 


Ttrminus  quadrlfi- 
nitts , 


Tom.  IX. 


Spa- 


211 


ANTlc^UlT.    MEDJI  AEVl  jii 


Spatula  cmjotia. 


II    »»— — ^— ■ 


Spatula  cutjoua. 


Termmus ,  ejul  an- 
gulum  Juljacet . 


Ttfmtnus  linta' 
tus. 


m 

Termsnus  inverfum  fO" 

fitus . 


■  1! 

II 

iL 

w 

(1 

JL 

j 

■  ,r 

w  ■  \ 

.Arctfittlum , 


Lapides  finales  in  diverfns  regtones  /ecundum  pofifionem  locorum. 


Terminus  gammatus . 


A 


Nevtfca . 


Tivortinus ." 


Varovtrrimusl 


u4nguflalis . 


,Ey 


Terminus  lineatus , 


Symmatus , 


f 

1    Emlcirculus. 

TA 

1    Ttiidtus . 

a 

li- 


A 


215       DIS^ERTATIO  ^ADR 

Imit  i    Oitntis    dicuntur   DtcimMi'  .      A 
Litnites      Scpttntrtotialts      dicuntur 

Cardints . 
Limitcs  Makimorum  &  Dtcimanorum . 
Limitts    yi^uarii . 
L<>nites   Interci/ivi. 
Limites   Lintarii, 
Lirt'ites  Sextani. 
Limitis  Nonani . 

Limites  ,  qui  curfum  Solis  fequuti  funt .   B 
Ltmites   Pratfeluralts  , 
Limitti    Montani  . 
Limites ,   qui  at^ulum  fubjacent , 
Limittf    U/l^evaltJ  . 
Ltmites    Undectmani , 
Ltmites  Solitri , 
Limitci    Graeci . 
Lmites   R-gulares, 

Limite     Subjuncivt  ,  Kj 

Ltmttes    Quinciani , 
Limites   Sutillati  , 
L<mitii    Ttmporales  . 
Limites ,  tjui  curfum  Lutme  feeutf  funt . 
Limites    Diagonales  , 
Ltmites   Depotenlalts  . 
,  Limites  Gallici . 
L>mites   Decimani . 

Limites  Coronici .  J) 

Limites   Perprtui , 
Limites   Pfijfivi . 
Limitts  ,    qui   per   antica    &   pofllca 

dividuntur . 


Nomina  agrorunt .  (e) 

Gtr  Centwiatus . 

^ger    Dtxtraius  , 
.^air  Citratus  . 
u4ger  Tritagonus . 
v^ger   Normali'  . 
,Agtr   Triumviralis  . 
%^ger  Nfonianus  poHmatus. 
*/fger  Caefarianus  afftgnatus. 


(e)  Idem  Goenn':  pt^.   t6. 

(/)  Vide  GcefiiiiT!  paq.   i  »8. 

{g)  Rurlus  vide  hunc  eutndeni  pag.  129. 


AGE^IMA^UARTA.      214 

„^ger    N<griu     tn   ^umquagenos  . 

.A^er    Mcridianus    in   vjfintitiuinque  . 

v^^rr  commutatMS  ttt  bemficio  v4ugujli . 

^ger  fiffigiatus  . 

.Agtr  Juccifivus , 

w4ger  fent/lratus . 

v4ger    Ultratus. 

.Agtr   T  ffrllatus  . 

,A2,er  Epiponicus , 

v4ger  folitriui   Sylvanus . 

ufivocatio .  (f)  Praeftandum  efl ,  quam- 
quam  dtverfa  /tnt ,  iZ^  Itnge  inter  fe 
difctrnere  dtbtant  .  Prudentiam  tamtrt 
tamdem  artifict-  hahere  debent ,  qui  jtt- 
dicaturi  funt ,  &  qut  advocant ,  ut  prae- 
flatores .  I<t  judicando  autem  menfortm , 
bonum  virum  \^  juflum  a^ere .  Diver- 
forum  fiies  quaerenda  eft .  N  que  ull^ 
ambitione  aut  fordibus  moveri .  Servare 
opinionem  mttris  ^  moribus .  Omnis  e- 
nim  artifisii  veritas  cufiodienda  efl ,  ex- 
clufis  illii  fimtlitudinibus ,  quat  falfa 
pro  vtris  fub/iciunt .  Q-iidam  tnim  per 
imprudentiam  ,  quidam  per  avaritiatn 
peceant .  Totum  hoc  judicandi  hominem 
artifi  em  exigent  tgregium .  Erit  tnint 
atquffimum  &  in  advecatienem  &"  in 
controverftam ,  de  tAiem  fiie  concordare 
mtnfon''us .  Std  hoc  poff  ffofes  atquo  a- 
nimo  ferre  non  poffunt .  Nam  dum  his 
vtritas  enpofita  futrit ,  advertus  /inceri- 
tatem  ^-tis  fa:ert  coguntur .  Multa  funt 
i»  prof'ffiont ,  quae  gentraliter  pro  veris 
fubjiciuntur ,  &  qunedam  quae  fpeciali- 
ter  ^  conjeBuralittr  ttiam  y  mttiri  yAtti- 
fices  ctguntur'. 

Apri  menfurae ,  (g) 

VFJUS    Civitas ,    priufquam    oppu- 
gnarttur ,    agtr    ejus    limitihus   efl 
afff^^^atus    ex    Legijulia.    Pofita   defe- 
O  a  (fis 


2  15  ANT  1  ^U  IT. 

clti  bn  ad  urbanam  Civhatcn  affii.-.ia}'.' 
iiam  cenfutvat  Divm  ./^ng.i/ius .  JNam 
variis  ttmpoyi/w ,  &".  admndit  in  par- 
tibui  ,  brtvcs  agri  funt  ajfignati ,  cu/tis 
ratio  itetn  datur  eirca  Oppidunt  ejus , 
Sunt  tnim  naturae  locorum ,  quat  vicem 
limitum  (trvant ,  fed  nen  per  multa  mil- 
lia  paffuum  concurrunt.  Et  termini  fiti 
fuHt  pro  parte  Silicenti ,  alii  Tyburtini . 
Tyburtini  vtr<>  diflant  a  fe  in  pedes 
CCXL.  i»  pedes  CCCXL.  t>t  pedei  CCCC- 
XX.  in  pedts  DCC.  in  pedis  DCCC.  in 
pedes  DXL.  in  pedes  DZLX.  Sdicinei 
verb  diflant  a  fe  in  pedet  CCXL.  CCC- 
XX.  CCCCLXX.  DLXXX.  DCXL. 
DCCXXV.  Q_tod  fi  ll>fj],ores  funt ,  r/- 
pafum  curfui  ftrvat:<r ,  earum  tamen , 
quat  tion  psr  multa  iniUia  ptdum  con- 
eurrunt .  E/  nt  tat  ripai  fequendas  fpt- 
rares ,  quae  intva  corpus  agri  nafcuntttr , 
&"  unaquaeque  !n  jua  fpatia  dtcidunt , 
Itx  Mtlitum  eas  prodamavit .  Et  nt  id 
aliquando   Jequamini ,  quod    tnajcr   pott- 


MEDII    AEVl  ziS 

A,  fias  li:>Htum,  reiJuraruiyt ,  tipaev:  non 
confirmat  .  Sed  fi  convzrfationis  cauiA 
tas  partes  inter  fe  cufisdiendas  ctnfue- 
runt ,  non  re&urae  imputandim  efi ,  Jtd 
concurretti  definitioni  fidts  adhibenda  tfl . 
Qjiidquid  enir/t  viarum ,  riparum ,  ca- 
vearum  ,  multo-um  agrorinn  ,  fepara»do- 
rumve  ptrmeansium  citrfus  fervatur,  Pars 
ve*h  camparum ,  &"  filvat  regwni.'  Cam- 

B  paniae  ,  vel  .Aurdtae ,  ante  a  Divo  .Au- 
gufio  veteranenfibus  data  fuit .  In  qua 
regiont  limites  Maritimi  appellantur , 
ubi  non  funt  termini  lapidei ,  fed  Itgmi 
facrificales ,  qui  ab  cKordio  fiint  co>ifU- 
tuti .  Nam  poflea  juffi*  Imperatoris  i/f- 
driani  vict  numero  Itmitum  termitii  funt 
pofiti ,  qui  ab  uno  incipiunt  fcripturge 
numerum  continert ,  ut  puta:  Tcrminus 
I.  &  Tsrmmus  11,  Tirminus  III.  Ttr- 
minus  W.  Terminus  V.  ufqut  ad  nume- 
rum  fuutt ,  vil  conclufionsm  angulorum 
agri  ajfignati. 


Q^ 


cf 


Q 


P 


Qj4orum  menjura  IfceS  diverfa  fit ,  Jid 
tamen  diflant  a  fe  in  ptdts  CL.  in  pe- 
dts  CC.  in  ptdts  CCC.  in  ptdts  CCCLX. 
in  ptdts  CCCCLXXX.  in  pedts  D.  Nam 
pars  sgri ,  quae  circa  portum  tfl  Tybe- 
ris ,  in  Jugtribns  efl  ajfignata ,  atque 
oppidanis  tft  tradita ,  &  pro  txtimo  «- 


D  bertatis  profifiioncm  acctptfunt .  Msdia 
fititem  pars  tnttr  Romam  &■  Portum , 
fptis  quidem  mtnfuris  tfl  fijjignata  fli- 
pttitus  ctecginis  adfizis ,  numeri  ed  fin- 
gulcs  angtilos  Junt  pjfignnti .  Qjtorwn 
palcrum  lcco  pojiea  laptdes  Crascr.les  ad 
jt^um  nu.mtrum ,  pedtmque  conftituti  Junt, 

Fo- 


217       DISSERT/ITIO  ^ADRAGESIM^I^ARTA,       218 


Poftea  vanis  loci,  dtficitntibus  vtmta 
"'•'  »  f^ff'  l*np-yatoris  Cae(a*ii  Tr^/ant , 
4^»'«  termiii  l  pidei  jutit  ^JftJnati.  Q_4i 
ttrmini  acdpiunt  tyenfuram  per  G  mrna. 
Dtfi-^nt  a  't  in  pedei  CC.  DCC.  DCCC- 
XL.  MXX.  MCC.  M^CCXL.  MDZ. 
MDCC.  MDCCC.  MOCCCC.  E/ui  t- 
fiim  ttrrat  fortnam  tn  tabula  atnta  ab 
Imptratore  Tra/ano  juffum  tjl  lcribi  , 
quod  limitibus  nermahbus  tnaritimis  efl  B 
fjjignatum .  Qtnnimmo  i^  fupra  Hoflis , 
quod  ift  juxta  portum ,  in  quo  terrat 
cmnis  ager  jugtrationis  malum  colltdttm , 
Jtcut  d'"    in     tttrii ,   nomimttur . 

Colonia  funonia  a  Triumviris  ajp- 
gnata  tfl ,  in  qua  limitss  inttrciftvi  funt 
dtrtBi .  Std  Humtro  ptdatura  limites  funt 


confiitutt  in  *i/.ij  quibt^laam  riv^Jif^alts 
&  cavat  ,  quat  tx  pa^iont  funt  affl~ 
gnatat .  Ttrmtnt  auttm  Junt  Silicinei 
pro  partt ,  &  d'/}a')t  a  le  m  pedts 
CCCXL.  CCC  XX.  CCCCLXXX.  &• 
DC.  Cettri  normalt:  rivorum  curjus  ftr- 
vait  . 

Colon<a  N'pe/ii  ea  li-st  fervatur,  qua 
&  agtr  Falilcorum ,  Colonia  otipirianis 
tfl  dtducla.  ^ntt,  limitts  contra  O^itn- 
ttm  ft&uras  dtducibantur .  Pojha  tx 
emni  lattre  funt  txifnuati.  Lic  t  omntt 
agri  ad  modum  jugerationis  funt  ajfi~ 
gnati ,  tamen  prcpttr  na*uram  locoium 
Jicuti  art  fizts  agrum  cenfuerunt  ,  fect- 
runt  gammaiot  ripatum  O"  (cronarunt 
natura  Jaxi  /•Jfignati^ 


Sunt  c^  termini  tnixti  ,  qnes  pro  parte 
lapidtos  pofutrunt ,  alios  ligneos ,  qui 
Sactifi.alts  appillantur  ^  qui  difiant  a 
/e  in  pedts  CCCC.  in  ptdts  DCCC.  in 
pcdet  M.  Ctteros  normalts .  Longitudo 
ptr  rivorum  curfu     ftrvatur . 

<Agtr  ^■mttillus  Itgt  Imperatoris   .Au 
gufti    eft    affignatus .     Vtteranis    eft  qui 
dim    adjudicatus  ,     &"    aeflimo    ub'rtati} 
Ugem   funt  eonfecuti ,    ubi    ttr>ytini  jun 
guntur    tam    Irmiittm  ,   qna^ii   rclurarum 
circa  iplum   Ojpidum.   Sed  extra  ttrtium 
mslltarium  lcx  Cacfariana  ootrata  tft  in 
abjoluto.     Tcmini     funt    affi^nati,     qui 
diftant    a    fe  in  prdtt    M  ^C.     alii  a  ft 
in  pedts   MCCC   LX. 

Cclonia    Spclatina    Itge    alU  e/i  affi 
g'^ata    in  modum    iu^^vationis  ,   ttrminis 


lU.  e&    Itge  msnfurant   ftrvari  a  Hoflris 
juffum  tf} , 

^ger  Tyberinus  in  Ctnturiis  eft  affi~ 
gnatus .    Poftia    juffu  Imptratoris  in  fe~ 
xagenos  quiitos  ,    prout  occupavit ,  mijit . 
Plebe    dtficitr.tt ,     al'if     paucioribus    tfl 
affignatus ,   ttrmini:   *  pltrofpicis ,  e^   in 
q:ta  obftrvatione  ratisnem  tantum  ofttn- 
duKt ,  quantum  rt^uram  limitum. 
D         Colonia    Feitnticenfts    legt    Stmprenia 
cfl    afjignata .    Std    quod    ante  Itraitibus 
centuriatis  fuerat  affignata .    poftta  dffi- 
cientibus  vtteranis  juxta    fiitm  poff  ffio- 
nis  eft  rectn/ita .  Sed  numtris  uncialibus 
;  teimiti    funt    conftituti ,    ideft    SUicinei , 
crefft ,   longi ,   qui  diftant  a   fe  in  ptdes 
M"CCC.  alii  ab  aliis .    Duo  tongt  iidtin 
I  ctiftant  a  ft  ptr   DC.    Ctttri  ^  prout  na- 


longis  lapidts    ftmiff  l-s ,    cfui  diftant  «  |^  j  tura  locorum  invenit  ^  pofiti  funt, 
ft  itt  ptdts  CCLI.  CC:CXX.    ftmis  II.  |     | 

O   ?  Ca- 

Frontin.  de  Coloniis   zmi  Gnef.  pas;.  13 1.  Pleiie  defciente  &c.   Eadem  verba  refe 
rnnrur;  plercpicis  tamen  pro  plero/picis  habet. 


ANTI&UIT.    MEDll    AEVl 


Colomta  *  Oficntium  Lise^^;r;:iii 
O-c.    (h)  o  ../ 

Colonia  *  Govis  ab  sAuguflo  dtduci 
/ujja  tfl ,  natn  a^tr  in  abfoluto  H-.uea- 
tur .  Pojita  a  Tibtrio  Caf/art  /Hgeraiio- 
nis  modum  fervendi    cauia  lapidwn  i>n- 

r/itns Rilpublicae  loca  dejignavit . 

I^am  inter  privatos  gregibus  terminoi 
po/uit ,  tjui  diflant  a  /t  parvo  intcrval- 
lo .  Facile  reptriuntur .  Sunt  &  per  re- 
Buras  foffae  inter/eJJae ,  quae  communi 
ratione  Gaviorum  in  jugeribus  limitihus 
intercifivis  funt  affignataj  ubi  cultma 
ceteYum  in  abfoluto  e/? ,  e^  teliBitm 
in  montibm  &  *  /uicicivis .'  quod  Riges 
eenfueverunt .  N^m  <^  inter  multa  loca 
btteditaria  acctpst  ejus  Populus  agrum , 
qui    fundo    /uj    ter    vcl    quater    vi:enuf 

fisus  efl  in    /ugeribuf ,   ^    /ure  ordina- 
rio    poffidetur ,    fi:ut    Interamne    Flami- 

niac ,  &  Inttraftne  Paleflina  Picenfi . 
Cafinum ,     muro     duflum ,    a     L'ge 

Triumvirali    in    jugcribus    tft    affigna- 

tum  &c.   . 

u^^fuinum,  mnro  dtt^um ,  Colcnia  Lt- 

gs     Tyiumviytilf     deduHs ,     Iter     Populo 

dibctur    pedibus    LXXX,  <Agir  e/us  pe- 

rtnnis  militibus  efl  affignatus , 

Nuceria  ,   (i)   w^ro  di<Sfa  Colonia  ^c, 
,/ftella ,     muTO     dusla    Colonia .    Nero 

Claudius  deduxit  ^c. 

Setia    (k)   in    Mtnsicipiunt    Cclonias , 


i20 


B 


D 


vtl  familiae  Imptratoris  Vcfpafiani  /uffu 
accepe/unt.  Poflta  in  laciniis  ager  ejus 
tfl  affignatus .   Ittr  Pepalo  debetur . 

Coia  (1)  Oppidum  Imperator  Hadria- 
nus   cen/uit  Z^c, 

Btneventum ,  CoUnia  tnuro  du&a , 
CoKCordia  dicla.  Dtdu^tit  N:ro  Claudius 
Caefar  c^c. 

Bovianum,  Oppidum  Lege  Julii  mi- 
lites  deduxerunt  Coloniam  .  Itsr  Populo 
debttur  per  pedts  X,   &c. 

Btville  Lege  Syllana  efl  eircumdu- 
6ium  (^c. 

Captta ,  muro  du&a.  Cchi-.U  Jitiia 
Felix ,  /uffu  Imperatoris  ^ugvfli  a  XX. 
viris  efl  afftgnata ,  Iter  Populo  dtbetur 
pedibus  C,  <Ager  e/us  Ltge  SyUni  /ki- 
rat  affignatui .  v4  Cae/are  ^ugttfto  in 
/ugeribus  ntilitibus  dividi  juff^tm  tfl  pro 
mtrito.   (m) 

Calatia  ,   Oppidum   &c. 
Claudium ,   Oppidum  ^&c.  poflea  tnen- 
/utatus ,  limitibus  efl  tenfitus  . 

Cumae ,   muvo  du&a ,  Colenia  &c. 
Cales ,    (n)    Miinicipium     muro     du- 
&ti>n  i^c. 

Inmonium  ,     Oppidum     Lege    Syllani 
<ft  mimitum   ^c,   (o) 

CalaHum ,    Oppidum    Ltge  GracchanA 
cfl  munitum  &c.   (p) 

Divintum ,   Municipfum  &e. 
Forttm  Popiilt  (q)  Oppidum  &c. 

Bola- 


'  Legendum  Cclonia  videtur. 

{hj  Vide  reliqua  apud  Goefium. 

*  Afterifcus  heic  ,  &  deinceps ,  erroris  fufpicionem  indicat.  Forte  Gavis,  ut  infra. 

(/')  Nurfia  habet  Goefius. 

(k)  Goefius  habet  Aetium,  Setia  Urbs  Volfcorum  in  Latio,  nunc  Ser.za.  Sed  infra 
eadem  rurfus  occurrit . 

(/)  Goefius  corrupte  habet  Tamirtm.  Adhuc  Oppidum  retinet  nomen  Cori  in  Cam- 
pania  Romana . 

im)  De  Colonia  ifta  multa  attulit  V.  CI.  Alexius  Symmachus  Mazochius  Canoni- 
cus  Capuanus  in  erudito  Commentario  Campani  Amphitheatri . 

(»)  Goefius  habet  Callis. 

(o)  Goefius  habet  Lemonium .  Utrumque  nomcn  corruptum  videtur.  Fmonam,  five 
Aemaniam,  aut  Anonium,  in  finibus  rtaliac,  huc  adfcifcenda  non  puto.  Neque  Hnmaiant 
five  Numanam  olim  Urbem.  Anonymus  Ravennas  memorat  Laminiam,  &  Lanimuniim , 
Italiae  Civitatcs.  Sed  &  iila  nomina  vitiata  fufpicor . 

ip)  Goefius  habct  Catti<m. 

iq)  Idem  Goefius  habet  ForKm  Lfvii. 


aii 


DISSERTATIO  ^ADRAGESIMA^ARTA:      aij 


Solaierra    Colonia    Lege    Trsumvtra' 

Cafis  Colonia  &e. 

FabraUria  ,  muro  du&a  &C. 

¥it»dt ,  Oppidum  muro  duSum .  Iter 
Papulo  non  debetur .  Jiger  ejus  fub  ^h- 
guflo  veteranis  efl  affignatus .  Cirltura 
ceterum  in  ejus  jure  &■  in  publico  re/idet . 

Haxtum,  (r)  Oppidum  Lege  Sullan4 
tnunitun   &c. 

Surrentum^  Oppidum  &c. 

Suefa,  quae  &  u4funca  dicftur ,  mu- 
fo  du&a  &c. 

Signia  ^  mttro  du&a  &c. 


B 


Teanum  ,  quod  efl  Sidieinum ,  Colonitl  ^ 
Trebula^  Municipium  &e. 
Tereventum ,  Oppidum  &e. 
Veletre ,  Oppidum  &c. 

Menfwae    YattonabiVtum    agromm» 

^ger  efl  .^rcifimus  &e.  (f) 
De  Succifivis  controverfia ,  t)'c.  (t) 
De  locis  pabiieis   five  Populi    Roma- 
nif   five  Coloniatum ,    Munieipiorumve , 
controverfia    efl  &c.    ut   ex    proximo  itt' 
Monte  Mutelli . 


BTIBDiBAi:* 


«n.iiwiwii .    ,    jiL.iifiii     1-.  I  1111 1  .1  i>iiiiw,i.^ijiiuujL,.a!; 


Nam    &  Coloniarum  &    Municipio- 
rum   fimilis    efl   conditio ,    quoties    Rei- 


C  j  puhlicae    data    ajfignataque    fuerint ,    ak 
\  aliis  obtinebHntur ,  ut  fuccifiva  eoneeffd. 


fr 


Ni^Si/iLrfifjttmifttiv^ 


De    locis   reliBis  &    etttraclufis    coi- 
troverfia  efl  in  agris  affignatis .  ReliSa 


D ,  quitate ,   five  avbitrio  eenditoris  reliSa , 
Imites  non  acceperunt .  Haec  funt  juris 


autem  loca  funt ,  e[uai  five  loeorum  ini-  fttccifivorum . 


(r)  Corrnpta  vox.  Goefiu?  habet  Gavis.  Sed  fupra  Cavis  fe  Bobis  exbibuit. 
(/)  Vide  praelaudatum  Goefium  pag,  58. 
(r)  Vide  cumdem  pag.  42. 


Ex- 


tzs 


ATSiri^UlT    MEDll   AEVl 


224 


1 

M 

n 

Extraclufa  loca  fu»t ,  quat  juris  fuccifi-     A 
vorum ,    quac    ultra    Itmitts ,     e^    uhra 
fittitimas    lineas    truttt .  Ftnitima  auttm 
linta    mtnfuraiis    tjl ,    quat    aut    aliqisa 
objtrvationc ,  aut   aliquo  ttrminorur»  or-  \ 


dint  ftrvatur .  Multis  enlm  locis  affi- 
gttationes  agrorum  &•  immunitas  fuptr- 
fuit,  ficut  &  Lufitaniae  finibus  ^w 
gufianorum . 


^^' — /\^^ 

-^ 

^^^^ 

J)t  locis  faerU  c^  ttUgiofis  conirovtrfiat     B,  ut  dt    lcterum    publicorum  in  moKtibus  , 


flu-  mat   nafcuntur  ,   quae  jure  ctdinario 
finiurttur ,   fi    de    locerum    modo  agitur , 


aut    a*d<um ,     quihus    fcunau/n    inflru- 
mtntum  finis  reflituiKdus  efi , 


Similiter    (u)    locorum     rtligioforum  ,    C    reflituendus ,     quatuor    ftgna    ea ,     quae 
fuiius    fecundhm    cautionem    ntodus    efl  j       po/uifli    in  limitsin ,   aIHs   corni.ulis  te- 

ntbls 

(w)  Vidc  Gocr/ium  pag,  28'. 


22  5       DIS^ERTATIO  ^JdOR 

tiebis  aiium  limittm ;  &  ft:  mtn,t>ras  A 
agis  y  ut  fcias  primam^  att  in  limitts 
hptdihus  Centttiiac  figna  fint .  Legt 
fcriptmam  lapidum .  St  in  ttno  rigore 
fiint  dtcfmnKum  edfcffiptum  habts  ^  ut , 
puta ,  deeimanus  primus ,  aut  fecandus 
aut  tertius ,  vel  q«a»tufcumque  in  aliis 
lapidibus  fuerit  fcriptus .  Duo  lapidts  in 
lintam  decimani .'  con^ra  alsos  alii .  Si 
verh  in  cardlne  linea  fmrii ,  fimilittr  in  B 
ambobus  lapidfbus  ttnus  cardo  fcriptus 
erit .  Ittm  ^acensm  lapidis ,  fi  fuerit , 
fi:  deprihtndis  j  ut ,  puta  ,  primum  la- 
pidtm ,  qutm  i>tjpextrts ,  fi  fcriptus  e/i 
dfcimanui  quintus ,  cardo  XII.  &  alius 
decimanus  (tntus  ,  cardo  XIV.  ^ppartt 
per  hos  duot  lapides  ,  quia  non  cardo , 
»ec  dccimanus  efl ,  illos  in  ^aconem  effe . 
Varationem  in  agri>  divtfis  fic  repo- 
Mtmus  f  ut  futa    iapidem  a  lapide  pedes 


dGE^^lM.^^UARTd.       126 

XX.  Seftperqu^  ptatcedzns  XX.  qamiam 
Jotum  tfl,  fumo  partem  XX.  Ie:m  va- 
rationis  modus  fit  ,  idefl  fi  repe/itiontm 
facies ,  ut  per  a8us  fingulot  pedes ,  quos 
varafti ,  rtponts  ,  fi  eamdem  hmitem  agere 
titctjje  futrit .  Sed  fi  ultra  tsgyos  tum 
prcdideris  txtra  pedis  XX.  mI&ukc  unum 
aBum  renormabis  pedis  XXI.  e^  fignunt 
ad  ptrptndiculum  pones .  Dtinde  i»  aliis 
pcdibus  infequtntibus  CXX.  fiiniliter  &" 
fignum  ponis ,  Deinde  appnhtnfis  figsis 
duobus ,  &  lapide ,  re^o  Imite  ibis 
finiilittr .  Si  vi:h  ire  voluetis  a  lapide , 
a  quo  exieyii ,  detrahis  in  aciibus  va- 
rationis  pidis  quantum  adjeciris  ,  fi  in 
priorem  eas ,  hac  non  folum  obftrvare 
debts ,  ftd  in  ptdes  LX.  vd  LXXX. 
phs  minus ,  pro  ut  raito  pcfluUvetit  ^ 
faetre  dtbebit . 


cxx    cxx 


cxx 


cxx 


t/4U&  «ationt ,  ut  quodcumque  (^e. 

Q^-.od  fi  monti  ordinato  ftmina  na- 
f:untur ,  omnia  Jecunditm  loci  naturam 
hihentuf ,  cum  non  idtm ,  ho:  efl  toti- 
d:m  amborum  ordints  capiant ,  qaot 
pertes  tjus  in  campo  timts  rtcte  culttl- 
labitur . 

Limitum  prima  orl^o,  ficut  Verro  ^c,(x) 

Dtclmanorum  (y)  numerus  in  Septtm- 
tyionem  ft  ertfcet ,  erit  pars  destrata. 
Sic  Jciet    te    in    dextrato    i^    in  citraio 


D 


effe .  Edimus  ftmper  partem  folidam 
limitis  ,  ut  ad  folidam  varatio^tm  ha- 
beamus .  Ut  nunc  limites  CCCLXXV. 
Sumo    parttm    XL.    ubique    convtnerit  ^ 

fit  XXXI.  Item  XVII.  fit ho:  in 

pcifiontm  Umitis  &  varationis  five  irt 
priore  rtpofitiont  faciemus  ,  c^  vttrala- 
bimus ,  ut  fciamus ,  quantum  ad  fir.gulas 
repofitiones  aut  ad/icete ,  fi  in  priore 
ibimiis ,  aut  dtmtre ,  fi  rttro  ftvertimur . 


In 


(x)  Et  pig.  215. 
(y)  Et  pag.  298. 


227 


ANTI^UIT.    MEDII   AEVI 


22S 


Ih  Mgris  dlvi/is  foUnt  lapides  in  Ctn- 
turiis  nen  pirtrt  j  ftd  funt  ttrm-ni ,  qui 
inter  limitts  confottalts  fintm  faciunt . 
%Aftam  prthendas  in  limitt .  Inttrponis 
&     Cfmprtbtndis    lapidtm ,    qui    tjl    in 


angulo  Ctnturiat ,  &  tra&abi' ,  quemo' 
do  latitudintm  ai  lons,i*udintm ,  Quod 
tibi   fuerit ,    tra&abis    fimilittr  ^    •^    hi 

potiu) artat  ponis i&  com~ 

prthtnfii  , 


X 


X  X 


X  X 


4//««  lapit  in  angule  futrit ,  z^  in 
alio  an^ulo  alius  qua/i  qui  ptrfpiciatur 
in  Zai.ono .  Similittr  duo  laptdti  .  Et 
^uia  in  Ctnturiis  paria  latira  funt  la- 
titudimSy  fimilittr    ^    quacumqut    vol- 


B 


veris ,  verfuram  facies  nermaVttr .  Et 
totidtm  quot  invtnttis  cultdlabi  ,  com^ 
prebtnfis  Umitihus  in  txtrtmitatibni  for^ 
marum . 


X  X 


X  X 


In    mgris    divi/is    ese   Jtdio    Frentine   C 
Siv.lo    fuccifiva  fiunt ,  in   quihus  Trigo- 
ni    Trap-^^a    pentagona    funt .    E'    nihii  1 
aliud  nifi  modus   jugerum  ajfignatorum ,  ( 


e^  nemen  fcriptum  efl ,  vEforum  angU' 
lorum  rat'one  confiri>"/t  Itaqtie  maxime 
previdere  de''efr.us  ,  quod  fub  ferrametto 
quidquid  occurrerit ,  tranfiatnus  .  ,/idbibtre 

dem- 


2  2P      DISSERTATIO  ^ADRAGESIMA^ARTA.      230 


dtinde  mettcndi  diligentiam ,  quis  poiiut  A 
aBus  incenfiti  imitationis  cfftBum  latc- 
rii  longitudincm  aeque  &  ferramtntum 
ptimttm  ,  ut  &  omnia  indomito  ftrpenfo 
dirig;re .  Cujus  ck  cmnibus  cornkulis 
expenfa  pondersbus  inter  fe  compara  fila 
*  xenuere  vitas  y  ita  ftrfpicere ,  dum  haec 
proxima  conjumtio  alierius  vijum  Jela 
mftiatur :  tun:  duBare  mttas ,  &  eafdem 
tranfpo/slo  inter  entremas  metas  ferra- 
mtnto  repreiendire  eodem  momento ,  quo 
ttntbantur ,  (y  coeptum  rigortm  ad  /»- 
tervtrfuram  aut  fintm  perducert.  Omni- 
hus  auttm  interverjuris  tetrantis  locum 
pcrpendiculis  oficndat ,  Cwjtijcumqiit  iscl 
tnenfura  agenda  fuerit ,  eum  circuire  ante 
tmnia  oportet ,  &  ut  ad  omnes  angulo' 
figna  poncre ,  qui  normaliter  ttc  rigore 
aguntur.  Pofito  dtindt  &  ptrptnfo  ftr- 
ramtnto ,  rigorcm  ob  Jecundo  maximo 
lateri  duHare ,  (y-  collocatis  crtpiis  altt- 
ram    partem    rigoris    mitt:rt .    Qjii    cum 

ad    txtrtmum    pervenerit ,    parari 

primi  rigoris ,  cxeat ,  &  Jeu  in  rigore 
diiHando,  quacdam  dubitando .  Incur- 
runt  valles  ,  loca  Jragoja  ,  arbores  ,  quae 
froptcr  moras  aut  fru&us  juccidi  non 
pcffunt ,  Nam  acdifita  &  maceriae ,  D 
pctrat ,  aut  montes ,  &  his  ftmilia ;  &" 
heec  quacumquc  ratione  optime  pcte/ii , 
nnnjuram  accipere  dcbint .  Si  fuerit  ergo. 
Vallis ,  qttat  in  confptciu  agentis  exfu- 
ptret ,  per  ipfam  mctis  ad  ferramentum 
appofitis  crit  dcjcendcndum .  Cujus  rigo- 
ris  inccnjum ,  ut  ft  in  contrarie  atque- 
mus ,  affii^A  ante  linea ,  capitulum  ptr- 
ticae  aequaliter  e^  pcrpendiculum  cul- 
teliare  debtmus ,  O'  ptrpenjum  rigerem 
cfitcndcre  lincam ,  in  qua  cultum  locura 
perptndiculus  ajjignat .  Nam  qucties  cul- 


teUamus  fine  hnea,  confpc&um  tterum 
facpe  excedimus ,  &  Jeflinantcs  tx  eg 
loco  itcrum  rigortm  conjpicimus :  tunc 
in  ilU  ptrtioarum  qttamvis  exigu^  con- 
vetfione  non  mir.tts  fit  dsflincli.  Qttod 
fi  jactntia  qnamvis ,  cowprrffisre  autetn 
valle  ,  &  ultra  quam  projpici  potuerit , 
evadendi  diffictdtatis  caus4,  fi:  tranfire , 
ut  ulttrionm  pariem  dti&art  minus  me- 
tas  tres .  Quibus  imprtfps ,  tranjpcfito 
Jerramento  rtciptrt  priorss  oporttat:  &• 
ptrpenjo  catli  rigort ,  quantum  rts  tm- 
gerit ,  perducere  debemus . 

Si  in  agri  (z)  quadratura  tibi  du' 
Banii  oc:urrerit  flumen ,  quod  neccjfe  fit 
varari ,  fic  facies .  Rigor ,  qtti  impigerit 
in  fluvio ,  exinds  vtrfuram  facies :  & 
in  qv.a  parte  veneris ,  tttrantem  pones , 
Detndt  tramjers  ferramentum  itt  eo  ri- 
gore ,  quem  duBaveris ,  q:ti  in  fiumt» 
impcgerat .  Deinde  tramfirs  fgrramenium  , 
&  cofnprehenjo  eo  rigorc ,  qutm  duBafti , 
vcrjiivam  Jacies  in  partem  dextram ,  Dein- 
de  cxigis  medium  illum  in  duas  par- 
tes  j  &  ibi  fignum  ponis ,  Deinde  figcs 
pcrpcnfum  ferramentum  ad  fignum ,  qtiod 
divident  duat  pants ,  quas  divififti . 
Et  fixo  fertamento  ,  &"  perpsnfo ,  com- 
pvehinjo  rigore  ab  umbilico  Joli ,  tmij- 
/«»»  perptndiculum  quum  fuptr  fignum 
ctcidtrit ,  ptrctttis  croma ,  donec  compre- 
hendis  ,  fignum  ,  quod  pojutras  trans 
fii^men .  Quum  diligenter  ccmprehende- 
ris ,  tranfis  ex  alia  parte ,  &  manente 
croma ,  du&abis  rigorem.  Ubi  fe  confs- 
cuta  fticrit  norma  tua  cum  eo  rigore , 
qutm  duBaveris ,  fignum  ponis ,  (^  txi- 
gis  ad  r.iimtrum  ad  fignum  tttratitis . 
Std  quia  linta ,  quam  ftcutus  eras ,  me- 
dia  duo  trigona  cfltndit  &c. 


(s)  Vide  Goeflum  pag.  7.8<;. 


EXCER- 


EXCERPTA 

E    C  H  A  R  T  I  S 

A    R    C    H    I    V    I 

PISANI  ARCHIEPISCOPII 

Ab  Anno  Chrifli  DCCXX.  ufque  ad  Annum  MCXCIX. 
NUNC    PRIMUM    EDITA. 


Tem.  IX.  P  IN 


*35 


IN   EXCERPTA 

E       C    H    A    R    T    I    S 

ARCHIVI  PISANI  ARCHIEPISCOPI! 
PRJEFATIO: 


Uantum  infra  Graecam  &  Romanam  jaceai; 
Eruditio  barbaricorum  Saeculorum ,  jam  alibi 
animadverti .  Quod  ergo  praeltiterunc  ha6lc- 
Dus  viri  de  re  Literaria  bene  meriti ,  in  plu- 
teis  Bibliothecarum  Libros  &  Opufcuia  MSta, 
in  Archivis  Diplomata  &  Chartas  expifcati 
funt;  haec  enim  una  ratio  fupereft,  qua  te- 
nebricofis  iis  temporibus  aliquid  lucis  adferri 
poflit.  Eorum  veftigiis  &  ego  inftiti  pro  vi- 
ribus  tum  in  0,jere  ifto,  tum  in  ColIe6tione  Rerum  Italicarum .  Ju- 
vat  nunc  proferre  fyllogen  Ghartarum  ,  quas  ex  infigni  Archivo  Ar- 
chiepifcopii  Pifani  excerpendas  duxi .  Laudandum  vero  in  primis  eft 
mihi  nobile  confiiium  lllufirifs.  &  Reverendifs.  viri  Francifci  Froftni 
Archiepifcopi  Pifani  &  Primatis ,  quod  ante  aiiquot  annos  ejufdem 
Archivi  Chartas  defcribendas,  &  in  unum  volumen  compingendas  cu- 
raverit.  Illius  exernpium  utinam  &  aliae  Ecclefiae ,  ipfaque  Monafte- 
ria ,  quibus  eft  veterum  Monumentorum  copia ,  imitarentur.  Quod 
ejufmodi  Regefto  uti  mihi  quoque  licuerit,  tnbuendum  eft  eximiae 
humanitati  illuftrifs.  ac  Reverendifs.  ejus  in  Archiepifcopatu  Pifano 
Succefforis ,  Francifci  videiicet  ex  antiquifTima  Sc  generofa  Comitum 
Cuidonum  ftirpe  progeniti.  Ut  enim  ille  eft  bonarum  Literarum  a- 
mantiflimus,  atque  erga  earum  culiores  probe  animatus,  vix  a  me 
rogatus,  quod  exoprabam  liberaliflime  conceffit.  Inde  igitur  quae  aii- 
cujus   ufus  ad  Eruditionem   barbarici   asvi   efle  poife  fumi  arbitratus, 

P  2  e» 


ea  (elegi,  rellquis  dimifTis;  Neque  enim  quaecunque  Chartae  veteres 
temporum  edacitatem  evaferunt,  luce  omnes  dignae  funt.  Ejufmodi 
honor  ac  beoeficium ,  fi  quid  video ,  illis  tantum  deferendura  eft , 
quae  opem  conferre  poffunt  ad  Uatuendam  Chronologiam  Imperato- 
rum  ,  Regum,  aliorumque  Principum  ,  aut  Roirianoruai  Pontificum  , 
arque  Epifcoporum  ;  tum  quae  Magnates  antiquorum  temporum,  aut 
inluftria  Monafteria  nobis  oftendunt,  aut  aliquid  non  vulgare  ad  ve- 
terum  ritus  dignofceodos ,  ad  Hiftoriam,  ad  Gtographiam,  ahafque 
Artes  inluftrandas  comple6luntur .  0'.Ttri  forent,  non  eruditioni ,  quae 
nihil  horum  praeferunt,  leves  nempe  donatione<:,  emphyieuticae  con- 
ceftiones,  aliaque  ejufmodi  aHa  a  plebejis  hominibus  nuUa  memori^ 
dignis  profefta.  Poftrema  haec  una  tantum  grandis  antiquitas  com- 
mendare  nobis  poteft,  qualia  fere  funt  confcrjpta  ante  Annum  Ghri- 
fii  Oftingentefimum  . 

Mulum  fane  debemus  Ferdtnando  UgheHio,  quod  ingenti  labore 
ac  ftudio  Iraliam  Sacram  primus  nobis  dederit,  earrque  tot  antiqui» 
Monumentis  refertam,  e  quibus  barbaricorum  temporum  Eruditio  plu- 
rimum  lucis  accepit.  Multum  quoque  debemus  do5t  (Tmo  Coleto,  qui 
non  folum  novam  infignis  illius  Operis  editionem  Venetiis  inftruxit, 
fed  etiam  autlario  magni  faciendo,  &  compluribus  etiam  emendario- 
nibus  locupletiorem  nobis  exhibuit .  Q^aod  tamen  non  femel  dixi  , 
heic  repetam .  Videlicet  optandum  efle,  ut  quifqi?am  bboris  impa- 
tiens,  &  cui  commodum  fit  per  univerlam  exfpariari  Taliam,  fingu- 
las  rurfus  adeat  Ecclefias,  &  earum  fuperftires  Chartas  diligenrius  con- 
fulat :  qua  ratione  aut  nova  Iraiia  Sacra  effiogi,  aut  faliem  vetus  ex- 
purgari,  augerique,  &  compleri  poterit  Hoc  in  Gallia  Sacra  praefti- 
terunt ,  aut  adhuc  praeftant  CUriftimi  PP-  Banediftmi  e  Coneregatio- 
ne  S.  Mauri.  Nempe  in  Ughellii  Opere  quam  piurima  cft"endas  Di- 
plomata ,  aliaque  vetuftatis  documenta,  non  ea,  quae  par  erat,  diii- 
gentiae  menfura  defcripta.  Hifce  adhibenda  foret  medica  manu<;.  Ali- 
cubi  etiam  confufa  eft  Epifcoporum  feries ,  &  Chronologia;  Epifcopi 
Quoque  fuppofiticii  additi ;  nullaque  ratio  habita  fuit  aliorum  monu- 
mentorum  ,  quibus  tamen  tempus  pepercit  .  Exsmplo  erunt  ,  quae 
nunc  ex  Archiepifcopali  Pifarum  Archivo  depromta  publici  juris  fa- 
cio.  Ex  iis  intelliges,  quam  parum  accurate  digeftus  fuerit  ab  Ughel- 
lio  veterum  ejus  Epifcoporum  catalogus.  Quo  quidera  in  aroumenro 
jampridem  verfatus  fuit  Clariftimus  Vir  P.  D.  Guido  Grandius,  Ca- 
maldulenfis  Abbas,  illuftre  non  folum  Pifanae  AcaHemiae,  fe^  &  u- 
aiverfae  Italiae  ornamentum,  in  Epiftola  de  Pands^ts  Anno  MOCG- 

XXVII. 


»37 
XXVir.  editd.   Sed    haec  eadem ,  ipfis  Chartls   proclu6^is,   confirrriata; 

aut  luculentius  inluftrata  in  polterum  habebis.  Quod  tantummodo  Le- 

ftorem    moni»um   volo :    qui    omnia    publica   i^6ta    praelaudati   Archivi 

Pifani    e    membranis    defcripfit ,    fuo  quidem    munere    fatis    laudabiliter 

funf^us    fuit  ,    &    fideiiter    quaecumque    intellexit ,   exaravir .    At    quia 

non  omnium  efl  probe  affequi  breviatas   antiquorum  voces ,   &  barba- 

rica  verba  &  phrafe;?,  quae    in    iis  occurrunt  :    complures    ipfe    lacunas 

in  exemplo  fuo  reliquit,  quas  complere  mihi  longe  pofito  non  licuit.' 

Quum  tamen  ex  iis  nulla   fit ,  quae  argumentum  Chartae  vitiet ,  aut 

tenebris  confpergit  :  nullam  mihi  moleftiam  ejufmodi  defe6lus  attuLt, 

nullam  inde  Le61oribus  obventuram  fpero. 


EXCER- 


*3P 


mm 


EXCERPTA 

E      C   H   A  R  T  I  S 
ARCHIVI  PISANI  ARCHIEPISCOPil 


Charta  vendltlonis  faflae  a  Sundualdo  Pifano  honorabili  vire. 

Anno  Ghr.  7^0. 


A  pletus  pariajll.  Undt  atmodo  tu  fupra' 
f-.ripio  Ftlicaufo  ipfa  medittatem  de  ca- 
fa  cum  folamtttto  haveas ,  ter.eai ,  poffe- 
deas  tu ,  tuifque ,  vel  hsrcdikus  titi  in 
perpetKa  ttmpotibus  vindici  atque  dtfen- 
das ,  i^  quidquid  exinde  agere ,  facere 
volueritls  veneiendo ,  donandi ,   ut  pctens 

fi'mifjimus    dommo    itt  tua tmturi 

fit    pottfiatem    ipla    medietatem    de    cafa 

B  vel  folamento  quia  tivi  venondavit  atque 
tradedi .  Et  quod  non  credimus  ,  nec  fieri 
potens  ,  ut  ft  contra  hanc  cartula  vendi- 
tionem  a  me  facla  ire ,  vtnire  temptam 
vero  ego  per  me  Sunduald ,  aut  heredi- 
bus  meus ,  &  mtnime  potuero  defendere 
aut  anfiare  ipfa  fuprafcripta  medietatem 
de  Cafas  de  quacunque  homine  fit  tivi 
etnturis  ,  componimus  pine  nomine  auri 
Soledos  Denarios  dece  o&o ,  quod  efl  du- 
pla  hona  co»ditionem ,  <ir'  carttda  ven- 
ditionis  in  fua  permaneat  firmitatem  , 
Unde  pro  monimine  i^  cautila  praelen- 
tis  fututi  temporibtis  anc  cartula  vendi- 
tionis  .Anfolf  'Notarittm  lcrivere  ro^avit , 
,ABttm  Pija^  per  Inditione  fuprafcti- 
pta  ftliciter . 

Signunt 

(t^  Hinc  certum  habes,  Liutprandum  Langobardorum' Regem  initium  Regno  fuo  de< 
difle  Anno  Ch.  j\i. 

(2.)  Pars  promineas  teflorum,  five  tegularum.  Subgrundes  habet  Varro  de  Re  Rullica, 


U  notnine  Domini 
Dei  nqfiris  JefuM 
Cbeifti  .  Regnante 
Domno  noftro  Liut- 
prand  Rege ,  ^nno 
Hoiiavo  (i)  ,  fup 
die  Qjtartam  Ka- 
lendis  Februari ,  per  Indittone  Tertia  . 
Confiant ,  me  Sunduald ,  vir  honorabi- 
lis ,    bae    dies    arvitrium    bone    mee    vo- 

luntatis tniente ,   neque    a- 

liquis  me  fuadente  ,  nifi  bono  animus 
meus  vindediffe ,  &  vindedi ,  tradedijfe 
fjf  tradedi  tivi  Filicaufi  ,  medietatem 
de  Cafa  meas  infra  Civitatem  cum  gton- 
da  (2)  fua  livera  ,  tam  folamentutn  , 
quam  ligname  fine  grondas  ,  ipfa  medie- 
tatem    de    cafas    cum    prtras ,    qtte    inibi 

effe  vidi tibi    Filicaufi    venonda- 

vit ,  atque  tradedit ,  de  quibus  pretium 
petivi .  En  in  prefenti  accepit  auris  So- 
lidos  nove  tantummodo ,  ficut  inter  no~ 
bis  bono  animus  in  placetum  convinit , 
€^  confiant  me  in  omnibus  effe  fupple- 
tus ,  &  nihJ  mibi  in  amplius  pretium 
ttddevire    videris  ftt    omnia    mihi    cum- 


241  t       X       C      E 

Stgnum  manus  >Jf  Sunduald  Vlr  Ho- 
norabilii ,  qui  hanc  eartula  fcrivtrt  to- 
gavit  . 

Slgnum  manus  •l^  Pertualdi  V.  D. 
teftis  . 

Signum  manus  «J*  ^udolfi  V.  D, 
teftis  . 

Signum  manus  ^  Veoglantis  V,  D. 
ttftii . 


R      P      T      A  442 

Signum  «Jt  msntis  CoUutulo  V.  H, 
teftis . 

Slgnum  »Jt  mantis  Gundualdi  V.  D, 
teftis  . 

Slgnum  tjt  manus  Rtparat»  V.  S. 
Clericus   teftis . 

Ego  .^njoif  Notarius  rogatus  &  ft' 
tetus  ab  Sunduald  ^  qui  battc  cartula 
fcripfit  &  deplevit. 


Charta  venditionis  faflae  a  Candido  Clerico,  tefte  Johanne 
Epifcopo  Pifano.  Anno  7^0. 


IN  nomint    Dominl    Dti  Jefu  Chrifti .     B 
Regnante    Domno    noftro    Llutprand 

vir  txctllentif. tjus ,   Oflavo  dt- 

cimo ,    menfe   Januario,   Indtdiont    Ter- 
tiactecima ,   Candido    venerabUis    Clirico , 

filius  condam doloni  anc  dies  ar~ 

•vltfiom   ^    benigna    voluntatem    vendt- 
^lff' 1  &   virtdedi ,  tradidi  tivi  Larino  , 

ttrruia  mea  in  locum ,  qui  dicitor 

minus  modiorum    tris ,  prope    via  publi- 

ea ,   &    caput    de &   infra    ipfa 

ttrrula  tft  uno  pero  ,   tivi   venondavi  de 

C?"   infra    ipfa    terrula    eft    dt  p. 

petivi ,   d^    i»    prefenti    accepit 

auris   foled cano    nomero    quinde- 

eim  tantum  ,  ficut  in placitum  eon- 

vine ,   &    confia  mt    i»  owinlbus 

tus  j  df  rtihd  n.ihi  in  amplius  pretium 

rtddevirt  vide mihi    cumplelus 

parlafii ,  undt  a  tnodo  tu  dencm 

ttrrula    in    prtdiBum    locum    aveas ,  tt- 

neas ,  poffe vel   beredibus    tui  in 

perpetui  tetnporibus  vlnd das  ,  & 

quidquid  txinde  agere  factrt  vclueris 

tniffimos    domino    in  tua trKturi  fit 

poteft tertula  .  Et  quod    non  credi- 

mus    ntc  fieri  p Cartula  vendi- 

tionis   a  rt,t  faila  ,   vel    tradi tem- 

ptavero  tgo  per    me  Candido ,   atit  bert- 

(i^  Ushellius  Tom.  IIF.  Ital.  Sacr.  ad  Aiinum  Ch.  741.  Epifcopum  Pifanum  exhi- 
bet  robis  /indfom.  Tum  ab  Anno  74^  ulque  ad  747.  floruilfe  Jcham/em  Epifcopum  ait. 
Habcrrns  he\c  J'hannem  in  eadem  Cathedra  kdentem  Anno  Chr.  7^0.  Maxtmus  Epifco- 
pus  Pifanus  Atlno  713.  occurrit  m  Charta  heie  edua  Diiienat.  LXXfV. 


dibus potutro,  tt  aut  tuos  bertdis 

ipfa  terrula  qualivit  homint  fit  tivi  em- 

turis  co auris   Soldos  trentas ,  quod 

efl  in  duplus  pr..,,  in  fua    manete  fir- 

mitate .  Quam   Cartul. ^nfolf  No- 

tarium  fcrivert  rogavi  ,   ubi  ptope 

ftgnum   fan&e    Ctu:is    feci    <i^     teftibus 


.^tium  Pifa  ptv  IndiBiont  Juprafcri- 
pta  feliciter  . 

Slgnum   ijf   manus  Candido  venerabi- 

lis  Ctiricus ,   qui    i fcriveie  rega- 

vit  . 

»Jt  Ego  Joannis  (i)  Epifcopus  i» 
hanc  Cartula  manu  rr.ea 

f^  Ego  .Andreas  Diaconu  in  ane  Car- 
tula  venditlonis 

^    E^o    Benedidus Notatiut 

D    Domno    Grrgorio   i^   Lodocio  huic 

i  nis  tiigatus  ab  Candlto  ventrabllis  Cle- 
rico  teftis   fubfctipfi quindice  Sel 


Ego  %^lbati  ad  Candidu  rogatus  pro- 
pria  manu  mea  Jubjctlpfi  , 

Signum  *^   tnanus  .^nfprand  venera- 

bilis   Diaconus  fillus  quondam  Tr , 

Ego  .Anfolf  Notarius  poft  tradita  de- 

E  I  pltvtt 

Char- 


243  A  R  C  H  I  V  I      P  1  S  A  N  1.  244 

Charta  venditionis  fa6lae  a  Rodoino  Fifano  viro  honefto.  Anno  730." 


IN  nomine  Domtnl  D't  mflri  Jefu 
Chrifti.  Regnante  Damno  noftto  Liut- 
prand  vir  excellenfjfimus ,  Rfge ,  u€nno 
feliciffim  regni  ejus  0  Javo  decimo  Men- 
fe  Feb/t«a>'0 ,  Indi^Tione  Ttrtiadecima  . 
Cotfia^  m'  Rodoin  vir  boniftui ,  filiu) 
guondpm  Baronciof-i ,  C?'  guia  manife- 
Jium  eft  to  tjuod  ante  as  annibus  venon- 
davi  tivi  Dondoni  aliquanta  ttrrula  in 
lo^um ,  qui  dtcitor  cd  Stabla  Marcucci ,  B 
Uno  capite  tentnte  in  terra  Chifoni ,  & 
glium  capite  ttncnte  in  terra  Ciulloni . 
De  uno  laters  corre  ( 1 )  Via  publica  , 
C?"  de  altum  laitre  eft  terrula  P-.ftnnu- 
li ,  p'us  menui  modiorum  dua ,  «J^  Scaf- 
fito .  Lem  •&  aha  pttia  in  locum  Tau- 
tina    p'0pe    terra     Haudimari ,   plus    me- 

nus   modiorum Et    petia    una  ad 

U»:io    B  lifarida  ,    U^aturio   prope   terrila 
Hxudimari  &  Cccdani ,  ftftariorum  quin 
decim .    Item   &  portionem  mtam   de   ter- 
rula    in   caput   de    terra    Barroncioni ,    ^ 

i cualii ,   quarta    portiontm    de 

ipfo  Cempo  tivi  Dcndoni  venondavi ,  & 
modh  vifo  petifti  tr,e ,  ut  tivi  exinde 
Cartu/a  venfiitionis  &  mittere  dcvre  . 
Ita  met  fa&um  eft  .  Unde  pretium  peii- 
vi  ,  <^  in  prtlente  accepi  pro  fcripta  D 
tertule  auri  S.tUdtis  Stillatus  nobus .... 
tino  nomtro  quindecim  ^  tremiffe  t jn- 
tum  ,  ftcut  inter  nobis  bono  animus  in 
placitum  convtnet  .  Et  confta ,  me  in 
omnibus  tffe  fupDletui  ,  t^  nihil  mibi 
in  ampliui  prrtium  reddevire  nlderii  , 
fet  omnia  mihi  cumplftw  partaft!  ^  tm- 
de  ammodo  ttt  dtnominato  Dondulo  ipfa 


prtdi&a  terrule ,  ficut  fuperius  hgitcr  ^ 
aveas  ,  teneas  ,  pcffideas ,  tui  ,  tuifqut 
vel  htredibus  in  perpetui  temporibas  vin- 
dici  ac  defendas .  Et  quidquid  enindc 
agere ,  facere  volueyi  ut  potens  firmiffi- 
tno  domino  in  tua ,  qui  tmturi ,  fit  po- 
ttftattm  ipfa  ttrrula ,  qttaliter  ftiperiuS 
l'git(ir .  Et  quod  non  credimus  ,  nec  fie- 
ri  potens ,  ut  fi  contra  hanc  cartula  ven- 
ditionis  a  me  fa&a  vel  tradita ,  irt  ve~ 
nire  temptavero ,  tgo  per  me  Rodoin  , 
aut  heredihus  mtis  ,  C^  non  potuero  de- 
ffndere  te  aut  tuos  heridis  ipfa  fupra- 
fcripta  terrula ,  qualittr  fupirius  nomi- 
nata  da  qualivit  homine ,  ftt  tivi  emtu- 
ris  compofttuti  pine  nomine  au>i  Soledos 
trentas ,  c^  duas  ttem-ffif ,  quod  eft  in 
duptus  .'  prefent  cartula  venditionis  itt 
Jua  tnaneat  firmitate .  Unde  pro  moni- 
mine  ec  ca'tttla  preftntis  futurii  ttmpo- 
ribus ,  hanc  cartulam  venditionis  ^njolf 
Notarium  f.tivere   regavit  , 

^cium  Pifa  per  IndiJIionem  fupra- 
fcripta  feliciter  , 

Stgnum  t^  manus  Rodoin  v.  b.  qui 
banc   cartulx   jcrivere   rogavit . 

Signum  t{f  monus  Pertuald  v.  d,  fi- 
lius    quon4am    F'idin,undi  ,    teftis  , 

Signum  4+  'nanu-  Gairemond  v.  d» 
idtm  filius    Fridimundi  ,    ttftis  , 

Signum  Jjf  tnanus  Caujeradi  germano 
Pertucld ,    V.    d.    ti-fii   . 

E^o  x^^nfolf  Notariui  rogitum  &  pe- 
tetum  a'^  a  Ro-^oin  poft  tradtta  vel  fi- 
gna  teftius  Jcripfit  dtplcvit  . 


Tem.   IX. 
(i;  En  Italicae  Linguae  fpecimen , 


Char- 


245 


X 


E      R 


245 


Charta  venditionis  fa£lae  a  Plnculo  &  Macciulo  viris  honeftis    Pifanis 
Mauricicni  Canevario  Regis  Liutprandi.  Anno  730. 


IN  nomlnt  Domini.  Rtgnante  Domno 
ncflro  L<utprand  vir  excellentijftmo 
Rege ,  »//<>«o  Nono  dtcimo  Menfe  Ju- 
;'  iio  (i),  Indi&ione  Tettiadecima .  Con- 
'fiat  ^  nos  Pinculu  &"  Maccmlu  viri  ho- 
nefli  ,  germanis  filtrs  quor.divys  %/ilcbis , 
iac  riie  prona  &  benigna  noflra  volun- 
tatem  ,  nullus  '  aliquis  ncs  Juadcntes  , 
neque  hoccaifiene  queyentes ,  vindtdifje- 
mas  &•  vindediffemus  (&  vindtdimus , 
tradtdiffemus  atque  tradedimus  tivi  Mau- 
ricciuni ,  Canavario  (2)  Domni  mflri 
Regi ,  fotte  de  terra  noflra  ,  qutm  avt- 
re  vift  fumus  de  Fiuvadia  in  loco  %4- 
rena  fa.. ..  aliis  coli  verti  nofiri ,  uno 
caput  tenente  in  foffa,  &■  alio  in  pa- 
lude  prope  terra  Stavili .  Unde  recipi- 
tnus  a  tt  preprtdiiius  Mauriccius  pte- 
tivm  placitum  &"  definitum  auriSole- 
doi  ftM  &  trimijfe ,  ficut  novis  bono  a- 
nimo  in  placitum  convinet  j  cunfiat  nos 
ex  homnebus  cffe  fupletus ,  In  tale  vero 
tenure  promettemm  nos ,  qui  fupra  ven- 
tlituri,  ut  ft  qualive  tempore  forfitans 
ipfa  tertola  portionem  nofira  i»  integro 
publicum  requefierit,  (&  ad  devifionem 
rtvinerit  euicTqut  in  alio  homine ,  & 
nevis  in  alio  locum  ad  vicem  forte  red- 
ditam  futrit ,  ft  volueris  tu  Mauricius 
ipfa  terra ,  nes  tivi.  fine  aliqua  wora 
ipfa  terra  reddamus .  Et  ft   minime  vc- 


B 


lutrimus  tivi  ipfam  portionem  tjcfira 
reddere ,  aut  ft  nos  qui  fupra  Ptnculus 
tP"  Macciulus ,  aut  hcrides  ncfiris  de  ta , 

que  fuperius  lcgitur Mauriciunt , 

aut  ad    heridebus    tuis    qualive    molefiia 

gcnerare    p>e ri^us  ,  aut  a  qua- 

live  homine  vobis  minirr.e  dtftnfart  pa- 
tuerimus ,  cunponamus  tivi  pine  ncmine 
Soltdos  duoatcim  c^  duo  tremmijfi ,  & 
nee  /ic  valeamus  nofira  dijrumpt  vendt- 
tione ,  fet  prejeiitis  &  futurts  ttn.pori- 
btis  in  tua  vel  heredihus  tt<is  pttmaneat 
potiflattm .  Qtiam  verh  venditionis  no- 
fire  cartula  Rodttald  Hotario  fcrivere 
togavimus  . 

^&um  Pifa  per  Inditionem  fttprafcri- 
ptam  feliciter . 

Signum  *Jt  tnanus  Pinciuluni  v.  i, 
vendituri ,  &  conftrbaturi . 

Signum  ifft  manus  Macciulitni  v.  d, 
germano  ejus  ,  vendituri . 

Signum  ^  manus  Barbentius  v.  d, 
filius  quondam  Gunduln  ,   tefiis  . 

Signum  «Jf  manus  Cunipert  v.  d.  fi- 
Itus  Pittuni ,  ttfiis  , 

Signum  tj*  manus  Ermuluni  v.  d. 
Jilius  quondam  .Amicaufi  ,  tefiis . 

♦Jt  Ego  Roduald  IQotarius  bane  ear- 
tula  fcripfi ,  Soledos  dante  vidi ,  ^ 
pofl  tradita  txplivi. 


Donatio   fa^la   Ecclefiae  S.  Mariae  de   CaflTina  a  Raculo.  Anno  750; 


I 


N   nomine    Domini    Dei    nofiri   Jrfu 
Chrijii ,  regnante  Domno  nofiro  %/fi- 


E    fiolfo    vir    enceUentiJfime    Rege  ,    Hanno 
j  Regnis  ejus  Prtmo ,    Menfe  Junio  ,  die 

fexta 


(t)  Ergo  inrer  Februarium  5c  Julium  Anni  jrz.  Liutprantlu<;  Regnum  iniit. 

(1)  Inter  officia  Domus  Regiae  &  hoc  enumerandum  elt.  Hac  de  re  dedi  DifTerta- 
tionem  T.  I.  Antiquit.  Italic.  Canavarius  Ceilae  vinariae  Praefe£lus .  Vox  apud  n(?s 
peidurat.  *  £t  apud  alios,  praecipue  FlorentiROS,  ut  alibi  adnotavimus. 


fcnta  a/sie  Caliniss  JuUas  ,  pif  Indhio-  A 
w;  Tcfih.  Ideo  ego  Racolo  v.  d.  filio 
quoiiJayn  Tachiperti  vocitaior  f^icohuci  , 
&  ma»ife/}o  [ttm  niihi  eo  cod  ante  os 
anno  msbi  offeyvere  vifns  fuit  ctim  hom- 
«is  res  meam  dc  qxiamio  avire  vifo  fum 
ab  Ecclefta  Dei  ,  Ci^  beatifftme  Sancle 
Marie  de  Caffina .  Et  menime  txinde 
cartula  ad    ipfo    fuprafcripto    loco  emifit 

Vero  confide* a"jit   Dei  omni-     B 

potentis  tsmort  <j^  mercide  anime  mea  , 
ut  psr  hanc  cartula  juprafcripta  res  tnea 
itt  ipfo  fuprafcripto  loco  una  meco  offe- 
ro ,  ur.de  modo  Deus  &  tivi  predicla 
Ecclefla  SanSe  Marie  cattula  exinds 
imitto  ,  ut  aveas ,  pcfftdeas  ipfa  fupra- 
fcripta  E.cUfia  omr.is  res  meatn  ,  vei 
ijus  Cofiodes  ,  tarit  Cafa  avitationis  me 
fum  omnia  e^  in  homnibus  ,  de  quanto 
tnibi  dt  jura  parei^terum  meorum  evi- 
net ,  C)"  in  perpetui  mea  foturis  tempo- 
tihus  ipfa  meam  offerBonem  firma  & 
ifiavTiS    permanead .    Et    non  ego ,  no» 

iredes  mtus  ,   nec  nullus fita  per- 

fonam  aveas  loquendi  facundia  alique  dt 
jupyafiripta  res  meam  ad  ipfo  fuprafcri- 
pto  loco ,  vtl  ejus  Cofiodis  retollendo . 
SeS ,    ut   dixit ,    ifiavile    psrmantad    in 


P  1  S  AN  i.  24.8 

ipfo  fuprafcripso  loco  hortif.ia  ,  fcut  fa- 
perias  legitor  •  ut  mihi  aput  Domino  , 
vel  tjufqne  Sancli  txinde  magna  mtr- 
cis  adcrifcad  ,  &  itt  foturo  feculo  hona 
inveni.Ti  retributionem  ,  vel  ejus  Cojlo- 
dientis  dic  noBuqut  Dms  deprecare  pro 
vedeyr.tionis  anime  meam  non  ceffit  .  Ec- 
ce  ttt  meus  boao  fuit  defiderio ,  p:r  bana 
cartula  confirmavit  ,  undt  pto  monirnine 
i^  cautetat  han  cartula  in  ipfa  Ecchfia 
tmifit ,  i^  Teofrid  Notarius  ifcrivert 
rogavit , 

^8um  Pifa  pet  Inditione  fuprafcri- 
pta  feliciltr . 

Signum  »J*  manus  Racoli  v.  d.  qui 
han  cartula  tfcrivere  rogavit . 

Signum  «Jt  manus  Birrica  filio  quon^ 
dam  JJyfi ,  tefiis  . 

Signum  ^  manus  Teofrid  filio  Lautm 
perti  ,  ttfiis . 

Signum  *§f  manus  Siftperti  filio  quOH" 
dam  %Aunefrid  ,   ttfiis  . 

Signum  )^  manus  Lampttti  filio  quon' 
dam  Teupirti ,  te/ils  . 

Ego  Teofrid  Notario  rogito  ad  Ra= 
colo  hanc  cartula  ifcrip/it  ,  &  pofi  »«-> 
flium  rovoiati  fttpplevit  ^  dtdit . 


Coliatio  Ecclefiae  S.  Mamillani   in  loco  Collinae,  fa(5la  ab 
Andrea  Epifcopo  Pifano.   Anno  t^j* 


N  nomine  Domini  Dei  nofiri  Jefu 
Chrifii  ,  guvernante  Domno  Rat- 
chis  (i)  famulu  Chrifii  Jefu ,  Princi- 
ptm  gentis  Languvardorum ,  ,Anno  Pri- 
Pio  ,    Menft    Februario,    pet    Inditiont 


IN    nomint     Domini    Dei    nofiri  Jefu     D    Decima .  Magnum  donationis  efl  titulus » 
Chrifii  ,    guvernante    Domno    Rat-         j  uvi  caufa  largitatis  congrue  pottfi  agnu- 

fci  .     Ita    Domnus    Epifcopus     ,.4-tdreai 

fanSle  Pifane   Eccltftt ttnufquit 

coiijiderans    fervienti   fuo   fidtli    famuh 
Q     2  alico 

(t")  Nodum  heic  exhibeo.  Uti  Paaius  animadvertir ,  aliaquc  a  me  edita  monumenta 
prorlunt,  Liutprandu^  Rex  Anno  Ch.  744.  e  vivis  abiit.  Eodem  Anno  Rafchis  ,  dejefto 
Hildebrando,  Regnum  iniit .  Qiiid  ereo  efl  quod  Ratchis  Annum  Primum  fignat  Anno 
7 XI.  quem  Inditiio  Decima  innuit?  Quod  peregrinum  eft,  non  is  Rex  appellatur,  fed 
Pr>ncfos  gentis  Laygobirdnrwn  gubernans  .  Num  is  Tufciae  Praefeftus  annos  re^iminis  ful 
numerare  coepit?  Ar  negligendum  nomen  Regis  non  erat .  Hac  etiam  cx  Charta  Ughe!- 
!ius  deduxit,  ut  arbitror ,  Andfeam  Epifcopum  Pifanum  Anno  Ch.  742.  fedentem .  In 
eam  ergo  fentenriam  defcendi,  indicari  heic  non  Annum  74',.  fed  quidem  j^l-  <)uo  tem- 
pore  uti  Anaftalius  Bibliothecarios  memoriae  Piodidit  ia  Vita  Stephafli  11.  Fapae,  f-jit» 

tbi* 


nlico  Dinef,:tt  tntinus  imp;nd'ttur ,  ut  bt- 
ne/iiti  fui  eliqua  rcmtfnerationi  fut  mi- 
fericordia  confequatur ,  idio  omnipctens 
Daminus  fuo  fideli  famttlo ,  jufloq^Ae  di- 
fpenfatori  adfatus  */?,  dicens :  Euge  , 
ferve  bone  &  fidelis.  Quia  fuper 
pauca  fuifti  fidelis ,  fupra  multa  te 
conftituam,  inrra  in  gaudio  Domini 
tui .  hcino  auBore  D:o  egi  fuperius 
nominatus  ^ndreas  Epifcopus  y  confide-  B 
rans  tuo  ^toni  obfeqniutn  ,  &  fiielem 
fervitium  ,  conftro  adqut  ctdo  tivi  ,  cui 
fupra  ,  ^toni  E:clefiam  SanSii  Mami- 
liani ,  fita  in  loco  Collinem ,  quam  mi- 
hi  da  Rotpertu  quondam  Prtsbiter  cum 
Monaflifio ,  v:l  campis  ,  pratis ,  filvii  , 
vineis  ,  pomifcfis  ,  pafcuis ,  padttltbus , 
•vel  aquarum  fontibus ,  feu  &  in  loco  , 
qai  dicitur  Ptnnule  quidquid  ad  ipfa 
£::lefia  j  vel  ad  ipfum  Presbiterum  per- 
tenuit ,  vel  nunc  prtfenti  ttvnpore  babert 
vel  poffidere  vidttur  ,  ut  diximus  ,  mo- 
•vilia  &  immovilia ,  familia ,  feque  mo- 
ventia ,  in  tua  xAtoni  giurt  dominioque 
(Oicedo  ,  habendi ,  dominandi ,  pcffiden- 
di ,  ordirtandi  omnibus  diebus  vitt  tue  , 
livere  C^  inconcuffe  firmiter  valeas  pof- 
fidere ,  &  nullo  umquam  in  tempore  ti- 
•vi  aliquis  homo  aliqua  poffet  txinde  in- 
ftrrt  moleflia  .  N^potis  autem  ipfius 
quondam  Rotpevti  Presbittri ,  qui  nunc 
ividem  abitare  videntur ,  eorum  tiomina 
funt  Rutperga  &  Romias  ,  Monacas 
ambas ,  dum  advivere  meruerent  ,  liceat 
tarum  ambabus  cum  fii  fuas  ividem  vi- 
vtre  &  abitare.  Pofi  obitum  earum  vtr- 
tatur  omni»  ad  ipfa  Eccltfia  &"  ^to- 
vi ,  vel  fttem  ivi  ipfe  conflitueret ,    Po-  \ 


R      P      T      A  250 

fl:a  vi'b  pofi  deceffo  v^toni ,  vel  qtitm 
^to  otdtnevertt ,  tdeo  pofita  rtvtrtatur 
ai  pottfiatcm  SanBe  Marit  Matris  Ec~ 
c':ftc ,  vel  Epifcopo ,  qui  pro  ttmport  in 
Civitattm  Pifanam  futrtt  ordinasus  .  On- 
de  amodo  temport  ahtas  nofintm  firmi- 
tatis  donum  ctim  Dci  gratia ,  &  fan&e 
tjus  Genetricis  Marie ,  (tcurus  cum  gau~ 
dio  valeas  poffidere  .  Qjiam  viro  dona- 
tionis  ,  fco  f.tmitatis  nojirt  cartttla  ,  Jll- 
ptrtu  I^jtario  fan^t  EcJtfie  nofirt  fcri- 
vere   juffimut . 

^  lum  Pijas ,  per  IndiBicnt  fupra- 
fctipta  fclictter . 

t^  Ego  ^rtdieas  Epif  ot>us  in  hane 
csrtula  donatioiis  a  tne  fala  manu  mea 
pYOpria  fubfcrtpfi . 

>Jt  Ego  ^unemund  ^"chipresbiter  est 
ffffio  Domto  .^ndteas  Epifiopus  in  aite 
Cartula   manus  rnea  fubfcripfi. 

»J*  Eqo  .Alvart  Presbittr  e»  /uff}» 
Dimno  ,/fndre  Epifcopus  tn  hanc  cartu^ 
la  manu  mea  fuhfcripfi , 

tjt  Ego  Ilmipettus  Diaconus  ex  juf- 
fiontbus  Domni  ^Andre  Epifeopus  tnanu 
f>]ea  fuhfcripfi  . 

»Jt  Ego  .Aufuru  Diacono  ex  jufpone 
Dor/tno  .Andreas  Epijcopus  mantt  mta 
fubfcripfi  . 

«i*  Ego  Barunta  Presbittr  est  jufjio^ 
nt  Domni  ^ndrte  Epifcopus  manu  mea 
fubfcripfi . 

♦f*  Ego  yAlptrtu  Notarius  ex  juffiont 
Domni  venerabilis  .Andrea  Epif.opo  hae 
cattula  donationis  fcripfi  ,  i^  poji  ma- 
nu  ipfius  propria  fcripta  ,  (jr  a  ttflibus 
rovorata  ,  C>'  manibus  Jui  tradita  fup» 
plevi  &  dedi. 


C^latio 
chis  Monafticae  profeflfinnis  pertaefus ,  ad  Rei;num  antca  depofitum  rurfus  adfumendurH 
advolavu,  exercitumque  contra  DefiJerium  contiavit  .  Charta  hatrc  proJit,  ambitiolum 
hiinc  iVIonachum  lam  Tulcia  Provincia  potitum,  numeralfe  ^ri,nu.n  Anium  Reg.mini';  a 
fe  luicepti:  quod  antea  ignotum  fuit .  Quare  Andteas  i^ifaaus  £pifcopus  ab  Anao  Ch, 
J^t:  transfereadus  eii  ad  Annum  737. 


S5I 


A  R  C  H  1  V  }      P  I  S  A  N  1, 


252 


Oblatio  fuarum  rerum,  fa£ta  Ecclefiae  S.  Petri  ad  feptem 
Pinos  a  Liutpeito.  Anno  763. 


N  nomine  Dei  noftri  Jefu  Chrifti .  A 
Reqnante  Domno  ncftro  Difiderio  , 
&  .A.idchff  filio  ejus ,  R  gtbus  ,  .^»»0 
Rrgyfi  torttm  in  Dii  nomine  Si^timo 
C?"  Q^iareo  ,  mettfe  die  Calenda  Martia , 
lndi:lio>te  Prma .  Liutpertu  v.  d.  filio 
quondam  %Atdoloni  dixit .'  dum  me  in 
infirmitate  egritudinh  fortifftma  effe  co 
giovijfe ,  adqite  ai  filio  ,  vel  filia  di 
/lituto ,  pro  ut  nam^jue  Dei  conspulfatio'  B 
ne  fuper  me  vtnientem  ,  ut  pro  meis 
delifla  cogitare ,  qualittr  mti  fa:inoribus 
tedimere  ,  ut  mihi  Domino  pondere  pec 
eata  relaia^e ,  i^  in  foUtro  Se:u(o  tlla 
invenire  retrihuflione ,  quam  Dto  da>e 
promife  diligentthus  fivi :  ex  cujus  con- 
puntione  rememorato  fum  ego  /am  nomi- 
nato  Liutpertu ,  ita  tvalavit  in  otr.ni 
bus  tnea  bona  voluntate  ,  qualiter  tne  (^ 
ad  aula  Sandorum  Dci  cum  homnia 
offcrire ,  ficut  nunc  prefente  die  me  una 
€um  omnis  paupcrtatis  fupftantiola  mea 
quitquit  avire  aut  poffedire  mihi  perti- 
nente  uhique  vifo  fum  ,  do  ^  dono ,  cedo  , 
&  hofftro  me  Deo  s^  tivi  E-cltfia 
SanBorum  Dei  ,  &  beatiffimi  SanBi 
Fetti  ad  fepttm  Pinos ,  ubi  t/4lateo  ^r- 
Ctdsacono  praerffe  videsur ,  ita  ut  in  ip-  J) 
fius  fanSi  i^  venerabilis  Ecclefia  ad- 
r.iodo  fia  pottflatem  ^  defenfionem ,  ut 
dtxit ,  omnia  &  in  omnibus  res  rneas , 
(iitepofito  homeni ,  quod  mihi  refervavi 
ad  livertando ,  feo  &  notrimenta  & 
ottnfilia  ,  quot  pro  anima  mea  expen- 
fando  mihi  refervavit  una  cum  t^lateo 
^'cidiacono  y  aut  Sacerdote  predifle  Ec- 
clefie ,  Et  fi  me  mors  occupavetit  .^  & 
tgo  ipfo  non  adimpliro  ita  ,  in  ipforum 
Sacerdotis  fia  dominio  hec  adimplendo , 
quod  fupra  promifi ,  (^  quot  in  Dei 
fOKttur  poteflate  ,  i^  mihi  Domino  de 
ir.firmitate    ijla  ad    vita    redttaerit ,    ita 


decerno  ,  ut  pro  ttnoquomquem  annt  da- 
re    diveas    in    Ecclefia     ipfa    Ifmiinaria 
Soltdo    uno    pure ,    Ulufrukium    de    ipfaS 
ret ,   (^  fiiio  ,   aut  filia  de  conjuge  mea 
^liierada  ahuero ,    i^   tpft    fic    perfolva 
in   ipja   Eiclefia ,   ficut  ego  dart    promi- 
fi  .   Et  fi  ipfa   con/uge   me  fuper  we  vi- 
xere  ,   C^   le/:io  coftodterit ,    avea    medie- 
tate    ipfo    oiufru^um.   Pos   dectffo ... ... 

ipfius  muliert  opfervata  ficut  fupra  ota- 
nia  i^  in  omntLus  rtvertatur  tn  ipfiut 
EcJcfie ,  ve  de  tjus  Coftodis  pottflatent 
&  domtnio ,  ficut  fiipra  legitur  ,  ^  ad 
mi  femel  conciffa  &  off-rta  tft .  Et  num- 
quam  ego  Liutpcrtu  ,  nec  meus  eredti 
nec  per  nulla  fuppofita  perfona  atic  rr.ta 
donattonis  offerta  pofftt  dijtumpere  ,  nee 
alto  ttnore  fe  nmavcre ,  ac  judicare ; 
&  coiiipona  in  ipja  San£ia  EcJefia  etu- 
plui  de  co  agititr  ,  prefens  anc  mea  of- 
ferta    in    fuo    manea    rovore ,     Sacerdote 

vis Ec.Ufie  qualiter   pro  anima 

mea  de  pondera  ptccata  mea  Deo  deprt- 

care  avead    Domino *e .   Unde 

qualiter  miht  complacuit  anc  Cartula 
fieri  eligi ,  &  Teufrit  Notarium  ifcrive- 
re   rogavit . 

.^cium   Pifa   per  Inditione   fuprafiri- 
pta  ftliciter . 

Sigmm     4*    manus    Liutpertu  ,    ^ui 
an  Cartula  fieri  rogavit . 

Signum  >Jf  manut  Btati  fifto   quon- 
dam   Baruncio  ,  teftis  . 

Signum     ♦{«■     manus     Gumpuli     filio 
quondam  Cuniperti ,  teflis  . 

Signum  »Jf  manus    Urfi  filio   Beatif 
teflis  . 

Signvm  *^  tnanus   Cunttfridi   aurifi- 
ci ,   teflis  . 

Ego     Teufrit    Notarius    an    Cartula 
poft  Sradita  fs*p^levit, 

Dona* 


i53 


X 


R 


ZS* 


Donado  fa£la  Ecclefiae  S.  Margharitae  ab  Audiperto  Pifaao.  Anno  7^5, 


IN  Cbri/ii  nemine ,  Rtgnantt  piijjimo 
Domno  noflro  Defidtrio ,  viro  txctl- 
lente  Rtge  y  ci^  Domno  nofiro  ^dekhis 
Rege  ^  t/inno  pietati  Regni  eorum  Offa- 
vo  <ir  SetitOf  Mtnje  Januario^  Indi- 
Hione  Tertia .  %Audipertu  ,  qui  &  tAr- 
gentio  vocatur  ,  filio  quondam  ^udualdi , 
propter  /alute  dixi ,  qala  dum  in  hoc 
Seculo  vivit  homo ,  oportet  illi  cogitare , 
qualiter  rnalorum  noftrum  pondtra  fuble- 
ventur ,  i^;^  ea  que  novifcum  portare  non 
poffumus ,  ptis  txpendamus  cptrivus ,  ut 
aliquas  portiunchula  beatitudinis  fit  no- 
vis  profutura .  Et  ideo  ego ,  qui  fupra 
mArgentio ,  Dei  omnipotenti  confidtratum 
funt  mifericordia ,  li^  pro  redemtione , 
^  mercidt  anime  tne ,  do,  dono ,  cedo , 
trado ,  dy  cffero  tivi  Deo ,  &"  ad  Ec- 
clefia  San&t  Margarite ,  fita  bic  intra 
Civitaie  noflra  Pifana  ,  quam  nunc  ^luar- 
to  ^rcfpresbiter  k  fundamentis  edifica- 
■vit ,  idtfi  portiotit  de  res  mea  in  loce 
Colline ,  que  voeitatur  Urfiano  /  boc  efl , 
Cafa  meffaricia ,  qui  regitur  ptr  Liut- 
perttt ,  una  cum  terris ,  vineis ,  filvis  , 
fKovile  &  imwovile ,  adqut  ft  ipfe  mo~ 
ventivus ,  omnia  d'"  in  omnivus ,  quid- 
quid  ipfi  Liutpertu  mant*  fua  avire  in- 
venitur  '  vel  omnia  ad  fuprafcripta  C.a- 
Ja  pertinente ,  ut  dixi ,  quidquid  ivi  a- 
KJire  viftt  fum ,  omnia  in  ptediBa  £;- 
elefia  Dei  C^  SanSfe  Margarite  amodo 
irafa&o  fure  eontradavi ,  avendi ,  peffi- 
icndt  pofleris  quevis  .Aluart  u4r:ipresbi- 


A 


B 


D 


ter ipfis    dominandi ,  aut  quid- 

quid  tx  eis  factre ,  judicare  volueritis  ^ 
in  veflra  fi.t  poteflate .  Ei  ft  quls  ego 
fupTafcripto  ^rgentio,  aut  meui  hsrtdes 
contra  hanc  cartula  ire ,  venire  in  alt- 
qtio  ete  eis  moltflart  vovis  aut  fubtrage- 
re  quefiifftmus  per  nos  ,  aut  ptt  quali» 
vit  hominem,  duplam  mtliorata  rtm  com- 
ponere  promitto  ego  ^Argtntio ,  aut  mtus 
keredes  in  fuprafcripta  Ecclefia ,  aut  aJ 
Cuftodivus  e/us ,  &  prefens  pagina  emni- 
•rio  tempore  in  fua  ptrmantat  firmitate, 
Quam  vtrh  in  predicla  Ecclefia  beni- 
gna  mea  voluntate  pro  anima  mea  de 
fup'/afcripta  rts  fiere  eligi ,  ^  Maccit 
Notario  fcrivere  rcgavi . 

>AHum  Pifas  per  Jnditionera  fupra^ 
fcripta  feliiiter  , 

Signum  »Jt  manus  ,Arge»tio ,  qui 
hanc  eartula  donationis  pro  ansma  fus 
fitri   ro^avit . 

S'gnum  »Jt  manus  Pertingo  filio  quo»- 
dam   Perttnaidi  ,   teflis  . 

Sign:m  »Jt  manus  Tiunti  Jilio  Gun- 
di ,  tefl.s. 

S:gnum  ♦Jf  manus  Grinpo  filio  quon- 
dam  Tettfperti  ,  ttftis  , 

Signum  i^  manus  Manrt  german» 
Grinpi ,   teflis , 

Ego  Diatianus  fil-si  quondam  Leo- 
nisni  rogatus  ad  ^rgentiu  in  hanc  car- 
tula  manu  mea  fublcripfi . 

Ego  Ma:cio  Notarius  pofl  tradit* 
conwlevi  &  dsdi . 


Codicilli  Dommolini  pargentis  in  Exercitum ,  qulbus  liberalem  fe 
praebet  erga  Auftricuadam  Sororem.  Anno  76^». 


JN  Chrifti  nemine.    Regnante  pilffimo 
Don.nt  noflro    Defiderio   &  ,AdeUhi: 
Rtglbus  f    anri»  filictffimo    rtgni    tsrum 


E  ]  Te/ticdecimo  ,   ^  Decif>}i ,    Menfe  Julio  , 

Inditiont    Scptima .    Ego    Dommolino  fi- 

I  lie  qifondam ,.,,,.  qnonians    inctrti  fu- 


255 


A  R  c  n  I  V  1 


ntus  omnis  dt  Dti  judicio ,  non  i/cimus 
qualitcy  novis  finis  mortis  occhmra ,  & 
ideo  difpofitum  jum  itcr  in  extrcito  [i)  , 
(&  tivi  ^ujiricunda  dukijfsma  Sorore 
gtrmena  mea  in  domo  mea  i»  capil- 
lo  (i)  avlre  videor ,  elegtjli  tivi  mona- 
ftich»  voto  Do  defervire ,  petifli  me , 
nt  tivi  largito  cedere  de  rts  ttta  fachul- 
tate  y  qtiim  tivi  chonqui/ijii ,  pro  anima 
iua    dare.    Unde    chonfidtratus    fum   /»- 

ferna  retributiene ,   &"    tuam uam 

mihi  p»fiu!afii ,  do ,  i^  cedo  tivi  licen- 
tia  ,  adque  ptr  hanc    cartula   mea  largit 

fcihundo    tdifli    pagina    in  te 

tbinfirmo  &  chonflituo  tivi  avire  Di- 
Jpen/atorem  Ufrit  P>eshiterum  Ecclefia 
San&i  Pctri  fita ,  que  vocitatur  ad  Se- 
ptem  Pinos  ^  aut  pofierot  ejus.  Et  fi 
poji    fanfito    meo    tu    dulcijfima    Sorore 

snea  remanferst ,   volo  ,   dtctrno   u 

a  cbum  ip/o  y  fuut  ttta  fitti  voluntate 
C^  lictntia  aveetii  omnis  res  tuas ,  quas 
tivi  cbonoarafii  aut  chonquififii ,  movilia 
K^  inmovilsa  vtndere ,  &  cartula  ven- 
ditionis  tmittere  pina  ftyper  ertdes  meus 
ahonligare  ipfa  rts  moltfiavere  ad  erato 
vil/us ,  aut  ad  loca  vcneravilia  ,  aut 
tbui  de  ipfa  tes  in  inttj^ro ,  aut  quemo- 
do  volueri  dare ,  fuptragi  qutfieri ,  dt*- 
pla  meliorata  chcmponatur ,  fi.ut  tivi 
placuerit  animo  dandi  pro  anima  tua 
ana  cum  Juprajcripso   Difpenjatores ,  aut 


B 


D 


P  I  S  A  M  1.  255 

pofiiros  ejiis  ,  quot  dedertt  omni  tcmpore 
pro  mea  largitate  firrnitey  cbonfiituo  pcv~ 
manire.  Et  fi  qttis  altquis  de  ertdis 
ptobtvtdibus  mcis  peft  meus  dtceffor  quo^ 
quo  tempore  chontra  anc  cartula  largita" 
tis  dilptnfationis  ire ,  vtnire ,  moleftare^ 
difrumpi ,  aut  moltftare  tentaverit  y  «»«- 
ponitmus  effe  invtniattir  tivi  fuprajcrs- 
pto  '  Difptn/asortt ,  aut  ad  po/itres  tues 
dupla  meliorata  rem ,  de  quot  agitur , 
Et  prtjens  cartula  in  Jua  ptrmantat  fir- 
mitate ,  ficut  Maccio  Notario  sjcrivere 
rogavi . 

sA^um  Plja  per  Indition»  fuprejcri- 
pta  feliciter. 

Signtm  jjt  tnanus  Dommelini^  qui 
an  cartula  fiere  regavit . 

Signum  ^  manus  Rotptrti  filio  quou- 
dam   Rodualdi ,  ttftis . 

Signum  i^  manus  u^nfari  filio  quM- 
dam  ^nfualdi ,  ttflis . 

Signum  »Jf  manus  u^Kviboni  filio  quen- 
dam  ^ufrit ,  ttftis . 

Signum  <^  manus  Mauvunte  filio 
quondam  Fdiceuti  ,   teftis . 

Signum  ^  manus  Gumfrit  filio  quow- 
dam  Guntifrit ,  tefti< . 

E^o  Maccio  l^otarius  poft  tefiiun» 
compltvi  (^  dedi . 

Ego  %/fnlpertti  Notarius  art  tartula 
fiKt  fratident  exemplavi . 


Oppignoratio  fundi  pro  debito,  hSii  Gifelperto  a  Barundolo.  Anno  yyyi 


IN  Cbrifti  nomine .  Regnante  piiffimo 
Domno  nofiio  Carula  viro  exctlltn- 
tt  (3)  Rrg[e,  ^Atno  R:gni  tjus  in..,. 
Tcrt<o,  Menfe  ^jgufitt ,  Iiditione  Ql*'*'' 


&  quia  manifefiu  fum,  eo    quod  divito 

Jum  ,  dare  tilti  Gifilperto  filio tuos  , 

&  medio  boni    novi  fonantis   expendivi- 
lis  Lucan  (4) Unde  tivi  modo  ipfo 


tadecima .   Confta    me  Barundulu 1     1  divito  perfolva ,  proinde  tivi  manus  mea 


em 


(i)  Alrerum  exemplum  in  boc  Opere  dedi  hominis  ituri  ad  excrcitum,  qui  Tefta- 
mento  pcraflo  fui<;  conlbluit  rebus. 

ii)  Idelt  vir^o;  intonfac  quippe  virgines  eo  tempore  erant  ad  nuptarum  difcrimen. 
.Vide  I.eges  Langobardicas , 

(^)  Reftius  Excellenriffivno,  ut  in  aliis  ejus  aevi  Chartis. 

'■4''  Habe":  heic  Solidos  Lfcenfes,  nam  vel  lub  Re£;ibus  Lar^obardis  jure  Monctae 
five  cudendi  Nuoira«s,  fruebatur  Civitas  Lucenfis,  eaque  una  in  Tufcia. 


257  E      X      C      E 

ttn hefedes ,  ego  a»t  meus  hiyedes 

in  aifiduciato  pojui  terram    in  loco 

in  fiuvio  w4ujare ,   «^   alio    capo  ttnente 

in  terra  tnea ,   uno  lato    tenente 

C^   alio    lato    tenente    in    terra  t/iufria  . 
Hec    terra ,   ficut    fttpevius    legitur ,  «»7;* 

tutti  omnia    ad    ea  pertinen tivi 

in  affiduciato  dedi  (J^  tradavi .  Dato 
enim  conflitutu  fuprodi^i  Soledi  ad  *e 
dendo  in  San£li  Sttfani  pofi  ijii  alii 
proxime  vtnientem ,  e?"  dum  ufqut  ipfo 
dtvito  nos  auvertmus ,  pro  nullo  ingtnio 
«on  avtamus  licentia  vtndere  nec  alie- 
nare  y  d^  fi  vindJdero  aut  alitnavero 
tgo  aut  rrteus  htiedes  ,  tu  Gifiiptrtu  , 
0Ut    tuet     h^redts    Ucentia    aveatit    ipfa 

terras  prindere  vin avire    ■^   de- 

nominare  in  extromento  vinefitionis  .  Urt- 
de  promitto  tgo  qui  fupra  Barunduius  , 
aut  meui  h;redes  tivt  G:fiipt>ti  ,  aut 
ad  tuo^  herfdes ,  ut  fi  fupfalcripti  Sole- 
di  ip^^o  capital ,  ficut  fuperiui  legttur  ^ 
in  {uprtlcripto  confiitutr*  non  dtdcenrius 
S^  non  rtdtdertmus  ,  i^  VO:  parati  fnij- 
fetfs  recipere  bic  in  Pifa  ad  cafa  avi 
tationis  veflre  ,  noi  ivi  parati  non  av- 
veremus  y  &  non  reUedettr/ius  ip'o  capi- 
tal  (l)  il  integro ,  lictttia  avtatis  tu 
attt  tuos  btredes  [v.pra^ifla  tcrra  avire 
&    dominare    in    veflra    potefiate  ^    tan- 


R      P      T      A  258 

^l  (^uam  fi    ea    vovis    da    o>i:ner,j    homi-.-.sm 
deftridere     non    potueremus  ,     alia     tanta 
terras   ab  extimationttn    fcrquide  tale  ti- 
vi ,  aut    ad    tuos   heredes    ego  aut    tneut 
htrtdes    rtfiaurare    dtvtamus .  Et   fi  in- 
fra   quarta    die    rtfiaurare    nt;li*trtmus  , 
conpono    rtpromitto    tgo    Ba'undulu ,   aut 
r/iem     heredts    tivi     Giftlperti  ,    aut     ad 
tuos   heredts    ipfa    terra   in    duplum .   Et 
■B'  fi  in  fuprafcripto  confittutu  redtre  pontt- 
remus   pofi    diviio  fulutu ,   &    f'**g^   "" 
colitu ,     banc   ca^tula   aput   me ,   aut   aput 
mcus   berecitf   rtvertotur .    Unde  tivi  bene 
cartulam    Ifiaipertum     J^lotarium    ifcrivete 
rogavi  . 

^Tum    Pifa  per  fuprafcripta  Inditia- 
ne  feliciter. 

Signum     »Jt     manus     Batunduli  y    qut 
Q^    banc  cartulam   fi;ri   rogavit . 

Sigttum  •{♦  manus  Dumnuli  filio  qtiott-' 
dam   Ptriicauft  y   ttfin  . 

Signum    ■{*   mcnus   Riperti  filio  qv.on» 
dam  7'ipsUi,   tcfiis. 
[         Signf.m      *^     manus     Rodicaufi     filit 

quondam    Roxptrti  ^   ttfiis  . 
I        Signvm    «Jt    manus   Petri   filio  Dtaf^ 
di ,   tefiis . 
D  ^   E^o    Ifiaipertu    Notarius  pos  tra' 

dita  cotnplevi  &  dedi. 


DoDatlo  Curtls   Rafinianae,  fifla  a  Perprando  Olollae  filiae  fuae. 
.  ,  Anno  783. 


IN  Dtt  nomine .   R'^nante    Donno  no- 
fifo  Carulu  Rtgi  Francorum  &  Lan- 
gubardorum ,  Jlnno    Rtgni  tfus   in    Lan- 
gubardia  Dtcimo ,   i&    Donno   nofiro   Pi- 
pinu  Rtgr  filio  e/uf ,   i/f»no  Rtgni  ejus 
Tertio ,    M'nfe   Julius  ,    InJitione    Stxta  ] 
fticiter.   Maniftfiu   tfi   mihi  Ptrprandu ,  1 
filio   bone    memorie  ^valptrti ,   quia   per  I 
bane   cartula    donart  &    tradfrt    vidtor  \ 
tiifi  Ololia  Filia  tnea ,  ide/i  Curte  tnea ,  I 

(0  Animadyerte  antiquitatcm  Itaiicae 


quatn  avire  vifus  fum  in  lo:o  Rafinia- 
no ,  unacum  terris ,  vintis  ,  filvis  ,  pra- 
tis  ,  pafculs  ,  cultu  vtl  incuUu  ,  novilsa 
vtl  iny/)Ov!lia  cnnia  &  in  orynihuSf 
fto  ftmovtntifjus ,  five  cur/s  maffariciat 
Ccfas  ad  eas  pert'ntnte ,  pve  ./lldiont- 
bus  vel  .^l-^iane,  tnibi  prrt<nentil'us  ad 
jam  di&a  Curte  in  pred'&o  loco  Raft- 
niano ,  fto  notrimina  trencris  vtl  mafO- 
ris  /  txcepto  Jala  mea  in    ipfo  loo  ,   ubl 

d'ci- 
vocis  Capitafe  pro  fumma  pecuniae  crcditae. 


i5P  A  R  C  H  IV  1 

ellcitof  ad  Mcnte  una  eum  Sundfso  dt 
vinea  «nte  ft ,  (eo  &  ipfo  Olivete ,  in 
ipfo  MoKte  ,  feo  &  Cafagio  tne»  in  ipfo 
loco  R.ifiniano,  ubi  dicitor  ad  Snvera , 
/eo  &■  vtnea,  ubi  di:itor  prope  San&o 
Johanne,  excepto  ^ppula  multere  Er- 
tnuli  Cavallarii  rneo ,  una  cum  infantuli 
fui  ^  excepto  Cafagio  meo ,  qui  dicitor 
fla  Formicianu ,  &  prato  tras  mortte  j 
^  excepto  omnia  in  ipfo  loco ,  quanttt 
mihi  da  Liutprandu  obvine .  Ipfa  omnia 
exctpta  tua  res  ,  vel  hamenes  ,  in  mea 
vtferbo  tfft  potefiate  facitndi  de  as  qutm 
volutro ,  Nam  alia  omnia  rts  ipfa  in 
jam  di&o  loco  Rafiniane  ,    que  fuptrius 

legitor cafe   feo   homines  ,>4ldioni- 

ius  vel  v4ldiane ,  ficut  mihi  funt  perti- 
nenti ,  tibi  qui  fupra  Ololia  dulciffima 
Filia  mea  ,  mulier  ^ufliifutifi  ,  donare 
^  traJere  vifu  fum  in  integrum  ,  ut 
in  tua  vel  de  hsredibus  tuis  fit  potefla- 
te ,  exctpto ,  ttt  dixi ,  qutm  fuperius  tx- 
ttptavi .  Sic  tu  mt  in  eo  ordine  tihi  i- 
fla  omnia  res ,  feo  homer.is  donavi  i^ 
tradedi ,  ut  dv.m  tge  advivtre  meruero  , 
ut    in    mea   fit    poteflate    ufufru&andi   , 

&  pofl  virb   meo  dtctffo  jam  diBa 

emnia  ,  quas  tibi  fuperius  donavi ,  in 
tua  ,  ut  dixi ,  vel  de  bevedibus  tuis  fit 
pottflatt ,  Et  adctpi  i  te  launichildi  h- 
gihus  mtis  Languberdorum  ,  ficut  Edi- 
cii  conttnit  au&erita ,    tino    patio  tnani- 


P  1  S  A  N  2.  160  ^ 

cias ,  Et  neqae  ad  trje  Kf^ae  ad  mtit 
heredibus  hic  mea  caetula  donationis  pofi 
mio  dtceffi  poffa  derumpi ,  ftt  omni  ia 
tempore  pofl  meo  deceffo  firma  ©'  ifla- 
vile  divta  petmanire .  Et  fi  quicunqut 
de  htndilius  meis  tibi  jam  d'^a  Ol^ 
lia  ,  vel  ad  tuis  beredis  ,  Ji  intentiona- 

I  re qtitfierit  jam  dida  CutU,  vil 

\  ipfe  aUa  cafa ,  feo  cmtiia  fid  eat  ptrti- 
B    nentc ,  quas    tibi  fuperius   donavi ,    per 
qualibe  ingenio ,    ^   as   vobis   ad    omni 
homine  defenfare  non  pstuero ,  ut  fit  com- 
ponituri  ipfi    heredii    r.ieis  tibi ,    vtl  ad 

tuis    heredis ipfe  Cafe ,    &   res , 

vel  homenis  ,  omnia  in  duplum ,  in  ftr" 
qctide    locum    fu    extimatione  qualis   tune 
fuerit .  Et  Teudipett  ifcrivere  rogavi , 
.Ai^um   in  Cantinianu. 
C         >J^  Ego  Perprand    in    anc    donationit 
a  me  faiia  manus  mea  (ubfcripfi . 

Signum    >Jf    manns    Taihipcrti ,   filio 
bone  mtmorie  Ratcaufi  de  Pifa . 

Signum  ^  manus  t/4nftlmi  filio  quon- 
dam  .AuripcYti ,   teflis . 

Signum   *Jt  manus  Riculi  filio  qucti- 
dam  .Afprandi ,  ttflis . 

Sfgnum    4*    manus    .Auriprandf   filss 
D    quondam  ^itperti ,  tefiis  . 
j       Signum  t{t  manus  Lucci  filio  bone  t»e- 
I  ir2orie  Cauferadi ,  teflis . 
I       ijf  Ego  Teudipert  pofl   fradita   cont- 
i  plevi  g^  dtdi . 


Placitum  Reghlnarjli  Epifcopi  Pifani,  in  quo  decernitur,   quofdam 
hcmines  Servos  effe  Pifanae  Kcclefiae.  Anno  ^^6. 


IN  Chrlfli  nontttie  .  Regnante  pi'/Jinjo 
Domno  nofio  Cavulo,  viro  cxcdlcn- 
te  (l)  I  Rtge  Francorum  &  Langubar- 
dofum ,  hac  Patvicius  Romonorum ,  quod 
Langubardia  cepi  ,/lnno  Vigifimo  fecun- 
do ,  i^  Dotyino  noflro  Fippino  Regt 
Tom.  IX. 


Lanpuhafdorum   filio    e/us  »Anno    Regni 
ejus    Sextodfiimo  ,    Qjtinto    die    intrante 
Menfe   Junio ,    Indiclione    Quarta  .    In 
Dei  nomine   dunt    reftdifje    Reghinardus 
(z)... ......    tiomine  vocatus  Epifcofif4S 

faniie    Ecclefie    Pifane    Civitatis  ,     & 
R  not 


(i)  Tn  membrana,  ut  puto,  legitur  Txrellent.  idefl:  Excellentiffnno. 
(i)  Diligentiam  Ughellii  eflugerat  Epifcopus  iilc,  Pilanae  Ecclcfiae  Faftis  proptc» 
rsa  addendus. 


2Si  E      X      C      E 

ros  infaml  Petrus  Diaconus  ,  Fidusia  A 
Cleiricus  lo:i  pofitc  (i)  /uprajcripse  Ec- 
clefie  hujus  Pifane  Civitatis ,  atque  & 
Dondo  iiem  Scahino  de  Pifa  ,  uii  ade- 
tant  nobifcum  Thomat  Diaconus ,  Oius 
i^fesbiter  y  Chuntfrid  Presiiter  ,  Rofchift 
Presbitcr ,  Jobannis  Clericus  ,  Hildiper- 
las  Subdiaconus  ,  Gri>r.po  Clericus ,  Sa- 
nitas  Notarius  ,  Sacbiptrtu  Clericus  , 
Petro  Clericus ,    Bi»cherat  V^affus   Dom-     B 

«>   Rcgi ,     Uviltardo  Gar Illa- 

bili ,  Manepas ,  Gnmptrtus  filius  qtton- 
^iam  Urfi  ,  Teodmqo,  Pertualdo ,  ,A<^iU- 
h  ,  u4Uo  ,  Gumprando  ,  c^  Uvalptando 
germanis  ,  Gfaufo  Clcricus ,  Sulipran^iO , 
Nandifrid  ,  Lautpertu ,  &"  alios  pla/es . 
Venerant  ibi  ante  noi  ,/fritulfus  Vtcedo 
fiiitus  ,  >}€C  noti  &  Sntprandulu ,  >A- 
^pcrtulu  Clericus  ,  &  Pcriicaafulu  ger-  C 
manas  perfonas  ,  altergationcm  hahentrs  . 
Dicthat  ,Ainulf'jis  Vicedofiinus  contra 
iam  noWmatos  Sotpraniulo ,  v4p-ttnlu 
'Clerico  &  Perticaufuht .'  Pfo  qnAS  re 
perfonas  venras  queritis  fiibfrahere 
<le  fervitio  San£te  Marie?  Quia  qui- 
dam  Anfcaufulu  geniror  veftrorum 
Servo  fuit:  San£le  Marie  domoi  Epi- 
fcopalis  Civitatis  Pifana  .  Hjc  contra  D, 
fefpondehat  foprafcripti  Sotprandulus  , 
%A[pertulus  Clericus  ,  i!^  Perticaufulu  : 
Non  faciat  Deus ,  quod  genifor  no- 
ftcr  Servus  fuiffet  Santle  Marie,  nec 
nos  dc  perfonas  noftras  Servi  effe  de- 
vemus,  nifi  tanrum  de  ipfa  cafa  San- 
fte  Marie  hic  fecimus  fervitio  pro 
livcris  homenis.  Tur.c  qui  fupra  Pe- 
trus  Diaconus ,  Fiducia  Clericus ,  feo 
Dondo  Scabini  ptttraBantis  nos  una 
cum  fuprafcripti  .Auditores  ,  jadicabimttt , 
&  wadiam  dare  fecimus  lArnulfus  Vi- 
cedomini  confs^nare  per  teflimonia ,  qua- 
liter  %A(caufult*  pater  Sotpranduli ,  jl- 
fpeftuli  Clerici ,  (j^  Pertkaufuli,  Servus 
ftiffet  Santle  Mzrie  ,    &"    ante    nos  eo- 


R      P      T      A  z6i 

rum  fidijiiffore  pofuet ,  Et  dum  prtfa- 
tus  ^rnulfus  ivi  prefentem  teftinmnia 
ante  nos  prejentaffet ,.  i^  nos  eos  fingit- 
latim  i^  dsligenter  Jab  Dei  timore  in- 
quifivimus .  In  primis  Ttontii  dixit : 
I  fcio,  Afcaufulu  pater  iftorum  Sot- 
pranduli ,  Afpertuli  Clerici  ,  &  Per- 
ticaufuli  infra  trigintas  annos  eflet 
Servus  Sanfte  Marie  :  &  quando 
Rincualdo  battedit  ipfum  Anfcaufu- 
lu,  ad  parte  San6le  Marie  pro  Ser- 
vo  compofuet.  Gumprando  filtus  quon~ 
dam  Gaufperti  ftmiliter  dixit  ,  ,Aurulus 
germanus  ejus  fimiliter  dixit .  ,Audilafci 
Presbitero  dixit  :  Scio  Sicualdo  Pre- 
ibicero  cffe  Vicedomoi  Sanfte  Ma- 
lie  ,  &  prindere  Afcaululu  pater  i- 
florum  Sotpranduli,  Afpertuli  Clcri- 
ci ,  &  Perticauiuli ,  &  batebant  eura 
pro  Servo  .  Er  infra  trigintas  annos 
Servo  fuit  Sarfte  Marie  de  perfona 
fua .  Pos  tcftimo-tium  vero  redduto  ipft 
ttflimonia  utufq  -ifqite  ipforum  gcymanit 
per  Dei  Euangeiia  juratus  dixerunt  <Jr3- 
te  nof  ;  ficut  teftimonium  rededimus, 
fic  fuit  cerra  veritate  .  Et  intupsr 
jfn-idfus  Vicfdomoi  ante  nos  omnes  Sot- 
pranduli  ,  u4'pertuli  Clerici  ,  ijr  Pi-rti- 
caufuli  furatut  dizit  per  fan5fam  Dsi 
Euangelia:  Sicut  teftimonias  iftas  ad 
parte  Sanfte  Marie  teftimonium  red- 
diderunt,  fic  fuit  certa  veritate.  Fofi 
ec  interreoabimus  nos  Petrus  Diaconus  , 
Fiducia  Cltricui  ,  &  Dondo  Scab-.m 
]nm  diHos  Sotprandulo ,  .Afperiulu  Cle- 
ricus  ,  &  Perticaufulu  ,  ut  fi  pote/it  a- 
duniare  Hv-rtate  fua  aut  per  cartulam  , 
aut  ptr  teftimonia  ,  •vel  poffeffionem  JU' 
ista  Lege.  Qtiidem  ipfi  dixerunt  ,  quod 
fua  livertate  adnrovare  poterit  .  Et  t,i~ 
liter  ipfi  ^^'■nulfi  de  confignstiortem  wa- 
diam  dare  feci*rius  .  Tunc  ibi  prtfsntcv/s 
Sotprandulo  ,  ,Afperiulu  Clerico  ,  ij^  Pev- 
ticaujulo    pofl   vvadiam    data    tnanifcfta- 

berunt 


Ci)  Pro  Lscotcfiti,  idefl  Vtcarli.  De  Laei  Servjtoribits  in  hoc  Opere  egi   Differt.  X, 
Sed  hi  Loco  fofiri  Ecclefiae  Pif.tnae  dicuntur. 


i6^ 


J  R  C  H  I  V  I 


berunt  in  judicto  ante  nos  cmr.ts  ,  quia 
neque  per  teftimonia  ,  reque  per  car- 
tulam  ,  nec  per  pofTeffionem  juxta 
Lege ,  nulla  confignationem  ,  ficut 
vvadiam  dcdimus  de  perfone  nonre, 
qualiter  liveri  fuiffemus  ,  facere  non 
potemus  ,  nec  livertate  noftra  adu- 
niare  non  potemus  ,  quia  Servi  fu- 
mus  de  perfone  noftre  San£le  Marie 
Domus  Epifcopalis  Pifane  Civitatis . 
XJnde  nos ,  qui  fupta  Petrus  Diacerins , 
Fiducia  Clericus  ,  ^  Dondo  Icabint 
fudicavimus  ,  Jicut  ^mulfu  Vtctdomoi 
fer  ttjtittionia  con/igtiabit  ,  ^  per  fa- 
gramentum  firtnaverunt .  Et  fecundum 
ipfotum  manife/iationtM  judicabitnus ,  ttt 
Sotprandulo  ,  ,/ffpertulu  Ctericus  ,  & 
Perticau/ulu  omni  tempore  defervire  in 
eafa  San&e  Marie  de  perfonas  fua  pro 
Servi  omnibus  diebus  vite  fue  ,  Et  fe- 
nita  efi  inter  eis  caufatlo .  Et  huttc  no- 
titia  judicati  Ifiaipertu  Notario  ferivere 
ammennemus . 

%ATum  Pifas  per  Inditionem  fupra- 
fcriptam  feliciter  . 

♦Jf  Ego  Petrus  Diaconus  in  unc  ju- 
dicatt*  ad  nos  fa&u,  manus  mea  fub- 
fcripfi . 

♦Jt    Ego   Fiducia  Clericits  in  ho:  judi- 

oaio  ad  nss  faBum  ,  manus  mea  fuhfcripfi. 

Signum   »§(•   manus  Dondi  Locifff ,   qui 

htine    notitia    judicati    parittr  fieri   am- 

ii-.CHuet . 

♦Jf  Ego  Tbomas  Dlaconus  in  oc  ju- 
dicso  interfui. 


B 


P  1  S  A  N  1.  .2^4 

jjf  Ego  Otus  Presbitef  In  ohc  judi'- 
cio  iiiterfui . 

^  Ego  Cuniffidi  Presbitey  in  hcs 
judicio  intcrfui  . 

i^  Ego  Rofchifi  Prtsbiter  in  hac  ju- 
dicto  insetfui. 

»J*  Ego  Jebannei  Clericus  filiut  v^/« 
perti  in  oc  judicium   interfui .    ,  , 

t$f  Ego  Sanitas  Notatius  in  hoe  )u- 
dicio  inierfui ,  ^  manu  mea  fubjcripfi , 

»J*  Ego  Nonpertu  Subdiaionui  in  hoa 
jftdicio  interfui  . 

•Jt  Ego  Grimpo  Clericut  in  koc  /'«« 
diciu  inttrftti , 

♦Jf  Ege  Rachipertus  Cltricus  in  me 
judici   inttrfuit  . 

Signum  o^  manus  Gumperti  filt» 
quotidam   Ut/i  in   bac  judicio  intttfuit . 

4*  Ego  Teudintus  in  ho:  judieio  in" 
terfui  . 

Signum  »Jf  nsanus  ,Amuli  filio  quo»^ 
dam  Pertuinghi  in  hoc  judicio  intetfui  , 

Sigitum  «Jf  manus  ,/4ili  filio  %4ldul% 
in  hoz  fudicio  interfitit , 

♦Jt  Epo  Craufus  Clericus  filio  Dcndi 
ln  oc  judicio  intetfuit . 

i^  Petrus  Clericus  filio  quondam 
Fauftighi  in  oc  fudicio  interfuit . 

♦^  Ego  Suilprando  filio  quondam 
Tiufulli  in  oc  fudii  iu  interfui . 

Signttm  i$t  Uvalprandi  filio  quondam 
.Auruli  in   oc  fudicio   intetfui  . 

Ego  Staipertu  Notgrius  pofi  tovota^ 
tam  fuppltvi. 


Locatio  terrarum  fa£ta  a  Platone   Epifcopo  Pifano,  Anno  §oi. 


IA7  Dei  nomins .   Regnante  Domno  no- 
flro    Karolus     Imperator    ,/fuguflus  , 
,Aitno  Impsrii  ejus  pofiquam    lialia    in- 


greff:'s  es ,   u^nno  Primo ,   Pridie  Kalen-- 

das   Magias  ,   IndiBioHe  Nona  .    Placuit 

ij)-  convsnit    in Plato  (i)  pet 

R     2  miferi. 

(0  Epifcopum  hunc  Unhelliu;  exhiKet  nobi<;  ab  Anno  821.  ufquc  ad  Zi6.  in  Cathc- 
a  Pifana  ledntem.  Habemus  heic  ipfum  cidem  Ecdefiae  praefedfum  Anno  Ch.  8or. 
'uare  expunsendus  ex  eiufdem  Tlphrliii  rflr.iln?n  Uhan^es  Secu>idus  .   auamauam  is  dica- 


2^5  E      X      C      E 

mifcricordla  Dei  ujus  fanBe  Pifane  Ec- 
(lefte   Epifcopui ,  nec  non  &  Teupaldus , 

^   ^'» auchifi  efl  qui    fupra 

Teupaldui  ,  &  Vitali  germani ,  &  no- 
ftris  beredibus  nofiris  laborare  e^  exer- 
cere  debeamus  tafts  <<^  rtbus  ptttinentes 
San&e    Marie  ^    quod    e/i    Plehe    Bapti- 

fmalii Cafjina .    Cafa    vero 

tpfa  in  loco  Cociliana ,  quam  reBa  fuit 

fer  Lupualdo  tf  Pttro per    nos 

ipft  rtda  effe  viietur  ,  Htc  predi&is 
Cafa  &"  omnibus    rebus    ad    eam    perti- 

nen borare  ^  txcolere    facere 

debeamus  ,  ita  ut  melioretur  ^  non  pe- 

juretur ,  ty  per  omne &  fntge  , 

feo  i^  per  fruSium  arboribus  nos  vohis 
per  omnes  annos  ad  parte  Epifcooatui 
'jtftro  ad  ipfa  Curte  veft^a  in  Caffina 
vobis  vel  ai  loco  poftto  veftro  ,    qui    in 

ipfa  Curte ordi eenfum 

tiare  Cf   ptrfolvere    debtamus ,    ideft    de 

argentum  denarios  duodecim  de    bo 

txptndibiles ,  (j^    ille    homines ,    qni    in 

ipfa   Ca refedentes   fuerit ,   nos 

vobis  a  mandato  vef. debeamus 

in  Civitate  Pifa  C^  ad  ipfa  Cuvte  ve- 
flra  Domnieata  in  CaJJina  ad  juftitia . . , 
cio  veftro  audiendum  i^  conplendum  . 
Unde  promitto  ego  Teupaldus  &   Vttali 

«"«  et*m i,obiS   jam  diBo  Pla- 

to  Epifcopo  ,  &  ad  Subceffares  tuos ,  fi 
ms  jam  di&a  Cafa ,    e^    rebus  ad  eam 

perte re  ,  aut  poftponere  prefum- 

ferimus  ,  aut  fi  per  nos  peguratas  fue- 
fit}  i^r  nos  vobis  ad  parie   Epifco 


B 


C 


D 


R      P      T      A  266 

nia  per  fingtdos  annot  non  per/olver!- 
mus  c^  non  adimpleverimus ,  qualitet 
fuperius  legitur  ,  componamut   vohit    pe~ 

ne quinquaginta  ,    Item  &  repro- 

mitto  ego  qui  fnpra  Plato  Epijcopus  , 
una  cum  Subceffores  meos  vobis  ;am..,, 
trii  btredibus,  fi  vos  nobts  ad  partt 
Epifcopato  noftro  emnia  per  fingulos  an- 

nos  ftc  perfolveriti) riti-  ,    ficut 

fuperius  promififlis  nos  vebis  de  jam 
dtSia  Cafa  ,  ^  rtbus  ad  eam  pertenen- 

tts  fora  expellere nare ,  aut  am^ 

plius  vobis  fuper  impofita  fuere  prefum^ 
ferimus  ,    ftmtliter     componamus    Soledes 

quinquaginta taliter  inttr  nos 

convenit .  Et  duo  libtlli  prope  uno  ti- 
nore  Johanne  J^otario  fcribere  roga- 
vimus  . 

.A^um   Pifa  , 

^  Ego  Teupaldus  in  une  lihello  H 
nos  facio  tranu  mea  fubfcripfi . 

Signum  ^  manu  Vitali  germano  fu- 
prafcripti  Teupaldi ,  qui  uns  libellttm 
fcribere  rogavi . 

»$f   E^o  ^giprando   fubfcripft, 

*Jt  E^o  Petru  Scabino  fubfcripfi . 

♦J*  Ego  Jobannis  rogatus  a  fupra- 
fcriptis  gcrr/iams  me  tefle  fubfcripft . 

♦Jt  Ego  Jobanni  rogatus  i  fuprafcri- 
ptis  me  teftt  Jubfcripfi  . 

Signum  tft  manu  Leofridi  fiUo  qtion- 
dam  Ricoli ,  teflit . 

tjt  Ego  Johannes  Notarius  (^  Sca- 
kinus  poft  tradito  complevi , 


Locatio  terrarura  fa£la  ab  Adalperto  rreibytero.  Anno  804. 


1N  nomins  Patris  6r  Filii  <^  Spiri- 
tus  SanBi  .  Regnante  Domno  ncftro 
Carolo  fertnijftmo  ^ugufto  a  Deo  cora- 
nato   ,      mazno    ^    padfico    Imptratore 

Romano  ,  gubernante  Imperio mife- 

ricordiam   Dei  Rege  Francorum  i^  Lan- 
gnbardorum ,  ^nno  Rtgni  ejus ,    a    que 


Languliardia  eepit ,   Deo    propitio ,  Tr'- 

gifimo ejus     Domno    noftro    Pip- 

pino  Rege Lunguhardorum  ,  %/4n- 

no   Rtgni  ejus   in    Dei    nomine    Vigi/irno 

ttrtio  ,  menfe arto  ,  Indi  7ii>ne 

Duodecima  .     Pla:uit  atque  convenit  in- 
ter  nos .,,,,  tai  Preibitet  Eiclifie  San- 

cli 


2(57 


A  R  C  H  1  V  I 


Bi ri ,  tfue  vocatur  ad  fepiem 

Pinos &    Siehipfandus Ttu- 

perti ,    vt.tga v . . .   ndus  Clericus 

refedere  &   avitare   deveam ere 

&  coto ipft»'  Ecclefte  San:li 

Petri in   ipfa  Ca'a  <^ ad 

ipfa  fupraferipta   Dei   Ecde/ia per 

tfferfionis mewe tvenit  e^ 

ipfa  Cafa ego    bene  lavorare  & 

CKcolere  dtveam,    ut    mclioretur    ^   non 

pejoretur  ,    (S^'  per  omnrm ego  qui 

fupra   Sichipra aut  meus  heredes 

tibi  fuprafcripto  ^itlpertus  Pi/esbittro , 
vel  ad  po/ltros    tuos    ai    partem    ptedi- 

Be t  de    ipfa  Cafa  &  Colo- 

nia  (l)  vobfS  reiditum  factre  debeamus 
uno  SoUdo  a*gento  per  omnem  natale 
San3i  Petri  ,  li^  a  mandato  vefiro  ve- 
nire  dtveamus  ,  juflitia  faciendo .  Et  fi 
bec ,  ifuoi  fupertus  legitur  per  ftngulos 
annos  non  perfolvero ,  &  non  adimple- 
vero  tgo,  qui  fupra  Sichiprandus  Cleri- 
cus ,  aut  mtas  beredes  tibi  fuprafcripto 
,Aielpertus  Preibitero,  vel  ad  pofieroi 
tuos  ai  partem  prefate  EccleCte  ,  aut  fi 
ipfa   ftiprafcripta    Caja    &"    Colonia   di- 


B 


P  1  S  A  N  1.  rZ0 

mittere  vel  poflponere  frefurnpfertmut \ 
aut  fi  aput  nes  pejorata  ftttrit  ,  «tmpff» 
namus  vobis  pene  pomine  Solidos  ferff^ 
tum ,  Item  >^  ego  *4dalpertus  Preshiter 
repromitto  tibi  fuprafcripto  Sichiprando 
Clerico  ,  ut  fi  tgo  vel  po/Ieros  meos  ti- 
bi  vel  tuos  beredes  de  ipfa  prediBa 
Cafa  C^  Colonia  vobis  foram  expellert 
vtl  menare  quefierimus  ,  aut  fi  vobis  /m- 
ptrimpofita  fecerimus ,  JimiUter  vobis  eom^ 
ponamus  Soliios  centum.  U-tde  inter  no- 
bis  due  Cartule  uno  tenore  ^Anftlmq 
Notario  fcrivere  rogavimus .  j 

t/fHam  Pifa  . 

Signtim  >J*  **tanus  Sicbiprandi  Clcri- 
ci  ,  qui  banc  Cartula  fcrivere  rogavit, 

4*  Ego  Petrut  Clcricus  fiUo  quon- 
dam  Fuvingi,  rogatus  ad  Sicbiptandtt 
Clsrico  ,   me  tefle  fubfcrip/i .  x.,    .« 

4»  -Ego  Ilmerandu  filio  quondatn 
Deusdedi  ,  rogatus  at  Sichiprandu  Clt- 
rico ,   me  tefie  fubfcripfi . 

Signum  Jj^  manus  Cocie  filio  quost- 
dam  Nindulfi ,   tefiis . 

«Jt  Ego  ^Anfelmo  Notarius  pofi  tra- 
dita  eomplevi. 


Charta  venditionis,  UOlzq  Adelperto  a  Gumperto  &  Landolo  Anno  Zii, 


REgnantt  Domno  nofiro  Lodobit 
Rfx ,  e^  magnus  Jmperius  in 
Iiaha  t^nno  Tevtio ,  &  Domnus  Ber- 
tiardus  (2)  /?'*  Languhardorum  in  I- 
talia  u4»no  Qftinto ,  metfe  Janoario  , 
IndiBione  Nota ,  Confiat  Lando  ,  ^ 
GumpaUo  germanis  filtis  quodam  Gum- 
perto ,  Landolo  filio  quondam  Tbtopal- 
do ,  vindimus  <^  tradamus  vobis  sA- 
dtlperti  V.  d.  enturis  tris  prtias   de  ter- 

ra   infra  Cafale  .    Prima  petia  in  l 

dece  &  fepte   in  traverfo   de    un«   capo 


Dl  pertegas  duas  ,  de  alio  uno    pedis  oBo , 

Cy    lato  un ri ,  de    alio    lato 

heredes  Theopaldi ,  capo  via  ,  alio  ca- 
po  Canifridi .  Secunda  petia  in.,..,  in 
traverfo  pertigas  dua  in  amhaS  capu$ 
ex  lato  Dornnini ,  alio  Galdenari  ca..,. 
elio  capo  Theopaldi  heredis .  Tettia  pe- 
tia  in  lcngo  pertigas   fidicenta    ad    per» 

tigas de    pedis  duodice  menfura- 

tam  ,  c^  lato  Dullioli  ,  de  alio  Bafili- 
ca  Sanfii  Johanni ,  alio  beredes  Theo- 
paldi .  Q^natta    petia  cum  vitis  in  dul- 

lio  t 


(\)  Idefl  praeilium.  A  Colono  nata  Iiaec  vox,  eujus  excmpla  eomplura  habes  apud 
Du-Cangitim  in  Glofs.  Lat. 

fz,  Epocha  Rernardi  Italiae  Regis  heic  defumta  videtur  ab  Anno  Cb,  81  r,  aut  ab 
exordio  rubrcquentis,, 


26p 


X 


lio,  avent  in  longo  ptrtigas  quatuordice 
in  ttaverfo ,  de  uno  capo  ptdis  dece , 
lie  alio  capo  Martini ,    alio    Tbeopaldi  , 

Secunda  petia  cum  vitit  tn  long 

^as  nove  in  traverjo  ,  de  uno  capo 
iiuai    pedis ,    cinque    de  alio    capo    duas 

fedis  fex lato   DoMKini  ,     de  alio 

tato  Caponotuni  ,  de  alio  capo  vindetu- 
rts .  Te^tia  petia  cum  vitis  ad  u4lba- 
telli  in  longo  pertecas  tris  (^  ptdis 
T^atuor  ex  trdverfo  in  uno  capo  perteca 
itna  ,  de  alio  ftmiliter  ad  ptrteca  tegi- 
tima  ex  lato  Domni  Rtgis  ,  alio  tato 
Stittclani  Capo  Regis ,  alio  fimiltttr 
Regis  fibi  quis  alius  junt  adfinis .  Quar- 
ta  petia  cum  vitii  pro  nomero  vitis  fex 
prope  emturi  recepimus  mts  [uprafctiptis 
vindeturis  ad  te  emtur  pr^)  fuprafcripias 
rci  una  cutn  fuperittt  C^  in  infcriorihus 
rebus  rtcipimus  Dinarius  fexfanta  feni- 
tum  prettum .  Unde  tnodo  promittimus 
ttus  fuprafcriptis  vindeturis  ,  &  noflros 
beredes  vobis  enturis  ,  &■  ad  veflris 
btreditus  fuprajcriptas   res  ab  omni  ho- 


A 


B 


R      P      T      A  270 

tnine  dtfenfare  ^  fit  minimen  petuerimus^ 
aut  temohere  prefumferfmus ,  tunc  com- 
ponamui  dublas  res  meitoratas  in  confsm 
mile-  loco , 

tABa  Cartol 

Signum  tjt  manus    Landonl    vindettt* 
ris ,   qui  fierit  rogavet . 

Signum   ^  manus    Gumpaldo    vinde- 
turis  ,   qui  fi^rit  rogavet  . 

Signum     jjt     manus     Theopaldo     filio 
boae  memorie  [^uinpatdi ,   teftis  . 

Signum  <Jt  manus  Gille  filio  quon- 
dam   Unefperto  ,   tefiii  , 

Signum  <$t  manui  Johanni  filio  bont 
memorie  Garipaldi ,   tefiit . 

Signnm  tff  tnanus  .Aripetti  filie  bont 
raer/iorie  Ritperti ,   tefiis . 

Sfgnum  >$♦  manus  Manello  filio  be- 
ne  memorie  Tbeodatdi ,   tefiii . 

^  Ego  Urjo  ftlio  Munichini  rogatut 
ad  /upra  utrit  vindetari ,  me  tefiis  Jub- 
fsripfi . 

»J»  Ifcripfi  Gogavoin  Notariunt  cain^ 
plevit  &  dedit , 


Locatio  agrorum  fa6la  a  Platone  Epifcopo  Pifano.  Anno  8ip. 


IN  nomint  Patris  &  Filii  &  Spiri- 
tus  San&i  .  Regnante  Donno  nojho 
Lodoico  Serenijjimo  ^ugufto ,  a  DiO  co- 
ronato,  magno  &  pactfi:o  Imperatore , 
%4nno  Sexto ,  deiimo  menfe  Madii ,  In- 
liiiiione  Duodrcima  .  Placuit  &  con-vi- 
nit  inter  nos  Platus  gratia  Dei  fanfte 
Pifane  Ecclcfie  Epikopus  ,  »«1;  non 
Deodatus  Presbiter  ,  qui  fuptr  nomine 
ebet  t/4voiatus  ,  filius  quondam  Olperti , 
■ut  ego  Deodatus  Preslitcr  redere  i^  ti- 
bi  dare  deheam  in  Cafa  (^^  rebus  per- 
tinentihus  Ecclefie  veft>e  San&i  Marti- 
7ii  in  loco  &"  finibus  Septimo  •  Ecclefia 
vero  ipfa ,  feo  Cafis  &  rebus  ,  quihus 
antea ,  re&as  funt ,  per  qmndam  Ma/o- 
rino  Presbitero  ,  &  ufque  modo  ptr  tne 
ipfa  reilf»  effe  vtdentHt ,  Ipja  vtto  Ca- 


D  fi*,&'  rtbut ,  quibus  memorato  Ma/e- 
rino  Preibitero  ad  manum  fuam  habuit , 
O"  ego  taborare  &  gubernare  debeamus  y 
vietioretur  (^r  non  pe/oretuv ,  i^i^  in  ipfa 
Dei  Ecctefia  fit  incenfum  (^  lumina- 
ria ,  feo  officium  dit ,  no&uque ,  /ufta 
pojjivitittate  mea  facere  i^r  aditnptert 
debeam .  Et  ipfa  jam  diiia  Ecclefia , 
feo  Caja  &  rebus  ptr  omnes  annos  in 
mtnfe  Mariio ,  tibi  vel  ad  pojltros   tuos  ^ 

eui  a  Miffo ,  vet  Loco io  vefiro , 

cenfum  vohis  dare  &  perfolvere  debeam 
a  Pifa  Curte  vejira  in  Cajcina  de  ar- 
gentum  Denarios  fexaginta  boni  enpen- 
dibites ,  C^  a  mandato  vtflro  venire  de- 
btam  ad  /ujiitia  faciendum  ,  &  /udicio 
veftro  audiendum  &"  complendum .  Undt 
promitto  ego ,    qui  fupra  Dcedatus  Prt- 


271  AViCHiVl 

ibitcr   ttbi   PUto  Epifccpo  &  ad    pofte-  \i 
ros    ttios ,    /;    ei ,    que    luptrius   ligifur, 
mea  promiffions  per  fingulot  annos  vohis 

tal parte  San&e  Marit  Epijco- 

patui    vejiri    non    perjolvero  ,     &     non 

ad A'»*  /«*/"'''  promifi  ,  ut  fi 

jam  diHa  Ecclefia ,  feo  Cafa ,  &■  rebus 
dimittsre  ,  aut  pofiponere  prtfuwpfero  , 
aut  fi  apud  nte  pejorata  fuerint  ,  /?»» 
vobis  coriiponiturus  pena  nomine  Silidos  B 
tentum  .  Item  &  ego  Platus  Epifcopus 
pyomitto  tibi  fuprafcripso  Dccdato  Pre- 
sbitero  ,  fi  e^o  aut  pcftnos  mecs  te  de 
jam  di&a  Htcclefia  ,  vtl  de  Cafa  ,  & 
rebus  ad  eam  pirtintntthus  ,  de  quibus 
mcmorato  Mi/ori»o  P^eshitero  ad  manu 
Jua  habuit ,  fcras  expclltre  ,  vel  menua- 
r«    quefnrimus ,    aut    Juptvimponere    tibi 


P  I  S  A  Nn  272 

facere  prefumpferimus ,  Jimiliter  tibi  com^ 
ponere  SoUdos  centum ,  quitt  taliter  tn^ 
ter  nos  convenimus ,  duo  libelli  juxta 
uno  tinore  Rc[felmum  Jcribere  rogavimus, 

,AHum  Pifa . 

»$♦  Ego  Dtodatus  Prssbltcr  sn  bo6 
libeltum  ^  me  fa8o,   matus   mea  Jcripfi, 

♦^  £^0  Nandifredi  fiHo  Dodi  rogaS» 
a   Dtodato  Preibitero  tejits  Jcripfi  . 

*^  Ego tus  a  Diodato  Pre* 

sbisero  me  tefie  Jubfcripfi  . 


£sjo  Ro[fflmiis    Njtarius 

Ego    Rayitrius    Notarius    ,ApofloHcae 

Sidis  autenticum  huius  vidi ,  o^ 

h:m:  exemplar  tracla  tfl  ,  c^  extM- 
phivi . 


Locatfo  terrarum  fafla  a  Platone  Epircopo  Pifano.  Anno  82 jt 


JN  nemine   Patrls   e^    F.lii   &    Spiri- 
tus    San&i .    R'rnante     Dcmno   ncfiro 
Hludowico    Strcniffiwo    ^u^ufio    a   Dco 
corotato ,   magno  &   t}a:'.fico   hnpeoasore , 
t/ftno  OJabo,   menfe    Martio ,  JndiSiione 
Prtma.     Plasuit    &    convenit    inter    nos 
Pla:o     (l)     gratia     Dci .,    fanTe     Ptfane 
Ecclefie    Epijcopus ,    ntc  non    lldtpr^ndus 
qui  fupra  nomen  lldo  vocatur ,  ffo  Lam- 
prande ,     &     Teuptrtus     germanis     filii     D 
quondam   Ermiprandi  ,   ut    nos    [Idepran- 
dus ,     Lamprandtts  ,    &    Teuptrtus    ger- 
tnanis    refeaere    &"    abitare    deheamus   in 
Cafa ,    &   iehus    pirtintntibus    Epifcopa- 
tui  veflri    SanBe   Marie    in    lo:o  '&  fi. 
nibus  Chociliana ,   qv.ibus    reBas   fuerutt 
per  q-tondam   Brnidiclo,   n^   ufque  modo 
per  »os  ipfis    regert    vHetur .   Infa    vtro 
Cafa  cum    rtbus   ad    eam    ptrtin'ntibus  , 
ttos  vel    nofiris  hered. .......  fimul  cum 

pitia  illa  de  vinea    trans  fl  tvio  jl*rto , 
que  tu  nobis    ad  ipfa  Caja    adjun.xifii , 

(i)  Supra    vi^Imus    ac?    AnnnTi    Ch.    ^os. 
Anno  recurrit .  Quare  nullus  locus  Jo/janni  II. 


lahorare  &  gubernare  debeamus ,  ut  tnt' 
lioretur  &  non  prjoretur ,  &  pro  jam 
diHa  Cafa  &  rebus  ,  feo  &  p'0  fuprd- 
Jcripsa  vinea  per  omnes  anno  unus  ex 
nohis  in  Caffina  angaria  Jacere  dtbea- 
mui ,  idtfi  per  omnes  ebdomatat  dies 
quattuor  ,  qttihus  de  fuprafcripta  Cafa 
i^y  rebui  confuetudo  fuit  ai  factendum  , 
&  a  mandato  vtfiro  venift  debeamus 
ad  juftitia  faciendum  ,  &  judiclo  veflro 
audiendum  &"  conplendum .  IJnde  pro- 
rnittimus  nos  qui  fupra  Ildiprandus  ^ 
Laritprandu! ,  ^  Teupertus  ,  vel  nefiris 
heredibus  tihi  fuprafcripso  Piato  Epi- 
fchupo ,  &"  ad  pofleros  tuoi ,  fi  haec  quod 
fuperius  Itgitur ,  nofira  prom.fjione  pcr 
fingtlos  annos  vohis  taliter  ftd  parte 
Sancte  Marie  non  ptrtolferimus  &  non 
adimplfberimus  ,  ficut  fupra  promiftmus  , 
aut  fi  in  jarn  dila  Cafa  &  rfbus  di- 
mittere  aut  pofiponere  prefumpje>imus , 
aut  ft  aput  nos    pcjoratis    Juerint ,   fia- 

mus 

Platowm    Pf^fTrrr/m    Antiftitem.   Ideni  hoe 
quem  Ughellius  iHterpoluit. 


273  E      X      C      E 

mut  vobis  componituri  penc  nomine  So- 
Itdos  ctntum.  Item  tgo  Plaio  Epijibopus 
fromitto  vtbis  fuprajcripti  Ildiprando , 
Lamprando  ,  C>'  Teuptrto ,  &  ad  ve- 
flris  btrtdibus  ,  ft  ego  ,  aut  pcfleros 
'■meo< ,  vos  de  jam  di^a  Caja,  vtl  de 
rthus  ad  tam  pertinentibus  ,  aut  dt  fu- 
^frafcripta  vinea  foris  txpellert  vel  tnt- 
naie  ■^uefitrimus ,  aut  fuptrtmpofita  vo- 
'iis  factre  prefumpftrimus  ,  fimilittr  vo- 
bis  compcnamus  Soledos  centum ,  quia 
talittr  inter  nos  convtnit ,  &  duo  li- 
btHi  juxta  uno  tinort  Rcffilmum  Naa- 
rium  ftribtrt  rogabimus . 

%/4Buin  loco  Calct , 

Signum  ^  *i*  *i*  manus  fuprafcripti 
lldeprandi ,  Lawprandi  ,  &  Ttuptrti 
getmanis  ,  quibus  hunc  libtllum  fcribtre 
fcgabeyiint , 


B 


R      P      T      A  274. 

^  Ego  t/fdalbtrto  fiiio  bone  r„trn0' 
rie  Hittdi ,  rogatus  a  fuprafcriptii  ger- 
manis  ,  me  tejte  fui^fcripft . 

batus  a  fuprafcriptit   ger- 

manis  ,  me  tefie  fubfciipfi , 

filto    Teuding ,    rogatus  i 

fuprafcriptii  geimanis  ,  r/ie  tefie  fub- 
jcripfi  . 

andi  filio  quondam   Vval- 

pratdt  ,   tefiis  . 

fillo  quondam  Ghtrimun- 

di  ,  tefiis  . 

♦Jt  Ego  Gumptrtu ,  regatus  a  fupra- 
fcrtpti  gtrmanis  ,   we  tefte  fuhjcvipfi  , 

•i^  Ego  ,Adalp'.rto ,  rogatus  i  fupra- 
fciipti  gtrmani  ,   me   t:fte  fubfcrip/i , 

»J+  Ego  Rojjelmus  Notcriiis  i^  Sca- 
binus  poft  tradiso  compltbis , 


Charta  locatlonis  terrarum  fa£la  a  Platone  Epifcopo  Pifano,  Anno  825. 


1'N  nomint  Patris  &  FUii  &  Spiri- 
tus  Sanfli.  Regnantt  Dor/tno  ncftro 
Hludovjfco  Sfreniffimo  ^fgujto ,  d  Dt.o 
coronato ,    megno  &  pactfico  Imperaiore , 

^nno tncnfe   Martio  ,   IndiBione 

Prima.  Placuit  e^  convenit  inter  nos 
Plato  gratia  D^ei ,  fanBt  Pifane  Eccle- 
fie  Epifchopus ,    nrc   non   &  Sindipertus 

Preibiter dipratidi  ,    ut  ego  Sin- 

diptrtus  Presbiter  laborart  d'"  gubtrna- 
«  debeam  rtbus  pertinentibus  Ecclefic 
veftre  Sattdi  Pauli  ,  que  tft  Pltbt  Ba- 
ptifmatt  propt  Villa  Magra ,  fimul  cum 
capcnna  &  rtbus  vtftris  iHis ,  quibus 
tt'3as  futrunt  ptr  ^ndripsit  Presbiter 
^iViU  .^ih  &  vria  pttia  de  vinta  ,  qtit 
'Ifiptito  ad  laborandum  abuit ,  qutbus  e- 
vp  laborare  ^  gubtrnare  debeam ,  ut 
>ion  pejetetur,  ^  in  ipfa  Dei  EcJtfia 
incenftm  fS''  luminaria  ,  fco  efficium  ju- 
*ta  poffivilitate  mea  faeere  „ . . .  'rs  de- 
beam\  &  pro  jam  diSa  Ecclefia  & 
»tb»i  ^dj>ertitttntii>ui t  five^i„,f.Jtffftf 


C   fcripta  capanna ,    &"  rebus  ad  eam,..., 
annoi   in  mtnjt  OBobiii   hic  Pija  ad  do- 

r/7us  Epilcopat dtl  eamus   de    ar- 

gentum  Dtnarios  dectm  (^r  oSlo  boni  tx- 

pendtbiles  ,    &  fi  u dum    tres 

vices  in  annoi .  JJnde  ptomitto  tgo ,  qui 
fup'a ,  Sindtptrtus  Presbiter  tibi  fupra- 
jcripto  Plato  Epifchopo ,    &  ad  pofttros 

Sucs  ,    fi    hec    que ftngulos    annos 

D    vcbis   taliter  ad  parte  memorati   Epifcho- 

patui  veftro    non    perfolfero ,    C^    non   a- 

'  d-mptebiro  y    ftcut   fupetiui    piomifi ,  aut 

\  fi &    capartna    ^    fuprafcriptis 

'  lebus  &  vinea  dimittere    aut    pcftpontre 

prefumpfeti aut  fi  aput  mt  pe- 

I  joratis  fuerint vcbis    componitut 

' quir.quaginta  .    Item  tgo  Plat» 

Epifcbopus  prcmitto  tibi  fupiafcrspto  Sin- 
E  diperto  Prtibitero ,  fi  tgo  aut  pofterot 
I  mics  te ,  vil  homtnet  tuos  de  ptedida 
I  .....;..  cy  Cipanna^  ttl  de  ttius  ad 
ecm  fetttr.entibus  ,  vtl  de  Juprajcripta 
,^^  xtitHa  Jorii  t»ft.llete.f  vtl  tntnart  qutfie- 
'  rimus , 


»75 


A  R  C  H  1  V  1 


tmtts ,  aut  Juptrlmpoftta  vobts  facere  prt- 
fumpferimus  ,  fimiliter  tibi  cotnponamus 
Solidos  qx.tnquagitita ,  quia  taliter  inter 
nos  cenvenit ,  &  duo  livtlli  juxta  uno 
ttnort  Roff4mum  fcribert  rogatimus  . 

t/4&i*m  Pifa  . 

♦Jf  Ego  Sindiptrtus  Presbiter  i»  u»t 
hbellum  i  me  faiium  manu  mea  fub- 
fctipft . 

*Jt  Ego  Jobannit  Notarias  ti^  Sca- 
hinus  fuhfcripfi , 

^  -Ego  Jobattnes  rtgatus  i  Sindiper- 
t«  manu  mea  jubfcripft . 


B 


P   1   S  A   N   1,  175 

^  Ego  Pertifufu  fiUo  bont  memorit 
Pertreldl ,  tPgatus  a  Sindiptito,  me  tt- 
Jis  fubfcripfi  , 

«Jt  Ego  ^dalprando  rogatus  a  Sirt- 
diperto  ,  me  ttjle  fubfcripfi , 

»J»  Ego  Teupaldu  filio  bcnt  memorie 
%/fucis  ,  rogatus  i  Sindiptrte ,  me  ttjlis 
Jubjcripfi , 

Signum  tjt  manus  Saiperti  filto  quott- 
dam  Sacrifidi ,  tefiis  . 

♦J»  Ego  Roffilmus  Notarius  &  Scba». 
binus  pofl  tradito  cemplebi . 


Locatio  agrorum  faSla  k  Johanne  Secundo  Epifcopo  Pifano.  Anno  827. 

Hlodovvico  ferenijfimo  euguflo  ,  ^  Dco 
eoroitato  ,  magno  &  paeifi:o  Q_iartodeci- 
ttio,  (C^  diUBo  filit  tjus  Demno  nofl.o 
Hlotario   (i)  idemque  Imperatore ,  ^nno 

imperii  e/us  pojiquam g*'-'lf'*f   tji  , 

Smto ,    Msnje  De:e»ih.is  ,    Inditione  Se 
Kta  .    Pleciii  o^  cor.venit    inter  no>  Jo- 

hannes  (2)  fjnfte  Pifane  Ecdefie j.w»,    ,„:,.,  j.  ,u,„   «„.,c    ^-«;t ,  c?    fe- 

Sundtperto  ,    bomo    Lncenfe  ,   filie    bone    D    bus  dimittert  aut  poflponere  prtjumpfero  ^ 


N  nomine  Patrit  <^  Filii  e^  Spiri-  1  \  ...  tia  facitnde  «^  judicio  vtjlro  cem- 
tus  Sanili .  Rsgnante  Domno  noflro  C  plendo .  Et  pre  emnibus  memofatis  rebus 
V...,.;,.    f. —  ;/K.-, n.        ^    n..        j  ^j^/j  pj^    ^^^^^    ^^^g^    i^  y^yy^    San&c 

j  Marit  fn  Mtnfe  ^ugufio  per  me  vel 
I  per  Miffo  meo  cenfum  dare  (^  perfol- 
I  vert  dihiam  ad  partt  Ecclefle  vtfire  ar- 
\  genti  Denarios  duodicitn  benos .  Unde 
I  promitto  ego  ,  qui  fupra ,  Sundiperte , 
I  tibt ....  Jobannii  Epifcopus ,  vel  ad  po- 
Jleros    tuos ,  fi  jam    di8e    Cafe ,  e^  re- 


memorie    Pertualdi  ,    ut    tgo    Sundiptrtu 

lavofare  e^  excelere  faciam  Cafe  &" 

Ecilefte  vejire  ,  in  leco  &  finibus  Ca- 
faU  j   e^    in  lapidt,  qut  jam  antta  ^A- 

faldo  in  btntfizio  habuit .   Simili 

eelere  faciam  Cafa  una  pertenentes  ipfius 
Ecclefte  vefire  in  lo:o  Floriano  finiins 
Lttcenfe .  Hec  emnia ....  di&e  loca  ego 
lavorare  ^  exccltre  faciam ,  ut  non  pe- 

juretur ,   i^  cenfiim  vel    angaria 

res  vos  confutiuda  babuifii  exig:re  & 
tollere,  ego  ipfo  exive  &  babere  dtheam 

m  mea    po ego  advixere  .    Et  ipfis 

bcminibus ,  qui  in  jam    diBe  Cafe  refc- 

dunt ,  ad  mandatum  vejlrum  venire 

Tom.  IX. 


ft  aput  mt  pijurate  ftttrint ,  c^  vobis 
omnia  ptr  fingulos  annos  nen  perfolferOy 
&  no:t  adimpltvero  omnia  ,  ut  fupra 
promift ,  compoHitari  Jim  vobis  pene  no- 
mine  Sohdes  quargnentos .  Item  &  ego , 
qui  Jitpra  Johannis  Epifcepus  ptemitte 
tibi  Sundfperte  ,  ft  ego  ,  vtl  pofieros  meos 
te  de  jam  diiie  Cafe  &  rts  foras  ex- 
ptllere  aut  tellere  prtftimferimus ,  aut  ft 
dt  ipfo  Cenfum  vtl  angaria ,  qued  ipfi 
Maffarii  y  qui  in  jam  diffe  Caft  refe- 
dunt ,  per  fingules  annos  ptrfolvere  de- 
bunt  f  iibi  txinde  qualivet  fuperimpofita 
facere  prtfumpferimus ,  fimiliter  tlbi  con- 
fonamus  Soledos  quargntntss  ^  quia  ta- 
S  littf 


.  ,    ^'^  .■^J'^^   Epocha   deduSa  fuit   heic  ab  Anno  822.   quo  is   Ludovico  Aueuflo  Patre 
jubente  m  Ualiam  ir,grefji'.s  efi . 

(2)  Nimirum  Secundus,  non  Tertias  .ippellandus  in  Catalogo  Pifanorum  Antinitum, 


^■]7  E      X      C      E 

litcr  ir.ttr  nobis  convenit ,  c^  duat  ear- 
tulas  prope  uno  tenore  Pctro  Notario 
Jcrivere  rogaiimus . 

^Bum  Pifa. 

♦Jt   E^o  Sundiperto    i»    ac    cartula  a 
me  faSia  ,   tnanu  mea  fubfcripfi , 

4*     ^go    »/fli/i    Notarius     rogatus    a 
Sundiperto,  me  tcfte  fubfcripft . 

^   Ego  ^ndreas  Gaflo  (ubfcripft . 

%   Ego   Johannes  Clericus  rogatus  ^ 
Sundiperto  ,  me  tefle  fubfcripfi  . 

«Jt   Ego  Petrus   D'aconus  fubfcripft . 

♦Jt    Ego    ^Adalpradus    Presliiter    fub- 
fcripji  . 

jjt   Ego  ^iifridi  Preshiter    (•hf^tripfi. 

ijf    Ego    Gbifelptrtus    Diaconus   fub- 
fcripfi . 

*i*     Ego    ^lalbertus    Presbiter    fub 
fcrip/i . 

^  Ego  Natali  Presbiter  fubjcripfi. 


R 


B 


2y9 


♦Jf  Ego  Rotpertus  ^rcipreibiter  fub- 
fcripfi . 

ijf  Ego  Ilparrando  Clericus  filio  Cam- 
perti,  rogatui  a  Sundipertu  ^  me  tefte 
fubfcripfi . 

StgnuM  manus  «Jf  Lamperti  filio 
quondam  Mauri  ,   te/iis . 

Signum  ♦{♦  manus  Dominici  filio 
quondam  Joannis  ,   tefiis  . 

Signum  tj*  manus  u4Jaldi  filio  quon^ 
dam   Lupaciani  ,   ttflis . 

Signum  «Jf  manui  Udicari  filio  Ra- 
cbinatdt ,   t:flis . 

Signum     »J*     manus     Cuneradi    fili» 
quendam    ^uript.ti ,    tiftis  . 
I        >{f  Ego   IlpranJus  ^/cidiaconus  fub- 

fcripfi. 
!       Ego  Petro  Notatius  pcfi  tradita  com- 
C    plebi. 


Teftamentum  LIutperti\  qui  &  Gentolus,  ArchldJaconi  Plfanse  Ecdefiae, 
fcriptum  h  Johanne  II.  Epifcopo  Pifano.  Girciter  Annum  Ghr.  841. 


IN  nomine  Dei  Salvatoris  neflto  Jefu 
Chrtfli .    Regnante  (i)    pifjimo    at- 

que  excelltntijftrno idefl  exhila- 

tate  corda  &  mentes  noflras  ad  gaudia 
patrie  celtftis  erigere .  Cum  Paulus  egre- 
gius  predicator  dicit  .•  Nolire  diligere 
Mundum  ,  nec  ea  ,  que  in  Mundo  . 
Qui  enim  diligit  Mundum  ,  non  eft 
charitas  Patris  in  eo  ,  quoniam  qui 
amat  eum  ,  amatur  ab  eo  ,  quem  a- 
mat  ,  &  per  hoc  inimicus  Dei  effe 
eonvincitur .  Dominus  dtcit  .•  Facite 
vobis  facculos  ,  qui  non  veterafcunr. 
Et  centurio  ait:  Domine,  fi  aliquid 
defraudabi,  reddo  quadruplum .    Nam 

(i)  Exciderunt  Chronologicae  Nofae. 
Ouarc  circiter  Annum  842,  quo  unus  Loth 
Tabulae . 

[i)  Error  antiqui  Amanufnfis .  Nam 
pellatur .  Ad  Annum  Chr.  857.  U^hellius 
fcopum  ftatait .   Tum  fubdit  Zenobium  ad 


D  i^  Davtd  Pfalmi  gratus  'vates  cecinit  . 
^it:  Djyitie  fi  affluent,  nclite  cor 
£pponere .  Proinde  dehtt  unufquis  eter~ 
nis  lavorare  munerHus ,  undt  ncbis  ali- 
qua  beatitudinis  portiuncula  in  perpetuo 
tempore  fit  ptofittura  ,  &  ante  tribunal 
tterni  Judi:is  cum  Jecura  confcientia  pte- 
fentemur ,  quia  fi  omnia  ifl-us  Mi^ndi 
htibeamus  divitias ,  nibil  efl  dignus  Do- 
mino.  Idtoque  ego ,  qui  fupra  Liutpirt  y 
qui  iir  Ctntolus  ,  ./ffcbifiiaconus  Jar^iit 
Pijane  Ecclt/ie  ,  h.ic  die  ,  que  Juptriitf 
leqitur ,  dum  Dei  vifitationr  egvotante 
me  leflulo  reducerem  ,  in  prefentia  ve- 
nerabiti    Patri    noftro  Juftino    (a)  Epi- 

Jcopo , 

Unus  beic  Imperator  commemoratus  videtur. 
arius  imperabat,  fcriptae  mihi  creduntur  hae 

infra  diCcrte  Pifanus  Epifcopus  Johannes  ap- 
Biurgum  ,  f;u  Bi'i^um  Pifanae  Ecclefiae  Epi- 
Annum  841.   Quibus  tabulis  nefcio.  Ambos 

ego 


«7P 


A  RC  H  1  V  1 


fcopo  ,  vfunimunJo  ^rchtprtibitcto ,  Gau- 
fetado  Presiitero  ,  Hudealdo  Preibitero  , 
Pirro  Preibitero  ,  Vvandolo  Diacono  , 
feu  cj"  Gunderad  filio  quondam  Cuni- 
ftrti^  Coccity  Pertcli,  i/fvandoli ,  Pe- 
teligi  ,  Jeo  &  aliorum  plurium  amico- 
rum  ,  medietate  de  omnes  res  &  fub- 
/iantiam  tnea  ,  tam  homines ,  quam  Ca- 
fas  ,  ptata  ,  vineas ,  campos  ,  filvas  , 
qaatropfdiai ,  cmnia  C^  in  omnihus  , 
tam  de  parentum  jura  ,  quam  de  com- 
paretione  quitquit  mihi  conpetit  ,  tra- 
dedi  tibi  Conjo'>titio  meo  R  gtbetto ,  qui 
&    Maccio  ,     D'a(.Or)o  .    Pi/i<a    vero    in 

torum   fupradiclorum   prejtntta   nos 

Centotus  ^r:bidiaconus  &  Maccio  D  a- 
conui  comune  confilio,  parique  conjenftt 
traclantes      ncflia-um      anitKarum     rtrnt- 

dia rts ,    ut  dum   ipje  advivere    C> 

tneruerimus  unus    aut  ambo ,    omni 

/tt  poujiate .    Pc/i  obito  vt-h  nojiyo  vo 

iemus  de  colonta a  caufa  C^ 

t/lliperga  cum  Cafa  ,  fitios  vtl  filias 
fuas ,  &  cum  mibile  vel  imtrobUe ,  i^ 
pertinentia  ftta  ptttinert  dinujcttur  ,  feo 
&  Fridt.  hifi  ,  &  Gffa  cum  filios  C^ 
fi/as    fuas    Caujtrado    ■ii^    ,^V(.ldtrada  , 


p  1  s  A  n  1,  2?o 

(um  filics  c^  filias  fuas  .  Ifii  orr.net 
cum  cafas  vel  cmnts  rts  fuas  tr.ovilia 
e^  immovilia ,  quidquit  ad  manus  fuat 
habere  vidtntur ,  feo  &"  Rodicunda  u4n~ 
cilla  Dei ,  c^  de  Cultano  ^uniperga  , 
perjona  tjus  in  vel  que  de  ea  procrtan- 
tur  ,  volumus  ut  emnes  ifii  cum  omni~ 
hus  rebus  fuis  ,  dum  nos  Ctntelus  d^ 
Maccio  advivere  meruerimus  ,  in  nojira 
fit  pote/iate  y  pofl  obito  verb  ncjlro  de~ 
crevtmus  ,  ut  cr/ines  fint  cum  cmnts  rt- 
bus  juii  livtri  t^  abloluti  ab  omni  ne- 
xu  condicionis  ,  vtl  a  jugo  fetvitutis, 
Et  voiumus  habeatii  dcjtnfiontm  (ij 
ad  E.cltfia  Sanffe  Marie ,  vel  Epijcop» 
in  loco ,  qui  pofjtus  futrit  ,  «^  per  om- 
ne  caja  per  fingules  annos  dart  debea- 
tis  ad  Cafa  Santle  Marie  extnio  tri- 
mijjale ,  atit  certe  trimiffe  in  auto  / 
art.pliui  vobis  nulla  imponatur  ,  & 
mundio  ,  fi  qua  de  vtfira  procreationt 
ad  marito  atr.bvlaverit ,  ad  E:cltfia  San- 
8e  Marie ,  Vil  Epijcopt  fit  potefiate  . 
Ef  hec  vclumus  ,  ut  ft  alicui  ex  vobis 
p/enominati)  altquas  res  vindere  Juerit 
oportunitas ,  non  habeatis  poteflate  altis 
homtntbus    vendsnUt   ttctntia  ,    ntfi    tnttr 


feo   t^   Sorela  cum  fitias  fuas   Clttviontt ,     t)    vobis    Cenlivettis   unus   altttius ad 


Guiteifi  ,  Rodichis ,  i^  Perttrada  cum 
filits  (2^  fitias  fuas  ,  Teupert  &  Ptrtt- 
rada  cum  filios  Cf  fihas  Juas  .  Ijti  fu 
prafcrihti  cum  cafas  &  prrfonas  fua  , 
(j5^  omntm  fubfiantias  Juas  ,  ad  ft  per 
tintntia  mobilia  i^  immobHia  ,  (to  t^ 
Teutpatd  ,  Riidtrada  ,  Ermiftid ,  Bo- 
fielto  ,  Magnifrid  ,  Mucciotus  ,  f^de  , 
C^  FrtdtcatiJo  germanii  ,  Baronctttus  , 
&  Ratptrga  cum  filios  <^  filtas  fuas  , 
«d^  Ltofolus  gtvirant  tjus  ,  Prrtoatd , 
Gundiptrt ,  &  ^ttnitruda  cum  fitios  & 
filias    Juas  ,     Bur^^-zj.to  ,    i^    v^tinittuda 


partnttbus  nofiris  de  benefaBoribus  ve- 
liris  fuperfcripfis  Diacones,  Et  fi  ali- 
quis  ex  ip/is  prtfumpftrit  atiquas  res.,.. 
homine  venundare  ,  pottfiatt  hafitant  he- 
rtdes  ,  aut  parentes  de  ipfi  Dtacones 
prtndtte  &   ttntre  iir    dtfendtie,    Nam 

fi  decreverit  femet  nofiev ficut 

fupetius  fiatuitr.us ,  ita  perpttuis  &  pe- 
rennis  ptrmantat  ttmporibus  ,  Ecce  ut 
nofier  conctpit  animus  pio  Dei  omnipo- 
tentis  ttmuntratione  in  vos  adimpttvi- 
mus  ,  &  undt  Jupra  diximus ,  Ittrunt 
mtn.oramus  de  ipfo  vefiro  mundio ,  qued 
S      1  fit 

ego  arbitror  f  ferie  Pifancrum  Antiflitum  expungendos.  'Nnm  Jrhannes  Epifcopus  ad  Aa- 
num  848.  lcle  nobis  otiL-ret,  non  alius,  ut  opinor,  quam  qui  Anno  82/.  in  ea  Cathedra 
fedens  jam  nobis  occurrit. 

<,ij  Idclt  fitis  lub  defenfione  five  Patronatu  Pifanae  Ecclefiae ,  eiufque  Epif^^opi. 
Nam  uti  apud  Romanos ,  ua  &  apuJ  Largobardos  in  Libertos  aliqmd  ;uns  reltabat  ^3^ 
fconis,  quoruin  tamen  tuteia  ipfi  quogue  Llbeni  tiuebantur. 


i8i  E      X      C      E 

fit  in  pettjiate  Ecdefte  San&e  Matie , 
vcl  Epifcopi ,  volumut ,  ut  per  caput 
fit  tantum  Soledum  unum ,  Unde  pro 
memoranda  futura  ttmpora  e^  anime 
noflre  eautela ,  &  nt  in  peflerit  aliqua 
fiat  oblibio ,  banc  ttflamtnti  cartula  fie- 
fi  cltgimus  ,  e^  in  prtfentia  fubfcripto- 
rum  ttflium  Joannem  Epifcopum  rogabi- 
mus  fcribendam  . 

tA^um  Pifat,  Rtg>*'i  t^nno,  Menfe, 
Die ,  &"  Inditione  fuperfcribtat  ftlicittr . 

*i*  Ego  Liutpertas  ,  qui  (ir  Centulus 
t/frcbidiaconus  in  u»e  trflamento  a  me 
fa.^o  ,  manu  mea  fubfcripfi . 

♦Jt  Ego  Rigbiptrtus  ,  qui  c^  Mac- 
CiO  Diaionus ,  in  unt  ttflamtntum  a  me 
facJo  manu  mta  ftthfcripft , 

Ego  tAlvart  Diaconut  in  hune  tefla- 
mtiitnm  regatus  tnt  tfflet  fubfcrip/i . 

Signum  i^  manui  Ermtfridi  filio 
q^iondam  ^^nicaufi ,  teflis , 


B 


R      P      T      A  z%x 

^*'  Ego  ^ufitfus  Unricit  in  unc  tt~ 
flamentum  mi  tefle  fubfcripft. 

Signum  ^  »»4»»  Gudolini  v.  d.  fi- 
lio  quondam  Filerad ,  teflit  . 

Signum  ♦{♦  manu  Caniptrt  filio  quon- 
dam  Pittoni  v.  d.  teflit , 

♦J»   Ego ripertus  rtUgiefus 

Cltricus  in  unc  ttflamentum  rogatus  mt 
ttfte  fubfcripfi. 

♦J»  Ego  ,Anfufu  facro  rtltgiofus  Cle- 
ricus  in  unc  ttflamtntum  rogatui  mt  te- 
fte  fubfcripfi . 

*h  Ego  Joannet  (i)  ,  lUkt  indignua 
Eptlcpus  ,  rpgatu>  «  Liutpert ,  qui  (dr 
Ctntului  ,  %An.hidiar.ono  ,  feo  i^  Rigi- 
peito,  qui  &  Maccio,  Diacono  ,  hane 
paginam  teflamtnii ,  in  prtfentia  que- 
rum  fupi^a  tefiium ,  ed  fcribendMm  fu- 
fcepi ,  &■  pcflea  poft  figna  aliorum  fe- 
pttm  teftium  Jubfcripfl ,  &  dcplebi . 


Locatlo  terrarum  fa5la  a  Johanne   II.  Epifcopo  Pifano  Anno  848. 


N  nemine  Patris  &"  Filii  &  Spiri- 
tus  San&i.  Regrtsnte  Domno  nofiro 
Hlosarlo  fereniffimo  .Anffufh ,  a  Deo  ce- 
tonato ,  magno  &  pacifico  Imperatore , 
^Ano  Impfrii  tjus  ,  poflquam  in  Dti 
nomint  Isalia  in^rcffus  tfl  Vigefmo  (i) 
Stxte,  Menfe  OSlobris ,  Indidione  Due- 
dtcima .  Placuit  &  convenit  inter  noi 
Jdhannes  (3)  gratia  Dei  ujus  fatt^e 
Pifane  Ecclefle  Eptfcopus ,  nec  non  £:<• 
pacianu ,   i^  Sacbtfindus  germani  ,   filii 

quondam  Gherifindi Sachifindus 

germanis ,  vtl  nofi/is  heredibus ,  abitare 
i^  txcolere  dtbtamus  rtbtts  periinentes 
Epifcepatui  veftro  San&e  Marie  in  loco  \ 


Ciciliana  ,  tehus  ipflt ,  quibus  memsrate 
Ecclefl:  San&e  Maue  a  quodam  Ta- 
chiperto  obvenit ,  medittatem  e*  omni- 
bi4S  ipfls  rebus  in  preneminato  laco  Ci- 
ciliana  nos  vel  ncftris  heredes  labcrars 
&"  excelere  diheamus  ,  ut  melieretur  »^ 
non  pe/uretur ,  &"  pro  fnt^e  de  )am  di- 
&is  rebus  per  omnes  annes  in  Menfe 
^a^uflo  hic  doMtis  Eptfcopatni  vtflre 
tibi  vtl  ad  pcfteros  tuo< ,  aut  ai  Mijfo 
viflro  crnfum  ^  tributum  dcre  c^  pcr- 
fol-jcre  dtbeamus  de  argentunt  Dcnarios 
qitcdraointa  C^  duos  bonos  expendibiies , 
fP*  a  mandato  veflro  venive  dehiamus 
ad  juftitia   faciendum  ,    i^    judieio    ve- 

flro 

(i)  Animadverte ,  Notarli  loco  'Epifconum  ipfum  hafce  tabu!a5  confcripfifTe,  Id  fa- 
SiiPi,  tum  quod  agehatur  de  eminenti  Miniftro  Pifanae  Ecclefiae  teflamentum  faciente  , 
tu.n  etiam  quia  de  pia  canfTa  a6}um  fuit. 

(2)  Epocha  quoque  ilia  dedudla  fuit  ab  Anno  %zt.  quo  Lotharius  in  Italiam  primilra 
ingreflus  ert. 

C:;'  Nifi  authentic!'?  tabulae  aliud  perfuadcant,  hic  idem  Epifcopus  credendus,  qui 
Auno  827.  EccleCam  Piir.nam  rcxit. 


283  A  R  C  H  TV  J 

flro    audiendum    &    complendum.    U»de    A 
proKUSiimus   nas  ,    qui   fupra    Lupactanu 
d^  Sacbifindus  gemtani    vel    nofl^is  bt- 
redibus  componere    tibi    Domno  Jobanne 
Epifcopus ,  vel  ad  pcflcros  taoi  ,  fi  bec , 
quod     fuperius    legitur     promiffione     per 
fingulos    annos    vobis     ad    parte    Saniie 
Mafie  Epifcopatui  intir  ambos  non  per- 
ftlferimus ,   &"  non  adimpleberimus  ,    fi- 
int  fupra    promiffimus ,    aut   fi   jam  di-    B 
Sii  rebus  dimittere ,   aut  poflponere  pre- 
fxmplerimus  ,   aut   fi  admoiium  aput  nos 
pr/oratas  fnerit ,    fiamtts    vobis  componi- 
tnri    pcnam   nomine  Solido!    tptinqua^in- 
ta.  Item  ego    qui    fupra  Jabannes  Epi- 
fcopns  promitto  vebis  fuprafcripto  Lupa- 
cianu  ^    Sachifindtt    germani ,    vel    ad 
veflris  beredes  ,    fi  nes   vobis  pir  fingtt- 
hs    annos    ad    parte    SanBe    Marie    fic 
fcrfelfei  itis    &   adimpleberitis  ,    ficut  fu- 

fra    promififlis pofieros    mees  , 

V9S  dt  jant  diBii  rebus  fores  expellere 
C^  menare  quefierimus ,  aut  fi^petimpo- 
Jita  vebis   facere   frejnmpferimus  ,   fimi- 


P  1  S  A  N  1:  284 

liter  vobit  componamus  Solidos  quadra- 
ginta,  quia  taliter  inter  nos  convenit  ^ 
&  duo  libtlli  juxta  tenore  Rojftlmur» 
Notarittm  fcribere  fogavinius , 

^cfum  Pifa  . 

Signum  manus   ^  Lupaciani . 

Stgnum  »Jt  manus  Sacbifindi  germa* 
ni ,   qui  hunc  lihtllum  fieri  ro^avit , 

»Jt  Ego  Nandifridi  filio  Dodie ,  re» 
gatus  a  fttprafcripiis  germants  me  teft* 
fubfcripfi  . 

♦Jt  Ego  Thetimundo  filio  bone  mema- 
rie  Tberimundi ,   teflis  fubfcripfi  . 

^Jt  Ego  Jobannes  Clericus  &  Seabi- 
nus  fubfcripfi . 

ijt  Ego  Jobannis  filio  ^faldi ,  roga- 
tus  a  fuprafcripsis  germani ,  tefle  fub- 
fcripfi . 

»Jt  Ego  u4nfaldus  fi'ius  ^nfelmt ," 
rogatus  a  fuprafcriptis  germanis ,  me  ti- 
flt  fubfcripfi  . 

^  E^o  Rcffelmus  Notarius  d^  Sciil' 
binus  fofl  tradita  complebi . 


Colktio  Ecclefiae  Baptifmalis  S.  Petri  in  Radicata,  fafla  a  JohanneJ 
fortafie  Tertio,  Epifccpo  Pifano.  Anno  857. 


IN  Dei  nomine .  Rtgnante   Domne  no-     D!  bus   rebus   ad  ipfa  Ecclefia    ptrtinentet  ^ 
fl*o  Hluduvicus  (1)  zlerioriffi'»»}  M^a-  e^   dedifli  tis   Seltdos   viginti  de    benes 

denarios  .  Et  proinde  ego  ,  qui  fupra  , 
o4'amundo  ,  ccnfentientei  mibi  ipfo  Bo- 
fo  genitor  nteu! ,  ptr  hanc  cartula  re- 
promitto  tibi  Joannes  EpifiOpus  ,  ut  fi 
ego  vtl  meus  beredts  tibi  vel  ad  fub- 
cefforibus  tuis  pro  ipfo  Sfphino  Presbi- 
tero  tton  dederimus  (^  nnt  perfolvert- 
E  I  mas  ufque  dum  ipfe  Stephjno  Preshite- 
ro  }am  diBa  PUJit  ,  &  prefatis  rebus 
a^uerit  ,  i^  nos  abuerimu'  ,  per  /tngu- 
los  annos  vobis    non   dederimns  per  om- 

nes 

(i)  Habes  h^ic  Epocham  Ludovici  11.  Augufti ,  dedu5>?m  a  morte  Lotharii  Aai» 
gufti    patrjc . 

f2  Ad  haec  Xempnrn  Jghan^em  Quartfm  Uchelliu?  rpfert.  Is  mihi  T^rf/w  ert.  Ne- 
que  etiim  audeo  tandiu  piodurpre  vitam  loharinis  Snundi ,  cui  fe  nrbis  obtulit  ad  An- 
num  Ch.  §^7.  quamquana  fieri  potuerit,  ut  idem  ad  haec  ulque  tempora  in  vivis  fuerit.. 


N  Dei  nomine .  Rtgnante  Domne  no- 
fl*o  Hluduvicus  (i  j  gle<'ie/iffi'»»s  g'a- 
tia  Dti  Imperatore  ^uguflo  ,  poflquam 
i»  Italia  ingrtffui  efl ,  .Anno  Imperii  t- 
fus  Secundo ,  Stkto  Idus  Martias ,  Jn- 
diBione  Quinta.  Manifeftu  fum  ego  ^- 
lamundo  filio  Bofi ,  qtiia  tu  Joannes  (z) 
gra"ia  Dci  ujus  fanfte  Pifane  Eccle- 
fie  umilis  Epifcopas  per  cartula  ordi- 
r.ationii  ordtnaftl  &  firmafti  Stefihsno 
Prcibitero  filio  Crifiine  in  EccleCia  Dei 
Cr  San&i  Petri  ,  <iuod  eft  Phbe  bapti- 
fmalis ,    ftta  loco  Radicata  ,    cum  omni- 


285  E      X      C      E 

nes  Menfts  fexaginta  Denafios  boni  tx- 
pendibilis ,  tjualis  pro  tempore  ptr  caput 
meliut  fuerit  eKpendihiHs ,  c^  vohis  no» 
dedtrimus  in  fupralcripto  Confiituto  ^u- 
cellos  (l)  boni  mtrtinos  centum  ,  ufqut- 
dum  nos  vtl  noflris  bertdibus  jam  di- 
Ha  Plebe  ©^  frtfatis  rcbus  haburrimus  , 
&"  vobis  jam  diclos  Dcnarios  (2)  &" 
jam  di&os  ^uctllos  vobii  vel  ad  fuz- 
eefforibus  tuis  ,  tunc  jpondemus  noi  vo- 
bis  componete  ptnam  ar^entum  Soledos 
centum  ,  <;^  banc  promiQio  o-rtni  tempo- 
re  in  fua  permanead  firmitatem  ,  quia 
in  tali  ordine  hane  promiffia  &'  Roffel- 
mum  Notariu-.n  fcrihere  rcgavi  , 
»^8um  Pijai  . 


R      P      T      A  2^6 

Signum  manus  «{f  ^lamundi  ,  qui 
hanc  promifjtonem  fieii  rogavit . 

Signum  tjt  manus  Bo/i  geniter  fu- 
prafcripti  ^lamundi  confentientts  . 

♦{t  Ego  Teuptrtus  rogatus  sb  »/lla' 
mundo  ,   mt  te/ie  /ubfcripfi . 

*ji  Ego  Gnmhertu  rogatus  ab  ^a^ 
mundo  ,   mt  tefies  fuhfcripfi. 

Signum  *}f  ^  msnus  Taucbiperti  , 
B  tir  Scpranii  germani ,  filti  bette  memo' 
rie   Rjcbipeiti . 

Signum  •{♦  manus  Cofptrti ,  tfue  P/- 
pino  vo:aiur ,  fiUo  ^.ytulptrgbt   tt/iei  . 

Ego  Rnffclmus  Notarius  p»fi  traetits 
complevi  &  dtdi . 


Charta  Emphyteufis  fafla  a  Johanne,  fortafle  Tertlo, 
Epifcopo   Pilano .  Anno    657. 


I2\7  Dei  nemine .  Regnante   Domno  nc- 
firo   Hludovvicus    glotioffftmus    gra- 
tia    Dei    Imperator    ^ngufio  ,    pofiquam 
in    Italia     ingreffus     tfi  ,    tAnno    imperii 
ejus    Seeundo  ,     Quintodtctmo    Kdtndas 
Junias  ,     Inditione     Q_tinta  .     Manife/iu 
fum     ego    tA^t/elmo    filio    bont     mtmorit 
I^:ndifridi,    quia    tu    Johanres    gratii 
Dei  hujus  farfte   Pifenfis    Ecclefie  u- 
milis   Epifcopus    pir    canula    Itvellarto 
nomine  ad  Ctitjum   ptrtxolvtndum  dtdi- 
fii   mihi   idt/i  Cajalino   illo ,   in   qua  fttit 
Cafa   tHsr  Curtt  domnicata  ,    in  to.ho  & 
finibui ,  ubi   vociiatur  Cammajano  ,   pto- 
pt  loce  ^  fitibus  ,     ubi    vocitatur    Ri- 
voardi ,  una   cum    Cala    illa    in    lecbo  , 
ubi  voiitatur  ad    Cblli  ,    qui    tjt    perti- 
ntntes  de  ipfa    Curte ,    qut    regitur    ptr 
Sahbatino,  cum  cafas  c?'  Cajalino,    c^ 
rtbus   illis   in    locho  ,    uhi    vocitatur    ad 
Seapame ,  qui  reffa  effe  vldetur  per  fu 
prajcripio  Sabbaiino  ,   &  B^tto  ,  fee  & 


CafaUio  (^  rehus  tn  fuprafcripto  locht 
Cammajano ,  qui  rigitur  per  t/fggo  Maf- 
fa>  io ,  &  e/i  pertinentts  ipfo  Cajaitno  , 
in  qua  fuit  ca^a  i^  Curtt  domnicata  , 
&■  predtCiis  cafts ,  &  eefjinif ,  &  ca- 
falinis  ,  ^  rehus  fuprafcrtpti  Epifcopa- 
tui  vefiro  SanHe  Marie  jam  diclo  Ca- 
falino ,  in  qua  fuit  cafa  iS^  Cutte  dont- 
niiota  eum  rebus  domnicatis ,  adque  ca- 
fis  ,  &  caffitis ,  fto  cajolinis  in  dtne- 
minatii  loiibus  ai  fupta/cripta  Curte 
pertinentihut  ,  cum  fundamtntis  fuarurytf 
cum  curtts  ,  ortalia  ,  ttrris  ,  vineis  ,  e- 
Itvttti ,  ftlvii ,  vtrghartis  ,  pratii ,  pa- 
fcuii  ,  cuitis  rtbus ,  vtl  incult<s ,  omnia 
quantum  ubique  ad  fuprafcripta  Cafali- 
no ,  qui  fam  fuit  cafa  &  Curtt  domni- 
cata  ,  fto  ad  prtfatii  ca/is  i^  ceffinis  , 
fte  cafalinis  ,  uhtque  funt ,  ptrttnentes 
II»  qualibtt  lecis  vtl  vocabulis  in  inte- 
grum ,  mihi  eas  livellatio  nomine  dedi- 
fii  &  cenfirmafii.  Simul  d^  dtdifli  mi- 

bi 


(i)  Unde  Italicum  Augrllo ,  diminntivum  vocis  Avieulae^  Avicellae . 
(2    Ec  tunc  jn  ulu  fuit  pcnfionec  ioi^onere  Eeckfiis,  &,  quidem  ad  utilitatem  £pt> 
fGopi :  quod  oiinime  piobes . 


iS;  A  n  C  H  IV  1 

bi  Cajfinas  ^  &  res  illa  in  lo:o  &  fi-  jA 
nibus  CampoJon^ho ,  qui  tft  pertenentts 
ipfius  Epifcopatui  veflro  Saniit  Marie  , 
qui  rti^a  fuit  per  quondam  Joannts  fi- 
lio  quoniiam  ^itdrtnini ,  jam  dicia  Ca- 
fina ,  cum  jundamtnto ,  &  omnetn  tdi- 
fiiio  /ue ,  cum  cutte ,  orto ,  terris  ,  vi- 
neis  ,  filvis  ,  virgareis ,  pratis  ,  pajcuis  , 
cultis  rebus  vel  incultis  ,  omnia  quan- 
tum  ubique  ad  ipfa  djfiyia  tfl  perti-  B 
nente<  ,  &  fuprajc-ipto  quondam  Joan- 
ms  Mitffario  exindt  ad  rmanus  fuas  a- 
biiit ,  mihi  d:d'jii  C^  corfirmafli  in  in 
tegrnm .  Tali  xjero  erJiftm  ,  ut  ah  ac 
die  in  rr.ta  ,  qui  fup'a  t^njelmo ,  vel  de 
tn'.ii  fitHi  df  hfrtdibus  ntftorum  effrt 
pcfflatem ,  aut  ad  'llaf  bofona'  hcmi- 
num  ,  cui  nos  jam  dtffi-:  Cafis  &  Ca- 
falir.is  ,  fco  C.  fpiiii  ,  e^  rebus  ,  quat 
Kiihi ,    ut   fupra ,    Hb!llario    ncmine  de- 

d<fli  &"  cot  fii nafti  ,     ^    cui  n 

lario  nomine  d  d^rimw  ,    vel  abere  con- 

ftituerimus   in   tcrum   um -ven- 

di ,    pcffidendi,     lahcrare    f.ciendi ,    e^ 

nobis   eai pro  cmni  cenfum   & 

jufltiiam     exinde    tibi ,    vil    ad    pclieri- 

fque Epif.opatui  veftro  Sanile 

Marie    ptr    fingulos    annos     per    err.nes    D 

M(nfe dere    debeamus    ip'a  & 

de    ipfo    domo  Epifccpatui  vtfiro  San&e 

Marie  e^  per  nos  ,   aut  per  mif de 

loco  pofito  vtftio  aut  fuper  ipfo  ^ltario 
beate  San&e  Marit  ponantur  argtntum 
Dtnarios  honos  txpendibilis  numtro  fe- 
ptuaginta  duo  ,  nullam  cliqiut  amplius 
&  bontin ^ui  in  ipfis  cafis  & 


P  I  S  A  N  !.  288 

eaffinis  abitantts  futrit ,  fuptitum  fue" 
rtt ,  nos  eos  a  mandaio  v:/iro  venire 
faciamus  hi:  Pifa  ad  legem  e^  i»fli- 
tiam  faciendum  tantum  .  Et  fi  nos  vo~ 
bis  hjbere  omnia ,  qualiter  fuperius  le- 
gitur  per  fingulos   annos ,  fic  novis  fue" 

rit  adimplcta  &  confervata /«- 

prafcripio  Cafalino  ,  in  qua  fuprafcripta 
cafa  e^  Curte  domnicata  feo  rehus  dom- 
nicatis  ,  adque  cafas  ,  feo  cajpnas,  feo 
cafalinis  ad  ipfa  Cwte  pertinettil/us  , 
feo  &  jam  dicia  caffina  &"  res ,  quas 
mihi ,  ut  fuptrius  dedifli ,  rtlaxavtri- 
mus ,  vtl  fl  ptr  nos  pegiorata  fuerit , 
fpondto  tgo ,  qui  fupra ,  .Aaftlmo ,  una 
cum  mtis  filiis  C>-  htrtditJUi  nofirorum 
compontre  tibi  ,  qui  fupra  ,  Joannes  E- 

pifcopus ,  vtl  ad  pof fucctfforibus 

tuis    ptnam    argmtum    Soledos    ducentot 

q"atuor  ,     inter  nos   conveni  & 

Rvffdmum  Notarium    fcribere  rogavi, 

,A.Jum    Pifa  . 

libtllo  a  me  fa&o  manu  mea 

fuhfcripfi  . 

rogatus  ad  .Anfelmo  mt  tefte 

fubfcri[  fi  . 

^  Ego  Cunipertu  rogatus  ad  %4nfet- 
mu  me  tefte  fuhjcripfi  . 

Signum  »Jt  manus  Samuel  Scabin  .... 

Signum  tfft  manus  Teupaldi  filio  quon- 
dam    Pnruli ,  t/fiis . 

♦Jt  Ego  Gamberto  rogatus  ad  u^nfei- 
mo   me   tefte    hthlcripfl. 

«Jt  Ei;o  Rffelrnus  Notariut  poft  trOf 
dita  compltvi  Cf  dtdi , 


Charu  EHnphvteufis  fa61a  a  Johanne,  forraffe  Tertio  , 
Epifcopo  Pifano .  Anno  857. 


I2V  Dei  nomine .  Re^nante  Domno  no- 
ftro  Hluduvicus  gloriofijfimus . . . .  pcfl- 
quam  in  halia  ingrtffn-  efl ,  ,Anno  Im- 
ptrii  rjui  Stcundo  ,  Stxto  Calendat  Ju- 
Itas,  laditione    Quinta.    Manifeflo  fum 


E    ego  Ghifalberto  fitio Idi ,  quia 

tu  Johannes  grati?  Dei  hujus  fanfte 
Pifane  Ecclefie  umilis  Eoifcopus  H- 
vellario  nomine  ad  Cfnfum  ptrjotvendunt 

.  dedifti  mibi loco  &  finibus ,  ubi 

diti- 


iSp  E      X      C      E 

fiiiitur  La/ano ,  qui  rcBa  fuit,,.,.  vts 
pertinrntes  fuprajcripto  Epifcopatui  ve- 
flro  San&e  Marie ;  Cafalino  viib  ipfo 
tvm  fundamen:o  juo ,  tutn  Curte ,  crto , 
ttrris  ,  vineis  ,  filvis  ,  virgartis ,  pra- 
tis ,    pafcuis  ,  cultas    res  ,  vel    ineultas , 

emnia  ,  qitani pertenentes  ,  C^  Ju- 

prajcripta  terrula  txinde   ad  manus  Juas 

in  integrum ,  Tali  veth  ordinerrt , 

ttt  da  admodum  in  mta  vtl  de  tyteis  bt- 
redibus  fint  piteflatem  tas  habendi,  im- 
perandi ,  gubtrnandi ,  laborare  faciendi , 
mtliorandi ,   &  nobis   eas    privato  nomi- 

ne    ufufruBuandi ad   /itfiitiam  e- 

xindt    tibi ,  vel    ad Epifcopatui 

veflro  Sanfle    Marie  per  fingulos  annos 

cenjtfin    vobis    reddtre  dtbtamus 

hic  Civitate  Pija  ad  ipjo  Dorao  Epi- 
Jcepalis  vobis ,  vel  ad  Minifitriale  ve- 
ftro ,  aut  ad  loco  poftto  veflio  per  nos , 
aut  ptr    Mifjo    mfi>o ,  argentum    Dena- 

rios  bonos  expendibiles  numere & 

fi  in  ipfo  Cajaiino  Caja  ibi dum , 

^   babitandum  mijerimus Jacia- 

mus  hic  Pija  duo    vict  i»  anno    ad  le- 


B 


C 


R      P      T      A  190 

gtm  zy  jujiitiam  Jacitndum  tantum ; 
Et  fi  nos  vobis  htc  omnia ,  qualittr  Jtt- 
perius  legitur ,  per  fingules  annos ,  fis 
non  futrit  adimpltta  &  eenftrvata ,  aut 
fi  fuprafcripto  Cafalino  ,  O'  rts ,  quas 
mibi  dtdifii ,  relaxaverimus  ,  vobis ,. .., 
fpendto  tgo  ,   qui  fupra  Chijalbtrte ,   una 

cum Johanaes    Epifcopus ,  vel    ad 

fub:efJoribus   tuis  penam  argenti 

quia  talitcr  inter  nos  conveni  ,  &  duas 
inter  nes  cartulas  Rojftlmum  Netaritnti 
Jeribtrt  rogavi , 

tAHum  Pifa  . 

Signum  tjt  manus  Ghijalberti ,  qui 
bunc  libtllum 

♦Jt   Ego  .Adalprand  rogatus 

♦Jt  Ego  Ttuptrtus  regatus  a  Ghijal- 
Ittrso  .... 

ijt  Ego  Ifalprando  rogatus  a  Chijal- 
ktrto ,   me  ttjlcs  fubfcripfi , 

♦Jt   Ego  ./llp:rso  rogatus 

Signum  i^  mantts  lAdalbtrto  filio ...i 

♦J+  Ego  Btnt  regatus 

<Jt  Ego  Rofjtlmui  Notario  pejl  tra- 
dita  complevi  &  dedi , 


Placitutn  Pifis  habitum  a  Miflls  Ludovici  II.  Imperatoris ,  in  quo  cauffa 
nonnullorum  Ser/orum  Ecclefiae  Pifanae  agitatur.  Anno  858. 


DlJ-n  i»  Dii  nomint  ad  potejlatt 
ptijfimi  Domni  Hludovici  Impcra- 
toris  partibus  Tujcit  dirtdi  fuiffent  Joan- 
ntt  f  &  Ildiprandm ,  Vajfi  Impe>iales , 
fingulorum  bominum  juftitias  facitndum , 
C^  cum  vtniffent  Civitate  refedtntes  in 
judicio  in  fala  olim  .Aganoni  Comiti , 
refidentes  cum  tos  ^4dal''ertut ,  t^  Rat- 
frtdut ,  Judicts  facri  Palatii ,  ^ifipran- 

dus  ,  ^ptrtus  ,  &  Gumptrtus  Vaffi 

Grtgorius ,  Rojfelmus ,  orants  Scbabinis 
Pifenfis ,  Chunimundo  Scabine  Luctnfis , 
Tettptrtus  ,  Ghiffilfus  ,  Gnndtrado  ,  Nin- 
dulfe  ,  Uandibodo  ,  Ttudiptrto  ,  Ttufri- 
di  ,  Raminge  ,  Joanni ,  Gbtrimundo  , 
Vuidaldo  ,  ^delberto  Joannis  ,  Ghifijri- 


D    mo  ,  oinfualdo  ,  &  rtliqui   multi ,   Ibi~ 

qut  in  judicio Leo   filius  quoit- 

dam  Petri ,  una  cum  conjttgt  fua  ,  no- 
mint  ^delinda ,  ntc  non  n^  Goiftid  ./id- 
vocato  Epifcopatui  SanSle    Marit   Pifen- 

:  Je  ,  in  quo  vir  btatijfimo  Joanne  Epi- 
fcopo  prttfft  videtur,  alttrcationem  in- 
ter  fe  babentes ,  dictndum  ipjt  Leo :  fer- 

^  vi  &  pertinentcs  Epifcopatui  San£te 
E  Mariae ,  de  quibus  iftc  Gosfrid  pe- 
ragit  caufa  ,  fecerunt  vafionem  in 
Cafa  &  res  illas ,  loco  nuncupante 
Tredecim  propc  Ecclefia  San£li  Fri- 
diani  *  qua  Cala  &  res  foLVunt  per- 
tinentes  quondam  Mauri  Formicini 
natione  Corfo,  ^ui  fuit  fcccro  mco: 

&  ipfe 


?pr 


A  R  c  H  I  y  I 


lc  ipfe  focero  meus  reliquit  in  fuc- 
ceflione  iftius  Adelincle  conjugi  mee. 
Unde  quero  ,  ut  exinde  inrer  nos 
«Jctis  judicium  .  Hoc  diclttm  ob^jtans 
?i  memor^tus  Go  frid ,  &  dnit :  Parte 
Epifcopatui  Sar.ae  Marie  habet  & 
detinet  aliquantas  Calas  &  res  in  lo- 
co  Tredecim  ,  fet  ipfa  Cafa  &  res, 
de  quibus  tu  Leo  mihi  queritur  ,  e- 
go  ncfcio.  Rcfevtum  hoc ,  dtcitt  vvadia 
ipfe  Lco  eidtm  Go  frid  de  Cafa  &  res 
ipfa;  ofltttfi ,  Ipfe  Gosftid  deatt  ei  vva- 
dia  ,  «»  tffet  paratus  ad  vtdendum  ,  & 
eevcrtercnt  ad  Placitttm ,  fiartnt  exirtds 
ad  rationtt»  ftcuncttcn  L'ge .  Et  fiatue- 
runt  inttr  /e  fi-iijt^fforts .  Et  conjiituto 
ei  dum    ipfi    M  ffi    cum  pnfati  Judtces 

Imperiolts    petrtx<ffnt tn  jtvv  tio 

ti  de    Mtnje  ,/4-^u/ii,   &    noa    fuiffent 
gd  ipfum    ptrdifitKjtur/i    P/a.itum ,   tunc 
per   ImperiaUm    jfffiJnan    una    cum   mt- 
rnorato   Joanne     revertr.tiffitr.o     Epihopt 
Ptfenfe  ,    R  r)j ffinardo    G  ./talcto  in   Domo 
bujui   Eptjcopitui   Pijinjh    refed-.ntes    in 
fudicio    nes ,   prefentibus    RofJtlmu>  ,    & 
Jaannes    Sca  '■inis  ,    Teupertus  ,   17/ /o    Vi- 
tedomini .,   Gtndetaio ,  uri  nohis    adrrant 
I^^ndolfo.,  Nindi^odo  ,  i^dalperto  ,  G^n- 
dip'rto  ,     Cunirado  ,     R4-*iinpo  ,  Joanni  , 
F^aimundo  ,   u^ialberto  ,   O,prando  ,   huti 
i^    atii  plures     ttvtrft  furtt    a-.nhas   par- 
tts   anie    nos ,    In  judi:to    cepit    mtmora 
tu<   Giifrid  dicere  tident   Licni :  Often- 
difti   mihi  Cafa    &  res  in    loco  T-e- 
^ecim  .   ficuti   mihi   tu  vvadiam  dedi- 
ftis ,  &  ipfa    Cafa    &  res    partc   Epi 
fcopatui  Sanfte  Marie  hahuit  &   pof- 
fcdiit  per  annos  triginta  &  amplius, 
^uod  nec    tibi ,  nec    ad  Conjuge   tua 
Eihil   pertinuit,  nec  pertinere  deben- 
tur  juxta    Iffto.    Hodie    ert    noUrum 
firrr.um    conflitutum,    exinde    ratione 
mittendum ,   ficut    vvadiatura    habui- 
Eius  .   Rtfertum  Jsoc ,  interrogamus    nos , 
Tom.   IX. 


D 


p  rs  .-ra  r,  2^2 

^ui  fupra  ^nditores  i^  Jiiiices  iismdiftt 
Ltcnem  ,  cusa  exinde  ipfe  dicert  votuif- 
fet ,.  ut    dicertt  refpMfuns.  ihii    de  pre- 

fer,te    prtfatum    Leonem tAdelinda 

conjuge  fuj  profeffi  funt.,  ^  dixertttH^ 
Ver^  Cafa ,  &  res  ipfa,  de  quibus 
intentione  ifta  habuim_uf_,-rro§^ea«, 
ccnfendere  ron  valemus',  i^uia  "ifoli 
poffumus,  nsc  nobis  nihil  pertenuit, 
nec  pertinere  debentur  juxta  Lege. 
Hec  profcffio  fa&a,  cef.fa  tttcnife/iata  p 
tjuomodo  aut  qualiter  ah  hordtnsm  fttpe- 
rius  tegitur ,  paruit  nobis  reffe ,  quetum 
fupra  ^uditores  i^  Judices ,  uaa  cum 
omnibus  ibi  nobijcttm  adfijientibtss  ita 
jud'Cabimus ,  ut  ftcundhm  eorum  alter- 
cationem  ,  &  feoundum  ipforum  Lesni- 
O"  de  conjugi  e/us  prcfcjftonem  babert 
debuifftt  fupraf.ripta  Cafa  C^  res  parte 
Epifcopatui  SanSie  Marie  ,  de  quihus 
ipje  Gotfrid  ^d-vo:atus  peragebat  caufa^ 
abjqut  illerum  Leoni  <^  dt  conjuge  ejus 
tffttt  essinde  rtmoti  &  contempti .  Et 
tatiter  tfi  inter  lis  finita  caufa  .  Unde 
quatiter  ante  nos  hac  caufa  pethaSa  O* 
dttibtrata  efi ,  hanc  nctitia  Judicati  no-i 
firi  pro  feouritate  nitr/torati  Epifcopafi 
Sande    Marit  fieri  previdimus  . 

Q_idtm  &"  e^o ,  qui  fupfa  Gregofius 
Noiariu!  d?'  Scbahinus  fcripfi  ,  ^nn» 
Impetii  Domni  nofiri  Htudovici  Impc- 
ratoris  Olal>o  (i),  De-.ime  CaUndas  ^i- 
prttii ,   ItdiBione  Se*ta  . 

Signum  ^  manus  Raqhinarsii  Sa^ 
fiatdio  Pifenft ,   qui   interfuit . 

•Jt  Ego  Johannes  Notarius  (^  Siabi- 
nus  interfui . 

fjt    Eqo  Tettpertus  if'!drm  fui . 

♦Jt  Ego  Rcffclmo  Notarius  C?"  Siba^ 
birtus   ititerfui  , 

♦Jt    E^o  Hunerado  ibi  fui  ^ 

ij*-    E^o  Nandolfo  interfui. 

^  Ego  Nandibodo  filit>s  httns  laema^ 
tie  Nandutfi  iaterfui. 

T  ^  Ego 


(i)  Ufurpatarn  heic  liabemas  Epocliam  Ludovici  II.  AugufU,  iackoatm  Anno  Cki 
850.  quo  is  Rojnae  laipenaii  Coiona  doasuas  fiut. 


ipj 


X 


R 


*i*  Ega  Urfo  oircbiprtsbittr  ^   &  Vi-  jA 

etdomui  interfui. 

♦|f  Eqo  Petrus  Diaconus  interfui^ 
*Jt   Ego  ^talbcrto  filia  boite  memorie 

yindree  inttrfui^ 


IP4 


4*   Ego  Frahinarda  fillo  Joanne    tn- 
ttrfui  . 

*Jt  Ego  xAdalbtrto  filio  bont  mimerie 
j  Banduct  ibidem  inttrfui^ 


Cfeartat  Johannis,  fortaffe  Quarti,  Epifcopi  Pifani,  per  quam  concedlc 
quofdam  fundos  ia  Emphyteurim.  Anno  877. 


IN  Tiei  nomine.  Regnante  Domno  no- 
/Iro  Hkarolus ,  gratia  Dei  Intptrator 
tAugufloy  poflquam  Italia  ingreffus  t/l , 
»4nno  DiO  propitio  imperii  e/us  Secun~ 
do  ,  Q^tintodtcimo  Kalendas  Junsas ,  In- 
ditione  D.cima  »  Maniftftu  fum  ego  Ttu- 
dici  filio  bone  tntmarit  Tudelgrlmi ,  quia 
tu  Joanncs  (i)  qratia  Dei  fan£le  Pi- 
fenfi.  Ecclefie  humilis  Epifcopus  per 
tartulam  liveUaria  notnine  ad  cenfum  per- 
Jolvtndum  dedifli  mibi  idtfi  medietatem 
de  Cafa  &  Curte  illa  domnicata  in  lo- 
to  &  finibns  Coltint ,  uhi  dicitur  Sala 
ToibaUi  prepe  E:clefiam  San^i  ^tge- 
ii  ,  quot  efl  Piebe  Eaptifmalis  ,.  ^  efl 
prtintntes  ip/ius  Epifcopatut  vejflro  San- 
Be  Marie  de  predida  Cafa ,  c^  Curte 
domnicata ,  una  cum  omnil>us  rebus  dom- 
nicatit  ad  tam  pertinentes ,  fimul  cum 
nmnibus  Cafis  &"  rebus  maffaricHs  ad 
ipfa  Cafa  cir  Curte  domntcata  perttnen- 
Ut>us  >  cum  fundamenti)  i-y  univet/it  fa- 
kricis  fuis  Curtis  ,  artalia  ,  terris  ,  vi- 
tttit  ,  alivis  ,  fitvis  ,  vltgareis  ,  pratis  , 
fafcuis  ,  cultis  rebus  ,  vet  incultis  ,  tno- 
vitt  vet  tnmovile  „  feo  qui  femoventibur , 
fervos  vet  ancillas ,,  atdiones  vei  aldia- 
Mos ,.  de  amni  vet  m  omnl/jus  Cafis  d^" 
1/ebus,  tam  domnicatis  ,  qitam  &  maffa- 
aiciis  j,  quantas    ubique  in  qualiljet   tocis 


B  vel  vocabutis  ad  fuprafcripta  Cafa  (^ 
Curte  domnicata ,  fio  ad  ip/is  Cafts  maf- 
fcriciis  fuit  ptrtir.entet  ,  aut  ptrttnere 
videntur.  De  hec  on,nia  &  in  omnibuf 
medietatem  exinde  tx  integra  mihi  de- 
difti  livtllario  nomine  talt  ordint ,  »t 
da  admodum  ipla  medittas  tx  integra 
itt  mea ,  qui  fupra  Teudici ,  vet  de  nieit 
heredibus  fint  poteftasem  eas  abendi  > 
imperandi  y  taborare  fjctendi ,  guhernan- 
di  y  ita  ut  nan  ptgioretur  ex  nobii  pri- 
vato  nomine  ufuf<uciuandi ,  nift  pra  omni 
cenfum  ,  C^  juftitia  txindt  t<bi ,  vel  ad 
fucctfforibus  tuis  ad  pars  ipfius  Epifco- 
patui  V  /Iro  SanSie  Marie  per  finguloi 
annos  per  omnes  Menje  Magio  cenfum 
Ytddere  debeamus  per  nos ,  aut  per  Mif- 
I  fo  noftro  vobis ,  vet  ad  Miffo  veftro  ad 
D  spfo  Domo,  aut  fuper  ipfo  ^ltario  Ssn- 
cle  Marie  pontre  &  perfolvere  debta- 
mus  argentum  Dtnarios  bonos  expendi- 
biles  numerum  ftxaginta..  Et  fi  oportum 
ftierit  hominilus  ilti.  ,  qui  in  ipfit  Ca^ 
fts ,  quas  ncbis  dedifli ,  habitantes  fua- 
rit^  ad  Placitum  adducendo ,  nos  eot 
vobis  in  Civitate  Pifa  duo  vices  iit 
annos  venire  faciamus  ,  tegrm  ac  fufli~ 
E  tiam  faciendum  tantum .  Et  fi  a  nos 
I  vobls  hic  onnia,  qualittr  /ufi.-rius  te^im 
I  tur ,  per  fingulos    annos   fic  non  fuerint 

adim- 

(x)  Confufa.  prorfus  ef!  apud  UghcHmirt  PiHinorunT  Anfiftuum  ferres .  h  prffqnarB 
Kobis  dedit  Johamemy  apaellatum  immerito  Quarrum,  Arno  8^4.  Pl.itontrrr  Sen/yjdtAm  no- 
bis  olarudir  ad  Annum  860.  eumque  protraKiffe  vitam  ait  ufque  ad  Annum  S-jo.  Deinde 
Johan.'itrrt  QurriilHm  exhibet  fedentem  Anno  890;  &  fubfequenti.  Vemm  Plato  Ser.ndus 
Eunq,aatiTi  Ecclefiie  Pifauae  praefuit.  Hifce  veto  temporihus  eandcm  Eccl»fiam  rexit  /o- 
kan>iei  Eo^fcopus y.  qai  noa  QuinElus  appelianHus  e(l,.  ted  Huattus ,  &  reilius  fortafle  Tet^ 
UKsi  xszsrt  ^oi  Antao  857.  fedebar»  hiicufctue  vitatn  prodaxilu  potuit. 


2P5  A  R  C  H  I  V  1 

adimpleta  &  ionftrvata ,  «ut  fvprajcu-  A 
pta  medietas  de  pnfatis  Cafis  &  tebus 
feo  tnovilibus  vel  immovilibus  ,  quas  no- 
bit  dcdijli  veUxavenmus ,  vel  fi  per  nos 
fegiorata  fuerit ,  fpondio  ego ,  q:*i  fupra 
Teudici  cum  meis  heredibus  componere 
tibi  f  qi*t  fupra  Joannts  Epifcopus  vel 
ad  fubcifforibus  tuis  penam  argentutn 
Soledos  quiagentos  ,  quia  taliter  inter 
nos  conveni ,  O"  dttai  nos  eartutas  Sof- 
fridi  Notario  fcribtre  togavimus, 

t/i&um  Luca. 

ijf  Ego  Ttudici  in  unc  livtllo  a  me 
faBo  manu  mta  fubfcripfi. 

»Jf  Ego  T  betimundu    rogatus  a  Ttu- 
dici  mt  ttfle  fubfcripfl, 

4^  Ego  JNandibodo  rogatui  a  Ttotici 
fubfcripfi. 

♦Jt   Ego    Tacbipertus    togatus    a  Teo- 
dici  jubjcripfi. 


B 


P  I  S  A  N  1.  2^6 

i^  Ego  ^Anfoaldus  rogdtus  a  Tendid 
me  tefie  f.ibfcripfi . 

+Jf  Ego  Joaants  Notarius  &  Scabi- 
nus  fubfcrip/i. 

i{t  Ego  Ghijelfridi  Notarius  &  ScU- 
binus  jubjcripfi  . 

♦{♦  Ego  Cofptrtu  regatus  0  \TtudiC^ 
me  tejle  jubfcripfi  .  'iv^'-.  r^ 

♦tt  Ego  Lto  rogattfS  /t  Ttudici  me 
teflt  fubfcripft . 

«Jt  Ego  Stephanus  regatus  a  Teudiii 
me  tefte  fubfcripft  . 

Signum  ^  manus  Chumradi  filio  bo- 
nt  memorie  .Aipeiti,  teflis, 

Signum  *Jt  manus  Rofjelmi  quondam 
fuprafcripti  Nandihodi ,  teftis  . 

Ego  Scffridi  Notarius  pofi  ttadita  eom- 
plevi  id^  dtdi . 


Commutano  agrorum   inter  Johannem,  fortaffe  Quartum,  Epifcopusa 
Pifanum  j  &  Umbertum  filium  Gurr.berti.  Anno  878. 


I2\7  Dei  omnipottntis  nomine .  Regnan- 
tt  Domnus  Carolus ,  divina  favtnte 
tlemtntia  Imperator  ^ugufto ,  ,/^nno  Im- 
pirii  ejus  Tenio ,  w./i^c  Olobris ,  Indi- 

clione In  Dei  cmni potentis  no- 

rnine  convenit  inSer  nos  Joannes  gratia 
Dei  fanfte  Pifane  Ec.lefie  humilis 
Epifcopus,  nec  non  Umhertus  filio  bo- 
ne  memorie  Gunberti ,  ut  inttr  nes  de 
aliquantis  petiolis  di  terre  fubter  deno- 
minata  commutationes  facere  deberemus , 
fizut  &  ftcimus .  Ego  quidem  Joannes 
Epifcopus  dedi  tibi  jam  diSo  U^ribsrtus 
in  commusationem  de  pars  Epifcopatui 
noftro  SanLle  M^rie  una  pctiola  de  ter- 

ra  in   loco  &  finibus conetri , 

eir  eft  pertinentes  de  EcJefia  noft^a  San- 
<?/  Pttri ,  que  efi  Plebe  Baptifmalis  in 
lo:o ,  qui  vocitatur  Ofpio ,  C9"  tenentes 
uno  xafut  i»  vinea  Doirme  Kegine , 


H^  aliquantulo  i»  terra  ,  qui  modo  vi- 
nea  eft  u4lbtrti ,  alio  caput  cum  uno  la- 
to  ttnet  in  via  Carraricias  y  alio  lato 
tenet  in  vinea  Benedicli  de   filio  quon- 

dam  Feruli , &  prtdicias  petia  de 

terra  in  eodem  loco  ^  &  ficut  circunda- 
tas  funt ,  capitas  &  lateras ,  tibi  qui 
Jupra  Umbertus  in  eommutationem  da 
parte  Juprafcripti  Epifcopatui  noftro  de- 
di  iir  tradidi  in  integrum .  Item  egt 
qui  Jupra  Umbertus  dedi  tibi  )am  difiif 
Joannes  Epifcopus  fimiliter  i»  commuta- 
tiones  ad  pars  fuprajcripte  Ecclefia  ve- 
flra  quatuor  petiolas  de  ttrra  in  loco  & 
fittibus  Blentina,  Una  ex  ipfa  petia  de 
terra,  que  vocitatur  Orto  Frumaldi ,  & 
eas  tenentts  «no  capo  in  terra  Domne 
Regine  ^  alio  caput  ienet  in  terra  San- 
di  Salvatorit  de  Sexto,  uno  lato  tenet 
i»  terra  de  filii  ^uondam  JBonifar 
T  a  tii 


^g^  E      X      C      E 

tii  (t)  CotYiius,  alfo  lato  Umt  in  vi-    A 
nca  Sancli  Salvatoris  de  Stfcto.  Ipfe  alie- 

V!  res  pttia  dicitur  a  Longagnolo 

ipfe  petie  es  tetttr.tes    uno  caput    in  vi- 
nea  de    filii    quondam    Bonifatii    Co- 
rnitis ,   alio  caput  ftmiliter  tenet   in  ter- 
ra  de  )am  diBi  filii   Bonifatli ,  lato  u- 
no  ttnet  in   vinta  Sandi    Salvatoris  de 
Sexto,    alio    lato    tenet  in    terra    Sanffi 
Petri    de    Romat» .   Ipla  ttrtia    petia  et     B 
ttnentes  uno  caput    Carraricias ,  alfo  ca- 
fut  tfnet  in  vinea  de  filii  qmndam   Bo- 
fiifatii  ^  lato    uno    ttntt   irt    terra  Sari&i 
Pitri  de  Romam ,  alio  lato  in    terfa  de 
fupradiEii  filii    Bonif.itii.     Ipfa     ejuatta 
peiia  de  terra  es    tenentes    uno  caput  in 
^Stas    Cavraricias ,    olio    capat     tenet    in  1 
ierra    de   jam    di!7i  filii    bone    wfrKorie  : 
.Sjnifatii  f  uno  lato   tenet  in    terra   Ftr-    C 
n-.ifco  meo ,   alio  lato    es   tenentes    in  vi-   | 
■tita  de  jam  diBi  filii  qusndam   Binifa- 
jii .  Htc    prcdiBe    ipfe  qttatuor    petie  in 
Juprafcripte    lccas  ,    li^   ficut    circumdate 
futtt  a  capitas   &  lateras   una    cum  fof- 
fas  e^    jcpei ,  f'0  arhorihus  a    fe  perti- 
tjtntes ,  tgo  qui  fupra  Umbertus  dedi  ti- 
hi    fuprafcripto    Joannes     Epifcopus     in 
tcmmutationtm  a    pars  fuprafcripti   Epi-    D 
fcopatui    vtfiro    San^e    Marie    sn    inte- 
grum    pto    fuprafcripta    pttia    de    ttrra  , 
que  tu  mihi    fupevius  in    commutationfm 
dedifii    &    tra^tfiiiii.    Vhi     interfuerunt 
\/4nfipvande  filio  Bfunari ,   Miffo  Adal- 
berti  (l)  Comiris,  feo  Cnmradus  fiHo 
hone  memoiie    ./ilp<rti,    Miffo    Johanni 
Epifcopi  ,    itna    cum  Joannts    Jc(»6/wo,j 
&  u4nfualdo  germani  filii  ouondam  ^-    E 
faldi ,  &"  Petrus  Scabino  filio  bone  me-  j 
worie  Ildiperti .  Qui  fuper  tpfis  jam  di-  I 
Bis    rebus    ambulavtrnnt    utraque    parte  | 
tsr  efiimaverunt ,  quod  pars  San&e  Ma- 
fie XJnde  inter  nos   ptnam  addi-  ] 


R      P      T      A  2^8 

mtis  atqut  cbligamus ,  ego  qufdem  JobaH' 
nts  Epifcopus  de  me ,  c?'  de  pofieros 
fuecefforibus  meis ,  e^  tgo  qui  fupra  Um- 
bertus  de  mt ,  &  de  mei  htrtdibus ,  ut 
ft  quiJibtt  de  nobis  ac  nofirt  cemmttta-' 
tionis  atque  traditionis  disfacert  aut  eof^ 
rurAptre  qutfitrint ,  &  utto  alterius  tas 
ia  inttgtum  dtfendere  no»  potutrmut  , 
componamus  uno  aherius  ad  pars ,  qui 
fic  non  conftrvaviris  ad  parte  fidei  jtv- 
vanti.'  ipfe  noflre  commutatienis  atque 
tindiiionis  in  auplo  ,  dt  quibus  aghuv 
in  ftrquido  loco  fub  txtimationis ,  qtiS' 
lis  in  dit  illa  fatrint ,  quia  fic  inter 
nos  convenit ,  (^  duo  inier  carttde  csm- 
tytutattonis  prope  uno  tinore  Joannsm  No- 
tarium  fcrivere  rogavimus  . 

^lfJvm  in  loco  ad  Curts  Domnicata 
ad  SanHo  Cakiano. 

«Jt   Ego  Unberius  t»  ac  cartula  com" 

mutaficni  a  nos  faBa  manu  mea  fuljcripfi  , 

Signum    H^    raanu    tAnfiprandi    Mrffo 

K/fdalbe>ti  Comis ,  ficut  de   ipja  hgituf  , 

Miffo  fui . 

Signum  »Jt  manu  Cuncradi  M'-ffo  Jo~ 
hanni  Fp<fcopi ,  fi:tit  de  ipja  Jnp>a  li- 
gitur ,   M  ffu!  fui . 

+Jt  Ego  Johatni.'  S.havini ,  ficut  de 
mt  fuper  legitur ,  extimatttr  fui, 

♦Jt  Ego  Urfo  Vtdo ,  fnut  de  mt  fi>- 
ptr  legitar  ,  txtimaiur  fui . 

♦J(-  Ego  PetrKS  Notariu<  i^  Scahsne  ^ 
fi  ut  dt  me  fuperius  legitur  ^  extimator 
fai  . 

♦Jt  Ego  Ricolfu  Clfrictis  in  ac  ce»3- 
mutfltionis  manu  fub/crip/j . 

Signum  tjt  manu  Cuniperti  fifio  quon- 
dam   Feralds ,  ieflis  . 

Sigwm  ^  manus  Teuperti  filio  quon- 
dam  ,A'alpcfii ,  ttflis . 

ijf  Ego  Joannem  Notartus  (^  Scabi" 
nus  pofi  tradito  complibi . 


CMr- 
(i)  Qni  Tu(ciam  rexit  Anno   820.  ^e  quo  confulendut  Florentinius  in  Monumentis 

ComitiPae  Mathildis.  Egi  &  e?o  in  P.  I.  Cap.  22.  Antiquit.  Eften. 

(2)  Qui  &  Dux  Tufciac  hifce  temporibus  fuir.  Sitnc  Primus,  an  Secundus  ejus  no- 

mipis,  decemere  non  aufim,  Vide  Florentinium ,  Cofmum  de  Arena,  &  quae  ego  attuli 

ia  GH^er  mcffiorato  Libro  , 


ipp 


A  R  C  H  I  y  I      P  1  S  A  N  Ic 


3CO 


Charta  Emphyteufis  conceffae  a  Johanne,  fortaffe  Qaarto, 
Epifcopo  Pifano.  Anno  883. 


IN  Dei  ommpotentls  nomme .  Regna»- 
te  Dotnno  noftro  Cavulu ,  divina  fa- 
vente  clementta  ,  Imperator  ^ugufto ,  sAn- 
no  Secundo  (l)  Impeiii  ejiis ,  Nono  Ca- 
lendai  Junii,  Indiclio  Pri>«a.  Placuit 
&  convenit  inttr  rsos  Jchanni  Epifco- 
pus  fanfte  Pifane  Ecclefie,  nrc  non 
Cumptrto  filio  bone  memorit  fili  de  Li- 
•vertate  Florentie  ,  lizeiiario  nontint  da- 
tt  videor  ttbi  Cumperto,  Curte  (^  ter- 
ras  illas  i»  loco  Savetiano  i»  finibus 
Q^'aratiana  ,  cum  tetris  ,  vineis  ,  filvis , 
oltvis ,  pratis ,  pafcuis ,  cultum  vel  i»- 
tultum  ,  quantum  de  ipfa  Curte  domni- 
cato  et  peninentes .  Ihfimul  dare  videor 
tibi  duos  orti  maffarscie  i»  ipfe  loco  Sa- 
vesisHOy  cum  omnia  ptriintntia  fua ,  u- 
«a  ex  ipfa  rtcitur  per  ^-fufulo  Maffa- 
rio ,  clia  regitur  Paulo  Maffario .  Infi- 
mul  dare  videor  tibi  Sortt  i^  res  illa 
in  %/fgiillano  ,  qut  regitur  pev  Nerale  , 
eum  omne  pertinentia  ftta ,  &■  fimul  da- 
re  videor  tibi  Sorte  <y    rts  illa  i»  Bu- 

ieci ijuf  regta  fuit  pcr  Gario  Maf- 

fario,.&  tnodo  regitur  pcr  filii  ejus , 
cum  emnis  pertinenvia  fua .  If:fimut  da- 
te  videor  tibt  Sortt  &  rts  illa  i»  loco 
Olicito ,    qui    regitur    per    Erminpertulu 

Mafjario  ,     d'"  per  fiiii cutn    onne 

ptrtintntia  fua.  laftmtJ  dare  videor  ti- 
bi  Sorte  &  ta  illa  in  Mjrciniana  ^  qui 
tegitur  ptr  Guiliperto  M.ffar.o,  &  per 
germ.tno  t/us ,  cum  omne  pfrtinentia  fua . 
Ittfimul  dare  vidtor  tibi  So'tt  n^  rts 
illa  i»  loco  (y  finibus  Vico  Valleri  in- 
fra  Plevt  Sancli  Gintfi ,  ipfa  forte  rraf- 
faricia  cum  omnia  pertinentia  fua ;  cum 
ipfi  Servi  (^  t/fncille,  qui  de  ipfa  Cur- 


A^ 


B 


te  pertine  ,  qnaliter  fuperius  legitar ,  ai 
eas  pene  lavorare  Cf  cubernare  debsatis  ^ 
feo  melioretur ,  ^  non  pejureiur .  Et  pro 
omni  cenfum  (^  jufiitia  de  fuperfcriptit 
rebus  vobis  reddere  debeamus  argentum 
Soltdos  dtce  vobis ,  vel  ad  pofttros  tuo 
i»  Pifa  in  Domo  Epifcopatis  ego  Cum- 
pertu  vel  meis  beredes  vcbis ,  vel  at  lo- 
co  pofito  vefiro  ego  vel  Miffo  viftro. 
Et  fi  nos ,  vel  mtis  htredes  fi  tton  a- 
t'<mpleverimus  ,  ficut  ftiperius  legitur  , 
tunc  ifpondimus  nos  vobis  componere  vo- 
bis  Joanni  Epif:op» ,  vtl  at  pofteros  tua 
parie  Santle  Marie  fiamus  vohis  com- 
ponituri  pe»a  nomine  Soledos  centum ,  I- 
tem  ego  Joannts  Epifcopus  promitto  ti- 
bi  fupi-afcripto  Cumperto  ,  vtl  at  tuis 
htredis ,  //  vos  nobis  ptr  fingulos  a»»os 
a  parte  fupradifii  Epifccpati  noftri  fie 
peretiolferitis  <^  atinpleveritis  ,  ficut  fu- 
pra  prumefiftis ,  ego  vel  pofteros  meot 
vos  de  jam  dide  Cafe  ^  rtbus  ,  ficut 
fuperius  legitur ,  fore  expellere  vel  mt- 
nate  quefarimus  ,  aut  fupraimpoftta  vo- 
bis  per  quolibet  ingenio  factrt  prtfum- 
pferimus ,  fimiliter  conponamus  vobis  Sa- 
ledoi  ctnium^  quia  taliter  inter  nos  co»- 
veni ,  &  duo  libelli  uno  tinort  lldipal^ 
do  Notarto  frivett  rogavi  . 

.^  lum  Curtt  SanBi  Cafpani , 

if*   Ego  GitmpersMS    i»    unc    libello  a 
nos  fa^o   mantts  mea  fubfcrip/i  . 

i^   Ego  Petrus  rogatus  a  Gumptrtus  ^ 
mt  ttfte  fubfcripft. 

i^  Ego  D'ociatus    rogatus    ad    Guta- 
ptftus  ,  mt   tefiti    fuhfcripfi . 

ij+  Ego  Nandibono  togatus  ad  Gum^ 
pertus ,  mt  tefits  fubfcripfi. 


^fgnum 

(t)  Paaius  in  Crifica  Baron.  confen(^it,  rarolum  rrafTum  ad  Au°uftale  culmen  per- 
duftum  fuitTe  Anno  Ch.  SSo.  fefTo  die  Narali  Domini.  Q.uaeftionem  hanc  &  eeo  agitavi 
in  hoc  Oocre.  Certe  Paaii  fcnterriae  Charta  itia  adverlatur,  aniim  ex  ea  conftet ,  eua<i 
dem  Imperiali  Corona  rcdimicum  fuillc  non  nifi  poft  dicm  24.  Maji  iinno  881, 


EXCERPTA  3C2 

Stgnum    4»    »'tf«Kj    ^ltnprandt   Jillo  1 A        Stgnum  ijt  ntanus  Ghljolfi  filto  qttGit^ 


301 


e[Uondam  t/Idalprandi ,  /e/?«  . 


dam   CoUiy  teftii , 


Locatio  agrorum  fafla  a  Johanne,   fortaffe   Quarto, 
Epifcopo  Pifano ,  Anno  85?  1. 


B 


cleo  de  ipfis  tebus  nos  "vobis  per  fingU' 
lot  annos  reddire  deheamus  ad  ipfo  Do- 
tr.o  Epijcopahs  ,  vel  ad  Mijfos  vefias . 
Et  ad  mandato  vefiro  ,  fi  opovtunt  fttt- 
rii ,  dtto  vices  in  anno  io  Plfa  venire 
debeamits  a:t  fuflitia  facitndum  &  lom- 
plendutn  tanthr, .  Undt  reptomitto  tgt 
qui  fupra  Boinprandus ,  una  cum  mei 
eredes  tibi  fuprafcripto  Jo.xnne  Epifcom 
pus  ,  vel  ad  pofteros  fuhctffores  tuo  ,  de 
jam  diLlo  Cajttltno  &  rebus  ad  tos  per- 
tenentes  dimitttrt  a»t  pvflponert  pre- 
fumjerimus ,  aut  ft  aput  nos  pejurata 
fiierit ,  e^  nos  vobii  p'r  fir.^ttlos  annos 
fii  non  perjolferimus ,  O"  non  adimplt- 
verimus  ,  ficut  juperius  legitur ,  compo- 
namus  vobis  p-ne  nomine  de  argentum 
Soledos  qutnquagiiita .  Et  repromitto  e- 
go ,  qsti  ftfpra  J jatnes  Epifcopus  ,  una 
cum  pofleros  fu.ceffotibus  mti  tibi ,  qui 
Jupra  Bompranau)  ,  &  de  iui  eredei  , 
fi  voi  nobis  otnnia  fi:  perjolferitis  ad 
pats  fup^afcripti  Ep-.fcopatu  noflro  ,  (^y 
fi:  adimpUvtfitis  ,  ficut  Juptrius  promi- 
fiiii ,  Ji  nos  vobis  de  jam  dii^o  Cajali- 
no ,  &   rebus    ad    eos    ptrtinentei   foras 

expelUre  ,   vel  menare Juptr  im- 

poftta  factrt  prtfwn/erimui  ,  fimiliter 
componamus    vobis    SoUdes    qulnquagtn- 

ta convenit  i&    duo    inter  nos  li- 

velli  paritl  noflro  Jobannes  Notario  Jcri- 
vere  rogavimus  . 

Stgnum  fjt  tfiantt  fuprajcripti  Boni- 
prandi ,  qui  uns  iivtllum  Jcrivtre  19- 
gavit  , 

(t)  Egregia  Charta,  cajus  ope  ftataitur  opinio  Sigonli  &  "Pagii,  contendentium , 
VVidonem  Imperiali  diademate  donatum  fuiflc  hoc  Anno  IX,  Kahndai  Mantit  non  vt' 
10  ferius  «ti  Cardinaiis  Baronius  cealuit. 


IN  Dei  omnipoteiitis  nomint .  Regnan- 
te  Domno  noflro  Hvvido  ,  gratia 
Dei  Imperatcr  ,^ugttflo,  sAnni  Imperii 
tjus  Primo ,  (1)  rntnfe  Junio ,  IndiSiio- 
ttt  Nma .  Placuit  ad  ccmrnit  inter  nos 
Johannes  gratia  Dei  fanfte  Pifane 
Ecdefie  Epircopiis  ,  nec  non  &  Boni- 
prandus  dt  loco  Lajatico ,  filio  quendam 
Dorf^nipvandi ,  ut  ego  qui  Jupra  Boni- 
prandus  ,  &  mei  heredes  lahrare  & 
excoUre  debeamus  Cafr.lir,o  &  res  vt- 
Jlras  illa  in  U:o  Lajatico  ,  qui  tfl  per- 
tinentts  EccUftt  SanBe  Julit ,  qui  fita 
effe  ifidetur  Porto  Pijano  ,  &  tfl  perti- 
nentia  Jttprafcripto  Epifcopatui  vtflro 
San&e  Marie.  Cafalino  verb  ipfo  in 
eodem  Uco ,  &  jam  reSum  fuit  per  Lu- 
eiffidi ,  hec  pofl  di8o  Cafalino  &  re- 
htts  ad  tai  ptrtintntts ,  nos  eas  btnt 
laborart  &"  excoUrt  debtamus ,  ita  ut 
in  omnibus  mtlioretur  &•  non  pejuretur . 
Et  i»  ipfo  Cafalino  infra  iflo  anna  ca- 
Ja  Uvare  adque  contiare  debeamus ,  <& 
i»  ipfa  cafa  tam  ego  ,  quam  mei  bere- 
dei  vefedere  adqut  habitare  debeamui  . 
Et  pro  }am  diclo  Cafalino  ,  &  omnibui 
vebui  ad  ipfo  Cajalino  pertinentes  ,  nos 
vobis  ad  parte  fuprafcipti  Epifcopatui 
veflro  ptr  fingulos  annos  in  menje  Ja- 
nuario  ctnfum  dare  &  perfolvtre  dcbea- 
^ui  ad  ipfo  Domo  Epifcopalis  vobis 
vel  ad  Minifleriales  veflros ,  que  ibi 
pro  temport  habueritis ,  idtfl  de  argen- 
tum  Denarios  trefgfeginta  Jex  de  bonos 
Denarios  per  caput  bene  exptndibiUs  ic 
Pija  <y  Luca    Civitatcs,   ^   mtdittate 


D 


303        ^       AnCHlVI 

♦^   Egn    Gtrimundo    rogatus  a  Boni-    A 
prando  ,   me  teftes  jubUripfi . 

♦{t    Ego    jfndrtas    rogatus    a    Boni- 
prando,   me  tt/i:  fultfcripfi  • 

♦Jt    Ego    ./fn/elmo    rogatus    a    Boni- 
frando  ,  tnc  tejie  Ju^faipfi  • 

Signum   >{f-  man»  Cuniperti  filio  Cu- 
tteradi,  tejlts .. 


P  I  S  A  N  1, 


304. 


Signum  «ft  manu  Petrt  filio  quort- 
dam  Joanni ,  ttflts  . 

Signum  <J<-   >»anu gbifi    fiUo 

quondam  ^vultighifi  ,   ttflis  . 

tjt   Ego rogatus   a  Bonipran* 

do  ,   me  te/le  fuhfcripfi . 

Ego  Joannts  Notariut  pojl  ttadit» 
camplebi. 


Permutatio  agrorum  inter  Theodericum  Epifcopum  Pifanum  j 
&  Cuneradum.  Anno  po^. 


IN  nomint  Domini  noflri  Jefu  Chri- 
fti ,  Dei  eterni  ,  ,A»no  ad  Incarna- 
tionis  ejus  Notgnentt/imo  (l)  nono  , 
Qitinta  Calendas  Septembris  y  Indi&ione 
D^odecima .  Manifefiu  fum  ego  Cunera- 
do  filiO  /jone  mtmorie  Cuntradi ,  quia  con- 
venit  mihi  una  tecum  Teudericus  (z) , 
graria  Dei  huJLs  fan£te  Pifefis  Ec- 
clefie  humilis  Epifcopus  ,  &"  inter 
tios ,  de  aliquantis  rebus  commutationem 
factre  dehertmus ,  ficut  C^  fa&um  efl . 
Pvoinde  ego  ,  qui  fupra  Cunerado  per 
hayic  Cartula  in  commutationem  dart  & 
tradtre  videor  tibi  ad  pars  ip/ius  Epi- 
fcopatui  veftfo  Santlt  Marit ,  ideft  Ca- 
Ja  Cf  res  mta  illa  ,  quas  abeo  in  loco 
tP"  finibus ,  ubi  •vocitatur  CaJahfcii , 
qui  ftgitur  per  Vuilklmo ,  que  Vvinitio 
vocatur ,  Maffario .  Cafa  vero  ipfa  cum 
fundamento  i2j;r  omnem  ed>fi:io  fuo ,  cum 
curtis ,  orto ,  ttrris  ,  vineis  ,  olivis  ,  fil- 
vis ,  virgareis ,  pratis  ,  pafcuis  ,  cultis 
«tbus  vel  inciiltis ,  omnia  C^  in  omni- 
kus  rebui  ,  quantas  «iique  ad  ipfa  Ca- 
Ja  efl  pertmtntes  ,  g^  juprafcripto  Maf- 
faricio  etcinde  ad  manus    fuas    abere  C^ 


E  ad  parte  predi&o  Eptfcopatui  vejlro  irt 
coramutationem  dedi  &  tradidit ,  txct- 
pta  e*indt  tma  petia  de  terra  ,  quod 
tft  prata  in  loco  &"  finihus ,   ubi    voca- 

ttir  Rivo  Pu dito  ,    quas  tibi 

tKta  me  dare  videor .  Pto  quibus  ad  te 
eas  rectpi  ad  pars  *  fuprafctipto  Epifco- 
patui  vtftro  SanBe  Msrie  ,  idtft  terra 
iS^  Collt  illo  in  locho  &  finihus ,  uhi 
vocitatur  ad  Tant ,  propt  loco  &  fini- 
bus  Urfiano ,  qui  tft  pertinentes  fupra-^ 
fcripti  Eptfcopatui  veflro  San&e  Ma- 
rie  ,  qui  uno  caput  tentt  in  Foffa  i?/- 
gangno ,  C^  in  aliquantulo  in  terra  A- 
clalberti  (^)  Marchioni ,  ej''  alio  ea- 
put  tenet  tn  via ,  lato  fimilittv  in  via^ 
&  alio  lato  tenet  in  terra  mea  ,  qui 
fupra  Chunerado  ,    &   in   aliquantulo  itk 

D  terra  ipfius  Adalberti  Marchioni .  Si~ 
militer  &  dedifli  mibi  in  commutatia- 
nem  terra  &  Colle  &  Cerreto  illo  pra- 
pe  ipfo  locho  Urfiano,  que  vocitatut  Ca' 
fale  Pintioli  ,  qui  uno  caput  tenet  it», 
Rivo ,  &  alio  capo  tenet  ambas  late- 
ras  eft  pertinentts  in  ttrra  de  filii  quon' 
dam  ^miptrti .  s/fiqut    dedifli    mibi  !n 


dttinere  vidttur ,    in    inttgrunn   tibi  tas  I     |    comnutationem.  una    petia    de    vinea    i» 

ipfo 

(i)  C.erte  Tnd''Elw  XU.  decurrente  die  «8.  Augudf  Annum  900.  indicat .  Nondura 
erso  in  ufu  erat  Annus  Pifanus  ;  nam  appellandus  fuiffet  Annus  Non^enffimus  Dfcimus^ 
Beren^arii  Regis.  nuUa  heic  mentio  fafla  indicio  efle  poteft,  minime  Tufciam  tunc  ei 
paruiffe. 

(^^  Ughelliu^  heic  ad  fiunc  ipfum  Annum  Ardin/^um  Pifanum  EDifcooum  nnbf';  exhi- 
feet.  Nifi  T?huiae  prodeant  telies  hujufce  Epifcopi,  ima^inarium  ipfum  habere  nobis  licebil» 

CjJ  Nempe  Secundi,  qui  Marchio  &  Dux  Tufciae  fuit.  Is  iofra  i;««  appeliaturo 


305  E      X      C      E 

ipjo    lech»  ,     qnc    vcchatur    ad    Pont!- 

«iiU uno  caput  tenet  in  Foffa  , 

<^  alto  captit  tentt  /imiliter  itt  terra 
dt  filii  quondam  v^miperti  ,  lato  uno 
ttntt  in  terra  0/lifitft  ,  &  alio  lato  te- 
ntt  in  terra  lie  filii  quoKdam  ^miper- 
ti  .  Seo  ijT  dtdidi  mibi  in  commutatio- 
ttem  da  pars  predifli  Epifcopatui  ve- 
flro ,  una  petiola  de  vinea  prope  ipfo 
locbo  Urfiano  ,  qnod  junt  ordines  dao- 
decim  ,  Cy  efl  ter.inies  uno  caput  ,  !&" 
ambas  lateras  in  terra  &"  vinea  Mi- 
eh.-el ,  &  dt  fi'ii  quondam  Roffclmi  , 
Jam   diBls  petiis   de  terris  ,    i!^  vineis  , 

feo  filvis abentes  ,   qnaliter  ab 

emni  parte  circundate  funt ,  per  deft- 
gnatas  loias  mibi  ai  pars  Epifcopatuf 
•veflro   in  commutattonem  dediflt  &   tra- 

^tdifli  in  integrum commutatio- 

ntm  ego  ipfe ,  qui  fupra  Teudericus 
Epifcopus  diressit  Miffos  ,  idefi  ^nfel- 
mo  ,  (^  ^nalfridi  ,  &■  Adalbertus 
Dux  direxit  Mijfos  fuos  ,  idtfl  ^Aial 
btrto  Scha'nno ,  &  Roffelmus  Notavtus , 
G"  Liudoin  ,  qui  ambulaverunt  cum  Ut- 
fo  fiiio  bone  memorie  U  /i  ,  feo  R'gi- 
perti  filio  bone  mtmorie  Firmi ,  &  Pe- 
trus  filio  bone  niemorie  ^mini  ,  enti- 
tnateribus    fuptr    banc    cotnmutationem  . 

Mt  fuper  hacceffrunt adetunt 

cum  aiiis  ho>tis  cr  credentes  homines , 
t^  providerunt  ,  bac  renunciavtrunt , 
ftstliorata  comwiutationem  dedit  ad  pars 
f'tdi8i  Epijcipatui    veflro   Son&e   Ma- 

rit Ut   magis    onni   tempore   in- 

ttr  nos  fimam    i^   flabilem    permanead 
fewper .   Uide  ^go  ,   qui    fupra  Cbunera 
d^ ,   una  cum  mtis    h:redibus    tibi  ,    qui 
fupra  TeudericHS   Epijcopus  ,  vtl  ad  po- 
flerijfut  fubcefforibui  Utis kemini ,  [ 


B 


D 


R       P       T       A  305 

cui  Hts  fuprafcriptis  Cafit  ^  rebv.s , 
quas    tihi    in    cemmutaticnem    dsdi    & 

tredtdi ,  deireveritis  ,  vebis  eas  a- 

tiquando   tempore    i»    aliqua  exindt    in- 

tentienaverimus  ,  aut  retolli ,    vel 

eiimus  ,  nos ,  vei  illt  bomines  ,  cui  nos 
eas  dtdiffemus  aut  dederimus  pre  quoli- 

bet  ingenio  ,   &  eas   vobis   abem , . 

defendtre  non  potutrimus  ,  fpondemus 
r,DS  vohis  componere  fuprafcriptis  Cefa 
&  rebus  ,  quas  tibi  in  cemmutatlenem 
dedit  ,  in  duplum  in  ftrquidtm  loco  fub 
eflimationem,  quales  tunc  fuerit  ,  quia 
taliter  dues  inter  nos  cartulas  cor^mu- 
tationis  i&  Rojfelmunt  Notarium  fcribe- 
le  rogavimtis  . 

»Jf  Ego  Cunerade  in  ac  commutatione 
a   mt  fatia  ,   manu  mea  fuhjcripfl . 

^  Ego  .Anjtlmo  ,    ficut   fupta    Itgi- 
tur  ,   miljus  fui  , 

tjt  Ego  ./4mtlfridi  ,   ficut  fupra  legi- 
tur ,  miffus  fui  . 

♦$♦   Ego  y^dclbertus  Sehabintts  ,   ficut 
fupra  legttur  ,   m'ffus  fui  . 

^    Ego    Roffctmus    Notarius,    ficut 
fupra   legitur  ,   mijjus  fui  . 

tjt    Ego    Urfo  ,    ficut    fupra    Itgituf , 
interfui  . 

ii*   Ego  Liuduini ,   fisut   fupra    tegi- 
tur  ,  inttrfui . 

Signum    tjt    manus    Rigiperti ,    ficut 
fupra  legitur  ,    int^fui  . 

Signum   «^   manus  Petri  ,  ficut  fupra 
legitur  ,    interfui  . 

♦Jf    Ege  Gnmpirti4s    rogatut  mc  tefits 
fubjcripfi  . 

♦5+   Ego    Sofpertsss    regatus   tme   ttfltt 
fubjcripft  . 

^   Ego  Roffelmus  Kotartms  fofl  tra- 
dite  cemptsvi  g^  dedi. 


Fermi^- 


3C7 


A  R  C  H  i  V  1      P  I  S  A  N  2. 


30I 


Permutatlo  terrarum  inter  Theodericum  Epifcopum  Pifanum , 
&  Stephanum  Presbyterum.  Anno  ^io. 


B 


IN  »omine  Domini  noflM  Jefu  Chri- 
/11 ,  Dei  eterni ,  ^nno  ttb  Inccfna- 
tienis  e/us  NoyigneKtr/imo  (l)  decimo  , 
Vndecimo  Caltndas  Martias ,  Indiilione 
Tertiadecima .  Manifcflu  fum  tgo  Sts- 
bhano  Preiblttfo,  filie  bone  mtmorit  Do- 
minicbi y  qui  conventt  mibi  una  tecum 
Teudericus  gratia  Dei  hujus  fanftc 
Pifane  Ecclefie  umilis  Epifcopus,  ttt 
inter  nos  de  aHqnavitis  ttbui  coy»mutsi 
tionem  facere  deberemtss  ,  /i:itt  faclum 
tjl .  P/oinde  ego  ,  ^m«  /upra  Stephano 
Presbitero  per  bane  cartttla  in  commttta- 
tionent  ad  parte  predidi  Epifcopatui  ve- 
Jlro  dare  &"  tradere  videor  tibi ,  ide/l 
una  petia  de  Urra  rnea  illa ,  qttas  abee 
in  leco  ,  ttbi  vocitatur  Nofuie ,  tenentes 
ambas  capitas  &  ambas  lattras  in  ter- 
Va  /upradi8i  Epifccpatui  ve/iro.  Seo  &  C 
dedire  videor  ttbi  dtto  petiis  de  terris 
tntis  illis  ,   quas  abee  in   le:o ,    ttbi  dici- 

tur  ^ntrive tentntes    uno    caput 

in  terra  fupra/cripti  Epif.  opatui  ve/lro , 
^  alio  caput  in  via ,  late  uno  tenet 
sn  terra  Sanfli  ^Amhfofii .  Simul  &  da- 
rt  videor  tibi  in  commutationtm  una  a- 
lia  petia  de  terra  trans   ipfa  Taura ,  u- 


A '  Jilvis  ,  qui  una  ex  ipfe  pttia  de  ftlvt ," 
qtte  vocitatur  Colle  Me^^ano ,  tentntes 
une  caput  in  filva  ,  fc^  alio  caput  in 
filva  prefati  Epifcopatui  ve/ire ,  &  ille 
alia  pttia  ds  filva ,  que  vecitatur  Colle 
Reottmdo ,  tentntts  uno  caput  &  m» 
lato  in  ttrra  Epi/copatui  ve/lvo ,  C^  il- 
le  tertia  petia  de  /ilva  ,  que  idefl  fil- 
va  ,  que  vocitatur  Colle  Longo  ,  ttnen- 
tes  uno  capitt  C5''  uno  lato  in  terra  E- 
pifcopatui  vc/lfo .  Stmul  g^  dare  vidter 
tibi  in  cemmuta>ionem  tres  pttiis  dt  ter" 
ris ,  quod  fuat  filvis  de  ifta  parte  Tau- 

ra ,   tenentts  uno  caput  in  Mi te 

in  filva  fupradi&i  Epifcopatai  vtflro  , 
&  illt  alia  pttis  tenemis  une  caput 
in  via ,  &  alie  caput  i»  filva  Jam  di- 

Hi  Epifcopatui  vtfiro ,  &•   illt ««0 

caput  in  via ,  &  alio  caput  tenet  ftt 
filva  fuprafcriptt  Epifcopatui  vtflro .  Jarrt 
di&is    petiis    de    terris ,    &"    vintis ,    feo 

filvis  f   i^  fie omnis    parSe    cir- 

cundate  funt ,  per  deftgnatas  lo.has  ,  quod 
funt  per  menfura  ad  jufia   pertics  ntin- 

fnrata   modiorum in    intigrum   ti- 

bi  eas  in  commutatienem  ad  parte  prt- 
diiii  Epifcopatui-  veflto  dedi    &  trade- 


i-i  vocitatur  Vade  M-^^.hjjo,  tinentcs  u-    D    dit.  Pro  quibus  ad  te  eai   i»  parie  prt- 


no  caput  in  terra  Sancti  ^mbtofii ,  iir 
ali^  caput  in  terra  SarMi  Savini  ,  Ittto 
in  ttrra  prtdi&i  Epif.opatui  vcflro .  Si- 
mtil  zy  dare  vidtor  tibi  in  cor/imutetio- 
ficm  de  terra  &  viitea ,  ftu  ortale ,  to- 
tum  infimul  emembratos ,  ttnentcs  uno 
caput  in  via  ,  &  in  ttrra  San&i  Sa- 
vini .  Ste  dart  vidtor  tii  in  commtita- 
tionsm  trts  petiis  de  tetris  ^  qncd  funt 
Tom,   IX 


didi  Epifcopatui  vefiro  San&e  Marie , 
idtfl  ttrris  ,  (^  ftlvis  ,  fto  Perpatis , 
adqus  pafcuis  ,  tttum  infimul  arnembra- 
tis ,  ^  iilo  prepe  Cafis  &  rtbus  ^- 
malherti  &  Rohtrti  germani  ,  &"  efi 
pertintntsF  fupradicto  Epifcopatui  vtfif9 
Sande  Marie  ,  ijr  efl  tersentes  une  ca- 
pttt  in  Ecclefia  Mcnafierii  SatCti  Sa- 
vini  iiy  Saniii  Salvateris ,  ii^  in  ali- 
V  puan- 


(1)  Ne  heic  qui-Ietn  memorantur  Anni  Berengarii  Regis.  Attamen  fedente  Theode- 
rlco  ifto  Epilcopo  fuilie  tempus ,  quo  Adalhertus  II.  Marchio  &  Dux  Tufciae  Berenga. 
jium  1.  Re£;em  Italiae  agnovit ,  conitat  ex  Charta  ab  Ughellio  edita.  Ibi  legitur  olim  A- 
(lalberrHm  tllujirtijimum  &■  ryiagnum  M/i<-chioncm  per  id  tempus,  &  julfuaem  Berengarii  mS^ 
gnj  etque  fjteslari  Re^is  gemralem  riatitum  habuijfe  0-Ct 


3cp  E      X      C      E 

quantuto  in  terra  pycfati  Epifcopatut  San- 
Be  Marie  ,  lato  uno  tenet  in  via ,  (ir 
alio  lato  tenet  in  terra  ,  qui  fuit  Dom- 
ni  Regi  ,  £^  modb  filii  quondat»  Ghi- 
Jelprandi  ai  tnanus  fuas  abcre  &  dtti- 
ttere  videtur  ,  In  commutationein  una  a- 
lia  petia  de  terra  illa  in  locbo  Ccflel- 
lo ,  prope  Cafa  Cbiniptrti  &  Ghifal- 
perti ,  quod  efl  flerpato ,  &  efl  tenentet 
uno  caput  in  v'a ,  (ir  alio  caput  in 
tf^ya  c^  vinea  Jobanni ,  lato  uno  tentt 
fimiiiter  in  via ,  &  alio  lato  in  terra  , 
e?*  flirpatis ,  adque  pafcuis ,  qttaHar 
fib  omni  parte  circundate  funt ,  pir  de- 
fignatas  lochas  /  quod  fitnt  ad  fufla  per- 
tica  quadraginta  qmnque  in  inttgrtty/i  , 
mibi  eas  in  commutationem  de  parte 
predifli  Eplfcopatui  vrfl'o  dedifli  ^ 
tra^iedifii .  Teuderiius  Epifcopus  direxit 
Miffoi  fuos ,  idefl  Gumpoto ,  fillo  hcne 
memorie  Gumperti ,  &  Gumherto ,  filio 
bsne  tnemorie  ^ynallterti ,   d'"   M'.irando, 

filio  bone  memorie M  ffos     fuos  , 

idefl  Joannts ,  fiHo  bone  mtmorie  Ghi- 
Jalperti  ,  &  Teuperto  ,  filio  bone  tne- 
morie  Urft  ,  qui  fuper  baccefferunt  allos 
bonos  &  credentes  ho*aines ,  &  etitima- 
verunt  &  previderunt ,    C^    hoc  renun- 

tiaverunt ,  qmd  me prefato  E 

pifcopatui  veflro  Sanfle  Marie ,  quam 
ftcepifjet ,   Vt  tnagis    onni  tempore    inter 

nos Stcphanus   Presbittro  ,    vel 

meus  heredos  tibi ,  qui  fupra  Teudevictis 
Epifcopus ,  vel  ad  pofterifque    fubceffori- 

btts  tuis ,  aut flerpatts  & 

pafcuis ,  quas  tibi  in  commutationem  de- 
di  &  tradedi ,  dederitis  ,  vel  absre  de- 
crevtritis ,  aut   retolH  vel   Jubtragi  que- 


iA 


B 


D 


R      P      T      A  3.© 

fiirimus  pro  quolibet  ingenio  ,  &  eat 
vobis  ab  omni  homines  defendere  tion 
potuerimus  ,  Jeo  filvis  (^  flerpatis  , 
quas  tibi  in  commutationem  dedi  & 
tradidi ,  ut  in  duplum  in  ferquido  loco 
inttr  nos  convenit ,  &  duas  inter  nos 
cartulas  commutatio<iis ,  c^  Rofjelrmttn 
Notarium  Jcribere  rogavi . 

t/^tlum 

»Jf  Ego  Stephano  in  anc  commutatie- 
nis  cartula  a  me  fa&a ,  manu  mea  Jub- 
Jcripfi. 

^  Eqo  Gumberttis ,  flcut  de  mt  Ju- 
pra  Ifgitur  y   miffus  fui . 

tjt  Ego  GumbertOy  ficut  dt  me  jupra 
legitur  ,   miffus  fuit . 

Signum  tjf-  rnanus  Mtirandi ,  ftcut 
fupra  legitur  ,   miffus  fuit . 

Signum  *Jf  manus  Cuiniperti ,  qut 
interftii . 

Signwn  »Jt  manus  Joanni ,  filio  bone 
mtmorie   Ghilalbirti ,  mlffus   fult.  . 

Signum  tjt  manus  Ghifalberti ,  filie 
bone  mtmorie  ^etalherti ,   qui  interfui . 

Signum  tjt  manus  Oteuperti  ,  filio 
bone  memorie  Guiperti ,  mlffus  fuit . 

Signttm  «Jf  manus  Cuiniperti ,  filio 
bone  memorie  Chifalptrti ,    qui  interfui . 

Signum  *^  manus  ^viberti  ,  filio 
bone  memorie  Uifi ,  ftcut  fupra  Itgitur , 
miffns   fuit . 

♦Jt  Ego  ,^vtialfrid  rogatus  a  StephJ- 
no   Presbltero ,   me  tefles   fubfcripfi  , 

ijf  Ego  Rofperto  rogatus  a  Stepbane 
Presbltero,  me  tefles  fubfctipfi . 

ijt  Ego  Roffelmus  Notarius  pofl  tra- 
dita  conplevi  C^  dedi. 


Charta  Eraphyteufis  conceflae  a  Wolfgherio   Epi- 
fcopo   Pifano  .   Anno    'jzj. 


IN  nomine  Domini  Dei  eterni .     Ugho 
divinam     ordinanttm     providentiam 
Rex,  v4nno  Regni  ejus  Primo  ,  Decimo 


Calendas  Martii ,  Indi&ione  Qjtintade- 
cima  .  Manifeflti  fum  ego  .Adalprando, 
filio  bone  mtmorie  Urfi,  qttia  tu  Vvolf- 

gherius 


311 


ARC  H  IV  1 


gherius  (i),  gratia  Dci  uius  fanfte 
Pifane  Ecclelie  umilis  Epifcopus  , 
pef  cartula  livtUario  nomlne  ad  ctttfnm 
perenolvertdttm  dedifti  mibi ,  idefi  duos 
pttiis  de  ter  is  a:  flerpatis  illis  in  lozo 
&  finihus  L.^urerttiana ,  qtte  vocitatitr 
ipfa  terra  ad  Deniilo  Silvuli ,  &  funt 
pertirtentes  fupyafcripti  Epljcopatiti  v:- 
flro  San.Te  Marie ,  qai  a^ibas  capitas 
flmt  tenentes  in  Rigone  ct<m  ttno  lato ,  B 
&  alio  lato  funt  tenentes  in  terra  E- 
pifcopatui  veflio  San&e  Marie  ,  quonio- 
do  ibi  fig^a  poftta  funt  /  fuprafcriptis 
petiis  de  ttrris  ac  ftevpatis  ,  qualiter  ab 
omni  parte  circumdate  funt  ,  per  defi- 
gnatas  locas  i»  intrgrtim  mthi  eas  li 
veiiario  nomine  d.-difli .  Tali  vt^h  ovdi- 
ne  ,  ut  da  admodum  in  mta ,  vel  de 
meis  heredibus  fint  pcteflatem  eas  ahen- 
di ,  imperandi  ,  gf.bernandi  ,  labora*e 
ficiendi ,  mettorandi  ,  t^  nobis  eas  pri- 
vato  nomine  ufi^fru&tiandi  ,  C^  inf'a 
una  de  ipfe  petie  de  terra  ,  Cafa  ibi 
levare  &  claudere ,  fto  cutnptrire  cv.m 
fcbividule  debean:iiS  ,  ttt  ego  ,  vsl  nuus 
beredes  in  fnprafcripta  Cafa  refsdere  & 
alitare  debeamui  .  Et  eainde  tibi  vel 
gd  poflnrifque  fubcefforibus  tuis  ad  pars  D 
ipfius  Epifcopatui  vflro  SanSe  Maris 
ptr  fingulos  annos  per  cmrses  menfe  v^a- 
guflo ,  excepto  iflo  menfe  v4itgufto  ,  qtti 
poximo  efl  vensentem  ,  quas  tihi  ipfum 
o-rtfum  tneninie  reddere  dsbtamtts  ,  ij^ 
psfl    ijlo    tneftje    u^ugufio    csnjum    vobis 


P  1  S  A  N  1,  312 

reddere  debeamtts  ad  Curie  veflra  illa 
Juprafcripto  lo:o  Laurentiana  vobis  ,  vel 
ad  Miniflerialtm  illum  ,  quas  pro  tem- 
pore  i»  ipja  Curte  ftierit ,  per  nos  aut 
per  Miffo  nvflro  ,  argentum  Denariot 
boni  expendihilis  numiro  triginta  fex . 
Et  a  mandato  vtflro  venive  debeamus 
ai  Juprafcripta  Curte  in  Juprafcnpio 
locoo  Laurentima  fcrntl  in  anno ,  fi  0- 
portum  fuevit ,  ad  legem  &  juflJtiam 
faciendum  tat^.tum.  Et  fi  ttos  vobis  het 
cmnia  ,  qualittr  Juperitts  legitur ,  ptr 
ftngulos  annos  fic  non  fuerit  adimpieta  y 
■&■  confervata,  ut  fi  fuprafcriptis  petiis 
d:  ttrris  ,  qtias  mibi  dedifli  ,  relaxavt- 
r-.mus ,  vcl  fi  per  r.os  pegiorata  fuerit, 
fpon.ieo  e^o ,  qui  fupra  .Adalprando  , 
i'.na  cum  meis  htredibtts  compsnere  tibi  , 
qtti  Jupra  f^volfgkerius  Epifccpus ,  vtl.., 
eredibus  tuis  penam  arggntum  Solidof 
centum  ^  quia  taliter  ittter  nos  convenit , 
d^  duas  inter  koi  cartulas  Urja  Nota~ 
rio  jcribere  rogavi , 

v^dum   Pifa  . 

Signttm  »J*   mantis    ,AJalprand! ,    qui 
tinc  iibcllum  fitri  rogavtt . 

♦f*   Ego  u4<r)aifridi  rogatus  ab  ^Aial- 
prando ,   me  teftes  juhjcripfi . 

♦J*   Ego rogatus  ab  ,Adalpran- 

do  ,  me  teftes  fitbfcrtpfi . 

tjt   Ego  ManJolfo    vogatus  ab  iAiat" 
prancio  ,   mt   teftes    fubfcripft . 

>Jf  Ego  Urfo  Notaritss  pojl   traditani 
tomplcvi  C  dedi. 


V 


Charta 


(0  Ughellins  Thomae  Dempderi  MStis  ufus  ad  Annum  Ch.  917.  inter  Pifanos  E- 
pifcopos  recenfet  Thurrichium  .  Tum  ad  Annum  918.  Volighidium  .  Sed  &  ipfe  miratur, 
geminos  hofce  Epifcopos  a  Demplkro  (ine  labuiis  intrufos.  Confiitos  revera  &  ego  fu- 
fpicor.  Tum  Uglieljius  ad  Annum  920.  Uifennm  exhibet.  Eodemque  Anno  fedintem 
in  Cathedra  Pifana  fubdit  Auntum .  Deinde  ad  Annum  924.  propinat  nobis  Atiium  Pri- 
tnuin  ,  quem  lufpicatur  non  alium  ab  rtuntio .  Jchannes  Sixtus ,  ecrlem  Dcmpllero  proden- 
te,  fioruit  Anno  915,  Et  Hwcus  Anno  926.  De  his  ipfe  Ughellius  dubitat ,  neque  im- 
iBierito  .  Quis  enim  putct ,  tot  Epifcopos  in  Cathedra  Hifana  tam  paucos  annos  fediffe? 
Scd  quae  fine  antiquis  monumentis  recentiores  proferunt ,  aut  falfa  ,  aut  faltem  dubia 
/int  necelTe  ed .  Habemus  heic  in  authentica  Charra  Wolfghirium  Pifanum  Epilcopum 
Anno  927.  viventem,  Nullus  fortalTis  alius  Epilcopus  intercelftt  inter  ipliim ,  ac  Theidt- 
mam^  que.Ti  nuper  vidimus  Anno  910.  Pilanae  Eccleiiae  praetuilie. 


3IJ 


C      B      R 


T 


314 


Chirta  Zenobii  Epifcopi  Pifani,  per  quam  nonnullos  agrcs 
in  Emphyteufioi  concedit.  Anno  5134 


IN  nomlne  Domtnt  Dei ,  e^"  Salvato- 
ris  no/lri  feftt  Chrtfli .  Hugo  gratia 
Dei  Rex ,  v^mno  R/rngtti  ejus  ,  D'o  pro- 
pitio  y  Olavo^  (t^  filio  ejus  D-^mnus 
Lotharius  ,  idemque  Rex ,  tAmo  Rtnt^ni 
ejiis  ,  D:o  propitio  ,  Q_'arto ,  Tetio  I- 
tias  Julii  y  Itdt&ione  Septima.  Mjtti- 
fe/lu  fum  ego  Judo  PreibittfO ,  filio  bo- 
ne  merao'ie  Pauli ^  ^uia  tu  Cenobius 
(i)  gratia  Dei  hujus  fanfte  Pifane 
Ecdefie  humilis  Epifcopus  pcr  cartu- 
ia  livillarso  novnint  ad  cenfttm  perexol- 
vendnrn  dedifii  mlhl  idefi  quadtuor  pg- 
tiis  de  ttrris  illis  ia  lo:o  ^  fi<ii'uf, 
iihi  dicitur  Maffajuls ,  p/ope  locho  Lau- 
rev.tiana ,  qui  funt  pertinentes  fuprafcri- 
pti  Epifcopatui  vifiro  San  ^e  Marle  , 
^ui  una  ex  ipft  pttia  de  terta,  auod 
efi  cerreto  &  flerpeto  ,  que  uno  caput 
ttnet  in  terra  San&i  ^nbrofii  ,  fita 
medio  Lansufire  ,  in  aliquantuclo  tfnet 
«'»  Rigone  ,  lir  alio  caput  tenet  i»  Ri 
gone :  a^  illa  fccunda  petia  de  ttrra 
■prope  ipfo  locho ,  qui  uifo  caput  tentt 
jn  Rsgene  ,  e^  alio  caput  tenet  in  ter- 
fa  fuprafcripte  Ecclefie  SanSie  Marie , 
^ue  dicitur  domnicata ,  lato  uno  tentt 
in  terra  fuprafcripte  Ecclefie  SanBi  ^m- 
brofii ,  &  in  terra  ,  que  fuit  quondam 
(Sutr.btrti  ,  (J^  alio  lato  tentt  in  tsrra 
juprafcripte  Eccltfit  San&e  Marie ,  & 
in  aliqi*antulo  ttnet  i»  Rigant ;  G^  /7- 
la  ttrtia  fttia  de  ttrra  propi  ipfo  lo- 
cio,  qut  UKO  csput  tenct  in  Rigoae  , 
&  alio  caput  ttnet  in  fuprafcripta  Ec- 
tltfia  Saf.&e  Ma/ie ,  que  vecattnf  dom 
nicatay    lato  uno  ttntt    irt  terra   fupra- 


1 A !  fcripte  Ecclefie  San&i  ^mbyofti ,  e^  $n 
terra  juprafcripti  Gumberti ,  &  alio  la- 
to  tenit  in  Righone ,  i^  in  aliqKantuto 
tenet  in  terra  San8e  Marit  •  i^  illa 
quarta  petia  dt  ttrra  propt  ipfo  loiha , 
qtii  uno  caput  tenet  in  ttrra  predifli 
Epifcopatui  viflro  San&e  Marit ,  & 
atio  caput  tenet  in  R  gbont  ,  e^  ant- 
bai  lateras  efi  ttnenits  i»  terra  predi- 
cle  E.clefse  San^i  ^.nbrofii  ,  &  Gtnn- 
berti  .  Supy,ij;riptis  qtiatuor  petiis  de 
tirris  ,  ut  fup:rius  diSas  ,  qualise-/  ab 
cnnis  parte  cir:urndate  ftty^t ,  pet  dtfi- 
gnatas  lozhas  ,  in  integrum  mihi  eat 
iivillario  nomine  dedifli .  Tali  vero  eitm 
dinem ,  ut  da  admodum  in  mea ,  qui 
fupra  Judo  Prtibittro  fint  potiflaU)}* 
fifprafiriptis  quadtttor  pttiis  de  terris , 
ut  fuptrius  dii^as  ,  cbendi  ,  imptrandi  ^ 
gubtrnandi  ,  laborate  faciendi  ,  milit- 
randi ,  c^  nobis  tas  privato  ncmine  ft- 
fttfruduandi  ,  &  licentiam  &  potefla- 
tem  aheas  ego  ,  qui  fupra  Judo  Prtslri- 
tero ,  per  n:eo  iibellari»  nomine  fi>man- 
dum  Stephayto ,  &"  Paulo  ,  fcu  Teudi- 
perto  ,  e^  Hudiberio  ,  ij^  CunibefiO , 
five  Gotiiftidi  gsrmani  filii  lldiptrghe  , 
ff^  heorumque  heredihus  ,  ut  in  tertim 
fint  pottflatem  fuprafcriptis  quadtuor  pe- 
tiis  de  terris  abendi ,  imperandi ,  gu- 
bcrnandi  ,  laborare  fa:ie>tdi ,  tncliorrni- 
dum ,  ci?"  heorum  privato  noniine  tsfti- 
fruLluandiim  .  Et  exinde  tibi ,  vcl  ad 
pofitrifqxe  fubcefforibtts  tuis  ,  ad  pat-s 
fuprafctipti  Epifcopatui  vtflro  Sandt 
Marit    fer    fi>t^:<los    annos     per    en)>?es 

\     I  Menft  Decembrii  ,   cenjum  vobis  rtddcrt 

dtbtamus 


(i^  rdem  atque  Zenobius  ab  Ughellio  rremoratuf;.  Sed  minime  Secundus,  ut  ille  eft 
arbitratus .  Alterum  Zenrbiiim  ad  Annum  Ch.  841.  ille  protulir,  cui  tamen  nuiliim  lo- 
cum  futurum  in  lerie  Antiliitum  Pifaaoruin  mihi  perfuadeo.  Unde  hic  error  manaverit, 
Jsifra  ad  Asnura  949.  aperiam. 


315  AKCHIV 

debetnnus  ad  Carte  vcflra  illa  ie  Pifa 
ad  EccUfiatn  SanLti  G;orgii ,  •vobis , 
Vil  ad  Minijierialc  ve/iro  ad  Jad  Mij- 
fo  vefirOf  vel  ad  hominei  illos  ,  qtii 
ipfis  petiis  de  terris  da  vobit  in  ietie- 
fi:io  abuerit ,  per  nos ,  aut  per  M  jfo 
nofiro,  argentum  Dttarios  boni  tnpen- 
dibilis  numere  dnodedm  tantum  .  Et  fi 
ad  nos  vobii  hcc  ctnnia,  qualittr  fupe- 
rius  legitur  per  fingulos  annos  Jic  r.on 
fucrit  adhnpleta  iS'   conjetvata ,   ut  fi  a 

fuprafcriptis fupefius  diSias  , 

qt4as  nobis  dedifli  ,  relaaaverimus  ,  vel 
fi  pcr  r.os  pegicrata  futvit ,  fpoadsnAis 
nss  ,  qui  fupra  una  cum  Sttphano  d^ 
Taulo  &  Tcudiberto ,   atque  Hudiberto  , 

fi've  Citnibcrto  ,   ©^"  Gotdjridi tibi , 

^ui  fiipra  Cenebius  Eoifcoptts  ,  vel  ad 
pofleiifque  /ul/ciffotibus  tuis  ,  penam  ar- 
gentum    Silidoi     ccniutn  y     qttia    taltier 


B 


P  I  S  A  N  1,  3  i  5 

iiitcr  nos  convtni ,  &  duas  inter  nas 
carmla  Joannem  Notarium  &  Judcm 
Dotnnorinn  Regum  fcribere  regavi . 

v4:Iuin   Pifa. 

Ǥf  Ego  Judo  Presbitero  in  unc  li- 
bello  a   me  fa&o  fubjcripfi  . 

ijt  Ego  Benediilus  rogatus  ad  Jud» 
Ptesbiteto,   ms  tefles  fttbfcripfi . 

^  Ego  Gamberto  rogattis  ad  Jud$ 
Presbitero  ,   me  tefles  fubfcripfi  , 

♦Jf  Ego  Teupcrti  Judex  Dot/inarum 
Rigv.in  fuhfcfipfi . 

^  Ego  Silveradiis  Judex  Domnortim 
Rcgum  fubjcripfi . 

i^  Ego  IJmbevto  rcgatus  ad  Juda 
Preibittra,  me  ttfies  fubfcripfi . 

^  Ego  Joannes  Noiarfus  &  Judex 
Dcnmoviitii  Regum  pcft  Sradita  compUvl 
&  dedi. 


€oIlatio  Ecclcfiae  Biptifmslis  S   Jchannis  in  loco  Vico,  fafla  a  Zeno~ 
bio  Epifcopo  Pifano  Johanni  Presbytero.  Anno  ^34. 


IN  nornine  Domini  Dci ,  ^  Salvato- 
ris  mftti  Jef»  Cbnfii .  Vgho  gratia 
Dti  Rtx ,  ^nno  Rrgni  tjus  y  Dto  pro- 
pitie ,  Gilavo  ,  c^  fi!:o  ejus  De>nm;s 
Lotbario ,  idtmque  Rtx  ,  ,/inno  Ri-gti» 
ejus  ,  Dco  ptcpitio  ,  Ttrtio  ,  Quartum 
Nonas  Martii  ,  Indiciione  Septima  .  Ma- 
niftflu  fum  tgo  Joannes  Preshitero ,  fJio 
ione  tnemerie  Ildiperg^he  ,  quia  tu  Ce- 
nobius,  gratia  Dei  hujus  fanfte  Pi- 
fane  Ecciefie  umilis  Epifcopus  ,  qui 
ttna  per  tonfcnip.m  Sacerdotum  tuorum  , 
(^y  fJii  ipfiiis  Ecchfit ,  fecur.dhm  ca»o- 
nicho  ord-.ntm  ,  Redoren}  adquc  Cufle- 
dtm  ordtnafli  ,  adque  corfitmafli  mt  , 
qui  fupra  Jeannem  Presbitero ,  idefl  Ec- 
ehfiam  Dei  &  beattffime  Sancle  M  ric 
&  SanBi  Joanni ,  qttod'  tfl  Ptebr  Ba- 
ftifmalif  ,  fita  locho  fir  finibiis  Vicho  , 
^ued  tfl  dt  fup  pstefiate  f^prafoipti 
EpifcopatSii  veftro    Saniis   Marie  £    jam 


di&a  Dei  Ecclefia  SanSfe  Marie  & 
Sanfli  Jcanni,  quod  eft  PUbe  Bapti- 
jmaUs ,  una  cum  Cafa  ,  i^  fubdita  il- 
la  ,  fto  Ctffina  &  Curtictlla ,  feo  ct/o, 
rcSla  iffa  Ecclefia ,  quas  Rofftlmo  Prt- 
sbitero  medo  ad  martus  fuas  habtre  vi- 
detur ,  no»  aliis  tebut  nifl ,  ficut  fupt- 
rius  dicia  funt ,  cum  Dtcimationtm  ^ 
cffifi/ss  ,  que  ibidem  intraverit ,  in  in- 
tegrum  me  ibi  fitmafii  adqut  ordinafti , 
T(.li  vcro  crdintm,  ut  ab  hac  dic  in 
ifita ,  qtti  fupra  Jaaitni  P.rc:biteto  ,  fint 
pt/ttflatint  eas  abendi ,  itr.pfiandi ,  ga- 
bernar.di  ,  lahcrare  facitndi  ,  melioran- 
di ,  &  ttJufruSuandi ,  C^  '»  ipfa  Dei 
Eccltfia  SaiiBc  Mayie  ^Sanffi  Jcen- 
ni  per  tne  ,  aut  per  meam  difpcfitio- 
nem  ,  tfficium  Dei  ,  C^  luminaria  ,  & 
Miffas  ,  feo  inctnjum  factre  debtatKUS  , 
i&  licentiam  &  pDttftatfm  abcas  igo , 
^Uf  fnpra   Joanni   Preibi^ero.,.    per    fnet 

lihllattt 


317  E      X      C      E 

libiilarlo  nomtne  firmandtim  Petrus  fiilo 
hont  tnemortt  Ropptrti ,  dum  vita  (ua 
fiterit ,  iton  in  oliis  bominibus  dandum 
neque  firmatidum ,  ni/i  i»  Petrus  ,  dum 
•vtta  jua  fuerit  ,  fupra/cripta  cafa  ,  C^ 
Cflffivta  y  t^  curticeUa,  feo  orto ,  e^  de- 
eimationem  ,  ^  offcrtas ,  at  fupsrius 
diiias  y  abendi ,  imptrandi ,  lahorare  fa- 
tUndi ,  &  ufufru^uandi .  Niji  tantum 
fro  omni  cenfum  i^  juflitiam  txinde 
tibi  vel  ad  poflerifque  fubcefforibus  tuis 
ttd  pars  ipfius  Epifcopatui  vejlro  SanSle 
Marie  per  fingulos  artnos  psr  omr.cs 
Mrr.fe  Februario  pro  fruges  &  decirtta- 
tiones  jeo  offertas  &  circhatas  (l)  , 
cenfura  vobis  reddert  de''eamus  hic  Ptfa 
ad  Curte  veflra  ad  Eccleftnm  SanHi 
Ceorgii ,  vobis  ,  vel  ad  locho  pcfito  ve- 
Jiro  ,  aut  ad  MinifleriaUra  illum  ,  quas 
J>ro  tempore  ibidem  habueritis  ,  aut  ad 
Mtffo  vefiro  per  nos ,  aut  per  M>ffo  no- 
Jlro  ,  argentum  Denarias  boni  ettpendi- 
bilis  numero  dtwdecim  tantu^ ,  Et  fi 
ms  vobis  hec  omnia ,  qualiter  ffipcrius 
legitur  ,  per  fingulos  annos  ,  ficut  fue>it 
adimpleta  &  confervata ,  aut  fi  Jupra- 
fcripta  Ecclcfia  Sancle  Marie  C-"  San&i 
Joanniy  quod  eft  plebt  Baptifmalis ,  &• 
fuprafcripta  cafa ,  &  cr.ffina ,  &  cur- 
iicella,  feo  orto ,  ficut  Jupetiits  Ugilur 
dicias ,  quas  tnihi  fuptrius  dedifti ,  rt- 
laxaverimus  ,  vel  fi  per  nos  pegiorata 
fuerit ,  fpondeo  ego  ,  qui  fupra  Joanne 
Prtshitero  conponert  tibi ,  qui  fupra  Ct- 
nobiut    Epifcoput  ,    vel    ad    pofttrifqut 


R      P      T      A  318 

A  ftibcefforibus  tuis ,  penam  argentum  So- 
lidos  centum  ,  &  pcft  vero  deceffum  /«- 
prafcripti  Petri  non  abeas  ego ,  qui  fu- 
pra  Joanne  Preibitero,  in  ipfa  PUbe  , 
&  in  fuprafcriptis  rebus  introirt  ,  & 
fi  at  ipfa  ordinationis  cartula  inenis 
Cj^  vacua  adque  incaffata  ,  t*t  in  ft 
nullum  obtinead  roburem  ,  neque  firmi- 
tetem ;  quia  talitev  inter  nos  convtni  ^ 
B  C^  duas  ordinationis  carttda  itter  nos , 
&  U>fo  Notarium  tr  Judex  Domnorum 
Regum  fcrtbert  rogavi  . 

.^:7um  Pifa  . 

^  £jo  Jobanm  Presbitero  in  a:  or- 
dinaiionts  cartula  a  me  fa^a  [ubjcripli. 

•i»  Ego  ^ndrtas  Presbittro  t&  Can- 
tor  ,  feo  ordine  Canonico  fubfcripfi . 

«J"*  Ego  Birnardus  Presbittro  C>~  Ca- 
itonico  fubfcrtpfi , 

^  Ego  Elias  Presbitero  (^  Canoni- 
co  Juhfcripfi  . 

*^  Ego  Dominicus  Presbitevo  &  Ca- 
nor.ico  fn  ifcripft  . 

»Jf  Ego  Gumberto  rogatus  ad  Joan- 
nes  Prtsbitero,  me  teftes  [ubfcripft. 

^  Ego  ^Afvino   rogatus    ad  Joannes 
Presbitero,   me  teftes  jubfcripfi . 
D        ♦J*   Ego  Joannes  rogattts  ad  Joannes 
Frtihitero,  rne  teftrs  fubjcripfi . 

^  Ego  Teupetttts  Judtx  Domnoruta 
Regum  fubfcripfi. 

*Jt  Ego  Urfo  Notarius ,  Judex  Dom- 
norum  Regum ,  poft  tradita  complevi 
i6~  dedi . 


Collatio  Ecclefiae  S.  Johannls  In  loco  Caffini,  fa£la  a  Zenobio 
Epifcopo   Pifano  Gundo   Presbycero.  Anno  5*3  5. 


IN  nomint  Domini   Dti  &  Salvatoris 
nofiri    Je(u     Chrifti   .     Hugo    gratia 
Dei  Rtx,  ,Anno  Regni  tjas ,  D:o   pro- 


E  pifio,  Nono,  &  filio  tjus  Domnus  La- 
thario,  iettmqut  Rtx ,  ^nno  Rrgni  t- 
jus ,  Deo  propitio ,  Qttarto ,  Decimo  Ca- 

hndas 


fi)  Ideft  Vifitationes  Ecclefiarum,  tunc  etiam  temporis  faflas  ab  Epifcopis.  Etiamfi 
Bon  fierent,  ad  i(.nlionem  tamen  pro  iis  Iblvendaoi  adigebaniur  Ecclenarum  Re£lores, 
Ne  ea  «luoque  tempora  aburiDus  carebant. 


3ip 


A  R  C  H  1  F  I 


hndas  Junti  ^  IndiSiione  05iava .  Ma- 
niftjlu  fum  ego  Ghurtdo  Prtibitero ,  filio 
bone  merr.orit  Ma*ie ,  quia  tu  Ceno- 
bius  gratia  Dei  hujus  fanf^e  Pifane 
Ecclefie  humilis  Epifcopus,  quia  una 
per  confenfum  Sacerdotum  tuorum  ,  C^ 
filii  ipfius  Ecclefie ,  fecundum  canonico 
ordinem  ,  Re&orem  adqut  Cujlodtm  or- 
dinafli  adque  corfh  y/iafii  tnt ,  qui  fupra 
Gando  Prtsbittvo  ,  idejl  in  Ecclefi,im 
Dti  d^  beate  San&e  Marie  e?'  Sancli 
Joanni ,  quod  efl  Pltbe  B^ptifmalis  , 
fita  locho  i^  fini''us  Coffina ,  qui  efl 
de  lub  poteflate  fiprafcripti  Epifcopstui 
•veflro  Sancle  Mavie .  Jam  di&a  Dei 
Ecclefta  SanSie  Marie  &  SanSi  Joan- 
r,i ,  qtiod  efi  Fleht  Bapufmalis ,  cum 
fubditas  illas  rtSia  ipfa  E:clefia  confi- 
fientibus  ,  feo  cum  omnes  Decimationes  , 
qnt  itt  ipfa  Dei  Exlefia  Sanfie  Marie 
Cir  Sat^Eii  Joanni ,  quod  tfl  pltbe  Bt- 
ftifmalis ,  intraverit  ,  &  ibidem  ipfa 
Decimationes ,  adque  ad  ipfa  cfftrtas  ptv- 
tenuerit ,  in  inttgrum  me  ihi  fitmafti  , 
adque  ordinafti .  Tali  veth  ordine  ,  ut 
ab  odiema  die  in  mea ,  qui  fupra  Gun- 
do  Prtsbhtro,  ditbus  vitt  mte  in  mea 
fint  pottflatem ,  tas  abtndi ,  imptrandi , 
gubtrnandi ,  lahovare  facitndi ,  mtllo- 
randi ,  c^r'  nobis  eas  privato  nomine 
diebus  vite  met  ufufru&uandi ,  (^  in 
ipfa  Dei  Ecclefia  San&e  Marie ,  & 
San&i  Joanni  ,  qucd  efl  Plebe  Bapli- 
fmalts ,  per  me  aut  pcr  mtam  difpofi- 
tiontm  officiandi ,  &  luminaria  adqut 
incenfum  Q^  Miffas  facere  dehtamus  , 
ficut  mox  tfi .  Sto  i^  dedifli  nohis  i- 
dtfl  quadtuor  petiis  de  intsr  terris  i^ 
vinea  ,  feo  Prato  .•  que  una  ex  ipfe  pe- 
tia  de  tetra  piope  ipfa  EccUfia  effe  vi- 
detur,  que  uno  caput  ttnet  in  via  pu- 
blica ,  Cj^'  alio  caput  tenet  in  via  Car- 
rariccia  prope  ipfa  Ecclefia ,  lato  uno 
tenet  in  tetra  fuprafcripto  Epifcopatui 
San&t  Marit ;  &  illt  alia  pttia  de 
ttrra,    quod    tft  vinta ,    que    ttno    caput 


B 


P  I  S  A  N  1,  320 

tentt  in  Cafftna  ,  &  alio  eaput  tnzet 
in  tirra  Gumbtrti  Ptesbittri ,  &•  Ro- 
mani ,  &  de  confortibus  fuarum,  lato 
uito  ttntt  in  ttrra  &"  vinea  Lambtrti , 
C^  alio  lato  ttntt  in  via  Carrariccia  ^ 
eir  illa  tertia  pttia  dt  ttrra  ,  qttod  tfl 
Prato  ,  qut  vocitatur  Prato  da  quondatn 
Ildtrado  Presbitero  ,  qui  uno  capstt  cum 
uno  lato  tcnet  in  ttrra  fuprafctipti  E- 
pifcopatui  viflro  San&e  Marit  ,  flcut 
ibi  figna  effe  videtur  ,  CS?"  alto  lato  it- 
ntt  in  ttrra ,  qut  fuit  quondam  Adal- 
berti  Marchioni ;  &  illa  quarta  pctia 
dt  ttrra  ,  que  vocatur  Piffiniana  ,  que 
uno  caput  ttntt  in  Decumano ,  &  alio 
caput  ientt  in  ttrra  fuprafcripti  Epifco- 
patui  San&e  Marie  ,  lato  uno  tcnet  in 
ttrra  ,  qui  fuit  fuprafcripti  quondam 
Adalberti  Marchioni  ,  &  alio  lato 
tenet  in  Catrariccia  .  Di  tota  ipfa  pe~ 
tia  dt  ttrra  in  fuprafcripto  locho  Piffi- 
niano ,  qualittr  ab  omni  partt  circumda- 
ta  cfl  per  dtfignatas  lcchas ,  ipfa  vtro 
medietattm  exinde  ex  integra  mihi  eas 
dedifti  <&•  confirmafti ,  &  quod  tft  ipfa 
medietatem  de  partibus  exfurgtnttm  , 
nam  illis  fuprafcriptis  trts  pttiis  de 
ttrris  &  vinta ,  ficut  fuperius  di&as , 
qualiler  ab  omni  partt  circundatt  funt 
per  dtfignatas  lochas ,  in  inttgrum  mihi 
eas  dtdifti  <Z^  cenfirmafli .  Tali  vtro 
ordinem  &  da  admodum  in  mea ,  qui 
fupra  Guysdo  Prtshittro ,  dum  mta  vita 
fuerit ,  fuprafcriptis  pttiis  dt  ttrris  & 
vinta  abtndi  ,  imptrandi  ,  gubetnandi , 
laboratt  facitndi ,  meliorandi  ,  &"  die- 
hus  vite  mtt  ufufruBuandi  ,  &  liccn- 
tiam  yjf  poteflattm  abeas  tgo ,  qui  fu- 
pra  Gundo  Prtsbitero ,  pro  meo  libttla- 
rio  ncmine  firmandum  Joannt  Cltricus  , 
filio  Ron-.ani  ,  ut  in  t)us  fint  pcttfla- 
ttm  ,  dum  vita  fua  futrit  ,  fuprafctiptis 
rtbus  ,  ut  jupirius  diBas  ,  abtndi ,  im- 
ptrandi  ,  gubernandi  ,  laborart  facien- 
dum  ,  mtliorandum  ,  &  ptivato  nomin» 
ditbus    vite    fue    ufufruffuandum  .    Et 

exinde 


Sii  E      X      C      E 

exinds  ttbff  vel  ad  pcfltrif^tet  [ueciffa- 
ribus  tuis  ad  pars  Epifcopatui  vtftfo 
San&c  Marie  ptY  fingulot  annos  ptr 
omnes  Menfe  t/iprilii  pro  fruges  g^  de- 
cimationes ,  feo  pro  iffertas  i^  circha- 
tas  ,  cenfum  vobis  reddere  debeamus  ad 
Curte  vtflra  itla  domnicata  ic  Pifa  ad 
Ecclefiam  San&i  Georgi ,  vobss ,  vel  ad 
Mtnifleriale  vefiro  illam ,  quas  pro  ttm- 
pOie  ibidtm  habueritis  ad  Curte  veflra 
illa  dojnnicata,  aut  ad  Miffo  veflio , 
per  nos ,  aut  ptr  Miffo  ncfira ,  argen- 
tum  Denarios  boni  eHptndibiHs ,  qualts 
tunc  pro  ttmpore  per  caput  melius  fut- 
fit ,  numero  Solidos  viginti ,  duodecim 
Dcnaries  per  fingulos  Solidos  rationatcs 
tantur/i .  Et  fi  ad  vcs  nobis  ec  omnia  , 
qualiter  fuperius  legitur ,  per  fingulos 
annos  fic  non  fuerint  adin^pUta  (&  con- 
ftrvata  ,  aut  f%  a  fupraf:yipte  Eccltfie 
Santie  Marie  &  SauCii  Jchanni  ,  quod 
tfl  Plebe  Baptifmalis  ,  cum  fuprafcriptis 
pttiis  de  terris  ,  fio  vinea  &  prato  , 
ficut  fuperius  diSas  ,  quas  titihi  Jupe- 
rius  dedifli ,  rel aaavtrimus  ,  vel  fi  per 
nos  pegiorata  fuerit ,  fpsndso  ego ,  qui 
Jupra  Gundo  Presbitero  ,  conponere  tibi , 
qui  fupra  Ccnobius  Epifcopus ,  vel  ad 
pofltrifqut  fubcefferibus  tuis  penam  ar- 
gtntum  Solidos  tyiceatos  ,  tfuia  taliter 
intcr  not  eenveni ,  i^  duas  inter  net  cer- 


B 


R      P      T      A  322 

A  \  tula  crdinatioais ,  &  Joenne  I-^ctario 
Judex  Domnorum  Regttm  fcriberc  to- 
gavi . 

%4Bum  Pifa . 

«Jt  Ego  Gundo  Presbitire  in  amc 
commutationii  cartula  a  nos  faSia  fv.b- 
fcripfi . 

^  Ege  Davit  Prtsbitere  Cufies  (^ 
Canotiicus  fubfcripfi. 

t|t  Ego  Pafzuali  Presbittro  &  Ca- 
nonicus   (ubfcripfj . 

♦$♦  Ego  .Andreas  Presbitere  &  Ca- 
nonicus  fubfcripfi , 

♦Jt  Ego  Pa'quali  Ptnbitero  &  Ca- 
nenicus  fubfcripp . 

♦J*  Ego  Teudimuytdo  Vicedeminns  & 
Canonicui  fuhfcripft . 

^  Ego  Gumberto  rcgatus  at  Gunda 
Prtibitero  ,    me  tefies  fuhfcripfi  , 

♦Jt  Ego  Filveradus  Juriex  Dotnnerum 
Regum   fiibfcripfi  , 

t^  Ego  Cofperto  fogatus  ad  Gnndo 
Freibttero,  tne  tefles  fubfcripfi . 

Signum  4*  manus  L-oprendi ,  que 
Leupitio  vocatur  ,  filio  Leeperti ,  ttjlis 
ftibfcripfi . 

»J*  Ego  Umbettus  rogatus  a  Gundo 
Presbitere  ,   me  tefies  fuhfcripfi , 

*|f  Ego  Joannts  Natarius  ,  Juden 
Domnorum  Reguia ,  pofi  tradiia  ctmplt- 
vi  &  dgdi , 


D 


Gollatio  Ecclefiae  SS    Paull  &  Johannls   in  Portu  Plfano,  fiSia.  Mar- 
tino  Presbytero  a  Zenobio  Epifcopo  Pifano.  Anno  P4.2. 


IN  nemine  Domini  Dei  &"  Salvatovis 
nofiri  Jefu  Chtif}!  .  U^o  gvatia  D:i 
Rex  ,  ^ttno  Regni  ejus ,  Dco  propitio , 
Ss*to  Decimo ,  C^  filie  tjus  Domno  Lo- 
tbarie ,  idtmque  Ri* ,  ^ano  Rgni  t 
/i*s  ,  Deo  propitio ,  Undecimo  ,  Uidecitne 
CaUndas  ^prilis  ,  Iitdi&ient  Q^iinta 
dtcima  ,  Manifefiu  fum  eao  Ma/tine 
Prtsbfttro  ,  filie  bcne  »>if ».  9  it  Sert  , 
quia  tH  Cenobius ,   gratia   Dii   hujus 


E  fan£le  Pifane  Ecclefie  hutniiis  Epi- 
fcopus ,  Kna  per  confenfum  Sacerdotum 
tuerum  d'"  fidi  ipfius  EccUfie  ,  ftcun- 
dtim  canonicum  ordinem  ,  Reclertm  ad- 
que  Cuflodem  ordinaflt ,  adquc  Cunfir- 
mafli  mt  ,  qui  fupra  Martino  Prahite- 
re,  idtfi  in  Ecciefiam  Dei  &  beati 
Sanfli  Patdi  €3?"  San&i  Johanni  ,  quod 
tfi  Plebe  Baptijmalis  ,  fita  hce  &  fi- 
tsil/its  Perto  Ptfano  ,  qui  efl  de  fup  pe- 

ttjlatet» 


325 


A  RC  H  IV l 


9e/iatem  fupYafcrspti  Epifcopatul  vcflto 
Saf.&e  Mnrie  .  Jam  di^a  Dii  EccUfia 
Sanli  Pauli  &  Sattdi  Johanni ,  qticd 
efl  Plebe  Baptifmalis ,  cum  cafss  doinm- 
catis ,  &■  maffariciis  fubjeclls  ipftus 
Plebe  cum  fundamentis ,  &"  omnem  he- 
d'fi:iis ,  vel  univerfis  fabricis  fuarum  , 
eum  curtis ,  ortis ,  terris ,  vineis ,  clivis  , 
filvis ,  virgareis  ,  pratis  ,  pafcuis  ,  cultit 
rebus  vel  incultis ,  fivs  movile  vtl  im- 
mevile ,  fett  qui  fe  tr.cventibus  ,  omnia 
^  in  otnnibus  cafis  &  cajjinis ,  fett 
rebus  ipfts  tam  domnicatis ,  quam  ^ 
maffariciis ,  quantas  ubique  in  qualibet 
iocis  vel  vocabttlis  ad  jam  dicla  Pleoe 
ubique  efi  pertinentes  ^  aut  pevtinere  de- 
betur  ,  una  cum  otnnes  decimationes , 
feu  offtrtas ,  que  ihidem  intraverit ,  in 
integram  me  tbi  firmafti  adquc  ordina- 
fii  .  Tait  veth  ordine  ut  ab  odierna  die 
in  mea,  qui  fttpra  Martino  Presbittro  ^ 
diebus  viie  mee  in  mea  fint  potefiattm 
tas  abendi ,  imperandi  ^  gtubernandi ,  la- 
borare  faciendi ,  meliorandi ,  d^  nobis 
privatt  nomine  diebus  vite  mee  ufufru- 
ffuandi ,  &  iit  ipfa  Dei  Ecilifia  Sati- 
Bi  Patili  &"  SancJi  Jehanni ,  quod  eft 
Plebe  Baptifmalis  pro  mea ,  aut  pro 
fnea  difpofitiontm  officium  Dei  &  lu- 
tninaria  ,  adque  incenfum ,  i^  Miffas 
Jacers  debeamus  &  If.tntiam  c^  pote- 
ftattm  ebeas  ego ,  qui  fupra  Martirto 
Preibiiero  pro  meo  libdlario  nomine  fir- 
tnandum  illis  perjanis  hominibus ,  lui 
nos  eas  pro  noftro  libtllario  nomine  de- 
deritnus  vel  abere  cenftituertmus ,  ej^' 
fftorum  heredibus ,  nt  in  eorum ,  vcl  de 
heorum  heredibus  fint  poteftatem  fupra- 
Jcriptis  cafis ,  (2^  rebut ,  ut  fuptrius  di- 
iias ,  abendum ,  imperandum ,  ghubernats- 
dum ,  laborare  faciendum ,  melioratsdum , 
^  private  nomiae  vfufru&uandfHK- ,  & 
t»inde  tibi  vel  ad  fifterifqtic  fub:effori- 
ffus  tuis  ad  pars  fuprafcrtpti  Epifccpa- 
tui  veftro  SarMe  Marie  per  fingnlos 
annos  per  omnts  menfe  Ftbrmris  pro 
TcKi.  IX. 


B 


D 


P  1  S  A  N  L  324 

fruges  &  decimationes ,  feo  pro  ojfertas 
&  circhatas  ,  Cenfum  vobis  reddere  dc' 
beamus  hi:  Ptfa  id  Cttrte  vtflra  ills 
domnicata  ad  Ec:ltftatn  Sancli  Geergi 
vobis  vel  ad  minlftiriali  veftro  iilam , 
quas  pro  tempcrs  ibidem  fuerint ,  aut 
ai  Miffo  veftro  argentum  Denarios  boni 
expendihilis  ntmero  triginta  &  fex  tan- 

tum .  Et   fi  ad  vos ,  he:  omttid 

qualiter  fiiperitts  legitur  ptr  fingulos 
annos  fic  r.on  fusrint  adimpteta  &  con- 
fervata  ,  aut  fi  /uprafcripta  Ecclt/iM 
Saniii  Pauli  &  San&i  Jobanm ,  auoi 
eft  Plebe  BaptiffiJis ,  feu  &  jam  di- 
dis  Cafis  &  CaJJinis  &  rtbus  ad  fam 
dicla  Ecclefia  Saniii  Pauli  &  Saniii 
Johanni ,  quod  eft  Plcbe  Baptifmalis , 
ptrtinentibtis  ,  quas  mihi  dedifli ,  rda- 
xaverimus  ,  -uel  fi  pcr  nos  pegiorata 
fuerint ,  fponaeo  ego  ,  qui  Jupra  Martt- 
»0  Prtsbitero,  ccmponere  tibi ,  qui  ftt- 
pra  Cinobius  Epijcopus ,  ve'  ad  pofie- 
rijque  fubcefforibus  ttiis  penam  argtntnm 
Sclidos  duocentos ,  quia  taliter  inter  noe 
convtni  ,  ei>'  duas  inter  nos  cartuia  ot- 
difiationis  BenediSus  Notarias  fsri&tre 
rogavi . 

^fium  Pifa . 

^  Ego  Martino  Presbitero  irs  ane 
ordinatiotiis  eartula  a  me  faila  Jub- 
Jc/ipfi  . 

♦Jt  Ego  Dominicits  ufrchipresbiter» 
&"  Cenonicus  confanfi  &  fubjcripft. 

♦Jf  Ego  u^nfelmo  ^rchidiacono  d" 
CanotUcus  confenfi  (^  fubfcripfi , 

^  Ego  Pafquali  Presbitsro  &  Ca^ 
nonicHS  conjenft  &  Jubjcripfi . 

<Jf  Ego  .Angelo  Presbitero  ^  Cano* 
tticus  confe:ifi  &  fubfcripft. 

^  Ego  Natali  Pretbitero  (^  Catto- 
nictts  corsfenfi  &  fubfcripfi. 

r^  Ego  Teupcriff  Presbitero  ^  C<*- 
mnicus  ccnfenft  (^  fubfcripft . 

tjf  Ego  Vitali  Prtibitero  &  Carioni^ 
eus  conjenfi  (&  fubfcripfi . 

%  ^  Egt    , 


325  E      X      C      E 

«$♦  Ego  sAndttas  P/tibiUyo  ^  Ca- 
nonicus  confenfi  &  fabfctipfi . 

»J»  Ego  ^bram  Presbitero  ^  Cano- 
»icus  confenfi  &  fubfcripfi . 

♦{f  Ego  Gumberto  rogatus  ad  Marti- 
no  Presbitero  mt  tefte  jubfiripfi. 

Signum  tjt  manus  Vvicheradi  ,  qnt 
Btlitio  vocatur  Vicecomes  ,  filio  bone 
taemotie  ^lboni  Vicscomes  ^  teftis . 


R      P      T      A  325 

»Jt  E^o  Urfo  Judex  Domnorum  Rt- 
gum  fubicripfi, 

Sigaum  ♦Jt  manus  Guiperti ,  qut  Bo' 
nitio  vocatur ,  filio  bont  tnemorit  %/i' 
dalberti  ,   teftis  . 

♦Jt  Ego  Btnedi&us  Notariits  poft  trO' 
dita  eompltvi  c^  dtdi , 


Charta  Emphyfeufis  conceffae  Rodulfo  Comiti  a  Zenobio 
Epifcopo   Pifano    Anno   5/^5». 


I?7  nemine  San&e  c^  individue  Tri- 
nitntis ,  Lotharius  gratia  Dei  /?.'», 
^nno  RgKt  tftts  ,  D'o  propitio  ,  N>no 
^ecimo  ,  Jdus  Magii ,  IndiSi^Kt  ^'ptima . 
Manijtflu  fum  tgo  Rndulfo  Comes  , 
filio  bone  memevie  Ghi  clfi ,  quia  tu 
Cenobius  (i)  gratia  Dei  hujiis  fancle 
Pifane  Ecclefie  umilis  Epifcopus  , 
per  cartulant  livellario  nomir.e  ad  cen- 
/um  ptrtxolt)fndum  dedifti  mihi ,  iHtft 
tertiam  portionem  ex  integro  de  omnibus 
tafis  c^  rebus  iilis  pertinentibus  Eccle- 
jie  Plebis  vefire ,  cui  vocabulum  efi  hea- 
ti  San&i  Stephani ,  &  San&i  Chriflo 
fhaliy  C^  SanBi  Johanni ,  quod  eft  Ple- 
i>tm  Baptifmalis ,  ftta  loco  ej'"  finihus 
Porto  Pifano,  quem  Plebem  ipfa  e(fe 
videtur  de  fub  regimine  i^  poteftete 
predi&i  Epifcopatui  vtflro  San&e  Ma- 
rie ,  Cafis  verh  ipfts  tam  domnicatis , 
qsfaitum  maffariciis  cum  fundamentis  , 
^  omnem  tdificiis ,  &"  univerfis  fab  i- 
eis  fuis ,  feu  de  curtis ,  oytis  ,  terris , 
vintis  ,  olivis  ,  filvis  ,  virgareis  ,  pra- 
tis  ,  pafcuis ,  cultis  rtbus  vd  incultis  , 
fivt  de  movile  vet  immovile ,  ftu  femo- 
ventibus  ,  tam  dt  fervii ,  qr-am  &  de 
astcillas  dt  omnia    ex    omnibus    cafis  & 


B  rebus  tam  domnicatlt ,  quantum  maffa- 
riciis ,  feu  movtlia  ^  famdia  ,  quan~ 
tas  ufuque  in  quotibct  lo:o  Vfl  vocabu- 
tis  ad  fuprafcript»  Ezclcfta  Pleb'  noflra 
SanBi  St'phani  C^  San  7»  Chriflophati 
'^  Sa*>li  Johanni  funt  pertinenubut 
vtt  afpicientihus  ,  adqtte  in  f.niea  ihi~ 
dtm  pertintntes  fuerint  ,  ut  dtSum  tft , 
ttrtiam  portio^em  tx  inttgra  mibi  eaS 
livrtlario  nomint  ded^fli  .  Ittm  O"  de- 
difii  mihi  ,  idrfl  tertiam  portionem  tx 
integro  dt  omnt  dsbitum  &  debitatio- 
ntm  illa  quanta  fitgiJis  eminibus ,  que 
funt  abitantihus  in   Vltis   illis ,   que  di- 

citur oBtdlovute  ,   Trrgla  ,   la  Te- 

potitioraia  ,   Purcitiano  ,   Putiano  ,   Vdta 

Pititienna  ,    VHia  Megna .  Sa 

I  nomaiore ,   M-.rignano  ,  Salviano ,  SecJa- 
D    ri ,   Fundo    Magno ,    Gnurignano ,    Sa»~ 

Ba  Jutia,   Sala^um reto  ,  Cafa- 

tt  Gavini ,  Maftiana  ,  Blotitiano ,  Li- 
mone ,    Cajate  ,    Mrulio,   Livevo ,  ,Af- 

rianna ano  ,   ^nule,   SanSto 

Q_i!rico  ,  v4guliana  ,    Cempo  Ca>bonaia  ^ 

Salaregu ta  ,  Scuata  ■   Gcrm 

ahitantibus  fi^^puHs  oi<ihufque  annis  ai 
pa*s  ipfius  Ecctefie  Pl>bis  viflre  confue- 
Sudi   vel    debiti    rtddert    a   juprafcriptis 

Vdlis, 
(x^  Ushellius  in  Ttalia  Sacra ,  &   Troncius  in  Annalibu';  Pifanis  ,   qnnrl  liaec  fcrlpta 

VfcJprint  Regnante  Lothario   '''•ge,  quafi  beic  de  Lotliario  I.  Aiisulio  asatur,  luoine  admo- 

dum  alterum  Zenrbiu^vi   in  Catalosum    Piranorum  Anti(Htum    intu'erunt  ad  Annum   Chr. 

?4.r.  qui    tamen   nunquam   in    frum    ratura   fuit.   Lochaiium   heic   memoratum    Hugonis 

Rcgis  filiuM  faifle  Eraditus  quifque  novit. 


327  A  RC  H  l  V  1 

ViUii  ,   vd  abltant!$  fuetit ,   &  ad  psrs   A 
ipfiits     EccUfie    PUbe    noftra    confuetucli 

vtl  dcbiti   fnnt dum  tam  labore  , 

q'*am   &  vinum ,    fmulque    btftiii  ,   vtl 
de  qualibet  frugiius  terre  attt  de  qu.ali- 

ktt redditum  i^  abitatlonem  , 

quantas  firt^uHs  cminibus  ,  qui  futt  a- 
bitarttiims  in  predicfis  Vtllis  ^  adque  in 
antea  abitsntet  fuerint  vel  per  a'ias 
locat  abitantibus ,  fingulis  quibufque  an-  B 
8«j  aJ  pars  E::UGe  Plebem  veftra  dt- 
biti  funt  rtddtndi  ,  aut  que  in  aniea 
conjuttu-ii  vrl  debiti  fuerint  ad  redden- 
dum  ,  ut  diiium  tfi ,  portiontm  tx  in 
ttgro  mihi  tas  libcllario  nomine  dcd  lii  . 
Tali  erdine ,  ««  a'/  hodstrna  d,e  i/> 
tneam  ,  ^i*«'  fupra  vtl  dt  mtis  hrrtdibus 
AC  p'cbtrtdihus    mtis ,  ftu  dt   illts   pirjo- 

ttis   eminibus emnia  ,   que   jupe- 

rius     legicur  ^     libtllario    nomine    dsderi- 
mus  ^   vel  habere  cor,/ii(ut'imus ,    ii^    dt 

€erum /int   &  ptrmaneant   po 

tefiatt  ,    tertiam    portiontm     dt     Oi/^mbus 
fuprafcriptis    Ca/ti    ^    rebus  ,   (eu   novi 
iia     iS'     familia  ,     adqut     rediitum     C" 

de p^efjte   E::lefje   PUlem   ve 

/}ra  ,    ques    tnihi    tas    ahtndi  ,    tenendi  , 
imperandi  ^   laborart  facsindt ,    &  priva-    |D 
to    nomine     ufufruHuandi ,    (y    fa:iamus  I 
OK   fiugibus    earutu  rerum ,     vtl    ctnjum  I 


P  l  S  A  l^  1,  328 

qitilibtt  tomra  annuum trimus, 

&  ipfa  reddituM  &  dtbitionem  fingu- 
lis  quibttfqu!  ennis  rtq:tiyendi  c^  r:cc[- 
llgendi  omnious  quidquid  vduerirt.us  , 
&   nobis  privatum  frutndum.  l^tfi  tan- 

tum  pto  onnis  cenfum   e^" tibi 

vsl  ad  pcfterifq-Ae  fubctfforibus  tttis  ad 
pars    fuprafcripte    EzcUfie    Pltbis    vtflre 

per  fingulcs  annos cenfum  vo- 

bis  reddere  dtbtamus  ic  Pifa  ad  Cwte 
veflra  illa  SanSii  G.orgii  ptr  nos  aut 
pcr  Mijfo  noflro  ad  voi  ,  aut  ad  M.ni- 
/ieriaUm    ilhtm ,    quas    ibi    pro    ttmport 

ahuctitis tum    D  narios   ioni 

ti^psndibilts aitt    fi    jam  di:la 

tevtiam  porttontm  tx  integre  de  emnia 
tKovlia  c-  f~imsl:a ,  adqut  redditum  & 
dibiiion-m     pertittcntibus      Ec.Ufte     Ple- 

bem   vffira  ,     qujs erimus  ,    vtt 

fi  ptr  no  peg-orata  fuerit  ,  fpondto  t- 
go  ,  qni  fupra  Redulfo  Comts  ,  una  cum 
mtis  hetedbus  componert  tibi ,  qui  fu- 
pra  Cenebius  Epijcopus  vel  ad  po/ieri- 
iqxe   fu'j:eljortbus    tuis    penam    argentuv» 

Solidos quia  taliter   inter  uet 

cotvtni ,     &■   auas   instr   nos   Ubelli   Ttr-' 
minanius  Njtarius  Domni  Regis  fctiltf 
fe  rogavi . 
^:ium  Pifa . 


Altera  Charta  terrsrum  in  Emphyteufin  concelTarum   Rodulfo 
Comiii  a  Zenobio  Epilcopo   Pifano.  Anno  ^^y. 


N  nomine  Sa-iffe  ^"  indivtdue  Tri- 
nitatis .  L>ttharius  gratia  Dci  R:x , 
Kj^nno  Rtgni  tjus  ,  D:o  propitio  ,  hJtno 
decime ,  Tersio  CaUndas  Junii  ,  /»1:^«- 
Bione  Sfptima .  Mamfe/iu  fum  ego  Ro- 
duifo  Comes ,   filio  bont  mtmovie  Ghi- 


IN  nomine    Sa-iffe  d'*'   individue  Tri-     E    fo!fi ,  quia  tu  Zenobius  (i)  gratia  Dei 
nitatis .   L,ttharius  gratia  Dci  R:x ,  hujas    fan£le    Pif^ne    Ecclefie    umilis 

Epifcopus  ptr  cartuta  livellario  nomint 
ad  ienjum  pcrexfoivendum  dedi/ii  mihi  ^ 
ide/i  duo  Cafis  ,  &  rekus  illis  ma/firi- 
ciis  in  loco  &  finihus  Colline ,  qui  funt 
X      2  ptrtintntts 

(i>  Hinc  fftnendandus  Ughcllius,  qui  ah  Anno  950.  ufque  ad  940.  fedifTe  in  Cathe- 
ira  Pifana  Zennbium,  perperam  appellatum  Secundum,  lcripfit.  Uti  vides,  Annn  quoqne 
c^g.  florebat  Zenobius.  Immo  lenus  eiiam  idem  Epifcopus  »ixit  .  Nam  in  Pifano  Ar- 
chivo  habetur  Charta  cum  hifce  Notis  Chronologic.s:  Berengarius  O  Adalberto  filio  ejus 
£r7tia  Dei  H^^^ibus ,  Ha-^no  Rcgni  t(,'um  ,  Deo  prnpitin^  Qusrm,  Quir>todecimo  KaJ.  Jtsuiif 
i>id.  XII,  Scripta  tuec  iuit  Aaao  Ch.  934.  ibi  Zenebins  Zpifcupus  viveas. 


•,»•. 


32P  E      X      C      E 

pttttmntss  fuprefcripti  Epifcopatui  vtftro 
Saniie  Marie .  Hec  aatem  [uprafcriptis 
Cafis  <!y  rebus  tgo  per  eommutationis 
tartula  dedi  ad  pars  predi&i  Epifcopa- 
tui  ve/iro ,  qui  unam  tx  ipft  Cafa  C?' 
rtf  prepe  Ecdefidm  Sa»&i  Cerbonii  re- 
gitur  ptr  Poro  Mjffario ,  quod  e/l  per 
mersfura  jukta  ptrticas  rnenfuratas  mo- 
diorum  quindecir/i ,  <i>'  illt  alia  Cafa 
(if  res  prope  E:cle/ta>n  San&i  Petri  ,  B 
^■^i  rtfia  fuit  per  quondant  Pttrus  Maf- 
/ario ,  &  modo  ^ndrtas  Prtibitero  ad 
manus  fuas  abere  &"  dttintre  videtur  , 
quod  t/i  per  menfura  juxta  ptrticas 
tnen/uratas  modiorum  ftx .  Has  fupre- 
fcriptis  Cafis  cum  fundamtntir ,  a^  om- 
nem  bedificiis  ,  vel  univerfts  fahricis 
/uis  ,  cum  curtis ,  ortalias  ,  ttrvis  ,  vi- 
tmi ,  olivis  ,  filvis  ,  virgareis ,  pratis  , 
fafcuis ,  ctiltis  rehus  vel  incultis ,  om- 
nia  &  in  omnibus  rebus ,  quantas  ubi- 
fue  i»  qualihti  locis  vel  vocabulis  ei 
fuprafcriptis  Ca/is  ci^  rebus  maffariciis 
funi  pcrtinentibus  vel  afpicientibus ,  e^ 
fuprafcriptis  denaminatis  Maffariis  exin- 
de  ad  tnanus  fuarum  abuerunt  &"  abere 
videtur,  &  qualiter  fupra  pir  menfura 
hgitur  ,  i»  integrum  mihi  eas  livellario  \  D 
«rdine  dedifli  tali  ordintm  ,  ut  da  ad- 
modunt  in  mea  ,  qni  fupra  Rodulfo  Co- 
tnts ,  una  cum  bsredibus  a:  prohtredi^ 
bus  meis  ,  feu  de  illis  perfonis  omini- 
b»s  ,  cui  nos  fuprafcriptis  Cafss  &  re- 
bus ,  quas  mibi  dedifii  libtllario  namine 
dtderimus  ,  vel  abere  ccn/iituerimus  ,  e^ 
de  heorum  htrtdibus  fir.t  &  permantant 
pott/iatem  las  habtndi  ,  tenendi ,  impe-  S 
randi ,  gbubtrnandi ,  laborare  faciendi  , 
meliorandi  ,  &"  nohis  eas  privato  nomi- 
ue    ufufruBuandi ,    &    exlnik    tibi   ijci 


R      P      T      A  350 

ad  pofieyifqxe  fubctfforibus  tuis  a  i  pars 
/uprafcripii  Epifcopatui  ve/iro  San&s 
Marie  per  ftfsgulos  annos  ptr  omnet 
mtn/e  Martio  cenfum  vobii  rtddert  de~ 
beamus  tc  Pifa  ad  Curte  veftra  illa  ai 
E:cleftar/i  San^i  Georgii  vobis ,  vel  ai 
minifierislem  veftto  illum ,  quas  pro  tem-' 
pore  ibidem  futrint ,  aut  ad  Miff^o  ve-> 
/iro  ptr  nos  aut  per  Mffo  no/iro  ,  ar~ 
gentum  Denarios  boni  expendibilis  »»- 
mero  viginti  quadtuor  tantum.  Et  /i 
nos  vobis  hte  omnia ,  qvaliter  /uperius 
legitur  ,  per  fingulos  annos  talittr  no» 
adimpltvtrimus  ,  eb'  non  confervavtri- 
mus ,  aut  fi  fttprafcriptis  Cafis  e^"  re- 
btts  ,  quas  mihi  UbtUaru)  nomlne  dedi" 
fii ,  relaxaverimus ,  vel  fi  pet  nos  pe- 
giorata  fuerint ,  fponieo  e^ ,  qui  fupra 
Rodulfo  Comes ,  una  cum  heridibus  e^ 
proheredibus  meis  ,  componere  tibi ,  qui 
fupra  Zcnobius  Epifcopus  vel  ad  po/le" 
rifque  juhcefforihus  tuis  penam  argentum 
Solfdos  duocentos ,  quia  talitar  irsSer  nos 
conveni ,  &"  duas  inter  nos  lihelli  Be- 
nediSus  Notarias  Domni  Regis  fcribart 
regavimus  . 

^Stum   Pifa . 

Rodulfo  (i)  Comes  tn  ttm  lihtUo  a 
mt  fatio  fub'cripfi  , 

♦Jt  Ego  Taiberto  rogatus  ad  Rodulf» 
Comts  ,   me  ttfte  fubfcripfi . 

•ft  E^o  Teudidalbo  rogatus  ed  Ro' 
dulfo  Cemes ,   me  tefie  fub/crip/t . 

♦Jt  Ego  Ericho  rogatas  ad  Rodulfe 
Comes ,   me  tefte  /ttb/cripfi . 

♦Jf  Eg9  Cunera.-fo  rc^atus  ad  F,->- 
dtdfo  Camts  „   me  te/it  fubfcripfi , 

>$♦  Ego  BinediSus  Notarius  Domni 
Regis  pof}  tradita  compkvi  c^  dtdi , 


Cliarfe 


(O  Veri  viMm  fimile,  liunc  tltnlo  (?!ci«itis  Wsnm  tf^»m  Mtiffc,. 


JJI 


ARC  H  IV  I      P  1  S  A  N  1. 


3?a 


Charta  Eraphyteufis  terrarum  facta  a  Grimaldo  Epifcopo  Pifano. 

Anno  ^5i. 


I?7  nomiite  SanBe  &  tndlvid'M  Trl 
nitatfs  ,  B^rengauus  ^  ^Alalberti 
filto  tjut  ,  grati.i  Dei  Rr^et  ,  ,A^io 
Rcngni  eorunt ,  austillante  Domino ,  De- 
cimo ,  oRavo  iJus  Olobfit ,  Indi&iont 
Q^tinta  (l)  .  Mantf  fii  funtus  nos  Ta- 
chiperto  Presbittro ,  fil'0  bcne  memorie 
Lfoni  ,    &    u4'0 ,    fil'0    bone    memorie 

(fuia    t»    Grimaldus   (2), 

gratia  Dei  fan3;e  Pifane  Ecclefie  u- 
milis  Epifcopus  ,  per  canula  libellario 
ad  cenfum  peretcolvendum  dtdifii  nobis  , 
ide/i  quottior  pttiis  de  ttrris  illis  ia  lo- 
co  &  finibus  ^uftris  Sala ,  que  efi  per- 
tintntes  (ttprafcripte  E^clefie  Epifcopatui 
SanSe  Marie ,  que  tina  ex  ipfe  petia 
de  terra  eum  E:cle/ta  beate  San&e  Ma- 
rit ,  ubi  dicituv  ad  L»to  ,  infra  fe  ha- 
bentts  fett  Cafas  i^  Curte  &  orto  in~ 
fimul  amembrata)  /  que  ambas  capitas 
tii^  uno  latere  tenet  -'n  via  puhlica , 
ts  alio  lato  tenet  in  Rvo ,  qui  dicitur 
Caperfico .  Et  ille  alia  pitia  de  terra , 
tibi  dicitm  CafagfO  Vtnajoli ,  que  am- 
bas  caoisas  es  tenentes  in  terra  Eccle- 
fie ,  Monafierii  SanSli  Savini ,  lato  uno 
ttntt  in  via  publsca ,  es  alio  lato  tenet 
in  terra  &  vinta   Erimberti ,  que  Eri- 

iio  vo.atur  de  filie  quondam Petie 

ille  de  teriia  pttia  de  terva  ,    ubi  voci- 

tatur  ad  Ponti quod  uno  capo 

tum  uno  lato  tenet  in  terra  fttpyafcriptt 
M^nafierii  S.  Savini ,  es  alio  capo  te- 
mt  in  terra  Martini  dt  filio  quondam 
Getardi  ,  es   aiio  Uto  tenes  m  via  pu- 


blloa.  Et  ille  quarta  petia  de  ttrra  i» 
ipfo  lo:o  Ponttcello,  que  uno  caput  tentt 
in  terra  Per/i ,  es  alio  eaput  cum  un» 
lato  tenet  in  via  puhlica ,  es  alio  lato 
tenet  in  Catsrado  .  Simul  dedifli  nobis  j 
idefl  tina  petia  de  tirra  illa  in  loco  ^ 
ubi  dlcitur  Bigiano ,  quod  efi  pertinen- 
tes  fupi-afcripte  Ecclefie  Epifcopatui  San- 
Sie   Marte  ,    que  am''as  eapitas  te>iet  i» 

B  terra  fup/afcripti  Monafierii  SanBi  Sa-^ 
vi»i ,  late  uno  tenet  itt  via  Carrari'- 
cia ,  es  alio  lato  tentt  in  terra  fupra^ 
fcripti  Erir^berti  .  Has  fuprafcriptis 
quinque  petiis  de  terris  una  ex  ipfe  cum 
prsdila  Ecclefia  ,  fea  Cafa  cum  fanda" 
rr.tntis ,  C^  omntm  edificio ,  vel  umvef- 
fts  fabricis  fuis  &  Curte ,  feu  Orto  in^ 
femul  amembratas  ,  i»  prtdiBis  locts 
qualiter  ab  omni  parte  eircundate  junt  , 
pir  defignatas  locas  in  integrtim  nobis 
eas  livetlario  nomine  dedifii ,  Tali  or- 
dine ,  ut  da  admodum  in  antea ,  qui 
fupra  Ta:hiperto  Presiitero,  &  »^tto  ^ 
feu  Ildiperto  ,  qui  Ilditio  vocatur ,  fili» 
^mltie ,  vel  de  nofiris  eredibus ,  fint 
potefiate  eas  abendi ,  tenendi  ,  imptran-' 
di ,  gubernandt  ,  laborare  faciendi  ,  me- 

^,  Horandi ,  &  nobis  eas  privato  nomine 
ufufruSuandi ,  i^  in  ipfa  Dei  Ecchfia 
San&e  Marie  per  me ,  qui  fttpra  Ta- 
chipivto  PreibiterOy  aut  ptr  meam  dU 
fpofitienem,  efficium  Dei  e^  lumtnaria  ^ 

adqns  incenfxtra  &  M-ffai  fftri df 

beain .  Et  exlnie  tibi  ,  vd  ad  pofieri- 
fque   fubcefforibus    tuis    ad   pans   fiipra-' 

fcripte 


1 


(1)  Si  a  Septembri  JecTufla  ert  ,  /T?nat  Annum  961.  Sed  vereor,  ne  Annus  Decimus 
Kegnm  frnupiuc  ft  culpa  antiqui  defcriptoris  ;  unum  cnim  apo^rapbum  fupereft. 

■2'  Quem  Grlmcalap.m  UfjhelliiK  appeilat ,  &  fediffe  in  Cathedra  Pifana  cenfet  th 
Arro  P40.  nfcue  ad  g\%.  Atqui,  ut  vid'n-us,  Ztnobiv.s  Epifcopus  ep^^^eai  Sedem  tcne- 
bat  Ariro  etiam  ^-sx.  Altera  Charta  Pif?ni  Arcbivi  ,  quam  practermiri,  fcripta  Bererga^ 
riv.s  &  Adethertns  &c.  Beges  Anno  OBarc,  VJJ.  id.  Decemb.  Ind.  Secunda^  ideii  AtlBO 
Ch.  pj8,  nobis  exhibet  Crimaldum  Bpifcopum  jam  fedentem  . 


5Li5.  E      X      C      E 

fcnpit  E:clt{it  EpifiopaUii  SanSie  Ma- 
rie  ptr  fingulos  annos  per  omnts  menft 
Septtmber ,  cenfus  vsbis  reddert  dtbea- 
mus  hic  Pifa  ad  Cu>te  ^  vel  ad  illa 
domriicatum  ad  Ecclefiam  San^i  G:or- 
gii  vobis ,  vel  ad  Miniflerialt  vtfiro  , 
^ut  ad  Miffo  vtfiro  a>g<ntum  Denarios 
i/oni  txpendibiUs  numero  duodecim  tan- 
tam  .  Et  fi  ad  nos  vobis  i!^^  ewM/a 
qualittr  fuptrius  legitur  ,  per  fingulos 
annos  taltter  non  alimpleverimus  ,  & 
non  conjervaverimus  ,  aut  fi  fuprafcri- 
ptis  petiis  de  terris  ,  feu  Eccle/ia  i^ 
Cafa  ,  ficut  fuperlus  diclas ,  tjuas  nobis 
dedifli ,  rtlaxavtrimus  ,  vtl  fi  ptr  nos 
ptgforata  fuerst  ,  fpondimus  nos  ,  qui 
Jupra  Tacbiperto  Prti  bitero  ,  (i^  ,A:  so , 
ttna  cum  noflris  tredibus  conpontre  tibi , 
flH»  fupra  Gfimaldus  Epifccpus  ,  vel  ad 
fojierfjque  jubctfforibui   tttit    penam    ar- 


B 


R       P       T       A  334 

gentum    Sclidos    centui»  ,     tfuia     laiiter 
inttr  nos  tveni ,   &•  duas    inter  r.os    li~ 
b:lli    Termimtndus    Notarius    e^    Judett 
Domnorum  Regttm  fcribert  rogavimus  , 
^lun   Pifa  . 

4*  Egn  Tacbiptrto  Presbittro  in  bune 
libcllo  a  nos  fatio  fu'  fcrip/i  . 

Signunt  •{♦  manus  fuprafcripti  t^tti  , 
qui  una  Uhillum  fi:ri  rogavit . 

*Jt  £00  Stepbanus  Notarius  DomHO^ 
rum   Rr^um  rogaius  te/iis . 

i$t  Ego  B:nedt3us  J udex  Domntrum 
Regunt  fubjcripfi  . 

Slgtum  4»  manus  Er!!;erti ,  qui  E~ 
ritio  vocatur,  fiUo  bone  memorit  iagbi^ 
lclmi  ,   qui   I-iehtio  vocabatur  ,   tefiis  . 

^  Ego  Termmanius  Notarius  ^ 
Judex  Domnovum  Regum,  pvjt  tradi' 
tam  complevi  i^   dedi . 


Rodulfi  Comins  Charta,  par  quam  nonnullos  fundos  vendlt.  Anno  ^6^1 


IN  nontine  D:>mini   nofiri  Jeftt  Chrifli 
Dci  ettrni  .    Rsgnantt   Djmno   noflto 
Hctio    gratia    Dei    Imperator    ^aguflo  , 
u4nno  Imperii  ejus  in  Italia  Tertio ,   Pri      D 
dit  Idus   Novemotis ,    Jndiclione  OTava. 
Manififlu   fum    ego    Rodulfus  Comes  , 
filiiis    bone  memorie    Gbi/olfi ,    quia    per 
hanc  cartam    vetsdo   &    trado    vobis    Bz- 
fanio   filio  bont   mcmorie   U  /i  ,     &   Jo- 
banni  ,  filii  Crifiiani  ,    id:fl  tres  petias 
de  ttrris    mris ,  quas  ahto  i<%  locbo  &  fi- 
nibus  a  Rhethiano ^  quas  quondam  Guit- 
iinor    ad    manus    juis    abuit ,    qui    una 
ex  ipft  petia  de    terra    cum    Cajfina  & 
Curte ,    feu    0'to    adqtie    vinea    infra  ft 
habtntts  ,    qui    uno    capo    cum    uno  lato 
tentt   m   ttrta    Eccle/ie    Epif-opatui  San 
Be    Marie  ,    &    alio    capo   ttnet    in   Ri- 
vo ,   que  dicitur    Sambra  ,    f^    alio    lato 
tenet   in    ttrra    EccU/ie    Sanfii    Viti  vli^" 
in   ttr^a  de   filit    quondam    Rofjelmi   &   , 
de  cenjertibus   Jms  .    Et    tlla  alia  fttia  j 


de  terra  ,     que    uno    capo    eum  uno  lat» 

tenet  in  via  ,  C''  alio  capo  cu/n  ali» 
la-o  tentt  in  terra ,  qui  fuit  q'4onia>t» 
tAidree  v4urif'x .  Et  ille  tertta  petia 
de  terra ,  quod  efl  fierp.to  <if  monte  ^ 
qui  uno  copo  tenet  in  fuprafcripto  riv» 
Sambra  ,  &  alto  capo  tenet  itt  terra  , 
lato  uno  tmtt  in  terra  &  mente  Ec- 
clefie  &  Monaflcrii  Sanc/i  Savini  ,  ij^ 
alio  lato  tenet  in  terra  Ci''  monte  Bt- 
raldi  quondam  Brolfi  germanorum  de 
loco  Calci.  Has  fuprafcriptas  tres  petiit 
de  terris  ,  feu  Ccffina  cum  f-indamtnto 
&  omne  edficio  juo  ,  qualiter  ab  onnit 
parte  circundatt  junt  ptr  defignatas  le~ 
chas  in  integrum  cum  itferioribus  O" 
fuperioribus  (uis  ,  feo  cum  acctffionibus 
C^  ingreffuras  fuas  vohis  eas  vindo  & 
fado  .  Et  pro  fuprafcripta  tnea  vendi~ 
£iio  recepi  a  vos  pretium  ar^sntum  So~ 
lidos  quadraginta  in  prefitiio  .  Uide 
reprtmitto  ego  ^    qui  Jupra  Redulf»  Ctf- 

mes^ 


335  A  R  C  H  i  r 

fftts ,  una  cum  meU  heredts  vobis ,  qui 
fupra  B  fanio  &  Jobanni,  vel  ai  ve- 
Jifis  beredibus ,  aut  tidem  homini ,  cui 
V0S  i/la  mea  venditio  dederitis  ,  vel  ha- 
htre  decreveritis  ,  ut  /i  nos  vohis  tas 
aliquando  temport  in  aliquo  exinde  in- 
tentionaverimus  ,  aut  retolli  vel  fubtra- 
gi  qutfierimus  ,  nos  vel  ille  bomo  ,  cni 
nos  eas  ded:jf  mus  aut  dederimus  per 
quodlihet  im^enium  .  Et  /i  nos  exinde 
auHores  dare  volueritii  ,  e^  eam  vobis 
ad  omnis  bomines  dtfendere  non  poiue- 
rimus  ,  fpondimus  nos  vohif  componere 
ifta  tnra  venditio  in  duplum  in  ferqui- 
dem  loco  fuh  extitrationt  ,  quales  tune 
fuerint ,  fic  tamen  fi  nos  eitinde  aufio- 
res  nec  defenfores  quivere  nec  dare  po- 
tueritii ,  licent<am  abiatis  ahfque  noftra 
perfona ,  fi  '•  r/lra  friertt  voluntas  eisindt 
caufam  agendi  ,  rr(pon'um  reddeidi ,  fi- 
nem  penendi ,    tnod.s  omnibus  vobis  eas 


P  I  S  A  l^  1.  3  3^ 

defenfandi ,  cum  carta  ifta  ,  vel  quali» 
ter  jufta  legem  melini  potueritis  ,  quitt 
in  tali  ordine  anc  cartula  Ttrminanius 
Notarists  ^  Judex  Domni  Imperatoris 
f:ribtrt  rogavi . 

^Twn   Pifa . 

»Jf   Ego  Rodulfo  Comss   in  anc  ettrta 
a  rne  fa&a  fubfcripft . 

>Jf    Ego  Pttrus   Notaritss    Domni   Int^ 
B    peratoris ,    rogatus    teflis  fubfcripft ,    & 
,   prttio  dante  vidi , 

1        »Jt   Ego  Teupeitus  rogatus  teftis  fub- 
fcripfi ,   y^r   pretio  dante  vidi . 

Leo  filio  Boni  Silveradi  teftis  ,  & 
ptetio  dante  vidi . 

Ego  B:nedi^us  Judex  Domni  Impe- 
ratoris  fuhfcripft  . 

»Jt  Ego  Terminandus  Notarius  c^ 
Judex  Dcmni  Imperatorls  pvft  tfadsta 
complevi  i^  dedi , 


Charta  Grimaldi  Epifcopi  Pifani,  concedentis  quafdam  terras 
in  EmphyteuOn .    Anoo  i^O^y- 


IN  nemine  Domini  noflri  Jrfu  Chrifti 
Dd  fterni ,  Rtgnante  Domno  noRro 
Otto  gratia  Dei  Ityperafor  ./fttqrfto  , 
%/4nno  Ir/iperii  ejtts  in  Italia  Qtia<"0  , 
Q^  intum  Nonas  Martii  ^  Indicltont  O 
cfava  ,  Manifrflut  fum  ego  Oh'rto  fi'io 
hone  memorie  Eraldi  ,  quia  tti  Grirr.)!- 
dus,  gratia  Dei  vjas  fan£le  Pifane 
Ecflefie  humilis  Epifcorus  per  cartu- 
la  livellano  nomine  ad  cenlum  p^renol- 
vmdttm  dtdifti  mihi  idcfl  portionrm  de 
Cfffina  e^  res  illa  maffaricias  in  lcco 
(y  finihus  Campcloypo  ,  qui  efl  perti- 
ttentrs  fuprafiripte  EccUfie  F.pifcopatui 
vrftfo  SanBe  Marie ,  qui  reBa  effe  t>/- 
drtur  per  P'.:rus  e^  Mattino  grrmani . 
D  C:ffina  vrro  ipfa  cum  fundanento 
tpm  oYtine  rdificio  h-o ,  dr  curte  ,  (tto, 
trrtii  ,  virtfs  ,  clvis  ,  filvis  ,  V'ga- 
reis  ,    pratis  ,    pejcuis ,    eultas    rts    v:l 


ineu'tas ,  de  emnia  C^  in  emnihus  t*~ 
bus ,  quantas  uhique  in  qualihet  locis 
vel  vDcahulis  ad  fuprafsrtpta  Caffina , 
&  res  efi  pertinentes  ,  &  fuprafcripti 
germani  exinde  ad  manus  fuarum  abert 
i^  detinere  videtur ;  conpetivi  txinde 
ad  pars  predi&i  Epifcopatui  veftro  San- 
ffe  Marie  medietatem ,  ipfa  vero  me- 
dietatrm  exinde  in  integrum  mibi  eas 
livtllario  nomine  ded<fti .  Tali  ordinem , 
Kf  da  admodum  in  mea  ,  qui  fupra  O- 
herto ,  vel  de  mtis  heredibus  ftnt  pote- 
p.at'm  fuprafcrtpta  medietatem  de  pre- 
di.7a  Caffina  &  res  ahendi ,  tenendi  , 
imperandi ,  gubernandi ,  laborart  facten- 
di  ,  mtlicrandi  ,  &  nobis  tas  privats 
ncmme  uhf^u^vandi  ,  ^  txinde  tih 
vtl  ad  poflerifque  (tihciffctibui  tuis  ad 
pers  fuprafcripte  Ecclffle  Epifcopatui  vt- 
ftte    Sanclt    Marit    per   fingulos    annes 

per 


/3.7  E      X      C      }i 

-ftv  KKrsrj  nrnafe  Matiio  ccnfum  vobis 
■i'eddere  deheamus  ic  Pifa  ad  Ctirte  ve- 
Jira  illa  domnicate  ad  Eccle/iam  SanBi 
Georgii  vobis  vel  ad  Minifterialem  it- 
lum ,  quas  pro  tempore  ibidem  fnerint , 
aui  ad  M.ffo  vefito  psr  nos  atte  per 
xJ^iffo  no/iro ,  ^rgtntum  Denarios  boni 
tKptndibilii  r.umero  Solides  quinque ,  duo- 
^ecim  Denaries  ptr  fingulc-s  Solidos  ra- 
iionatos  tanSum .  Et  fi  ad  nos  vobis 
hec  omnia,  qualiter  fuperiis  legitm  per 
JingKlos  anncs  4a'iter  nen  adimpUveri- 
mus  &  non  confcrvavetim^M  ,  aut  fi 
fuprafcripta  medietatem  de  prediiia  Caf- 
ftna  &  res  ,  ut  fuperius  diclas ,  quas 
mihi  dedifti  rtlaxaverimus ,  vtl  fi  pir 
rtos  ptgiorata  fuerint ,  fpondeo  ege  ,  q$ii 
fupra  Oberto ,  tma   cum    meis    heredfbus 


B 


R       P       T      A  538 

com!-o>iere  tibi  ,  qui  fupra  Gr!r,:,:tdm 
EpijcBpus  ,  vel  ad  poftertfque  fubctffovi- 
bus  tuis  ptnam  aygentum  Solidos  cen- 
tum ,  quia  talittr  inter  ncs  eenvtni ,  c^ 
duas  inter  nos  libtlli  Petrum  Notarium 
Domni  Imperatoris  fcribtrt  ngavi. 

*/i&um  Ptfa  . 

t^  Ego  Okrte  in  unc  libille  a  me 
faBo  fubfcrip/i . 

^  Ego  Ifalpvando  regatus  ttflis  fub- 

feripft  . 

*J*  £go  Tendibaldo  rogetus  ad  Obetf- 
te  ,  me  teftts  fubfcripft  . 

♦J^  Ego  T'-rminandus  Judex  Domni 
Imperatoris  fubfcvipfi . 

♦$(■  Ego  Pesri4S  N>tar!us  (^  Judtx 
Domni  Imperatorit  poft  tradita  com^levi 
&  dedi. 


Alberici  Epifcopi  Pii*ani  Charta,  concedentis  in  EmpliyteufitH 
quofdam  agros,    Anno  ^70, 


IN  nomine  Domini  ncftri  Jefu  Cbrifti 
Dei  eterni .  Regnante  Domno  nofUo 
Jiotto  gratia  Dei  Imperator  ^uguflo  , 
^nno  Imperii  tjus  in  Italia  Nono  ,  &" 
filio  tjus  Domnus  Hotto  ittmque  Impe- 
fator  ^uguflo ,  ,A>tno  Tertio ,  Pridis 
Jdus  ^prilis ,  h-.diBione  Tertiadecima  . 
Manifefli  fumus  nos  ^nfiprando  ,  & 
JLeo  ,  que  Bditio  vocatuv ,  germani  ,  fi- 
lii  bone  mtmorie  G/ime ,  quia  tu  Al- 
bericus  (i)  ,  gralia  Dei  fan£le  Pifa- 
Be  Ecclefie  umilis  Epifcopus  ,  per 
cartula  livtHarie  nomine  ad  cenfum  pe- 
eexolvendum  dedifli  nobis  ,  idfft  medie' 
tatep}  ««  inttgra  de  omnibut  Cafis  &" 
ifebus  iltii  ,  ptrtintntibtts  Ecdefie  isr-  Pte- 
hi  vtflre  ,  ctti  vocahulum  efl  btati  San- 
Cli  Cajfiani  (Sf  SanSii  Johanni ,  quod 
efi  PUbtm  Baptifmalis ,  fita  loco  &  fi- 


nibus  prope  fiuvio  sArno  ,  quer»  Ptthen» 
ipfa  effe  videtur  de  fub  regimine  &  po- 
teftattm  predi&e  Ecctefie  Epifcopatui  San- 
£it  Marit .  Cafis  ve>i  ipfis  tam  domni- 
satis  quam  C^  maffariciis  cum  fttnda- 
mentis  i^  omntm  edificiis  vtl  utsiverfls 
fabricis  fuis ,  fto  dt  curtis  ,  ortis  ,  ter- 
tit ,  vineis ,  olivis  ,  filvis ,  virgareis , 
pratis ,  pafcui) ,  cuttis  rebus ,  ^el  incut- 
D  tis ,  ftve  dt  mevite  vtl  immovile  ,  ft9 
qut  fetr.ovetitibus  tam  de  Servos  quant 
e^  de  ^Hcillas  ,  de  emnia  i^  «k  om- 
nibfis  cafis  &  rtbut  tam  domnicatis  quant 
tf  maffariciis  ,  feu  movilia  &  femitia , 
quant-as  ubique  in  quatibet  locis  vtl  vo- 
cabutis  ad  fuprafoipta  Eccli/ia  Pltbem 
vtflra  S.  Ceffiani  &  S,  Jobennii  funt 
pertintntihus  vet  afpicicntibut ,  adque  in 
atttea  ibidem  ptrtintntts  fuevint ,  ut  di- 


B'.'.wt 

(i)  Epifcopum  }iunc  Ughellius  ab  Anno  9(58.  ufque  ad  98?.  Ecdefiae  Pifanae  prie- 
foiffe  fcribit .  Ultra  eum  Annum  vixifle  illum  deprchcndi ,  Habetur  enim  in  Archiepi- 
fcopali  Archivo  Pifarum  Charta ,  lcripta  j^nno  ab  In^crnatiwis  fjus  Nongnentefimo  Otlua* 
gefimo  Sexto,  ORavo  Kat.  Jim.  Ind.  Teniadecima.  Qui  Annus  Pifanus  xelert  Annum  vui- 
Sarem  yS^.  Tunc  ctixm  AtberictiS  erat  in  vi<ris . 


33P  ARCHiri 

Sum  cj}  y  medietatcm  ex  integra  nobis  A 
tas  livellario  r.emine  dtdifti .  Item  & 
dedifii  nehis  idt/i  medittatem  ett  integra 
de  otnntm  redditum  &  dtbitionem  illa , 
quantas  ftngulis  ominibus  ,  qui  funt  a- 
bitantibus  in  Villis  illis  ,  que  dscitur 
Stxto  ,  San.^o  Cafjiano  ,  u4rgile  ,  Laja- 
no  ,  Paccianula  ,  Tavula  ,  Cfijpanula  , 
Scornt  ,  Vifiniano ,  Psgnatico  ,  Mojca- 
lelima  ,  Cerata  ,  Mareiana  ,  Ferrajano ,  B 
Septime ,  Barbajano  ,  Olivtto  ,  Paterno  , 
Safftto,  ^viliano,  ad  Noce ,  aut  altbit 
abitantibus  finguiii  quibujque  annis  ad 
fars  ipTtus  Ecclefie  Plebis  vtflee  confae- 
tudi  vel  dtbiti  fuerint  ad  nddendum 
iam  labort ,  quim  t^  vinum ,  /imulque 
hefliis  ,  aut  de  qualtbtt  frugihus  terre  , 
vel  dt  qualibct  meviiia  de  ja^n  diclo 
reddit»  &  dfbitienem ,  quantas  fingulis 
ominibus  ,  qui  funt  abitentibus  in  pre- 
diBis  Vtllii ,  aut  que  in  antea  ibidem 
mbitantes  fuerint  ,  vel  per  alias  locas 
tbitantibtts  fingulis  quihufque  annis ,  ad 
fars  ipfius  EccUfst  Plebis  veflre  con/ue- 
iudi  vel  dtbiti  fuKt  reddendi ,  aut  que 
in  antea  confuctudi  vd  debiti  futrint 
ad  redUertdttm ,  ut  difiuta  tfi ,  medieta- 
tem  tK  integra  nohis  eas  libeUario  ««- 
fnint  dedifti .  Tali  ordy.-.im ,  ut  ah  o 
dieraa  die  in  noflra  ,  qsii  fu^ra  ,Anft- 
■prando  &'  Leo  gerrnanis  &  de  btredi- 
iiiS ,  a:  prokifedibus  noflris ,  feo  de  il- 
*■::  perfonis ,  etninibtfS ,  f »»'  nos  eas  or/t- 
nia ,  que  fuperitts  Ifgitur ,  qttas  nobis 
iibeilario  noatine  dtdifli  ,  dedtrinms  vtl 
fiiere  lenftitueritxus ,  &  de  eorutnque  ht- 
i-ediim  fint  t^  perr/taatad  poteftaie  jam 
di&a  mediitas  ete  ir.ugra  de  or^nibtu 
fuprafcriptis  Cafis  &  rebus  ,  fta  tnovi- 
lia  &  familia  ,  adqttt  redditum  &  de- 
iitianem  pertinentibus  prtfate  Ecclefie 
Ficbis  vefire  ,  quas  rsobis  dedifti  eas  a- 
tevdi,  tenendi,  imptrandi ,  guberKAAdi , 
laborart  faciendi ,  ^  ncisis  eas  privats 
pemine  ufufru&tiandi  ,  (^  facietis  ex 
frugibus  vd  earum  rertta  ,  vei  cenfum , 
Tom,  IX. 


P  I  S  A  N  1,  340 

quibus  ettinde  annue  Dommut  dederit  j 
quod  velueritis ,  &  ipfo  redditum  ^ 
dtbitionem  fingulis  quibufque  ar.nis  rt~ 
qtsirtndi  &  recoUigeiidi  C^  faciendi  e~ 
xindt  in  emnibus  quidquid  volueritis  no~ 
bis  privatum  fniendunt  .  Nifi  tantum 
pro  omni  cenftim  &  jnfiitiam  txinde  ab 
te ,  vel  ad  poflerifque  fubcefforihus  tuis 
ad  pars  /uprafcripte  Ecchfie  Epifcopatui 
vtftro  per  fingttlcs  anncs  per  omzes  »«««- 
/*  Magio  cenjum  vcbis  reddcre  debea- 
mus  ad  Curtt  veflra  ic  Pifa  ad  Ecele- 
fiam  Sandi  Georgii  ptr  nes  aut  ptr 
Miffo  nofiro  vobis  vel  ad  Miffo  vefire  ^ 
aut  ad  Minifierialem  iUum  ,  quas  ibi 
pto  tempore  ahuetitis ,  argentum  Selidos 
dectm  de  bonis  Dtnarios  expendibiles  , 
duodecim  Dcttarios  per  fingulos  Soiidos 
rationatos ,  tantttm  .  Et  fi  ad  ties  vebis 
ec  emnia  ,  qualiter  fupsrius  legitur  ptr 
fingulos  annos  taliter  non  adimpleveri- 
mus  &  non  con/ervaverimus ,  ftcut  fu- 
pra  Itgitur  ,  aut  fupra  di&um  efl ,  me- 
dittas  ex  integra  de  omntbus  fuprafcri- 
ptis  Cafis  &■  rebus,  feo  movilia  &  /«- 
milia ,  aSque  redditum  c^  debitionem 
perttnentious  fuprafcripte  Ecclefit  &  Plt- 
bis  vtflrt ,  quas  nobis  dedifii ,  relaxa- 
vcritntts  ,  vel  fi  ptr  nos  pegiorats  fus- 
rit  ,  fpondimus  nos ,  qui  f-^ra  .Anft- 
prando  i-r  Lto  gevmani  ttna  cum  neflrtt 
ertdibus  compenere  tibi ,  qut  fupra  %/fl- 
bericus  Epi/ccpus ,  vtl  ad  pofieri/que  /ub- 
cefforibus  tuis  penam  argentum  Solidos 
ftxcentos  ,  quia  tuliter  inter  »qs  conve- 
ni ,  &-  duas  inter  nos  IshtUi  Teuper- 
tum  Notarium  /cribere  rogavimus . 

^  Ego  ^>ifipraado    ia  une  libtUe  a 
nss  fa^o  fubfcvipft . 

Signum  «{♦  maitus  Lei ,    qui   tme  li- 
ksUitm  fitri  rogavit  . 

«Jt  Eg3  Tcudibaldo  regatnt  a  fupra- 
fcriptis  gcrmanis,  mt  teflis  /uh/cripfi. 

♦J*  Ego  BcncdiBtis  Judex  Dmni  Im- 
peratoris  /ub/cripfi  , 

Y  i^  Ega 


34' 


E      X 


»J«    Ego    Stephanus    Nctarlus    Domni  lA 
Im^trateris ,  rogatus  tejlis  Juifcrip/i .        ! 


E      R      P 


34« 


4»  E^o  Ttuptrtas  Notarius  pofi  tra^ 
dita  compkvi  i^  dedi . 


Raimbem  Epifcopi  Pifanl  Charta,  per  quam  agros  aliquot  ia 
Emphyteurm  concedit.  Anno  5)^0. 


IN  nomine  Domi*ti  noftri  Jefu  Chrifli 
Dei  eterni .  Regnante  Domno  noftro 
Otto  ,  gratia  Dei  Imperator  ^ugufto  , 
f.lio  Iwne  mtmorie  Oitoni  Imperatoris  , 
&  Nepus  bone  mtmorie  itemque  Qttoni 
Imperatoris ,  ^nno  Imptrii  tjus  in  Ita- 
liit  Primo ,  Nonodeclmo  Calendas  Je- 
nuarii  t  Indiiiione  Decima .  Manifefti  fu- 
MHi  nos  Qdlmundo  ,  qui  Banda  veca- 
tur  ,  ftllo  bone  tnemorie  %Amalfridi ,  &" 
Jehannes  Presbitero  ,  filio  hone  memorie 
Ritrude  ,  que  Rctitla  vocabatur ,  qula 
tu  Raimbertus  (i),  gratia  Dei  hu- 
jus  fanfte  Pifane  Ecclefie  umilis  E- 
pifcopus  ,  per  cartulam  livellario  rtomi- 
ue  ad  Cenfum  perexolvendutn  dedifli  no- 
his  y  ideft  una  petla  de  terra  illa  1» 
teco  &  finlbtis  Porto  Plfano  ,  ubi  dici- 
tur  Vvaralda  prepe  Ecdefia  ,  (^  Ple- 
htm  Sande  Juitt ,  que  efl  ptrtlnentes 
Ecclefie  Epifcepatui  San8e  Marie .  Qjtas 
ipfa  petia  de  terra  tentntei  uno  capo  in 
JRlvo  ,  qui  dicitur  Mulinalo ,  ^  alio 
tapo  tenet  in  Ttrra  Comiterum ,  lato  u- 
tto  tenet  in  fuprafcripto  Rlvo  Vvaral- 
da  y  'if  alio  lato  tenet  in  alio  Rivo , 
que  vtcitatur  Silculo  .  ,As  fupralcrlpia 
fttia  de  terra ,  cod  eft  culta  QT  agre- 
ftis  cum  aliquantula  vinea  infra  fe  a- 
bentes ,  totas  inftmul  amembratas  in  e»- 
dem  loco ,  qualiter  ab  onrtis  parte  cir- 
tundata  e/? ,  per  eit/ignatas  lecas  in  in- 
ttgrum  cum  inferiorihw  (S"  fuperlorilui 
fuls  ,  feu  cum  acceffionibus  &  ingrcffo- 
tas  fuas  nobis  tas  livellario  nomtne  dt- 


B 


D 


dlfti  tali  ordimm  y  ut  da  admodum  i» 
mea  ,  qui  fupra  Oiimundo  &  Johannes 
Presbitero ,  vel  de  ncfttis  eredihns  fin 
pottftatem  eas  bahendi  ,  tenendi  ,  inipe- 
randt  ,  gubemandi  ,  laberare  faciendi  » 
meliorandi ,  (ir  nobis  tas  prlvato  ncmi- 
ne  ufufruiluandi  ,  &  licentiam  e^  po- 
tefiatem  abeas  ego ,  qui  fupra  Johannes 
Presbltero  pro  meo  libellario  nomine  fir- 
mandum  de  meam  portlonem  ,  loj  tfl 
medletatem  de  fuprafcripta  petia  de  ter- 
ra ,  que  fuptrius  legitur  ,  Johannes  fili» 
Imllle ,  feo  alii  filii ,  quod  de  tupraf:ri- 
pta  Imilla  in  vita  mea ^  qiti  fnpra  Jo^ 
hannes  Presbltero  nati  vel  ptocreati  fue- 
rit ,  ut  In  eorum  fim  poitfiaiem ,  fupra- 
fcrlpta  mtdietas  de  fuprafcripta  petia  de 
terra  eas  abendum ,  tenendum  ,  imptvan»^ 
dum  ,  nhuhetnandum  ,  taborare  facien- 
dum  ,  mcllcrandum ,  &  privato  noryiine 
ufufruluandum  .  iZi^  eninde  tibi  vel  ad 
pofltrifque  fubccfforibus  tuii  ad  pars  fit- 
prafcripte  Eiclefie  Epifcopatui  vtftro  San- 
&e  Marie  per  finguloi  annes  ptr  ewnti 
menfe  .Auguflo  cenfu>n  vobls  rtduert 
dtbecmus  ic  Pifa  ai  Curte  vefira  illa 
domnicata  ad  Ecdtfiam  SanBt  Gicrglt 
vobis  vtl  ad  Minifierialtm  illa  ,  qaat 
pro  tempore  ib'  iem  fuerint ,  aut  ad  Mtf- 
fo  veftro  per  nos  a»t  per  Miffo  noflyo 
argentum  Denarios  boni  txptudihitls  nn- 
rntro  viginti  t^  quatuor  tantum  .  Et  fl 
at  nos  vobis  hrc  omnla  ,  qualiitr  fttpe- 
rlus  legitur  ,  talltet  ncn  adimpleTetimas 
Cf  non  confervavcrimus  per  fingulos  an- 

nos  , 


d')  Eoifconum  i(!um  floruifle  ab  Anno  g^t^.  ufque  ii  oqi.  UgTiellius  traHit.  Cfiar- 
fe  baec  viventem  illum  proiit  Anno  (^gS.  Mcmnratum  eundem  vidi  in  altera  Charta 
fcripta  /fn  n  ab  I"Ciir»arioiis  eius  Kf^nj^nentefiw^  Hitiuagp(im''  Otlavo,  OBave  Id,  Apriil/f 
Irtd.  XV.  Heic  Annum  Pilanum  habes,  qui  reddit  Annum  nollrum  987. 


34J 


A  RC  H IV 1 


MW  ,  aut  fi  fuprafcripta  petia  de  terra , 
^uas  noiis  dedifli ,  rela*averimus ,  vel 
fi  per  nos  pegiorata  ft^erit ,  fpondsmus 
nes  ,  qui  fupra  Odimundo  &  Jobannes 
Pretbitero  ,  una  cur»  nofiris  eredibus  , 
iomponere  tibi  ,  qui  fupra  Raimbertus 
Epifcopus  ,  vel  ad  pojterilque  fubceffori- 
bus  tuis  ,  penam  argentum  Solidos  cen- 
tttr»  ,  quia  taliter  inter  nos  convenit , 
€^  duas  inter  ttos  libelli  v4lfeo  Nota- 
tsum  Domni  Imperatoris  fcribere  rogavi. 

^clum  Pifa  . 

Sigium    «Jt    manus   fuprafcripti    Odi- 
tnmdi ,  qui  ttnc  hbellum  fieri  rogavi , 


B 


P  1  S  A  N  li  344 

♦Jt    Ego  Jobannes    Presiltere    $n    m» 

libello ,  a  ncs  fa'Io  fuhfcripft . 

^Jt  Ego  Bsrnardus  rogatus  teflis  fulh- 
fcripfi . 

^  Ego  Ttrmsnandus  Judex  Domni 
Imperatorss  fubfcfipfi . 

^  Ego  Rambsnus  rogatus  tefiit  Jub- 
fcripfi . 

♦Jf  Ego  Bentdilus  Notarius  Domni 
Imperatoris   rogattts   tefii,   fub/crip/i . 

*^  Ego  .Alfio  I^otarius  Domni  Im- 
peratorts  pojt  tradita  complevi  djr  dcdi. 


Donatio  rerum  fuarutn  fa£la  a  Gerardo  Comite  Monaflerio  S.  Mariae 
Tuo  in  Caltello  Serenae.  Anno  1004. 


JN  nontsne  San&at  &  sndivsduat  Trs- 
nstatis  .  ,Aiino  ah  Incarnatsonis  tjus 
Millefimo  Q^tarto ,  IndiTsont  Stcunda  . 
Manifeflu    Jum    ego    G  erardus    Comes 

...,.    qui    fiiit    fimiliter  Co- 

Vtei &"   uxor   tnea   Gitilia 

KtiHtatss ,  qwae  hona  praefentis  vitat 
aon  effent  perpettia  ,  fed  tettsporanea  i^ 
fugitiva,  idcirco  de  bonis  pertturis  mo- 
dn  tbe/aurum  facere  cupimas ,  ut  centu- 
plum   efficiatur,   &■  aeternaliter  pcjfidea- 

tur  .   Ideo   remedium  animas pa- 

tentum   nofitorum    contradere ,     atque    fi 
mtsl     offerrt     unanimi    voto     piovidimus 
tibi    omnipotenti    Deo    ci'-     Eccltfiac   & 
Monalierio    fanftiffimae    Mariae   ma- 
tris  nourae ,   quae  nos  conflruimus  infra 

Epifcop ,..  C&ftello  de  Serena  , 

qiiatenus  concedsmus  &  lonfitmamus  u- 
bic  Monaflerio  in  onorem  fanCiiffimae 
Mariae  matris  no/irae ,  ad  quam  omnia 
tsvflra  hona  ,  &■  certas  ttoflras  pofftjfio- 
nes  mnanimi  voto  donamus  ,  cum  Curti 
bus  ^  Ecclefiss,  Caflellis  &  Ronchis , 
VtUis  ,  campii  ,  pratis  ,  filvis  ,  pajcuss  , 
jah&is ,  pantantis  ,  pifcareis  ,  puteis , 
ior,til>tts  ,  tivis  ,  (y  aquis  ,  moUndinti  , 


montibus ,  &  rupibus  ,  aedificiis ,  cuhit 
C^   incultit  ,  locis  hahitantibus ,   &  fiat 
babstatienibus ,    &"    /am  nominatis  Ctir- 
tis ,  fivt  fmt  infra  Co^iitatu ,   e^  terrt- 
turio  Voliterrcnfis ,    &    Lucenfis  ,    lO" 
Populonienfis  &■  RofTellenfis  ,  &  in- 
fra  Comitatu    &    territurio    Orbiviefo, 
iir   infra  Comitatu  &  terriiurio  Caltro, 
/eu  fuper  aliis  Comtatis .    Defuper  Jcri- 
ptts   Comitatis    primum    nominamus    Ca- 
jlcllum   de   Serena  cum  Curte  pertinentia 
aint  Ecdeftii  ,    Ecclefia  SanBs  ,Andreat 
de  Padule ,    medittatt    cum  Curte ,    Ca- 
flillo  de  Mirandolo  ,   cum   E.clefia  San- 
cli    Joannis     Evangelifle     cum     Curte  , 
Cafldlo  de  Sovejcli^  cum  Ecclefia  San- 
(?»■    Laurentis    cum    Curte ,    Cafidlo    de 
Frofini,    fexta    parte  cum  Ecclefia  San- 
m    Mubaelis    ^/changeli    cum    Cutte  , 
Scopetulo  Caflello  cum  Curte ,    medietate 
de  Cajiello  de  Cumulo  cum  Curte ,    Ca- 
flello    de     Vicinatiio    cum     Eccle/ia     ^ 
Citrtt ,   Eccltfia  Sanflae   Mariae  de  Bof- 
feto,    E.clefia    SanBae    Margheritae    de 
Tavernule,    Ecclefia  Sanffae   Mariae  de 
Salario  ,     Ecclefia    San&ae    Mariat    de 
Ferignano  cum  Curte ,    Ecclefia  SanBat 
Y     a  Mariat 


345  E      X      C      E 

Mariae  de  Pulversrio  cum  tredecim  tnan- 
/ff ,  qnat  funt  in  Curte  de  Cafale  >  Ec- 
elefia  Ssn&i  Blafii  de  Illarto  cum  Cur- 
te ,   Ecclefta  San&i  Michaelis  de  No3u- 
le  medietate  ,  &  medietate  de  Linalia  , 
Caflello    de    Campilia    medietate  ,     c:tm 
Ecclefia  &  Curte  ,    &•    Cafiello  de  sA- 
eqtiaviva  ,  quarta  parte ,  quae  Colle  Go- 
dimari    vocatur  ,    cum    Ecclefia    SanSii 
Caffiani ,  Rocca  de  Bi^erno  ,  que  Fini- 
ettlo  vecitatur ,  cum  Ezclefia  SanBi  >An- 
geli  medietate  Cutte  ,    &  (uam  portione 
de  Rivt  de  Gualdo ,    Caflello  ,    ubi  di- 
eitur   Montecalvo  fuam  pertioncm  mtdic- 
tatem  ,   &   fuam    portioncm ,    qniic    jam 
fuii  Cefidlo  novo ,  Cafiello  de  Mitiaf.o , 
mtdietsic    cum    Curte  ,    Caftdlo  de  Me- 
grano  fttsm  pertlonem    medietatem ,    Ca- 
ftello  de  f^ariandlo  medietattm  cum  Cur- 
te  ,   Caficllo    de  Plan^ano   faam    portio- 
ntm    medietatem    cum    Curte ,    CafielU  , 
vbi  dicitur  Blx-nzp ,  mtdietate  cum  Cur- 
tt  f^    cum    Ecclefia    Saniii    MichaSlii  , 
Caftdlo  de    Marcha    cam   fua    pertione , 
feu  ptr  alsis    tecis  ^  vocahulis    de    his 
ftiprofcriptis    Cartis  &"  Cefis ,    fsu    Ca- 
ftellis    &    Recchii ,   five    Ecdtfiis ,    & 
rebus    domnlcatis     &"     maffariclis    rebus 
$Hnt  fundamtntis  dir  o.nnibus  atdificiis  , 
vtl  unl-zitrfis  fab/kis   Juarum ,    feu  cun- 
&is    ortaiis  ,    campis ,    vineis ,    elivelis  , 
eaftagnetis  ,    qucrcitis  ,    fiivis  ,    prath  , 
pafcuis ,  citltis  rchus    vtl    incxhis  ,    or/t- 
»ia  ex  emnihus  ,   quaatas  utnqus  in  qna- 
libet  locis  vd  vocaialis  ,    qui  a   fupra- 
feriptis  Cafls   &  Curtis  ^    fzn  Caftdlis  , 
«^   Ro:chis  ,    five    Eccltfiis   funt    perti- 
ttentes   ,    vel    afpicientes     tam     fervo:  , 

quam  &  ancillas vd  vocsbulis  , 

babire  &  pcfjidere  vift  fuinas ,  &  quo- 
eunque  kordine  ,  Itgibus  eft  nobis  ptni- 
nentts ,  tam  sn  t4ta  ncftra ,  quam  & 
poft  hobitKm  ncftrum ,  ubicunque  effe  in- 
veniuntur ,  ficut  fupra  diSium  eft,  e>* 
deneminatae  funt  infra  curtis  &  locis 
Jurit  noftti ,  una  cum  acceffione 


B 


E 


B.      P       T      A  34^ 

cum    ftiperioribus    e^    infertorihus   fnis  ^ 
qualiter  fuper  iegitur  ,    in  integrttm  tibi 
fuprafcriptas    Dti    Ecclefiae    &    Mona- 
fttrio  effsrimus  ,    «t  in  ipfa   fanBa  Dei 
Ecdefia  e^  Monafterio   fint    omni    tent- 
pore  proprietario  fure ,   c^   in    ftio  domi~ 
nio  habtat  i^  teneat  ,    atque    pofjidtat , 
&    faciat    tam    ipfa    Det     Ecdtfia    & 
Monafterio ,   quam  nos  atque  Boniperto 
Abbas     iftius  Menafterii  cum  Fratribus 
fuis ,  que  ipfa  Ecciefia  &    Mon^fteriwM 
nttnc  detinetur,  aut  alii  Succcffores  fui  ^ 
qui  in  temport  fuerint  ,   quidqmd   juxta 
iegem  veluerint  fine  omni  nofira  contra^ 
didione  .   Equidem  fpondimas  atcue  pf'a~ 
mittimus    BOf    ego  ,     qui    fnper    Girardo 
una  cum    pvedi&a    Guiiia    pariter    prae~ 
di8at  Dei  Ecdefiae  &  Monafterio  ^  C^ 
illius  xAtjbas ,    qui    in    tety^pere    in    ipfa 
Ecdtfia  &  Monafierio  fuerint  iflas    no- 
firas    certas    pofffffiones ,    qtdllttr    fttpra 
legitur  ,   in  integrum  ab  cmnibus    homi- 
ntbus  defenfart  /    &"    infuptr    baec    je.m 
didus  Girardus ,    c^    tittor    msa    Guilia 
liceat    ulio    tempore    nolle ,    qued    vdui- 
n.KS  ,    fed    quod    a    nobis    femel    a&um 
cenfcriptum  eft  ,   inviolabiltter  eonfervare 
premtfftmus    car^    ftipulat'>cne     fubniaa  , 
iSlam  qui  banc  Cartam  &"  nrflrb  Trfta- 
rnento  refragare  voluerit  ,    in  prirAts   ira 
Dei     incurrat    fnper    eum  ,     ^    babcat 
maltdiciionem  tsc    parte  Patris   &"  Filis 
^   Spiritus   San&i ,   d^   da   ontnes  San- 
di   ^ngtli    e^   ^rchangtli ,    Troni ,   <^ 
Dominationes  ,   &   da  emnes   Saniii  jf- 
psftdi     &     Evangeliftae ,    d^    da    ills 
centam  qusdraginta  quatuer  milia ,     qui 
p/o  Chiijio  pcjfi  funt ,   dr  cnm   Datban , 
i^  »/ibiren ,   &  cum  Juda ,    qui   Domi- 
nus  tradidit ,    tS"    habeat    portienim     /» 
ditm  Judicii  /    quia    fic  complacvit  ani- 
Kio  noftro .    Hane    enim    Cartula  ^/injtl- 
mus  NcSarites   (cribere  re^avit, 

Intus  CaftsHum  fupraferiptum  Mcna^ 
fttrium  San^ae  Mariae  ,  C^  ttrrituria 
Vtlttttrttnfit . 

E^ 


347 


A  R  C  H  I  F  I 


Ego  Gr/ardui ,  una  cttm  uKore  tnta 
GuUia  anc  Cartala  offer/ionis  a  nobis 
faBa  cft. 

Ego  Bonipertus  ^bhas  pratdidi  Me- 
najisrii  in  me  faiia  ejl ,   &    fithjcripfi. 

Ego  Pttrus  Moaacas  hanc  Cartam 
in  me  ftSa  efl  ,  &  fabfcripfi. 

Egs  Petras  fJias  ,Alberti  fogatus 
teftis . 


P   1  S   A    N  1.  348 

Ego  Bernardas  filiut  Ruflici  rogatui 
teflis  . 

Ego  Rodulfo  ,  filio  Rollandi  rogatut 
teflis . 

Ego  Rollandus  Judest  facri  Palati* 
fubfcripfi , 

Ego  Guilielmus  Jadese  Domni  Impt* 
ratoris  fubfcripfi  . 

Ego  t/ftfelmus  Notarius  pofl  traditt 
compltvi  &  dedi. 


GoncefTio  Erophyteutica  fa£la  a  Wldone  Epifcopo  Pifano.  Anno  IC05. 


IN  nomine  Domini  neflri  Jefu  Cbrifli 
Dei  eterni .  .^nno  ab  Incarnationit 
ejus  Millt  Srxo,  Se*t9  Idus  Jnlii  ^ 
Ind'-flione  Tertia .  Manifeftu  fum  ego 
Vvido  (r),  gratia  Dei  ujus  far.ftac 
Pifanac  Ecclcfiac  umilis  Epifcopus , 
qtiia  per  anc  cartttta  livdlario  nomine 
fid  cenfum  perexolvendum  dare  videor 
tibi  Citncrade  ,  qui  Cunitio  vocatur  , 
j5/<fl  bonae  memoriae  Dominicbi  ,  qui 
Barcio    vecabatur  ,     ideft     duas    portie- 

nei de    tres    petiis    de    terris   ii- 

lis ,  ijuibsis  funt  pofitis  in  loco  &  fini- 
ius  Porto  Pijano,  quae  funt  persinentes 
fnprafctiptas  EccUfiae  San&ae  Mariee  / 
qv.ae  una  ex  ipja  ejfe  videtur  prepe  Ec- 
clrfia  Sanfli  Sttphani  ,  &  eft  pertinen- 
tes    fuprafcriptae    Ecclefiae    SanBi    Ste- 

fhani vidttur    de   fub  regimine 

&  peteftate  fuprafcripti  Epifcopatui  ve- 
flro  SanBae  Mariat ,  quae  x/to  capo 
tura  uno  lato  tenet  in  Rivo  ,  qui  dici- 
tuf  Cingla ,  &  alio  capo  tenet  irt  ter- 
va ,  t^ie  diciiur  i^gtiliaKa  ,  gj^  lato  uno 
tsntt  in  Rive ,  tmi  dicitnr  Mofciaf.ella , 
qui  tfl  jufta  fiuvio  ^ufcicne ,  &  alie 
lato  tenet  ia  littus  mare .  Et  ille  ft- 
tatida  petia  de  terra  in    loco   prope  Ec- 


B '  clefia  San&ae  Juliae ,    ttbi  dicitur  F(?«- 

do  Maggiore didae  Ecdefiaa 

San&ae  Jutiae  ,  quae  Ecclefia  ipfa  efft 
videtur  de  /ub  regimine  (^  pottflatt 
jtiprafcripti  Epifcspatui  noflrs  San6lat 
Mariat ,  quat  uno  capo  cum  uno  lato 
tenet     in    terra    Comitorum ,    cH^    terra  ^ 

qui Comes  ,   cJ^'   alio  capo  tenst 

in  Rivo  ,  qui  dicisur  Molinario^  & 
alio  lato  tenet  in  terra ,  quae  dicituf 
Fifana  .    Et    ille  tertia    petia  de  ttrra  ^ 

uhi  dicitur  Lungnano  ,  quas eum 

ambas  lateras  in  terra  e  Sslva  Cor/iito- 
rjm  ,  tS"  in  terra  e  Silva  de  filiis 
qttendam  Gbifolfi  y  de  as  fupra/cripti 
trts  pftlis  de  terris  in  praediHis  hci$ 
aualiter  ab  entrsis  parte  circumdati 
/p.r.t donationii  exinde    inttgrae 

D  cf.m  ir.ferioribus  &  fuptvioribus  Jua~ 
rum  ,  fto  cnm  acctffionibus  &  f^ig^^^ff"" 
ras  fttarum  ,  tihi  eas  Hvdlario  nomine- 
dare  vidisr .  Tali  ordifts  ,   u)  da  admO" 

dum tuis  btredibus  fi>\t  iir  per^ 

tnisnead  ptittftatem  eas  abetidi,  ttnendi  ^ 
impiraniii ,  gubtrnandt ,  latofare  facien=' 
di ,  nteliorandi ,  &  vobis  ees  privat»  nO" 
mine  ufury.fru&uandi ,  C^  exinde  mihi  ^ 
vei  ad  pcflttis  /ubcefforibus  meis  »  pars 

fupra- 


(!>  TntPT  Keymhertum,  &  ypldonrm ,  U^hellius  intfrferit  Petrt/m  Epifcopum  Pifa- 
DUm,  viventem  Anno  loov  Hoc  ci  perfuafcrit  Troncius .  Tiitius  fidem  ei  ahrocet  Le- 
f.}or.  Jam  nos  hahemus  heic  Vl^^idorfm  Epifcopum  Arno  eoHi^m  icc^.  Quippe  Annus  Pi. 
fanas  m  Charta  hac  ufurpaturj  atque  Inddiie  Tertia  vulgarem  Annuin  1003.  indicat  . 


34P  E      X      C      E 

fnprtijcriptae  Eccle/sa:  Epifccpatui  San- 
iiae  Mariat  ptr  fingulos  annoi  ptr  om- 
nts  Meufe  O^obris  ,  ctnfum  vons  ttd- 
tlert  dtbtamui  hic  Pifa  ad  Curte  ttofira 
illa  donicata  ad  EuUfiam  San&i  Geer- 
gi  nobis  vtl  a  Miniflerialer»  illum , 
quas  pro  ttmpore  ibiderrt  fatrint  ,  aut 
ad  Miffo  noflro  per  vos  ,  aut  ptr  Mif- 
/o  vefiro  ,  aritntum  Dcnarios  boni  tx- 
ptndibilis  numtros  viginti  CJ^  quatuor  B 
tamtum .  Et  /i  a  nos  vobis  ec  omnia 
qualittr  fuperius  lcgiiur  ptr  fingulos 
annos  talittr  adimpleveriils  &  confer- 
vavtritis  ,  dr  nos  vobis  /uprafcriptae 
duos  portionis  ex  integre  de  fuprafcri- 
ptis  tres  petiis ,  quas  tibi  livellario  no- 
mine  dtdi  ,  retollerimus  ,  vel  aliquit 
amplius  vohis  /uptr  impofuetimus  p>o 
eolibtt    ingenio ,   /pondto  ego    qui  /upra  ]C 


R      P      T      A  35© 

l^vido  Epifceptts  ttna  eum  pcjten^qut 
/ubcifforibus    mtis    componere    tibi  ,     q-At 

fupra  Cunrado vocatur  ,    vel  a 

tuis  eredibtts  penam  arientum  optimum 
Ltbras  vinti  ;  quia  talittr  inttr  no$ 
eonvenit,  ti^  duos  inter  nos  liheUi  ^l- 
feo  Notatio  Domni  Imptratoris  /cribere 
rogavi . 

^  h*m  Pifa . 

♦j+  f^uido  gratia  Dei  utr.His  EpifcO' 
pus   hutc  tihello  a  me  fa8o  fubfcripfi . 

'^  Ego  Sigifredus  Judex  Domni  Im- 
ptraioris    luhf:ripfi, 

4*  ^g»  Pandolfus  Notarius  Domni 
Imperatoris  ,   to^atus   ttftis  fuhfcripfi . 

♦{♦  Ego  Eibtrtus  Jndex  Domni  Im- 
peratoris  fubjcrip/t  . 

^  Ego  ^ifco  N^tarius  Domni  Im- 
peratoris  po/l  tradita  compUvi  &  dedi. 


Charta  Emphyteufis  fa(5la  a  Widone  Epifcopo  Pifano.  Anno  icotf. 


IN  nomine  Domini  nofiri  Je/u  Chrifli 
Dfi  ttttni  ,  tAnno  ab  Incarnationis 
e/us  Milltfimo  Stptimo ,  Pridie  Nonas 
v4ugufli  ,  Indidione  Quarta  .  Manifefii 
/umus  nos  Johannes  ,  C^  Dominiio  Cle- 
rico  ,  fto  Bonitio  ,  gtrmani ,  filii  ionae 
mtmoriat  Macirntri  ,  quia  tu  Vuido  , 
gracia  Dei  ujus  San£lae  Pifanae  Ec- 
cleliae  umilis  Epifcopus  per  cattula 
livellarto  nomine  ad  ctnjum  ptrtxolven- 
dum  dedifii  nohis  idefi  ftxtam  portionem 
ex  integra  de  omntbus  Cafis  &  rebus 
illis  pertintnttbus  E.defiae  Plebis  vt- 
/irae ,  cui  vocabulum  efi  beati  San&i 
i/fndreae  &  Sandi  Johanni  ,  quod  e/i 
Plebem  B^ptifmalis  ,  fita  loo  0-  fini- 
bus  Porto .  Q^*em  Plehem  ip/a  tf/e  vi- 
detur  de  fup  teginine  &  poti/iatem  /u- 
prafcriptae  E:cleftae  Epijcopatui  vefiro 
SanRae  Mariae ,  de  cafis  &"  ca/ftnis  , 
/eo  cafalinis ,  adque  rthus  tam  domnt- 
catis  quM'n  &  tnafjariciis  verb  ipfts  a 
prediHa   Meelefia  JPlebis    vt/irae  SanBi 


xAndreae  &  SanBi  Johanni ,  quod  e/l 
Plebtm  Baptifmalis  /unt  ptrtentniihus  , 
cum  /undamtntii ,  &  omnem  edifi.iis , 
vel  utivtrfis  fabricis  /uaium  ,  /eo  de 
curtis  ,  ortis  ,  ttrris  ,  vineis  ,  olivetis  , 
ca/lanittis  ,  quercetis  ,  filvis  ,  vlrgareis  , 
pratis ,  pafcuis ,  cultis  nbus  vel  incul- 
tis  ,  de  cmnia  &  ex  omnibus  cafis  i^ 
ca/fir.is  /eo  ca/alinis ,  adqut  vehus  tata 
domnicatis  quam  &  mi^f/ariciis ,  quast- 
tas  ubique  in  qualibtt  locis  vel  vecabu- 
Its  ad  /uprafcripta  E:.lefia  Plebis  vt- 
flrat  SanSi  .Andreae  &  SanHi  Johatt- 
ni  ,  quod  tfl  Plehem  Baptifmalis  /uitt 
pertenentibus  ,  vel  a/picientihui  ,  ut  di- 
[lum  efl  ,  /cntam  portionem  exinde  tH 
integrum  ,  cum  inferioribus  &"  fuperio- 
ribui  fuarum  ,  feo  cum  acce/ponibus  ^ 
ingfcfforas  earum ,  nobis  eas  livellario 
nomine  dedifii .  Item  &  livtlhrio  uo- 
mtne  dedsfsi  nobis  iJefl  fextam  portio- 
nem  ex  integra  de  cmnem  redditum  & 
debiiioHtm  /eo  deeimationctn  iUam ,  quatt- 

tas 


311 


A  R  C  H  1  V  1 


tat  fitigulis  omlmbus ,  q»i  fttnt  abitan-  A 
tiifiis  in  VilHs  illis  ,  qtiae  dicitur  Boti- 
tio  ,  Saria ,  Ptatitiano  ,  Mariliano  ,  Se- 
livano  ,  Oliveto  ,  Carbonaria  ,  Cafale  , 
Meriuli  ^  ^.iana,  Limone ,  Cafagave- 
»ali  ,  Gumbalio  ,  Porciliano  ,  quae  /unt 
pertinentibui  /uprafcriptae  Eccl'/iae  Ple- 
bis  vt/lra  SanBi  u4ndreae  Ci^'  Sancli 
Jobanni  ,  ^»oi  t/l  Plfbem  Baptifmalis  , 
tfi/^«e  in  antea  in  ipfis  V  Uis  abitantes  B 
fuerint  confuetudi  vtl  del'iti  fuerint  ad 
reddendum  tatn  labore  qvam  Cr  vinum , 
fimulque  befltis  ,  aut  de  qualtbtt  frugi- 
b'is  terrae  v;l  de  qvalibet  movilia  de 
jnm  diclo  tedituM  &  dtbitionem  ,  fto 
decimatienem  ,  qvantas  fingulis  omini- 
b-JS  ,  qui  fu»t  el^itantthus  in  praedtBis 
Villis  ,  adque  in  antea  ibidtm  abitan- 
tes  fuerint ,  «^  a  pars  ip/ius  Ecdtfiae  C 
Plthis  vtflraf  fingtilis  qttikufifue  annis 
tonfuetudi  ftl  debiti  fuirint  ad  reddtn- 
dum  aut  ali! it  abitantibus  /ingulis  qui- 
Imfque  annis  ad  pars  ipfius  Eccle/iae 
Plcbii  vefltae  confuttudi  vet  debiti  fue- 
rint  ad  rtddendum  ,  C^  quondam  Johan- 
»is  Pteibitero  filio  botiae  memoriae  Pe- 
tri  G  ullae  ad  manus  fuat  abuit  &"  de- 
tenutt ,  ut  di&um  efl ,  fextam  portionem  J^ 
ix  integmm  nobis  ea$  livrllarto  nomine 
dedifli  ,  Tali  ordinet»  ,  ut  da  adrr.o/ium 
itt  mta  ,  qt*i  fupra  Johannes  '&  Domi 
tiico  Clerico  ,  feo  Bcnitio ,  gertnoni ,  vel 
de  noflris  eredibut  fint  pott/lattm  tas 
ebendi  ,  tenindi  ,  imperandi  ,  gubernan- 
di ,  laborare  facien/ii ,  melioratii  ,  c^ 
uef>is  eas  privato  nomine  ulufuluetidi 
&  licentiatn  i^  pcttfiatem  abeamus  tios , 
qui  fupra  Jobannes  &•  Dornin<:o  Cteii- 
€0  jeo  Bonitio  germani  i^  nc/iris  eredi- 
bus  vel  no/itis  ominibus  in  prarfata  Ec- 
tltfia  San-7i  ^ndveae  <^  San&i  fcban- 
ni ,  qucd  efl  Plebem  B^tptirmalis ,  in- 
tra^idi ,  i^  ipfum  rtdditum  ^ir  decima- 
tionem  feo  dehitiontm  regrendite  recotli- 
grndi  rerur»  vel  ctnfi-m  ,  qrtihus  fxitfde 
anr.ue  Dominus  dederit  •  e^  ttneamps 
&  faiiamas  tx  frugibut  tarum  quicquit  \     \ 


P  1  S  A  l^  1,  352 

volutrimus ,  afffque  omni  catumma  nobh 
privatum  fruendum  ,  iir-  in  tpfa  Eccle.' 
fia  SanBi  ^Andreae  ^  SanBi  Johanni^ 
qttod  efl  Plebem  Baptifmalis  per  no/lta 
difpo/ttionem  officium  Deo  O"  tstminarim 
adque  incenfum  C^  Miffas  fitri  dehea~ 
tntts ,  fir  exind*  tibi ,  vcl  ad  pofleri/que 
/uhctffoiihus  tuis  ad  pars  fuprafcrlptae 
Ecctrfiae  Eplfcopatui  veftro  Sanclae  M*- 
riae  per  fingutos  anncs  per  omnes  Mctt- 
fe  Ge»uario  cenhtm  vobis  reddere  dcbea- 
mus  ic  Pi/a  ad  Cuite  ve/ira  itta  dem- 
nicata  ad  Ecctefiam  Sanffi  Gcorgi  vo- 
bis  vel  ad  tninifterialem  iltum  ,  qttat 
pro  tempore  il>idem  fnerint ,  attt  ad  Mif- 
/0  veftfo  ptr  nos  aut  per  Miffo  noftr» 
argtnium  Denarios  boni  expendibitis  nu- 
rr,ero  viginti  &  quadtuor  tantum  ,  Et 
fi  a  noi  vobis  ec  omnia ,  quatittr  fupe- 
rius  legituv ,  per  fingulos  annos  taliler 
non  adimpleverimus  C^  ncn  confervave- 
rimus  ,  aut  fi  eas  omnia ,  quae  fuperiut 
Itgitur ,  quas  nobis  tiveltario  nomine  de- 
difti ,  retaxaverimus ,  vet  fi  per  nos  pt- 
jorata  fuerit ,  fpondimus  nos ,  qui  fupra 
Johannes  &  Dominico  Cterico  ,  /eo  Bo- 
nitio  germani ,  una  cum  noftrit  ere.di- 
hus  ,  componere  tibi ,  qui  fupra  Vuido 
Epifcopus  ,  vtt  ad  pofterifque  fuhaefjori- 
bus  tuis ,  ptnam  argentum  Sotidos  cen- 
ttttn  viginti ,  quia  tatiter  inter  nos  con- 
venit ,  <^  dua'  inttr  n»s  tibelti  Leo 
Notarium  Domni  Imptratorii  fcribtre  ro- 
gavimui  . 

,^Sium  Pifa  . 

Signtim  ►{♦  ♦$♦  manus  fuprafcripti  Jo' 
hannts  i^  Dominici  germani ,  qui  une 
libtllum  fieri  togavetunt . 

♦!♦  -E"?"  Pttrus  regatus  te/ils  fubfcripfi, 

♦J%  Ego  Vuido  Nctarins  Domni  ItH" 
ptraroris    togstus    trfiis    fubfiripfi , 

♦J*  £^'0  lJ'jO  Noiarius  Domni  Iwpt- 
ratotis    rogatu.s    teftis  fubfcripfi , 

♦Jf  Ego  Jchannes  Judex  Domni  Tm- 
peraterii   fuhfcripfi  . 

♦Jt  Ego  L'.o  Notarius  Domni  Impe- 
tatorit   pofi  traditam   eompttvi  ^  dtdi. 


353 


£      X 


E      R 


T 


354 


Azzonis  Epifcopl  Plfani  Charta,  per  quam  nonnullss  terras 
in  Emphyteuiin  concedit.  Anno  1017. 


IN  nemttti  Domstt!  noflri  Jefu  Cbrifli 
Dei  tttrni ,  R'gna»tt  Domrso  noftre 
Enrigo  ,  gratia  Dei  I-nperater  auguflo , 
enno  Imperii  ejns  in  Italia  Qjiarto ,  I- 
tlut  Novemirit  ,  Inditicne  Prima  ,  Ma- 
niftftus  [utn  ego  Attus  fl),  gratia  Dei 
ujus  fanfte  Pifane  Ecclefie  humilis 
Epifcopus ,  qui  per  a:  cartula  livclla- 
rio  nemine  at  cenfum  perfolvendum  da- 
re  vidtor  tibi  Petrus  fHio  bone  memorie 
Suaviri&K  ,  qui  Suaritio  vecabatur  :  i- 
(iefl  una  petia  de  terra  mca  illa ,  qut 
efl  pofttas  in  lece  ^  finibus  Porto  Pi- 
fano  prope  Rlvo  Majore  ,  tibi  dicitur 
Orciano ,  ejue  efl  pert.nentes  fuprafcripte 
Ecclefie  Epifcepatui  veflre  SanBe  Ma- 
rie  j  qui  ano  capo  tenet  i»  predi&o  Ri- 
vo  r/iajoYe ^  elio  capo  tcnet  i»  Tetra  Cko- 
mitoyuns ,    da    uno    tenet    in    terra ,    que 

fuijf: Gaflaldo  filio  bone   mefnerie 

Martini  ,    &    clio    lata    tenet    in    terra 

fimilitsr  Cbemitorum terra  Ghi- 

folfiti  ,  quas  fuprafcripta  petia  de  terra 
in  eodent  loc^  ,  qualiter  ab  omttis  partis 
eircundata  per  defignatas  loces ,  quod  tfl 
ptr  menjuram  ad  jciftas  perticas  menfu- 
tatas  modiorum  triginta  in  integrum  , 
cum  inferioribus  &  fupertoribas  fuis  , 
fto  cum  acceffiontinii  0"  ingreffmat  fuas , 


A\  tibi  tas  livellario  nemine  dare  videof, 
Item  C  libellario  nomine  dare  videer 
tibi  ,  qui  fupra  Petrus  ,  idefl  duo  Cafis 
^  rebus  illis  maffariciis  ,  quibtts  funt 
pcfttis  in  fuprafcriptis  loco  &  finibus 
Porte  ,  qui  fu»t  pertinentts  fuprafi.ripte 
Ecclefte  Epijcopaiui  veflre  San8e  Ma- 
rie  ,  quna  tx  ipfe  ,  ubi  dicitur  Car.... 
ebaria  ,  quas  Domico  da  Romuli  Maf- 
fario  ad  t»a»us  fuas  habere  &-  dttint- 
rt  videtur ,  &•  ille  alia  ,  ttbi  dicitut 
Morteta,  que  rtSia  &  labcrata  tffe  vi- 
detur  per  Urfo  Maffario .  Cafis  &  re- 
bus  vero  ipfit  cum  fundamtntis  ,  &"  en- 
nen  dificiis  vel  univerfls  fabricis  fna^ 
r«  ,  fee  curtis  ,  ertis ,  terris  ,  vintis  ,  •- 
livis  ,  filvis  ,  virgartis  ,  pratit ,  pafcnis  , 
cultis  rtbus  vel  incultis ,  emnia  ^  tn 
emnibus  rebus  quantas  ubique  i»  quali- 
vtt  locis  vtl  vocabulis  ai  fuprafcriptis 
Cafis  &  rebus  maffariciis  exinde  ad  ma- 
nns  fuarum  haher:  ^  detintre  videtut 
i»  itttegrum  cum  inferieribus  O"  fupe- 
vioriius ,  feo  cum  accefponibus  &  ingrcf- 
furas  fttas  ,  nos  tibi  cas  libellarie  no- 
mtn:  dare  videor.  Iten  &  Ubtllarie  da- 
vt  videor  tibi ,  qui  f»p'a  Petrus  ,  idefl 
emnia  C^  ex  or/jmbxs  Cafis  &  Caffi- 
nis ,    feo  Cafalinis  ,    adque   rtbus    illis , 

(i^  Qui  &  Azzo,  AEiio,  AElius  f^c.  in  aliis  Chartis  appcliatur .  Poft  VFtdonem,  Pi- 
fanae  Ecclefiae  Epilcopum  Ugheliius  interferit  Lambertum  Epifcopum,  qui  Anno  1019. 
Pilanos  contra  Mufatum  Saracenum  Sardiniae  Regem  incitavit .  Tum  ad  Annum  1015. 
alterum  FVtdo^em  Epilcopum  profert ,  Infeliciter  lane  .  Nullus  hcic  Lamberto  locus,  nul- 
lus  sheri  VVidoni.  In  Archivo  Pilani  Archiepifcopii  tabulae  exftant ,  prodentes  Vl'ide- 
nem  Epifcopum  Anno  etiam  1012.  Pifanae  Ecclefiae  praefuifre.  Tum  ad  Annum  1015. 
occurrit  /izzo  Epifcopus  in  Charta  fcripta  Regnante  Donno  ncfiro  Inrtgo  gratiii  Dei  Impe- 
rator  Augufte  ^  Avno  Imperii  ejus  in  Italia  Stcun.Ho  ,  V.  Idus  Ociubris,  Ind.  Qt<itrtadecima  : 
^uae  Notae  exhibent  Annum  1015.  Omnia  turbavit  Ughellius :  nam  ne  ipfum  quidetn 
jlzz"nem  ille  ad  haec  tempora  agnovit  Pifanum  Antiftirem  ,  fed  fomniato  VVideni  Sentn- 
do  fucceffilTe  ait  Hfgonem  Anno  1019.  Itaque  VVidoni ,  uni  haftenus  hujus  nominis  An- 
tiltiti  PiCano,  nullo  interpofito,  fucceffit  Azt.o  Epifcopus ,  qucm  adhuc  viventem  reperi 
jn  Charta  cxarara  Anno  10:;  1.  cum  hifce  Notis .  Anno  eb  Incamattonis  tjus  Milhfirne 
trifeftmo  primo ,  Regnarite  D.  N.  (Jmnraius  gratia  Dei  Imptratsr  jtu^ufie ,  Imperii  ejus  in 
helia  Quarte^  Nene  Kal.  Aprtl.  Ind.  XlF. 


355 


A  R  C  H  I  V  1       P  i  S  A 


i. 


qite  jur.t  pcttintntihus  Ecdtfi:  Epifco- 
fatui  •vcflrt ,  cui  vocalmiu  tft  beatc  San- 
clt  Jultt  ,  &•  San&i  Joan  Baptifle  , 
quod  tfl  Pltbc  haptilmalis  ,  fi:o  fupra- 
fcripto  Porto  Pifano  propc  Livovna  (i), 
qutm  PUbcm  qut  jan  tfft  viditur  de 
fuo  regimint  &  pottflatt  EccUfte  Epi- 
fcopatui  veflro  San&t  Maric ,  Cafis  & 
Caftnis  vero  ipfts  tar.i  domnicatis  qiian 
(^  maffariciis ,  quantas  vbique  in  qua- 
libet  locis  vel  vocabulis  ad  fuprafcriptc 
EccUftc  &  PUbi  vcflrc  funt  ptrtinenti- 
bas  vcl  afpiiitr.tibus ,  aut  in  antea  ibi- 
dcn  pcrtincntcs  e(fe  dtbtt  in  inSegrum , 
tibi  tas  lihellario  nomint  dare  vidcor , 
feo  &  UbeUario  nomine  dare  videor  ti- 
bi ,  qui  fupra  Petrus  ,  idt/l  omnem  re- 
ditum  ,  &  dtbitationtm ,  jto  decimatio- 
»em  illam ,  quantas  in  finguUs  bomini- 
bus  ,  qui  funt  a^itantibus  in  FtUis  il- 
lis ,  (eo  in  prediflo  Caflello ,  uhi  dici- 
tur   Livorna ,   fivt    in    predO^lis   Viilis , 

qui  dicitur  Muro ato ,   Vvaralda  , 

Tribio  ,  ^lduU  ,  Sala  ,  Rgino  Mjjc- 
re ,  Funio  Mangno ,  Scptere ,  jea  qusn- 
tas  abitantibus  funt  in  prtditio  loco  Li- 
vorna  ,  foris  dt  ipfi  Cafidlo  ,  &  in  a- 
liit   ViUis    /ingulis  quibus    ad    pars    ipji 

fuprafcripti ,  &  PUhi  nojlrt  fatt- 

ilt ,  &"  San&i  Joanne  Bxpttfle ,  con- 
fuetudi  vtl  dtbiti   funt   ad    rtddettdum  , 

aut    in  antea rctdtre    dtbuit ,    in 

inttgrum  tibi  tas  libtUario  nomine  da- 
rt .  Iten  \^  libeUario  nomine  darc  vi- 
deor  tibi ,  qui  fupra  Pttrus  ,  ftxta  por- 
tiontm  tK  integram  de  omnia  ex  omni- 
bus  Cafis  &  Cafpnis ,  fto  rtbus  iUis , 
que  fttnt  ptrtinentibus  EccU/ie  &  PU- 
bt  noflrc ,  cui  vocabulum  efl  beate  Sait- 
Sie  Marie ,  «2^  San&i  Joanni  Baptifle , 
quod  tfl  PUbe  Baptifmalis ,  fito  loco  & 
Tom.   IX. 


35«^ 


B 


A  fitil^us  Scuifiano ,  quen  PUhtn  ipja  ef- 
ft  vidttur  de  fup  rtgitnine  e?'  pottfta- 
tem  fuprafcripie  EccUfa  Epifcopc.tui  San- 
&e  Marie ,  Cafts  &  Cafftnis  ,  fto  rt- 
hus  veto  ip/is  tan  domnicatis ,  quan  maf- 
fariciis ,  con  fondamentis  <f^  tdificiis  vtl 
univtrfis  fabiicis  fuis ,  feo  cmtis  ,  or- 
iis ,  terris ,  vineis  ,  olivis  ,  filvis  ,  vir- 
gareis  ,  pratis  ,  pajcuis ,  cultis  rtbus  vtl 
incultis  ,  omnia  ^  cnnibus  Cafis  c^ 
Cnfjinis  ,  fco  rebus  vero  ipfis  la»i  dom- 
nicatis  ,  quan  &  maffariciis  ,  quantas 
ubiqut  in  qualibtt  locis  vel  vocabulis 
ad  fuprafcripta  EccUfia  i&  PUbi  noftre 
fttf.t  ptrtintntibus  vcl  afpicitntibus ,  aut 
iijidtn  in  antea  psrtinersbunt ,  ut  di- 
dum  tft  ,  fcKta^  portiontn  exindt  in 
inttgro  tibi  eas  liheUario  nomirte  dare 
videor,  feo  id^  libeUario  namine  dare  vi- 
deer  tibi ,  qui  fupra  Petrus ,  ideft  fcxta 
portionen  tx  inttgram  de  or>:nen  vedita 
&  dtbltationem  ,  feo  deciraationem  il^ 
lam  ,  quantas  fingulis  hominibus ,  qui 
funt  abitantibus  in  prtdiffa  ViUas ,  q»i 
diciiur  Scutriana  ,  /to  in  aliis  VtUis , 
aut  CafleUis  abitantes  fuerint  fingulis 
quibufque  anno  pars  ipftus  EccUfit ,  aut 
PUbi  ncflrt  confuetudi  vd  debiti  funt 
ad  rtdendum ,  aut  in  antea  ibiden  re- 
dtre  dtbunt  tan  labore  ,  quan  (J^  vino , 
fimulque  btfliis ,  aut  de  qualibet  frugi- 
biis  terre ,  vel  de  quaUcunque  movilias , 
que  dicli  vtl  nominati  funt  dt  jan  di- 
Bo  redito  &"  dtbitationtm  ftu  dtcima- 
tiontm  ,  quas  fingulis  cminibus  ,  qui  funt 
ahitantibus  in  prediElx  ViUas  feo  in  il- 
lis  ViUas ,  feo  CafleUis  in  antta  ibiden 
ahitantes  futttnt  finguUs  quibufqut  tan» 
ed  ip/ius  Ecdefse  &  PUbi  noflrt  San- 
cle  Marie  ,  &  San&i  Joanni  By-ptifte 
confuetudi    vcl    debitis   funt    ad   reeden- 


D 


Z  dum , 

(i)  Egregius  locu<;  ad  indicandiim  iitum  Pifaii  Portus ,  cnjus  memoria  obliterata  vi- 
detur.  Habes  Portum  illum  prope  Liburni  Caftellum.  Scilicet  olim  Arnus  illuc  fuas  exo- 
nerabat  aquas  ,  eiufque  Fluminis  fauces  Portum  Pifanum  efformabant.  Ex  quo  Genuen- 
fes  locum  attnvere,  &  Pifanus  Populus  Arnum  cocgit  breviore  via  ad  mare  defcendere, 
Portus  ille  ceffavit ,  cui  celebris  Liburni  Portus  fucceffit .  4rni  veteris  memoria  adhuc  a- 
licubi  fsrvatur. 


357      .        E      X      C      E 

dura ,  atit  in  a»tea  ibidc»%  retdere  de- 
b<ilt  ,  tit  diilum  ffl  ,  fcKSa  portiotn  e- 
»iade  integra  tibi  eas  livellario  nomine 
dare  videtur  tali  ordine ,  ut  da  admo- 
dam  in  antea  tu  Petrus  vil  tucs  htTc- 
dei  Jint  pote/iatc  Jttprafcripta  pcsix  de 
ttrray  que  fuperius  legttur,  &  omnibus 
fuprafcriptis  (^  Cajlnis  ,  adque  predi- 
clo  reedito  i^  dtbitatione ,  fee  decima- 
tientm  requirendi  &  colligendi  e»inde 
mihi  vcl  nitos  fubceffores  fuprafcripte  Ec- 
clefie  Epifcopatui  ncjlro  SanBe  Marie 
ftr  Jingules  annos  per  omritn  Menfes 
Septenber  cenfum  nobis  reddere  debeatis 
h  Pifa  ad  Curte  noflra  dcnni.ata  no- 
bis  ,  atit  Miffos  nofiro  pev  ves  aut  per 
Jrlffos  vfflro ,  cigentum  Dcnarios  beui 
txpendibitis  numtros  Solides  viginti . . , . 
tibi  tc  omnia  ,    qut  Juperius  Itgitur  per 


R       P       T       A  35« 

fingulos  annos  tcliter  adinpliveritis  c^ 
con/crvavtiitis    ifiis  ,    qtte  Japra    rettts , 

quarum btllandi ,   vel  ft  per 

vos  pejorata  futrint ,  Jpondeo  ego  ,  qni 
Jupra  ,Atto  Epifcopns  vel  meos  Jttbceffe- 
res  conponere  tibi  Petrus  vel  tucs  ere- 
des  ,  pinam  argtntum  optimum  Libras 
eentum ,  q:iia  talittr  inter  nos  ccnvenit , 
i^  duo  ittttr  nes  libtlli  Gosbertam  hio^ 
B     tarium  Domni  Imperatoris  fcribtre  rogavi  . 

^cJum   Pifa  . 

tjf  Ege  Vvido  Notarius  Domni  Ln~ 
ptratoris ,   ttflis . 

Signum  >{t  manus  Rodulfi  filio  t/frt- 
Jtlmi ,   tc/iit. 

*J*  £^9  (hbertKS  Judtx  Domni  Im~ 
ptrateris  fubfcripfi . 

♦Jt  Ego  Cofptrtus  J^cSaritts  Dcmni 
Imptratcris  fubfcripfi  . 


Fundatio  Monaflerii  S.  Juftiniani   in  Comitatu  Populonienfi ,  faRa  ab 
Hugone  Gonfiiie,  ceterifque  filiis  Tiieodcrici  Comitis.  Anno  ioi2. 


IN  nontine  Jan^ae  lir  individuae  Tri- 
nisatis  .  Hinrigus  Imptrater  augu- 
ftus  ,  ,/lnno  Irnperii  ejus  in  Italia  Ne- 
no ,  Calcndas  Novtmbris  ,  Inditfione  Se- 
*ta  .    Divinae    gratiae   munere   fupernis 

virtutis  auxilio    hac   facibus Da- 

niinus  tternae  patriae  gaudii  faciat  ce- 
bertdet  fidelis  ammonitionibus  ,  crebri- 
Jque  preceptis  informulot .  Vtde  efi  il- 
iud  .*  Venite  ad  me  ,  qui  laborati  & 
honerati  eftis  ,   &  ego  vos  requiefce- 

re   faciam ab   eo   psrcipiendum 

tjje  facultas  duhitare formulam  , 

eum    dixit.'    Dimittite ,    &  dimitcetur 

quia  nefcitis  diem   neque  ho- 

ram  •  hanc  vocem  fcilicet  ita  omnes  de- 
htmus   frequentijfirite  meditare ,   quatenas 

Jemper  oculos ,  babeatis  .  Opcrtet  e- 

nim  fingtilis  ,  qui  Je  orr.nipottnti  Dei 
mifericerdiam  hujus  Mundi  divitiis ,  vtl 
quibufcuntque  ttmparalibus  adjumtntis  no- 
t^e ..... »  ttnjelatus  tx  is  ,  quae  acctpt- 


'  rint    ab   te    quamtumlihtt    illa    cenferre 

[  cum  gratiarum  ha&icne  a  qua/ibicumqut 

ab  te  conceffa ,    quia  Rtgnum   Dei   tan- 

D    tum   valet  ,   quantum    habtt pi^Jfit 

i  domlnicat    inflruimus    documtntis  ,    qtsod 

j  mulitr  duo minute  devota  offeren- 

tibus  ctrtis  eminihus  cfftrtntibus  adje- 
ruit  obtulijft  .  Unde  nos  Ugo  Corres, 
&  Gerardus,  ftu  Guido  ,  atque  Teu- 
dicius ,  /»ve  Rodulphus  ,  &"  Heriri- 
gus  ,  germani,  filii  Theodcrici  ,  qui 
fuit  Comes  ,  in  Dei  nomine  pro  arri- 
marum  noflrarum  remtdio  edificamus  Mo- 
nafterium  in  honore  beati  San£li  Ju- 
ftiniani  infra  Comitatum  &  territu- 
rio  Populonienfe  ,  ubt  dicitur  Falit- 
fia ,  quae  efl  juxta  mare ,  e^  Jupradi- 
Qa  Ecclffia  vidftur  tffe  fub  rtgitrine 
^  pettflatt  ^Apoflolorum  Principi  Ur- 
bis  Romae  fitis ,  quia  prr  preceptum  nes 
habere  e^  detinert  vidtr>,ur  a  fummo 
Pontifice    ipfius    Urbis    Rotnae  ^prfleli- 

cae 


359 


A  R  C  H  1  V  1 


cae  Sedis  in  corpore  libato  ■venevabile  lo- 
eo ,  quae  fuprafcYipti  gtrmani  offerre  & 
p;r  confirmationem  dare  Deo  volnmus  pro 
animarum    tioflrarum    remedio   per    hane 
ojfir/ienis    paginam  ,     idefi    Curtem    no- 
ftram  de  Curr.ulo  ct*m  donicatis ,  &  cum 
anaariis ,   &  cum  alivetis  ,   (y  cam  fil- 
vfs ,  ci^  cum  cultis  vtl  incnltis ,   c?"  otn- 
nia  ,    quas    ad    ipfam    Chr;er>j    videntur 
tjje    ptrtinentes  ad  donicatg  veflro .    In-     g 
fuper  damus  idffl  novem  Cafis  CT  vebus 
Hojiris  raaffariciis ,  quam  habemas  in   lo- 
cas  &  fundas  ,    mmcupatas  Fsjulanum  , 
qnae   una    effe    rtgire    viditur    ptr   Pin- 
eipio   maffjrio  ,    fecunda  per   L:o  ,  tsrtia 
per   Berii^o  ,    quarta    per    Petto  ,    quinta 
ptir  Mntiao  y  fexta  ptr  J ohiiinei  ,  /^/"*" 
r»a  per  Petrus ,   oiiava  per   Vuinixo ,  no- 
na  per   Carello    Prtsl/ittro.   Cafii    &  caf-    Q 
finis  atque    rebus   vero    ipfii ,    cum    fun- 
damentis    >&'    emnem    edifictis    vel    uni 
verfis   fahricis   fuarum  .    Ittjuper    damus 
medietate  de  SanBa  Perpetua ,   cum   ter- 
ris    <df    cum    •tiineis    e^    cum    fiivis    &■ 
cum  omnia ,   quae  ad  ipja  medietate  de- 
fuper  nominata  Ecclefia  vidttur  effe  per- 
tinsntes  ,  vel   ptrtinere  dsbetur ,    Infuper 
concedimus    Curte    de    Sa»&a    Crifiina ,    D 
qui  efl  in  loco ,  qui  dicitur  ^A.quaviva , 
eum  emnia ,    quae  ad    ipfa  Ecclefia  vi- 
detur  tjfe  pertinentes .    Omnia  fuprafcri- 
ptii   curtis    vel  nominetii  ,   feu  cafis  vel 
caffinis    ftu    cafalinis    atque    vebus    vero 
ipfls  ,   cum   fundamintis   &  omnem   edi- 
ficiis  vet  univerfis  fabricis   fuarum ,   feu 
curtis' ,    ertalias  ,   terris  ,   vineis  ,    cllve- 
tis  ,  filvis  ,   virgartis  ,    pratis  ,    pafcuis  , 
cultis  rtbus    vel    incuhis ,    omnia   &"  in 
tmnibus    rebus    tam    donicatis   quam    e^ 
ntajfariciis ,  quantas    ubique    in  qualibct 
locis  vtl  vecabulis  ad    fuprafcriptis  cur- 
tis  vel  vocabulis  vel  Eccleftis  atque  re- 
bus  funt  pertinentibus  vel  afpicientibus , 
tzinde  ad    laborandum ,    ad  manus  fuas 
abere    ^  detinere    videtur    in    integvum 
w^a  cum  inftrioribus  &  fuperioribus  ftta- 


P  1  S  A  N  I.  35o 

rum  ,    fru  ium   acctffionibus  &  ingreffo' 

ras  earum ipfius   Ecchfiae  Mona- 

fierio  San^:  Jvfliniani  offerre  previde- 
tr.us  tali  crd<ne ,  ut  ab  odie  in  antea 
ufque  dum  nos  vel  noftris  eredibus  hac 
pyoeredibus  nofirora^n  no/irsrimque  ge- 
neratienum  ptedieia  Ecclefia,  quae  nun^ 
in  Monefleritim  tdifi;arKiis  Sancli  Jk- 
fiiniani  ,  a  fupradiSo  Pomifice  btati 
Ptm  EcsU/iae  Urbis  Romae  ^pofloli- 
cae  Scdis  abere  fcilicet  per  praeceptum  , 
ut  dstlum  efl  ,  &  detinere  videtnus  , 
vil  vifi  fuerimus  ipfis  fupradidis  curtis 
&  rebus  maffaviciis,.,...  pertincntiis  , 
qttae  fupttius  (egitur  ,  i»  ipftus  Ecclefiae 
lapraditlae  ,  tjufque  RiBorihus  perma- 
neat  poleflale  eas  ahendi  fcilicet  ,  te- 
nendi ,  pofftdindi ,  imptrandi  ,  hborare 
faciendi  ,   ufuiy.fnicliiandi . 

Infuper  ay.ter:i  Mtmoramus  ,   quod  anc 

offerfionis  puginam ,   ut  fi  ullus 

Pentifi:es  forfitatt  fupi'adi£iis  Pontifica- 
tiis  a  nobis  vel  a  nofliii  eredibus  fcili- 
cct  ac  pieheredibus  noflris  ,  qut  fupra 
aliquibus  generationihus  neflris  fupradi- 
Ba  Eule/ia  ,  quae  nunc  Monaflerium 
e/i ,  abftulerit ,  rts  ,  quas  fttpradicia  Ec~ 
cltfia  ptr  hanc  offerfionis  pagina  conce- 
dimus  &  trihuimus ,  in  noftra  deveniat 
poteflate .  Qtiin  etiam  confirmantes  er- 
dinamus  &"  conflituimus ,  ut  quandsque 
tempora  .Abbatem  cenflitutus ,  aique  re- 
gulsritsr  ordinatmn  in  praedtSio  Mona- 
flerio ,  ab  hoc  faeculo  migraverit ,  ne  al- 
terum  in  ,/fifbatem  nullum  ccnftituerit ,  ni- 
ft  de  ipfo  Monafterio  congregationem  Fra- 
tram ,  ej^'  cum  omniur>i  eleiiiene ,  fupra- 
didorum  fcilicet  Monachorum .  Qued  fi 
invidie  vel  difcordie  inter  tis  orta  fue- 
rit  ,  erdinamus  atque  precipimus  ,  ut  «- 
ne  confilio  fupradiciae  congregationis  nos , 
qui  fupra  gevmani ,  vel  neftris  eredibus 
ac  prccvedibus  nofiris  five  noflrorumqut 
generationibus  ,    cui    noflrar»m  decepferit 

ii^idim  u4bba cengrtgare  no»  V9- 

iuerit  cum  cenfilto  Juprafcripterum  Froi' 
Z     2  irHM , 


35x  E      X      C      E 

tmm  ,  t(iHc  volumus  ac  prccipmus  ,  ttt 
Epljccptts  VulteneKfis  iliidim  congrfgct 
,Mbbas  ctm  confilio  &  tleclione  Jupra- 
fcriptcruM  Fratrum ,  quale  eis  fecundurn 
Dtum  &  Regulam  beati  Bencdi5i  com- 
parttit.    Et  fi  ipfe  Epifcopus   Vulterrtn- 

fis  oc  facere    tion   voluerit Popttlo- 

tiienfis  pratdi&um  ^bbattm  ibidtm  tle 
gere  (^  erdinare  debtant ,  ficut  ipfe  Vul- 

terrenfis  facere  debuit .   Ita  vobis 

ccifirmaynus  etiam  per  am  offirfionis  pa- 
gina  ,  atque  confiituimus  ,  ut  praeds&o 
Monafterio  nohii  twftnfqae  endibus  ac 
preertdibus  noftvis  ,  neque  nallius  per- 
fcnae  in  perpetuum  nuUo  more  pevtineat , 

ttifi  gubsrKandi  eir   rc^endi  caufa 

emore ,  ut  nullus  Monacus  feu  xAbbas 
aliqua    viclentia    pro  t;lla    cccefione    pa- 

tiatar.    Et   fi   inter   illos Mor.ecos 

intentione  vel  difcordia  fuerit  ,  ipfum 
prasdiSum  Epijcopo  Vulterrtnfis ,  &  Po- 

pulonienfis amore  ad  concardia  re- 

vnet  .  Qttod  fi  es  adimphre  nequierit  , 
ttos  ,  vel  mftris  fHiis  ,  ac  ntpotibus  , 
noftrorumque  gtncratione ,  eui  noftrorum 
deccpferit  ,  fit  adjutor  illis  ad  concordia 
revocarc  fecundhr/t  Regulam  Ssn&i  Be- 
ttedifii ,  attxilio  &  correilione  rttribue- 
te  fecundtcm  Dcuni .  Et  infuper  conctdi- 
mus  ZS"  csrsfirmar/.KS ,  qued  omnia ,  quaf 
JuperittS  canflitutum  abemus  ,  fine  ullo 
martere  a.cipto  pro  D:i  amore  fa&o ,  & 
adimpletum  fiat  pro  anitnabus  noftiO- 
rimque ,  (^f  remtdium  ftahilem  perr.-.a- 
neant  femper  .  Et  fi  aliquanio  ttmpore 
KOS  ,    qui  fupra  germani ,    noftris  eredi- 

bus  tibi  pratfata   Ecclefca beati  & 

SanBi  Juftiniani  ,  (J^  ad  ejafque  Rt- 
doribus ,  &  emnia ,  quac  fupsritti  le- 
gitur,  altqttando  temport  i»  aliquit  e- 
ninde  intentioKavevimus  ,  aut  retellere 
vel  mlnuare  txinde  praefumferimw  per 
nofmetipfes  aut  per  filios   noftros ,   ac  fi- 

liabus  Hoftris quacunque  noflra  ftt- 

tnitientt  perfona,  cui  nos  dtdiffemus  aut 
4tderit»0S,  pro  quolibet  ingenio ,  &  eas 


B 


R      P      T      A  i6z 

ad  pars  ipfsus  Ecclefiae  Monafterto  San- 
&i  Juftiniani,  ©^  ad  ejufque  Reflors^ 
bus  ab    omnes  cmints  defenfare   potucri- 

mus  ,    C^    »0»    defenfaverimus fti- 

pra  germani ,  una  cum  ncftris  tredibus 
componere  ad  pars  ipfiu)  Ealefiae  Mo~ 
nafterio  Sanfii  Juftiniani  ,  (^  ad  rju- 
fque  ReSlortbus  ,  cmnibus  fetprafcriptis 
rebus  ,  quae  fuperius  legitur  ,  in  du- 
plum  in  ferqutdem  loco  fub  extir.iatione , 

quales  tunc  fuerit autttm  optimim 

Libras  centum .  Et  fi  quislibet  bome 
mafculus  vtl  femina  dt  nos ,  qui  fttpra 
germani ,  aut  de  ncftris  generationis ,  ec 
omnia  ,  qitae  fiiptritts  legitur ,  e^  nos 
conftitutum  atemtts  ,  retellere  ,  mittuere , 
d'"  omnia ,  quat  fuptrius  legitur ,  adim- 
plere  non  vcluerimus  ,  d'"  fic  r.os  con- 
fiitutum  abemtfs  fuperius  ,  no»  adimple- 
verimus ,  deleat  omnipotens  Deus  Kcnte» 
ejus  de  libro  vive>ftiur» ,   O"  cum    juftis 

ncn  fcribantur ,  fiat  par Dalhait 

i^  sAbiron ,  quod  aptvttit  ti-rra  es  fuura 
&  deglutivit  eos  /  fiat  foius  cum  ,A- 
nania  <^  Saphira-  qui  fraudaverunt  pe- 
cttniam  Domini  fui  j  fit  depenfus  tum 
Simon  Magus ,  qui  gratiam  San&i  Spi- 
ritus  vtadere    vaiuit  y    fit  partlceps   cum 

Jtida  Scatiothl ,   qui cuptdttatem 

vnndidit  Di.rriinum  (i^  magiftrui»  fuum  , 
&  cum  Diahulo ,  qui  in  infernttm  ii- 
gatus  eft ,'  &  fit  demerfus  de  ahitttJi- 
nem  coeli  in  profuitdum  infani ,'  exinde 
aheat  rationtm  i»  die  Judicii  &  tnele- 
dicJionem  Dei ,  <^  dt  trectntur/t  dccati 
&  oclo  Patres  JanBi ;  fit  feparaiuj  a 
confortio  cmnium  juftorum ;  &  in  dis 
Judicii  no)t  refurgat .  Et  tc  cartula  of- 
ftrftenis  omni  teyr>pore  in  ifto  ordine  in 
fua  permaneat  firmitate  (^  rcbore  fft- 
ptrfcripta  pena  &  ohligatimem  ,  quia 
fic  complacuit  anime  niftro ,  i^  in  tali 
erdint  anc  cartula  offerfionis  Fla^iper- 
tus  Notarius  Domni  Imptratoris  fcribtre 
rogavimus , 

^Sura 


3<^5 


A  R  c  H  1  y  1 


Jitium  in  loco  inter  CeJlcUo ,  q»t  dt- 
titar  Vetrungnano , 

Signum  «Jt  ♦$♦•{»  «Jt  »!♦  <$»  manus 
fttprafcriptorum  Ughi ,  &  Ghetardi ,  & 
Teudici  ,  &  Guidi ,  &  Rodul/i  ,  ftu 
Htnrici . 

4{f  Gotttfredus  Judex  Domni  Impe- 
rateris  fubfcripfi  . 

*Jf  Signum  manus  Gc^/  filio  Teu^:  , 
rogatus  tefiis  . 


B 


P  i  S  A  N  1.  3^4 

t^  Signum  manus  Rolandi  filto  Opf, 
rogstus  ttflis  . 

Jj^  Signum  manus  BombelU  filio  Te- 
grinii ,   rcgatus   tefiis . 

♦J»  Signum  manus  Carboni  filio  U- 
ghi  ,   rogatus  tcfiis  . 

Flagipertus  Notarius  Domni  Impeya^ 
toris  poft  traditam  compltvi  &  dcdi , 


Oblatio  rerum    fuarum  a  Cunitio    Presbytero  fa£la   Monafterio   San6H 
Q^uirici  &  Sanftae   Mariae  a  Moxi.  Anno    1043. 


N  nomine  Domini  nojlri  Jefu  Chrifii 
Dti  eterni ;  .Anno  ab  Incarnationis 
t/us  M  lle  Qj4adragefimo  Ttrtio  ,  Re- 
gnante  Domno  Enngo  Tertio  ,  ^nno 
Intptrii  in  Italia  Sexto ,  Scxto  Cbalen- 
dai  Madii ,  Indi&ione  Decima  ,  Mani- 
fe/iu  fum  ego  Cunitio  PrtsHtero ,  fillo 
benae  memoriae  Etmingard  ,  quia  p:r 
anc  cartula  pro  animae  mcae  remediu;n 
df  genitort  meo  i^  gtnitrice  mea ,  ojfi- 
ro  Dto ,    <ir    tibi   Mnnaflerio  (l)   Do' 


tali  ordint ,  ut  ab  hodierna  die  in  ip- 
fius  Ecclefiae  &  Monafierio  Domini  ^ 
beati  San&i  Quirici  e^  SanBat  Ma- 
riae  ,  &  de  fuifque  Re&oribus  tam  vi- 
ta  mea ,  quam  &  poft  opito  mto ,  fit , 
ptrmanead  potefiats  de  fuprafcripta  om- 
nia ,  &  ex  omtibus ,  qnat  fuperiut  h- 
gitur ,  quas  meis  ip/i  in  E::le/ia  (^ 
Monafitrio  Domini  &  beati  SanBt  Qui- 
rici  o/fero  pir  animae  meat  re>nediu>n  , 
&    gtr.itort    meo  ,     d^     gcnitrict    mea , 


raini  &   beati   San£li   Qjjirici  &   San-    ID    omnia  ex  omnibus ,    quae    fupirius    legi- 


£lae  Mariae,  qui  dicuur  a  Moxi  , 
idefl  omnia  ex  omtiius  terris ,  vineis , 
cultis  &  agrefiis ,  qt4sntas  cgo  abco  in 
loco  tj^  finibus  Valdiptrga  ,  five  longo 
Fiumo  Fint ,  vel  a  Montiont ,  five  p:r 
alits  locis  v*-l  vocabulis  ,  ubicumque  a- 
bete  &  pDffidere  vifo  fum ,  &"  mihi 
fer  qttacunque  ordine  mihi  Hhere  tfl 
ptrtintntes  ,  aut  pertinere  debent ,  tam- 
tam  ex  jmo  ad  pavtntum  weorum ,  quntn 
t  ds  arquifno  meo  ,  qua'  mo  abco ,  vel 
quoi  in  antea  querert  dtbio ,  omnia  ex 
omnibus  ,  quae  fuptrius  legitur,  territ , 
vintis ,  cultii ,  ptatii  ,  pafcuis ,  eultis 
tsbus  vel  incultis  ,  feo  cum  acceffioni/jus 
&■  in^refforas  fuatum ,  &'  tiH  D;o  , 
EccleCta,  r^  Monafitrio  beati  SanBi 
Q^nricf  idr     SanBae    Mariae    offiro    pro 


tur.  Et  tas  pratfata  Ecclefia  &  Mo- 
na/lerio  Domini  &  SanSi  Quirici  (^ 
SanBae  Mariat ,  omnia  &  tx  omnibus  , 
quat  fuperius  legitur ,  eas  abendi ,  te- 
ne»di ,  imperandi  ,  guhernandi ,  G"  no- 
bis  tas  privato  nomint  ufufrufiuandi  3 
C^  ,  fi  oportum  fuerit  ,  canlas  agendi , 
qutritnonia  faciendi  ,  refponjum  rtdden- 
di  ,  finem  ponendi ,  ei^  modii  omni'ui 
vobis  eas  deftnfandi  cum  ca*tula  offir- 
fionis  ifia  a  p*rs  ip/ius  Ec:lfOa  e^ 
Monafietio  Do^iii ,  &  SanTi  Q_>>rici , 
&■  SanBat  Mariat  ,  &  fuifque  Reffo- 
ribus  ditfen^andi  cum  cartula  ifia  ,  vel 
qualitrr  jnfia  ^  welius  potueritis ,  & 
qualittr  a  par%  ip/ix^  E-lefia  &  Mo- 
noficio  Sat.8i  Qirici  f^  Sanclae  Ma- 
riae  data  vtl   tradita  fuerit  tam  in  vs- 


ta 
(i)Ut  Mcnafterii  hnjusmen-ioriaaboblivione  vendicetur.  Chartam  hanc  proferre  placuit. 


It^s       '       E      X      C      B 

fa  mta  >  5««»»  t^  pofl  ebito  meo  ,  ad 
cnove  (P"  /alvitate  ipfius  Eukfia  ^ 
Monaflerio  Domini  oir  Saft&i  Qjtirici 
pro  animae  meat  Jiabile  permantad  /em- 
per  .  Et  fi  aliquando  tempore  ego  ,  qni 
/upra  Cunitio  Pmhitero  ,  vebis  aliquan- 
do  tempire  in  alico  exitide  intentionave- 
rimus ,  aut  retolimi  vil  /ttbtrahi  qv.efte- 
ri»::is  ,  nos ,  vel  ille  or/to  ,  cui  noi  eai , 
&  omnia  ex  omnibus  quae  /uperius  le- 
gitur  ,  dtdi/ftmus  aut  dederimus ,  vel  ft 
fer  ttos  minuata  fuerimus  pro  coltbet 
ingenio,  a  pars  ip/ius  Ecclefrae  i^  Mo- 
nafierio  Domini  e>'  San&i  Quirici  ,  iHsr 
fui/qus  Re&oribus  defendere  non  potut- 
rimus ,  &  non  dtfenfaverimus  ,  jpondee 
ego  ,  qui  /upra  Cunitie  ,  vna  cum  tneis 
heredibus  ,  componere  tibi  Eccle/iae  i^ 
Mor.eflerio  San&i  Qitirici  t/ufque  Re- 
cloribus  de  omnia  tx  emnibus  ,  quat 
fupevius  legitur ,  in  ipfius  Ecclefta  & 
Monafievio  Domini  ^  San&i  Qitirici 
effero  in  duplum  in  /rrquidem  loco  fup 
t/iiinetione  <&'  pena  aritntu.m  eptimum 
Libras  decem .  De  ifli  rtbus  ,  quae  /u- 
pcrius  legitur ,  cmnia  ex  cmnibus  tolle- 
r:  vel  /uptraere  aut  minuare  valuerit , 
fit  natimeato  O"  maledi&o ,    &  fi:  de- 


R      P      T      A  355 

glatintat  eos  terra,  ficut  diglutivti  Dj- 
tam  &  ^birsn  ,  &  abeas  parte  cum 
Juda  traditore  ,  qui  tradidit  Dominunt 
&  Mai/lto  /tttim  .  Qualts  ane  fuerit 
cum  cartula  effer/ionis  nte ,  in  tempore 
pftmanead  firmitate  c^  rebore  ,  quia 
cotr.piacui  anitKO  meo  ,  g^  prepter  onere 
Sacerdetis  meis  ,  nec  tnihi  licea  vllo 
tempore  nolle  ad  tne  femel ,  qued  fa- 
B  Hum  efl  ,  /tip  /upjurandum  invitlabili- 
ter  cum  flipulatione  /uhmi/fa ,  quia  tali 
ordine  e>tc  cartula  offerfionis  me  Re- 
dul/us  I^Jtario  Domni  Imperatoris  ftri- 
bere  rogavi, 

^flum  loco  &  finiiiMS  Vaia  ,  prepe 
Ecclefla  &  Plebe  SanSli  Johannis. 

♦Jt  Ego  Cunitio  Presbittre  in  ane 
cartula  offtrftenis  a  me  facla  ,  manu 
mea  jubfcripfl . 

Signum  «Jf  manus  Bolgareli ,  fiHe 
bonae  memeriae  Cunitii ,   teflis  . 

Signum  ^  manas  Bolgarelle  filio 
Singnoriti  da  Caldora ,  tt/iis  . 

Signum  »Jt   menui filio  ionae 

niemcriae   Rodulfi  ,  teftis  , 

Ego  Rodul/ui  Notarius  Domni  Impe- 
ratoris  peft  tradita  complevi  t^  dedi . 


Placitum  a  Bonifaclo  Marchione  &  Duce  Tufciae  habituia, 

in  quo  Obizorii  Epifcopo  Pifano  decernitur  pofftflio 

quarundara    terraruoi  .    Anno    1043. 


DUt»  in  Dei  nomine  ad  Via  publi- 
ca  ad  locus  ,  qui  dicitur  Carpine- 
to ,  in  judicio  rtfidtbat  Domnus  Bo- 
nefacio  Marchio  &   Dus  a  cau/as  att- 

ditndas  ac    dtlibtrandas  j    adt/fet 

/acri  Palacii  Berno  Comes  ,  ^rduino  , 

Vvido Opito  &  .Alberto   germa- 

nis ,  Lamberto  quondam  Rolandi  ,    En- 


fico,    d^   Pagano    quondam    Petri ,    Gi- 

rardo  ,   &  Sibifiio    germani ve- 

rtitns  prefentia  Opizo  (i)  Epifcopus 
fanftae  Pifanae  Eccltfjae  »»0  cum  U- 
dtbrando  ^vocato  /uo ,  (^  cepte  diceie: 
Jam   plurfs  viccs  reclamavit  ad   vos, 

Domnus  Bonifacio  Marchio de 

Bonczo %.  &  de  Petro  germanis 

&  fuis 


(1")  Epifcopum  hunc  Ecclefiae  Pifanae  datum  Anno  Ch.  1044..  fcribit  Ushellius ,  & 
fedKTe  ufque  ad  Annum  10^5.  In  Archivo  Archiepifcopii  Pifani  Charta  habetur ,  frripta 
Annn  ab  I>i'arr?atwnis  e/us  Mille  Qtiadrageftmo  quavtc ,    XIl.   Kal.Julii,   Ind.  Undecima ,  ubi 

idem  Epifcopus  Ofpitio  occurrit .  Pifanus  illc  Annus  noftrum  X043.  defigaat , 


3<^7 


A  K  C  H  1  V  1 


&  luis  confortibus ,  &  de  Johannes 
de  Grafignana ,  &  fuis  confortibus , 
&  de  filii  quondam   Perti  ,  cum   fuis 

confortibus Afprandi,  cum  fuis 

conforribus,  filii  Urfi  ,  Buca  ,  &  fi- 
liis  Chunici  Buca ,  cum  fuis  confor- 
tibus,  &  de  Pagano  filius  Rolandi , 
&  de  Bonacio,  cum  fuis  confortibus, 

&  de   Dom cum   fuis  conforti- 

bus  ,  &  de  Lambertu  Presbiter,  cum 
fuis  confortibus,  &  de  Orentu,  cum 
fuis  confortibus,  filius  Martini,  cum 
fuis  conlortihus.  Qui  mihi  a  pars 
praedi£li     Epifcopj     in    malo    ordine 

ccntra &   tempus    arabilis  in 

loco,  ubi  dicitur  Colle,  &  in  Va- 
le  ,  &  in  Rivo  Malore,  unde  vos 
plures  Miffos  ex  vcftra  parte  diriffi- 
flis,  ut  ad  vcflrum  Placitum  veniffe , 
diflo  Epifcopo  de  prediftis  rcbus 
juftitiam  efle .  Set  requaquam  cos 
ad  veftrum  Placitum  abere  potuiftis. 
Unde  quero  ut  vox  propter  Deum  , 
&    animae    Domni    Imperatoris,    ac 

tcrrae  mcrcedis ,  &  par  ipfius 

pecies  de  terra  ,  e  falva  quercla  in- 
vifiiatis  ,  quoufque  prediftis  homini- 
bus  ad  veftrum  Placitum  veniant , 
&  a  pars  predifto  Epifcopio  de  jam 
di£lis  peciis  de  terra  a  juftitia  faciad. 


B 


P  I  S  A  /V  i.  3d? 

Cum  ipfe    Opizp    Epifcopus re- 

cordattts  tfi  Dontii  Boxifacio  Marchia 
&  Dnx ,  qmd  ftc  tfftt  veritas ,  quod 
prediffo  Epifcepus  t»na  cam  jam  diBa 
^vocaio    Jtio    iijjerucrit  /    ci^    tunc    per 

fnjle ,  qttam  fnis  tenebat  manu £- 

pifcopii  de  fuprafcriptis  peciis  de  terra^ 
Jalva  querela  y  invifiivi  quoufqtie  fttpra" 
fcriptis  ominibus  a  ftium  Placitum  ve- 
niad ,  ([Sr  a  pars  ipfius  Epifcopio  de 
prcdiciis  pecies  de  ttrra  jtifiitia  facied  . 

Infuper atiri  dtto  milia ,   ttt   r.ui- 

la  quaslibet  magna ,  parvaque  perfona 
pars  predi&i  Epijcopii  de  /am  diais 
pecles  de  ttrra  ftne  legali  judieio  defvi- 
fiire  audead  .  Quictmque    cc    facere  pre- 

fumpferit agnofcat    niedietatem 

Ccmare  Domni  Imperatoris  ,  &  medie- 
tgtcm  Dcmno  Opi^o  Epifcopi ,  fuique 
fin:effstcs  .  Et  baytc  noticia ,  qualittif 
aila  tfl  ,  fieri  adr.iCAuerttnt  Eriberto 
Noiari$  facri  Palacii  ex  juffio  Domni 
Bonifacii  Marcbie  ^  Dux .  De  Judi- 
cum  amonitione  fcrip/i .  FaBum  efi  oe 
t/inno  ab  Incarnattene  Domini  noflri  Je- 
/«  Chrifli  Mdlefimo  Qttadrage/imo  Ter- 

tio ,  Quintode Indi&ione  Undecima  „ 

Ego  Boncfacius  Marchio  &  Dux . 


Venditio  bonorum  USia.  ab  Hugone  Comite,  filio  Tkeudici  Comitis; 

Anno  ic^o. 


IN  nomine  Domint  noflri  Jefu  Cbrifli , 
Dei  tterni  y  ,/fnno  ab  Incarnaticitis 
tfufdem  Miile  Quinquage/imo  Primo  , 
Stptimo  Calendas  Julii,  Indi^ione  0- 
cfava  .  Manife/ius  fum  ego  Ugonem 
Comcs,  filius  quondam  Teudici,  qui 
fuit  fimjliter  Comes ,  quia  tu  Iide- 
b/ando  Victcomes ,  filius  quondam  Siche- 
rti ,  dtdi/ii  mihi  meritum  anulum  untm 
dt  aurum.  Propttrta  ptr  hanc  repromif- 
fior.is   paginam   repremitto   $iki  ^    ut  da 


admodum  fi  unquam  ullo  tempore  appa- 
rtterit ,  ullam  fcriptionem  ,  aut  ullo  meo 
dato  vel  fatlum ,  ftve  datum  vel  fa&un» 
fuprafcripti  genitori  meo  ,  aut  Ermin- 
garde  gtnitrici  mea ,  de  ttttia  portione 
de  omnibus  ca/ts  &  Caflellis ,  terris , 
C2^  vineis  ,  cultis  &  incultis  integram  % 
quae  ad  Ermintgatda  filia  tua^  qui  fu- 
pra  Ildebranda  ,  ptr  denatioiis  cartula  ^ 
fcripta  tx  menibus  Bonfilii  Nctarii  Dom- 
ni  Rtgis   obvtnit  ,  vtl  eivtnire  dtbet  a 

me 


l6p  t:      X      C      E 

me  ipjo ,  qui  fupra  Ugoyttm  Comitent  , 
Jam  diSam  ttrtiam  psylionem  iategram 
dt  pratdi&is  otnnibui  cafts  &  Ca/lellis , 
curtis ,  terris ,  C^  vineis ,  cultis  &  in- 
eultis  ,  d/"  qualiter  praediEiae  Mingar- 
dat  filia  tua  ,  qui  fupra  Ildebrando  p:r 
tnemorata  donationit  cartam  obvtnit ,  vel 
ohvtnire  debet ,  &  in  carta  ipfa  centi- 
nere  dinof:itur .  Unde  repromitto  ego  qui 
ftipra  Ugonem  Comitem  una  cum  meis 
heredes  tibi ,  qui  fupra  Ildebrand» ,  vd 
ad  tuo  htredes  ,  aut  cui  fuprafcripta  fi- 
lia  tua  dederit  ,  vel  babere  deirevcrit  , 
ut  di&utn;  Si  unquam  ullo  temport  ap- 
paruerst  ulla  fcriptionem  aut  ullo  meo 
dato  vtl  failo  ,  five  dato  vtl  fa&o  fu- 
frafcripti  geniiori  aut  gtnitricis  meae  , 
de  cmnibus  ,  qui  fuperius  leguntur ,  quae 

contra  iflam   filla decreverit ,   a- 

gerint  ,  aut  cauf. w.chfioverint  , 

five  ptr  placitum  fatigavtrint .... .    mei 
tredes   ad    predicla   Ermingarda    &   fui 

htredes dtderit  vel   habere  decre- 

lierit  ,  egerimui  aut  caufaverimus  vel  in- 
ttntionavefimus  ,  fivt .....  rtmus  etque 


R       P       T       A  370 

A '  mohjlavcrimus ,  five  psr  placitum  fjni' 
gaverimut    per    nofmetipfes   vel    per    ul- 

lam mittentem  pcrfonam  ,   cui  nos 

eam  dediffemus  aut  dederimus  ,  per  quo- 
libet  ingenio ,  aut  fi  ego ,  qui  fupra  U- 
gonem  Comitem ,  vel  mei  beredes  ad  pre- 
dttla  Ermingarda  iS^  fui  beredes  ,  aut 
cui  ipfa  dederit  vel  habere  decreverit  , 
aut  bomini ,  qui  hunc  promiffie  per  ma- 
B  w»  habuerit ,  &•  cum  nobis  boflenderit , 
penam  argentum  optimum  Libras  dua- 
centum  ,  Qj*ia  hae:  hordine  fcribere  f«- 
gavi   Ubertum   Nosarium   Donni  Rtgis . 

HaSum  foras  Civitatem  Pifam  ,  i» 
B,iygo  prope   Ecchfiam  Sandi   Felicis  . 

i^  Signum  manus  fuprafcripti  Hugoni 
Ccmiti ,   qui  hunc  promiffio  rogavi  ficri , 

Signum  ^  »1^  ♦{*  4*  *i*  ♦!*  manus 
Cuidonis  ,    c^   Gualandi  filiu:    quondam 

Saracini ,  (J^    Dru: orando  ,  fili» 

Tehalde  ,    i^    Sicherii    yicecemitis  ,    ^ 

Petri d^    Lamberti ,    quondat» 

Hermingardae  ,   ttflium  . 

Ego  U  ertum  Notarium  Donni  Regis 
pofi  traditam  comphvi  <!^  dedi . 


Donatio  quartae  partis  fuorum  bonorum  fa5^a  a  Petro  filio  Vovi 
In.millae  Conjugi  fuae  titulo  Morgincap.  Anno  1055. 


I2V    nomine   Domini    ncfiri  Jeju  Cbri-    D    eJificiis  ,  v:l  univerfii  fabricis  fuis  ,  feo 
fii ,   Dei  tttrr.i .    ,Anno    ab  Incarna-  dt  cnrtis  ,   ertis  ,  terris  ,  vineis ,  olivis  , 

filvis  ,  virgareii ,  pratis  ,  pafcuii ,  cuhis 
rebus  vel  incultis ,  ftve  de  mcvih  vel 
ir.tmoviU ,  feoque  femoventihus ,  tam  fer- 
vos  ,  quam  C^  ancillas ,  fin  eas ,  fivt 
de  notrimintbus  meis  majoris  vel  mino- 
ris  de  quacunque  res ,  ubicunque  in  qua- 
lihet  locis  vel  vccabulis ,  ubicunque  a- 
bere  C^  pcffidert  vifu  fum  ,  ^  mihi 
ptr  quacunqne  ordine ,  hgibus  efl  per- 
tinentes  aut  pertinere  debentur  tam  ex 
jure  parentum  meorum  ,  quam  iQ^  de 
acquifito    meo  ,    quas    modo    babto  ,    vel 

qued 

(0  I<3e(l  Mnrgincap.  De  quo  ritu  confulendae  Leges  Langobardicae .  De  hoc  rito  e- 
gi  &  ego  in  hoc  Opere . 


'2V  nomint  Domini  mflri  Jefu  Cbrt- 
fii ,  Dti  tttrni .  %Anno  ab  Incarna- 
tionis  ejus  Mdh  Quinouagefimo  Septi- 
r/io ,  Septimo  Idus  OSiubris  ,  IndiBione 
Dtcima .  Manifeflu  ftim  ego  Pttrus  ,  fi- 
lio  honae  memoriae  Vcvi ,  quia  per  bunc 
fcriptum  ftcundftm  Legem  in  morincap  , 
(l)  dare  videer  tibi  Inmilla,  dih&a 
&  amsbilis  Conius  mea ,  &  filia  Jin- 
dreae  ,  idtfl  quartam  pertionem  ett  inte- 
gram  de  omnia  ttt  omnibus  cafis  &  re- 
bus  meis  ,  idee  tam  de  cafis  &  rebus 
domnicatis  ,  quam  &  dt  cafis  &  rebus 
maffariciis  cum  fundamentis ,  &"  emnem 


37' 


A  RC  H  1  V  1 


qnod  tn  antea  Deo  adjubantts  legibus 
acqutfftro ,  t*t  di&um  efi ,  quarta  por- 
ttont  abtas  tu  Inmilla  dil-.Sia  &  arna- 
bilis  Conius  mia  i»  morincap ,  fequentis 
tdiSi  paginant  amte  parentes  <^  arai- 
cos ,  ut  in  te  firmiter  permantad ,  &  iti 
futuro  per  anc  caufa  psrjurio  non  per- 
jurat ,  d^  pto  confirmatione  Teupenu! 
Notaris4S  Domni  Imperatoris  jcriiftre  ro- 
gavf. 


B 


P  1  S  A  N  L    ^  372 

^ABum  loco  e^  finibus  a  Fine  prope 
Ecclefsam  SanEise  Mariae .     .. 

Signum  f^  mantis  fitprafctipti  Pttrt  ^ 
q::i  unc  fcviptnr,}  fieri  rogavit . 

Signuni  tjt  fjf  manus  Msri ,  &  Teu- 
ti ,  germeni ,  filsi  bonae  memoriae  Jo~ 
hanni  ,   tefiis  . 

Signum  ♦$*  manus  Petri ,  filio  Joban- 
ni  ,  ttjlis  . 

Ego  Teupertas ,  Notaritts  Domni  Im- 
peratoris  pofl  traditam  cor/tplevi  &  dcdi. 


P.onatlo  bonorum  fa5^a  ab  Uberto  fiHo  Lei  Ecclefiae  rrajori  Pifanaa, 
feu  ejus  Epifcopo  Ojizoni.  Anno  1058. 


N  nomine  Domitii  ncfiri  Jefu  Cbri- 
fli  ,  D:i  ettyni  .  ^nno  ah  Ir.carna- 
tionii  t;us  Mdle  Qj^mqKagtflmo  Ncno  , 
Tertio  Nonas  Jameari':,  hidiilione  Dua- 
dc:ii»a .  So^Bo  a%'.%fra  venirahilis  Ec- 
clifiae  &  Epi[copatui  Sancfae  Msriae 
Pifenfe,  ul'i  nunc  Donnus  Oppitio  E- 
pifcopus  reverentlfftmus  preeffe  vidttur , 
igo  quidem  Uberto ,  filio  bonai  memo- 
riae  Lei  ,  psr  anc  cartula  offerfionis  , 
pro  animae  meat  rtmtdium ,  &"  pfo  re- 
Witdio  animarum  cmnium  ,  qui  u/us  ce- 
ptae  rei  adjutores  extiterint ,  eff^ro  tihi 
Deo  ,  e^  a  praedi&a  Eccltfia  Epifco- 
patui  San&ae  Mariae ,  idefl  meam  por- 
tiontm  e*  integram   de  Cafiello  ^  Pojo 

iilo  ,  qui  dicitttr  ^vvilia ,  feo  Curte 

sntfgram  de  Eccltfia  illa dicto  Ca- 

flello  edificatss ,  cui  vacahulum  efi  bea- 
tat  Sandat  Mariae  &  Son&i  MichaS- 
li  ,  CS^  Ssncii  Martlni  ,  &  cum  mfr.--^ 
portlonem  de  cmnikus  rehus  movilibns 
&  immovilibiiS  ,  q;<.-.e  a  fupratcrlpta 
Curte  funt  pertinentihus  ,  &  efl  ipfo 
CaflvUo  &  Po/o  feo  Curtt  poftta  infra 
Comitatu  Ko/iro  Pifano .  Rebus  vero  ipfls 
idio  tam  ds  cafis  &  rtbus  domnicatis , 
q'.'aMa  &  dt  majfariciis ,  cum  fundamen- 
tis  tif  C«s«cf/J  ti'ificiis  ,  ■vel  tinivrrfis 
(abricis  (xis  ,  fto  de  curtis  ,  ortalias , 
Tom.  IX. 


c 


D 


I  teyris  ,  vintis  ,  olivttis ,  caflanietis  ,  quet- 
j  ceiis  ,  .Jilvis  ,  virgareis  ,  pratis  ,  pafcttis  , 
ctilus  nhus  vel  incultis  ,  f-o  pijcariis 
de  omaia  g^  tx  omnibus  reitts  quantas 
ubiqiit  in  q-i.':l:bzt  !o:is  vd  voczhf.lis  , 
quas  a  fupraftripto  Caftdlo ,  e  Pojo ,  feo 
Cttrte  funt  pertinentibus  ,  competi  exin^ 
de  w.ihi  de  duos  portiones  quartam  por~ 
tionem ,  quas  mihi  per  duo  cartulae  fcri- 
ptae  funt  manibus  Ugoni  &  Vuidoni 
Notavii  Domni  Imptretoris ,  ex  compa- 
rationem  opvcnit  ab  Ugo  d^'  ad  Hen- 
rJcus  germani  filii  bonae  mennoriae 
U^hicioni,  qui  fuit  Marchio  .  Jam 
didam  meom  portiontm  dt  prtdi&i  re- 
bus  in  jara  dicJo  loco ,  &  qualiter  mihi 
a  fuprafcripti  germani  per  memoratae 
cartulae  eft  comparatione  opvenit ,  &  in 
cartult  ipfe  continere  dinofcitur  ,  ipfa 
veto  meam  portiontm  eteindt  integram 
cum  inferioribus  ^  fuperioribus  tarum , 
feo  cum  accffionibus  ii^  ingrefforas  fua- 
rum ,  &  cum  f(;prafcriptae  cartulas  & 
moniminas  ,  fto  exemplar  exinde  perit- 
nentes ,  quas  vos  exinde  abere  &  ofltn- 
dirt  potueritis ,  tibi  omnipotenti  Deo  , 
air  EccUfiae  ,  &  Fpifcopatui  Sanffae 
Mariae  offtro .,  dono  ^  cedo  ,  trado ,  ut 
fint  iure  p*op>itta*io  ncmine  a  ptaedt- 
cla  E^cltfia  &  Epifccpatui  abixdi ,  te- 
A  a  nendi , 


nendt ,  ajendi ,  caufandi  a  pars  p/ae- 
di&ae  Ecclefiat  omni  tempore  illo  Epi- 
fcopm  ,  qui  ibidem  pro  tempore  fuerit , 
vtl  jlvocsto  praedi&ae  E:clefiae .  Et  fi 
quifcunqut  de  hertdibus  meis ,  aut  ali- 
qua  perfona  pro  noflro  ingtnio  contra 
ane  cartula  offerfionis  venirt  tentaverit , 
aut  tam  infr^ngtrt  vel  difrumpere  qut- 
fierit ,  per  nos  met  ipfos  ,  vel  per  ulla 
noftraque  fumittente  perfona ,  cui  nes  eas 
dediffemus  aut  dederimus  pro  quolibet 
ingenio  ,  fpondeo  ego  ,  qui  fupra  Vberto  , 
ttna  cum  meis  eredibus  ^  componere  a 
fars  praedi:1ae  E:clefiae  &  Epifcopa- 
tui  San&ae  Mariat  ^  ptnam  aureuui  o- 
ftimum  Libras  ctntum ,  €?"  prttdi&a 
rts  in  duplum  in  ftrquidtm  leco  fub  e- 
ftimationtm ,    qualis    tunc  fuerit  y    quia 


B 


R      P      T      A  574 

in  tali  hordinem  ane  cartuta  cfftrfienit 
Cunradus  Notarius  ~  Domni  Imperatetit 
fcribere  rogavit . 

u43um  fera  jufla  muro  ifiin  Civitn- 
tis  prept  fluvio  ^rno . 

Signum  »Jt  manus  fuprafcripti  Uhtf- 
ti ,  qui  ac  cartula  offerfienis  fieri  regavi , 

Ego  Bonitie  Judtx  fa:ri  Palatii  fmk- 
fcripfi . 

Signum  4^  tnanus  Raimundi  fili» 
benat  mtmetiat  Btriti ,  ttftis  . 

Signum  tf»  tnanus  Martini ,  Jilio  /•- 
ianni ,  ttftis . 

Signum  «Jt  manu  Benfilii  fiHo  honat 
memoriae  Bonitii  ,   teflis . 

Ege  Cunradus  Netarius  Demni  Int» 
ptratorit  pefl  tradita  etmpltvi  ^  dtdi » 


Oblatio   Caftelli  8e  Podii   Nuvolac,  fafla  a  Bonone   &  aliis  Ecclefia« 
Majori  Pifanae,  five  ejus  Epifcopo  Obizoni.  Aano  lO^j^. 


IN  nomint  Domini  ttoftri  Jtfu  Chrifti , 
Dei    tterni .  ,Anno    ab    Incarnationis 
ejus   Mille  Quinquagefimo  None ,  Quin- 
to  Calendas    Fcbruarii ,   Inditione    Duo- 
decima.    SanBo    autem    venerabilis    Ec- 
cltfiat    Cf   Epifcopatui    SanBat    Mariae 
Pifenft ,    ubi     rtunc    Donnus    Oppitio 
Epifcopus    reverentifftmus    preeffe   vidt- 
tur ,    nos    quidtm    Bonene  ,  filio    bonae 
mtmoriat  Jehanni  ,    &    Pandulfus ,  qui 
Contulino    vocatur ,    filio    bonat    tnemo- 
viae    Pandulfi ,    qui    fuit    Notarius ,  isr 
Guntelda    jugalis ,  filia    bonae  mtmoriat 
Sighiti,  quia    confentientes    tnihi  fupra- 
fcripto  vir  meus ,  ubi  es   fecumdum  Le- 
gem     intereffe    videtur    noftra    Lamberti 
Judex  faeri  Palatii ,  a  quibus  fecundum 
Legem  inttrregata  &"  cengnita  fum ,  to 
quod  nulla  mt  paffa  fum    vielentia,  fet 
fura  &  integra  mea    bona  voluntas  fe- 
quemter    ttelidi     paginam    ,     comunittr 
tonftntitntts  mibi  fuprafcripto  vir  tneus , 
ftr  ant   tartttla  offerfienis ,  ftr  animat 


D 


noflrat  rtmtdium  ,  &"  ptr  rtmtdium  e- 
nimarum  omnium  ,  qui  ujus  teptae  rti 
&  adjutorts  eftiterunt  ,  offerimut  tibi 
Deo,  O-  a  praediBa  EccUfia  &  Epi- 
fcepatui  SanBae  Mariae  ,  ideft  nofiram 
pertienem  ex  integram  de  Caftetle  tT 
Pojo  illo ,  qui  dicitur  JSuvola ,  feo  Cur- 
te  de  praediBo  Cafttllo ,  (2^  noftram  per- 
tionem  dt  Ecclefiae  iUae ,  qui  funt  in- 
fra  ipfo  Caftello  tdifi:atae  ,  cui  vocabu- 
lum  eft  beatae  SanBae  Mariae ,  ty  San- 
8i  Michaelis  ,  &  SanSi  Martini ,  (^ 
cum  neftram  pertienem  de  omnibus  rt- 
bus  movilibus  ty  inmovilibus  ,  quat  a 
fuprafcripta  Curtt  funt  pertinentihus .  Et 
efl  ipfo  Caftelh  &"  Peje  feo  Curtt  pe- 
fita  infra  Comitato  noflro  Pifano ,  rtbus 
veib  ipfis  ideo  tam  dt  eafts  &■  rtbut 
donicatis ,  quam  &  dt  maffariciis  cum 
fundamentis  &  omntm  tdificiis  vel  uni- 
verfii  ftbricis  fuis  ,  fte  dt  curtis ,  orta- 
lias  ,  ttrris  ,  vineis  ,  «livttis  ,  cafianie- 
1  tis  f  qutrcttis ,  fiivis ,  virgartis ,  pratis  , 

fa- 


37S 


A  RC  H  IV  1 


fafcuis ,  cutth  d*  febut  vel  ineultis ,  fto 
pifcareis  ,    de  emnia  C^  ex  omnibus  vt- 
bus ,  qunmtas  ubique  in  qualibe  lotis  vel 
vosabulis ,    quae    a    fuprafcripto  Cafletlo 
&   Poje  ,   feo  Cutte  funt  pertinentibus  , 
(omptti    exinde    nobis    de  duos    portionis 
medietatem  ,    quas   nobis    ptr  duo  cartu- 
lae  fcriptae  funt  rnanihus  Vgoni  C)"  Vui- 
deni  Notarii  Domni  Imperatoris  ,   ex  com- 
parationem    epvenit    ad    Ugo  ,     &     ad 
Hcnricus  gcrmani   filii    bonae  mcmo- 
riae    Ughicioni ,   qui    fuit    Marchio , 
■jam  diita  noflram    pottiontm    de    predi- 
di  rtbus   in    jam  diSo  lo:o  ,   ^  quali- 
ter  nebis  a  fuprafcripti  gtrmani  per  me- 
morate     cartule    ex     comparationem     op- 
vtnit ,  &"  in  cartulae  ipfae  continue  di- 
nofcitur  .    Ipfa    vtre    nofiram    portiontm 
txinde  inttgram  cum  inferioribus  &"  fu- 
petioribus  fuarum  ,   fto  cum  acctjfionibus 
t^   ingrtfforas    fuarum ,    ^  cum   fupra- 
fcriptae    cartulae  &  moniminas  ,    feo  e- 
nemplar  exinde  pertinentts  ,  quas  vos  e- 
Mtnde  abtre  &   ofiendere   petuttitis ,    ti- 
bi  omnipotenti  Deo  &  Eccleftae ,  &  E- 
pifcopatui  San8ae  Mariae  comuniter  of- 
ferimus  ,   donamus  ,  cidimus  ,   tradimus  , 
ti/  fint   jure  proprietari»  nomine  a    pre- 
di&a    Ecclefta    d^"    Epifcopatui    abendi  , 
tenendi  ,   agtndi ,   caufandi ,  a  pars  pre- 
di&ae  Ecclefiae  omni    temport   illo  Epi- 
fccpus  ,  qui   ibidem    pro   tempore   fuerit  , 
vet  ^vocato    prediiiae    Ecclefiae .    Et  fi 
quifcunque  de  eredibus    nofirit ,  aut  ali- 
qua    pcrfona    ptr    nofiro    ingtnio    contra 
ene  cartula  offerjjonis  venirt  tentaverit  ^ 


B 


P  1  S  A  N  1;  375 

aut  eam  infrangere  vel  difrumptte ,  qui 
fi  trit  per  nofmetipfos ,  vet  per  ulla  »•- 
flraque  fumitttnte  perfona ,  cui  nes  eai 
dtdiffemus  aut  dederimus  per  quolibtt 
ingenio ,  fpondimus  nos  qui  fupra  Bono» 
ne ,  e^  Pandolfus,  &  Guntelda  juga- 
tibus  comuniter  una  cum  noflris  eredibut 
componere  a  pars  prefatae  Ecctefiai  (^ 
Epifcopatui  SanBae  Mariae ,  ptnam 
aureum  optimum  Lihras  eentum,  d^  prt- 
di&a  res  in  duplum  in  ferquidem  to:o 
fub  efiimatione ,  quates  tunc  fuerit  j  quia 
in  tali  ordintm  ane  cartuta  Cumradus 
Notarius  Domni  Imperatoris  fcrihere  re- 
gavimus  . 

u4Sum  Pifa, 

Signum  fjt  manus  fuprafcripti  Bono- 
ni ,  qui  ane  cartula  offerfionis  fieri  ro« 
gavi . 

Egt  Pandolfus  vero  ipfe  &  Gunttl- 
da  comuniter  confentttntts ,  ir%  ac  cartu- 
ta  offerfionis  ad  nos  fada  fubfcripfi  . 

Signum  ijt  manus  fuprafcriptae  GutHm 
teldae ,  quae  ae  cartuta  offerfienis  fitri 
rogavi . 

Ego  Lambtrtus  Judex  facti  Patatii 
inttrfui  . 

Ego  Enti:us  Notarius  faeri  Lateta- 
ntnfii  Patatii  rogatus  ttflis . 

Signum  <Jf  manus  Rufiicbi ,  fitie  be- 
nat  memoriat  Bonitii ,  ttflis  , 

Signum  ti^  manus  Burelii ,  fitie  t»' 
nae  memoriee   Ftdrighi ,  ttfiis  . 

Ego  Cumradus  Notarius  Domni  Iru- 
ptratoris  pefi  traditam  complevi  ^  i/e- 
di. 


Charta  venditionis  fa6^ae  a  Rainerio,  fiHo  quondan» 
Ughiccionis  Marchionis.  Anno  105^. 


IN  nomine   Domini  nefiri  fefa  Chtifii    E 
Dei  ettrni  .   .Anne    ab    Iicamationis  [ 
ejus  MHle  Stxagefimo,    Decimo    Kaltn- 
das     ./f-tguf}i  ,      Indi&iont     Diwiecima 
Matitftjiit  fum  ego  Raincri ,    fiUo  bo- 


nae    memoriae    Ughicioni ,    qui    fult 

Marchio  ,    quia    ptr    anc  cartula  vinde 

^  trado   vehis   Vuide  fitio  ittm   Vuidi  f 

I   &"   Lanfredi   filio    bonae    memoriae  .An- 

'  geldi ,     idefi    meam    portionem    ex    intt- 


A  a   2 


gr**>* 


""^17  E      X      C  ^^E 

grani    dt    Motite  &  Pojo ,   f:a   Caf::lio    A 
iilo  ^    quae    tffe    videftn  ^  i^  efl    pofttas 
in  loco  ,  quae    nominatur    Muvila  ,    ubi 
Ecdefia  SanHae  Mariae  ,   c^  Sartcli  Mi- 
ehaelis  ^fcangelis  ,    feo  *  Saa:ti  Mar- 
tini  efl  conflruSla  &  edificata ;   feo  vln- 
do  C^    trado    vobis    idefi    tntam    portio- 
iisya  ex    integrerA  de  Curte  &   fts  iUae 
Kiajfaricici- ,   quae  f»nt  pcfiics   infra  per- 
tinentia  de  prediBa  Nuvila  ,    vcl  in  e-     B 
jus   finihus ,  Rtbui    vero    ipfss ,   fto    de 
curtis  ,   ortalias ,    terris  ,    vineis  ,    clivt- 
tis  ,  caflanietis ,    qttercais  ,    filvis  ,  vir- 
gartis  ,    pratis ,    pafcuis ,    feo    pifcareis  , 
d^  flnminibus  ,    &  Ecclefiis ,  &  cultis 
vtl  incultis ,   fivt    de    movile  vtl  imno- 
bile ,  fso  quae  fsmDventilsus  tam  de  fer- 
vos  qnam  C^  ds  anciltas  rneas ,  Ji  ve  dt 
notriminibus  n:eis  majoris    vel    tninoris , 
competi    exinde    r/ti/ji    di    pndi&o    Pojo 
&  Cafltllo,  feo  dt  ja»  dida  Curtt    & 
res  •,  ficut  fupcriut  legitur  ,  tcrtiam  por- 
rionem    ex    inttgrem.    Tpfa    vero    fy.eatn 
porsiof.em   exi^ds    integra  cmn    inftriori- 
fsiis  &  fupttioribus   fais ,   fto    cum  ac- 
izffxcnfbiis  C^  irygrejforas  fuaiuAi ,    vobis 
eas   vindo  &  trado.   Pyo  quibtts  ad  vos 
rsctpit    mtrito    uncit    trcs    de    au>o    per    D 
Libras    trecentttm    viginii    in    prifinito . 
Mnde  vepromitto  egt) ,  qni   fifpia  Raim- 
u  ,    ttna    cum  tntis  ertdibtiS  vohis  ,   ^f' 
fzpva   Vuido,   fio  L^infycii ,  vsl  ad  vt- 
flris    htredibus  ,    atit    eidtm    omni ,    cui 
vos  fuprafcripta  mea  venditio  dtderitis  , 
vti    abtre    dtcreveritis  ,    ut   fi    not    eas 
vobis  aliquando  tempo/e   in  alicho  exin 
de    intentionavtfimus  >    aat    retoUi    vtl 


R      R      T      A  3;?  8 

fupaagi  quefitrthias ,  tios ,  vel  ilis  oir.o , 
lui  nos  eas  dcdiffcmns  aut  dederimus 
per  coUibtt  ingcnio ,  &  ft  nos  exinde 
autotes  dare  volueritis ,  ^  eas  vobis 
ah  onnis  omints  deftndere  non  petueri- 
r/ius ,  &  non  dtfenfavtrimus ,  fpottdi- 
mns  nos  vobis  ccytpontrt  ftt-prafcripta  mca 
vtndiciio  in  duplum  in  ftrquidtm  lo:o 
fub  tftimationem ,  quales  tUHc  futrit  . 
Sic  tamtn  fi  nos  t»inde  auciores  ntc 
dtftnforts  qutrtrt  ntc  dare  nolusritis , 
licentiam  abtatis  ahfque  nofira  perfona  , 
fit  v:flra  futrit  voUmtas  ,  exinde  caufas 
agindi  ,  refponftm  redendi ,  finen  pa- 
ntndi  ^  modis  onnibiis  vobis  eas  dtfen- 
fandi  cum  cartula  ifia ,  vel  qualiter  jn- 
fta  legem  mdius  potueritis ;  quia  tn  ta- 
li  ordine  anc  carti.la  L-tnfrar.cus  Nota- 
rius   .Apoftolicae  Sedis  fcribere  rogavi . 

.^ilttm   loio  &■  finibits  Nuvila  ,  pto- 
pe  jtiprafcripto  C^fisUo  . 

StgnttJ.ii^   mnntts  fuprafaipti  RatKe- 
ri  ,   qtti  anc  catttda  fi'.ri  rogavi . 

Ego  lidebrandiis  JuJex  Domni  Im- 
ptratoris  fubicripfx.^  ■^■Ci 

Sigftus  *^  tKantis  ^Rafignani  ,  filia 
bonae  memarias  Lar.iolfi ,   ttftes . 

SigKtis  ^  manus  Ugbi ,  filio  bonat 
mcmoriae  Opiti ,   tifits  , 

S;gnu:  li^ .  *^  maei:i  Carbcni  iir  Vui- 
nieiiii ,.  geymcKi ,  fii;o  Lonae  tiitmoriat 
Snriihdii ,   ttflts  . 

Sigiitis  jjt  manns  P^gani  filio  Vtti- 
di  ,  tcfles  . 

Ego  Lanfrenctts  Notarius  ^pofioiicae 
Sedis  poft  tradita  complevi  iS>'  dedi  . 


Donatlo  fa£la  Monafterlo  S,  Mlchaelis   in  Martuli,   ejufque  Abbati 

Johannl  ab  Alberto  Marchione,  filio  quondam 

Obizonis  Marchionis.   Anno  io5i. 


N  nomine  Domsni  Dci  ettrni .  sArtnt 
__  ab  Incarnatione  Do.mni  noflri  Jefu 
Cbriflf    Millefiftno     Sexagefimo     Primo , 


E  Tertio  die  intrante  Mtnfe  Febniarii , 
Ir.diBione  Quavtadecima  .  Monaflerlo 
Saii6li  Michaeiis  Archangeii,  fiito  lo- 

co . 


B 


379  A  R  C  H  J  V  I 

(0,  qut  di:huy  Martuli ,  ubi  nunc  DoiTi-  lA 
nus  Johannes  Abbas  prtcjfe  vldcttir  , 
ego  quidtm  Albertus  (i)  Marchio , 
filio  quondam  Opithonis  Marchionis, 
qt*i  fuit  gtnitor  mcus ,  d:  lo:o  Gf  R'- 
gno  Langtbardiac ,  qttia  profcjfas  fum 
ex  natione  mea  L;ge  vivere  LnKgobar- 
fiorum  ,  cffcrtor  &"  donator  ipftus  Mc- 
na/lerii,  prijens  prefentisus  dir.i:  Qtti- 
fquis  in  fandis  ac  vtnsrahilibus  io;is 
tx  fuis  aliquii  contulttii  rtbus  ,  j:tuta 
t/^u&oris  vecem  in  bo:  Saeculo  cintu- 
plum  accipiet ,  &"  infttptr ,  quam  mc- 
lius  ifi ,  viiam  po/Jiisbit  etcrnam .  I- 
dcaque  ego  ,  q:si  juper  ^lbtrius  Mar- 
cbio  dono  &  off:ra  ad  prediclum  Mo- 
nr.fl:*iiim  ,  ad  jura  prop'ietatis  haben- 
dttm  ,  meam  portionem  de  Curtibus  , 
Caftris ,  &  CaptUis  ,  in  quo7ttn:unqtte 
bonore  San&orum  coiifccratxe  /itit ,  ^ 
sn  omnibus  rebus  territoriif  tam  doni- 
eatis  ,  qu^/n  (^^  de  Kia^fariciis  jttris 
mti  ,  i^  quat  fucrunt  juris  quondam 
ejufdem  Ginitoris  mei  .  Et  funt  poftti: 
in  locis  cif  fundis ,  quae  nuncupantur 
Fitricle  ,  Bmciola ,  Capa.^nuli ,  Furcu- 
li,    Cejiar.o ,    Fico ;  &  ds  rebus   meis  , 


P  I  S  A  N  }.  380 

ram ,  ut  ab  ha:  die   ;>j  ecdoyt  Mor-icjie- 

rio  doiio    '&    cfftfo  ,    &    pc/    prtfinttm 

offer/tcnis   ad  proprictarium    j-.ae  ibidtm 

h.".bendii"ii    confirmo  ,    facitnit.r.i    exinde 

ad  parttm  prediiii  Monafierii  ,    aut  cui 

p.-irs  ipfti.s  Mcnaficrii  dederit ,  fii  cm- 

ni  mca ,    &    de    btredibut    msis  ccntra- 

diclione ,    p,o    merccdc  t;''   nmtdio    ani- 

mae    ejufdim    Opishcnis    Gtnitofis    ir.ei  , 

C^  r/ieat .  Qxidtm  cxpcndeo    atque    pro- 

r/iitto  me  ego ,  qui  fupra  u4lbtr!us  M.:r- 

chio ,  tina  cum  meis  heredibus  ,  tibi ,  qai 

ftsptr  Jobanni  tAehati ,    ad  pattem  pre- 

dscJi    Mone/jirii ,    tuifque    fticafforibus , 

dstt  cui    roi  ^    vel   pars   prediiii  Mona- 

flerii  dtderit ,  iflam  cfftrftonem  ,    quals- 

ler  fuperius  lcgltur,  ab  omni  contra.ii^in- 

ti    homine    dtftnfare    dibtarrAiS  .    Et    ft 

C    difendere  nc^t  potuerisr.us ,  aut  f:  aliquit 

]  tKinde  pro  qi.o-vis    it^gir.io    ittdt   fubira- 

i  here  quefterimus ,   tu;^:  i  i  duplnm  tade<n 

I  offertionem  ,  ut  fupra  legitur  ,  vobis  ad 

j  partem  predicli  Momjltrii  habfndttm  in 

co-r,ffM:libus  lccis  ,   aiit  cui  pars  prediili 

\  Msnaficrii     dedsrit  ,     reflltuamtn  ,    ftcut 

I  pfo  ttmpore   fiterit  rnctiorata    aut  valr.t- 

I  rit  fub  exiimatione .   Hanc  enim  cartam  , 

quae   funt  po/itis   juxta    fiuviur/i  ,  quae  l^    offeriionis    m:ae    paginam  ,    Sigtfrsdum 

Notariutn  f.tcri  Palaiii  fcribirs  rcg.ivi , 
iri  qtia  j'.i'ier  confirtKayis  ,  ttjlllus ,  qiti 
el/iuUrun;  ,   rohorandam. 


vocatur    H:ra  ,     tar/t    infra    Curtes     & 

Ccft'a  ,  qua^n  &  de  foris ,    psr  fingttla 

dualicuntjue  lo:a  pofjtae  fnnt ,  i^   invt- 

iiiri  potuerint    infra  Cc/tiitatu  Lucenfis , 

iir    Pifenfis ,     &•     Vuherrenfis ,     &     ds 

tr.tis    juris    rtbus    ad     tneam    povtiontm 

dt  fuprafcriptis    Curtibus ,    d'^    Caftris  , 

<y'    Capellis  ,    i/ifra    eojdtm    Comitatos  i       fitii  roga-ji . 

pirtincre    tffs    vidstur .    In    ha» 


HaGnri  infra  Cafirur.t  Csule  Ma- 
jore  (a)  felfcitef  . 

Signum  i^  mantts  fuprafcripii  .^lher- 
ti ,  qai  h.tn:  cart.'.-n  offtrfonis   t:t  f:ip;a 


autem 
predi&a  offertienc  de  fuprafcriptis  Cur- 
tibus ,  Cafiris ,  d^  Capellis  atque  omni- 
bus  rebus  territoriis  juris  mci  ,  quatiter 
comprehtnfum  ,  vil  fuptrius  di8a ,  ana 
cum  acceffionibus  i&-  ingreffibus  tarum  , 
fcu  cum  fuperioribus  c^  ittftrioribns  fia- 

Placitum 
0)  De  hoc  ipro  Albsrttr  Marehione  Ohizonis  Marchicnis  filio  sg\  e°o  P.  I.  C?.p.  XXV* 
Antiquit.  Eftenf.  is  enim  Progenitores  eofdem  habuit,  quos  Linea  Ertenfinm  Marchionum' 
(2)  In  quod  Oppidum  Eflenfibus  quoque  Marchionibus  luum  jus  fui/Te,  olkndi  P.  I. 
Cap.  Vir.  Antiquit.  Eaenf. 


Sign-.ifa  tiianlb-.cs  >Jt  *Jt  tj*  ^raimun- 
di  ,  &  O^enis  ,  fei4  ^dam ,  Isgera 
Langobai-dorum  viventes  ,    rogati  tefles  . 

♦^  EgB  qui  fuper  Sighifrtdf.s  Nota- 
ritis ,  fcriptor  hujtts  eartam  offsrfionit , 
po/i  traditam  ccmplevi  &  dcdi . 


l%l 


p 


^%t 


Placitum  a  Godefrido  Marchione  &  Duce  Tufciae  habitum, 

in  quo  Widoni  II,  Epifcopo  Pifano  poffeflio  quorum- 

dam  bonorum  reftuuitur.  Anno  io6^. 


DUm  m  Dei  nomint  Civitatt  Pifa 
in  Palatio  Donini  ImptYotoris  in 
juitcio  ttfediffet  Domnus  Gottefredus 
Dux  &  Marchio  at  caufas  audiendas 
ec  deliberandas ,  rtfidtntibus  cum  eo  Ber- 
nardus  (i)  Popolonienfis  Epifcopus  , 
Ugo ,  &"  alio  Ugo ,  e^  Tbeodericus  ,  & 
Vuido  y  &  Gandulfo  ,  ^  VutUelmus  , 
&  Ttudicio  ,  &  Stfmundo ,  &  ^lier- 
te ,  Judicibtif ,  Uao  Vkecomts ,  Tcudici 
Comcs  ,  Vitalfridi  filio  hone  mtmorie 
iArdingbi  y  Ramucci  filio  hont  mtmorit 
Vuidi ,  Lamberto  filio  bone  mtmorit  Ro- 
landi  ,  Bttitio  filio  bone  mtmorit  Bcr- 
nardi ,  Cbamradu;  ,  Efimundo ,  Gbtrar- 
do ,  Ugo  ,  Pandolfo  ,  Enrigo ,  Romanus 
Hotarii ,  Ildtbrando  ^  Cunitio  getma- 
«i  filii  bone  memorie  Balduini ,  Contu- 
lino  filio  bone  mtmorit  Palidolfi ,  U^o 
filio  bcne  memorit  Teptrti ,  Ruflico  fi- 
lio  bone  tntmorie  Domtnicbi ,  v4lhitio  fi- 
lio  bont  memorie  Petri  ,  Leo  filio  bone 
mtmorit  BentdiBi ,  Marignano  da  Fa- 
fciano  ,  Teudinus  Chricus  tr  Miffo  Dom- 
ni  Regis ,  &"  reliquis  plurts  /  ibiqut  to- 
fum  prefentis  ad/lans  Vuido  (i)  Pifa- 
nus  Epifcopus  una  cum  Eritio  ^voca- 
to  juo ,  eepit  dicere  .•  Abeo  &  teneo 
ad  partcm  Ecclefic  Epifcopatui  San- 
6le  Marie  Pifenfis  proprictario  no- 
mine  duas  portiones  intcgras  de  me- 
dietate  dc  Caftello  &  Pojo  illo ,  que 
dicitur  Colle,  cum  Ecclefia  illa,  cui 
vocabulum  cft  beati  Sanfti  Stephani , 
&    San6ti    Donati ,    ibidem    conftru- 


£la,  cum  duabus  portionibus  de  in- 
tegra  Turre ,  que  infra  ipfo  Cafteilo 
eft  edificata  ex  partc  occidcntali ,  & 
cum  duabus  portionibus  integris  de 
Curte  illa  donicata  ,  que  ad  fupra- 
fcriptas  portiones  dc  predifto  Caftel- 
lo  &  predifta  Ecclefia  feo  Turre  funt 
pertinentes,  cum  omnibus  rebus  cul- 
tis    vcl    incultis,    cafis    vel    caflinis  , 

B  filvis ,  &  pratis ,  vel  pafcuis  ,  que 
ad  fupralcripta  portione  de  predifta 
Curte  &  Caftello  feo  Ecclcfia  funC 
pertinentes,  quas  quondam  Ildebran- 
do  filio  bone  memorie  Alcheri  per 
cartula  offerfionis  dedit  predifte  Ec- 
clcfie  Sanfte  Marie  Epifcopatui  ,  & 
ipla  cartula  fcripta  eft  manu  Bernar- 
di    Notarii    Domni    Regis  .    Similiter 

C  abeo  &  teneo  ad  predi6le  Ecclefie 
Epifcopatus  partem  proprietario  no- 
minc  omnibus  cafis  &  caflinis ,  ter- 
ris  ,  &  rebus  cultis  &  incultis  ,  fivc 
Ecclefia  cum  omni  fua  pertinentia  , 
quas  predi£lo  Ildebrando  filio  bone 
memorie  Alcheri  abuit  &  tenuit  in- 
fra  Curte  &  Caftello  de  Lari  ,  vcl 
in    ejus   finibus  ,    &    ipfe    per    cartu- 

D  lam  offerfionis  fcriptam  manu  predi- 
£li  Bernardi  Notarii  dedit  prcdifte 
Ecclefie  Epifcopatui  San£te  Maric . 
Et  fi  es  aliquis  omo,  qui  adverfus 
predi£ta  Ecclefia  ,  vcl  nos  ,  aliquic 
agere  vel  caufare  inde  vult  ,  paratus 
fum  hic  veftris  prcfenMis  cum  eo  ad 
(  rationem  ftandum ,  &  legitime  finien- 

dum. 

(i)  Popaloniae  five  MafTae  Epifcopu!!,  qui  diligpntiam  Ughellii  effu^it . 

(2)  Secundus  hujus  nomini';  inter  Epifcopos  Pifanos.  Eum  ab  Anno  io($^.  ufque  ad 
1377.  eidem  Ecclefiae  pracfuifTe ,  tradit  U^hellius.  Ego  ipfum  invenio  Anno  1061.  in 
aa  Cathedra  fedentem  .  Tabulas  quippe  vidi  fcriptas  Anno  Pifano  ab  incarntuonts  ejus 
Sexa^efimo  fecundo,  O£iavo  decimo  Cal.  Settenl/ris,  Ind.    Quartadecima .   Qui   Annus  noi>i« 


3«3 


A  R  C  H  JV I 


dum  .  Et  tum  taiiter  iffe  Vvido  Epi- 
Jcopus  una  cum  %4vocato  fuo  retuliffet  ^ 
&  nullut  fe  appreftntaffet ,  tunc  ipfe 
Domnus  Gottefredut  Dux  &  Marchio 
fer  fufiem,  quem  in  fuis  detinebat  ma- 
nibus  ,  miftt  bannum  Domni  Impetato- 
ris  fuper  jam  diSo  Epijcopo ,  ejufque 
t/fvecato ,  &  fuper  eifdem  rehus  in  Man- 
eufes  aurees  duo  millia ,  ut  nuUum  qui- 
slibet  eme  ,  magna  vel  parva  perjona , 
predi&e  Ecclefie  Epifcopatus  partem  , 
neque  prediite  Epifcopus ,  vel  fuus  Suc- 
eeffore  fine  legali  judicio  divtjiire  aut 
inquietare  prefummat ,  Qui  vere  fectrit , 
frediBa  due  milia  Mancufes  aurees  fe 
agnefcat  effe  cempefituros  ,  medietatem 
Imptriali  Camere ,  medietatemque  predi- 
Hi  Vvidi  Epifcepi ,  fuifque  Suecefferi- 
bus  .  Et  in  eo  modo  finita  eft  caufa  , 
ttntie  banc  netitia  per  fecuritatem  &  fu 
Huram  oftenjionem  eidem  Vvidi  Epifce- 
fi ,  fuifque  Succeffortbus  oflendendam 
fieri  juffit. 

Q^iidem  &"  tgo  Vvide  Notarius  Domni 
M.tgfi ,  ex  juffione  fupftfcripti  Domni 
Gottefredi  Dun  &  Marchio ,  fee  Judi- 
tum  ammenttionem ,  fcripfi  .Anno  Domi- 
nict  Incarnationis    MtUefime  SeKagtfime 


A 


B 


P  J  S  A  ^  1,  3?4 

OBavo  ,  Fridie    KalenJas  Stttmbns  In- 
diciiont  Quinta. 


+ 


»Jf  Ego  Ugo  Vicecemis  inttrfui. 

Ego  Thtodericus  Judtx  facri  Palatii 
Lateranenfis  interfui  . 

Ego    Gberardus    Notarius    ufpefiolies» 
Sedii    interfui  . 

Ege  Teudicio  Judex  facri  Palatii  /'»»- 
terfui  , 

Ege  Comradus   Notariut    Demni  Im^ 
perateris  interfui . 

Ege    Glandolfo   Judex   facri    Palatii 
interfui  . 

Ego  ^bertus  Judex  faeri  Palatii  /«- 
terfui  . 

Ege  Sigifmundus  Judtx  facri  Palatii 
inttrfui  . 

Ego  Romanus  Notartut    Domni  Rtgi 
ibi  fui  . 

Ege  Erimundus  Notarius  Domni  Int' 
ptratorit  ibi  fui . 


Fundatio  Gollegii  Canonicorum ,  hSiz  a  Widone  II.  Epifcopo 

Fifano  in  Ecciefia  San6li  Petri  ad  Vincula  in  Urbe 

Pifana.  Anno  1072. 


IN  nemint  Domini  neflri  Jtfu  Chrifli 
Dti  tttrni.  v4nno  ab  Incarnationis 
tjus  MiUtfimo  Septuagefime  Secundo . 
Qttetitns  iUa  s  fidelibus  ^  religiefis 
vitris  poflulamus ,  que  ab  tquitatis  ra- 
tiene  nen  difcrepant ,  nen  folkm . . .  iunt 
frebibtnda  ftu  refpuenda,  vethm  ttiam 
libentfffime    ^  defideratiffime   funt  con- 

ctdenda .   Et fecunditm  diiia  fan- 

Borum  Patrum  epcrtet ,  omnes  Ciriflia- 
ni  nominis  prefeffores  /uftt  i^  pie  vi- 
vere,  tnaKmt   verb    Sacerdetts    &  ttli- 


D 


ques  Dei  miniflros ,  quibus  Popului  e- 
jus  comiffus  efl ,  ut  eerum  exemplis  ex- 
citetur  ad  meliora  j  ego  Vuido  fan£le 
Pifane  Ecdcfie  Epifcopus ,  una  curn 
Clericis  &  fidelibus  noflris ,  previdi  tT 
difpofui ,  Deo  annuente ,  canonice  erdi- 
nart  Eccltfiam  Sanlti  Pttri ,  qut  ttici- 
tur  ad  Vincula ,  fitam  juxta  hanc  Ur- 
bem  Pifanam  ,  junta  fiuvium ,  qni  ^Ar- 
nus  dicitur .  Quaprepter  in  Dti  nemine 
eligimus  dir  erdinamus  in  ipfa  Ecclefia 
Sanili   Pttri,  ftt  efl  /uris  Epijeopatm 


H«- 


385  E      X      C      E 

tioftfi ,  talcs  &  talis  Presbtttros 

ci'.Floye   Domini   chiuaps caiJO»ice 

Jtu  tegularitcr  vivant ,  pto  ut  oportu 
nitas  dcderit  juxta  qualitatem  &  pcjft- 
bilitatem  io/ius  loci ,  canom:e  obcdia-.-.es 
Dv.hi  ,  mtifque  Juccefforibus  .  Q^iiim  e- 
tiam  ex  nojlra  dtvotione  largimnr  jxm 
di&am  Eccle/tam  cum  adjacenti  fibi  Ci- 
miterio ,  &  cum  ontnibus  ptrtintntiis  & 
ad/.tcenxiis  ft*is  ,  fta  cum  univerfis  re- 
b:is  ,  qjt  ipfi  Ecclefie  modo  pertintrt 
'Uidentttr ,  aut  in  antea  adqttifita  efl  , 
auas  ibi  Doynlims  dederit .  Eo  vdclicct 
oydine,  ut  ipfi ,  &  fuctfforcs  eorum  cuni 
cm;;ib'us  fecum  bnbitantihus  Itbere  & 
tjtditt  jam  diBam  EccUfiam  cttm  omni- 
biis ,  qn:  predlkimui  ,  integre  ttneant 
^  pcjjideant ,  icy'  ibi  bsbitent ,  remsta 
cmni  ntchfiia  Z!^  inqaittttdins  ncftra  , 
nfifirorutyiqu!  fucce[fortim  .  Volumus  cnfKi 
aSr  firi:ii:er  conflituimus  per  hujus  nofiri 
paginam  decreti ,  ut  non  foh.m  jam  di- 
Hi  Clerici ,  &"  illorum  fttccefjores  cum 
omnibus  fuis  cobahitatoribtis ,  fi:ut  di- 
Hum  «/?,  hitbeant  O"  temant  memora- 
ism  Ecclefiam  cum  omni  fua  periinen- 
tia ,  jufita  prcjttum  modum ,  Jed  ttiam 
fimiliter  omnes  illi ,  qui  in  jam  diSia 
Ecclefia  ordinals  fuerint ,  &  comuntm 
vitam  diicere  voluerint ,  ^  canonice  , 
ficut  diHum  efl ,  vlsterint ,  ^  obedit- 
rint  mihi  ,  meifqae  fuccefjoribus .  Si  quis 
auttm  Ordinarius  {l)  dt  fepe  di&a  Ec- 
clefita  deinceps  in  antea ,  Dei  judicio  , 
dt  hoc  Jeculo  migrarit ,  e^  talis  Cltri- 
cus  inventus  Juerit ,  qui  moribus  &  cf- 
ficio    utilis    vidtatur   prtdiclt    Ecclefie , 


R      P      T      A  385 

A !  '//««»  taltm  confiimmus  ,  &  omtti  fist* 
bilitatt  confirmamus  fitne  rnala  intentlo- 
ne  ordinari  a  proprio  Epifcopo  in  lo:o 
dtfun&i,  abjque  pretii  vtl  uUius  mttne- 
ris  acceptione.  Sed  fi  de  his ,  que  Jupe- 
rius  Ju/}t  numtrati,  aliquis  ulcra  mo~ 
dum  fuptrbits  contra  fuum  Epifcopum 
txtittrit  ,  &  tertio  admonitus  fecundhn 
Domini  prtceptum  ,  ab  incepto  malo  non 
B  ctjjavtrit,  fiit  in  poteftate  Jui  Epifcspi 
Jaciendi  de  illo  tali  quidquid  voluerit  ^ 
tamen  Jscundum  precepta  Jan&ontm  Pa~ 
trttm.  Ut  auttm  hic  nofira  dccreta  & 
conftttuta,  que  dt  me  &  meis  fuccejjo- 
ribus  Jupirius  dicla  Jtint ,  fitmiter  i» 
perpttuo  maneant,  volumus  &  decerni- 
mus ,  atqiic  cum  omni  firmitate  co^fii- 
tuimui  ,  ut  ntdli  liceat ,  ea  umqu£\>t 
malo  ordine  iifringere ,  aut  violare ,  Un- 
de  fit  q:tis  Epifcopus ,  aut  quslibtt  r/:.t- 
gna ,  parvique  perfona  mimaratam  E.- 
clefiam  cum  omnibns  rebus ,  que  ibi  funt , 
aut  quai  in  antea  ibi  Dominus  dedtrit , 
atque  cum  omni  psrtinenlia  fua  ab  to 
minifterio  c^  opere  ,  ad  qttod  tam  con- 
j  crjjimus,  Jsi':tra^eyit  ,  vel  malo  ordint 
1  ttiierit ,  aut  invaferit ,  Jeu  de  o>dinatit- 
D^  ne  Cltricorum  alittr ,  qudm  diBum  eft  , 
fecerit ,  componat  auri  optimi  Libras  cen- 
tum ,  medietatem  Camtrt  Domni  Papae , 
i^  medietatem  illis ,  quibus  in/uria  il- 
lata  Juerit  ,  (if  snjuper  perpetuo  ana- 
thcmate  irretitui  ,  omni  tnalediclioii  Jub- 
/aceat .  Ut  autem  hec  verius  eredantur , 
manu  propria  Jubfcrihentes ,  <^  Sigitli 
noftri  prtjfione  firmantes  banc  paginam 
roborari  decrcvimus  . 


Definitio  litis  fa£^a  ab  Hugone  Vicecomite  ex  juflu  Beatricis 
Duciffae    Tufciae.  Anno  1077. 


N  Chrifii  nomine .   Brev: qua- 

liter    propt    Civitattm    Luca     intus 


I  Palatium toris  prtftntia  bonorum 

I  Judicum ,    &    honeftorum    viritum  ,    qui 

fub- 

(t^  Tdeft  Canonicus .  Mediolanenfis  Metropolitanae  Canonici   codem   adhuc  nomine 
donantur . 


387  ARCHl/ 

JuhUj-mrftuV .........   conufiabitur    inttr 

Abbatem  de  Campo  Majore  ,  & 
geKfratlonttn  dc  Lopis  dt  tcrra ,  que  e/i 
in  Vedano ,  atque  in  ejus  cohertntiis  & 
finibus.  Citm  dm  prediBa  lis  ventliata 
fuijftt,  nec  ad  finem  deciuceretttr ,  ad  hoz 
dtverunt ,  &  ary-he  partts  »no  conftnft* 
husiaviru>tt  ,  ut  jurejurartdo  ipfa  ln 
finem  accipft.  Tunc  Comitiffa  Bea- 
trix  (l)  vii.t  Jua  veliquit  in  todein 
plactto  Ugonem  Victccmitem  PifanuM  ad 
diffititndam  ipfam  litem ,  qttia  hominti 
de  Veslano  trayst  de  (ua  potefiate ,  &" 
tes  bsne  noverr.t  dijuiicare ,  &"  quoynm 
fi  i'S  recipere  vel  non  reciprre  poffst  , 
Tunc  elegit  duos  viroi  hone  fiiei  Boni- 
thum  i^  Jobanntm ,  &"  ta&ti  facrofatt- 
£iis  Evangeliis  /uraverunt ,  quoi  de  il 
la  terra ,  unde  lis  trat  inter  ^hbattm 
dt  Campo  Majort  &"  gsaerationem  de 
Lofii ,  ifec ,  quoJ  fer  vtritattm  fctHtur , 


B 


C 


P  1  S  A  N  1:  3S3 

rtcordarttur  publice  i;t  prefentia  V^onis 
Vicecomitis  ,■  quando  esi  jnq-.urcret .  Irs- 
qtiiflti  funt  recordati  i»  eodem  Placiio  , 
quod  fctehatit ,  &"  audierunt ,  generatism 
ntm  de  Lopis  habuiff^  ab  Eccltfia  San- 
&i  Pttri  de  Campo  Majort  de  illa  ter-' 
rs  ,  unde  modo  lis  erat  intev  prefatum 
^bbatem  &"  generatlenem  de  Lopis  ad 
penfiottem  quatuor  denariorum  monflran' 
di  &  non  dandi .  Et  hoc  tncdo  fiitita 
efl  lis  prefentia  Gitidi  Jtiiicis  ,  &  Sa- 
piibonis  ,  Signortiii ,  Johannis  ,  Sigrf^i!-' 
di  ,  Jttdicibuf ,  Sefmuttdi  Cau/idici  Pl" 
fani ,  Uhalii,  lidtlfratidi  y  Btnni ,  i^ 
reliquorum . 

^itno  Dominice  Inesrtiatienes  Mille" 
fimo  Sfptuagtfi>no  Stptimo ,  Menfe  Ma- 
dio.   Indtiiwnt   XV. 

Ego  Scnjortclus  Judis  De«am  Im^t» 
ratoris  ibi  fui , 


Charta   Gerardl   Epifcopi,   fundantis   aut   confirmantis  CoIIegium  Ca- 
nonicoiutn   ia  Ecclefu  S.  Pefri  ad  Vincula.  Anno  i^Hi, 


IN  nomine  Domim  ttojlii  Jtfu  Cbrijli  D 
Dti  ettrni .  Jlnno  ab  Incarnatione 
ejus  Mdleftmo  G^ogtfimo  Stcttndo .  Que- 
tiens  ilta  a  fidtlibtis  &  rtligtbfss  viris 
psflulamus ,  qttae  ab  aequitatis  ratione 
««t»  difcvepant ,  non  folam  a  nobis  non 
funt  probibcnda  jeu  refp:ienda ,  verli^^t 
ttiam  libtntiffimt  &  dtfidtrantifjiyne 
tvHtedenda.  Et  ideo  quia  jtcundii'»  di- 
Ba  Sanflorum  Patrum  cportet ,  omnss 
Chrifiiani  nominis  profffoyes  jufle  &  1 
pie  vivtre ,  tnanimi  vtti  Sacerdotes  &  \ 
reliquos  Dti  Mtnifires  ,  quibus  Populus 
tjus  commijfus  tfi  ,  ut  torum  exemplis 
txcitetur  ad  mdiora ;  ego  Gerardus  fan- 
ftae  Pifanae  Ecclefiae  Epifcopus  una 
Tont.   /X 


cmn  Clevlcis  &  fiiflibus  noflris  ,  pras- 
vidi  &  difpofui  Dto  anauente  canonice 
ordinare  Ecci^fiam  Sancli  Petri ,  quas 
di:itur  ed  Vmcula  ,  fitam  juxta  hsns 
Utbem  Pifanam  juxta  fluvium ,  qui  ^r~ 
n:ts  dicitur .  Qjtaoropter  in  Dsi  ncmine 
tligimus  &"  ordinamus  in  ipfa  E.clefia 
Sandi  Pctri ,  quat  efi  juris  Epifcopatut 
Hofiri ,  Ccrbum  Presbiteram ,  &  Prt- 
shitirum  Petrura  ,  <^  ciios  veligiofot 
Clericos ,  qui  tligendi  erant  prierei  e/u^ 
fdem  Ecchftat  difpofitione  iir  Populi 
communi  confsnfu ,  ut  auffore  Deo  dein- 
ceps  in  ar.tea  canonice  ftu  rtgularitef 
vivant ,  prout  cppcitutiitas  d'derit ,  }u- 
nta  quaHtatem  &  pcffibilitatem  ipftut 
B  b  loci. 


*  —   • -»-  ^  V,  —  j 

(i)  Quae  Tufciam  diu  rexit  aufloritate  Ducali.  At  illa  praecedenti  Anno  1016.  yU 
fi  cederat:  quei  ergo  illius  hcic  rnentio?  t-'ortalie  pro  }>t'i'.ci.  X'^.  fcriptum  in  authentico 
erat  Ind.  XU\  neque  enim  fuperelt  niii  Apographum.  Annu";  aiitem  Piianus  1077.  nobis 
e(t  io7<5.  Aut  ilU  Hu??onem  Vicecomitcm  judicena  liujus  cauflae  delegerac  Anno  prae» 
ceJenti,  qui  praeieuti  taatura  fenteatiam  tujt. 


39>>  E      X      C      E 

icci ,  cs:i3ntce  obcahntts  mihi^  tneijtjite 
pMctffotihus  .  Qui/pMi  etiam  tx  ticjlra 
divotione  largimur  jam  diBam  Eccle- 
fiam  eum  adjactnti  fibi  Cimittrio ,  c^ 
eum  emnibtts  ptrtintntiis  &  adjactntiis 
fuis ,  &  eum  terris  ,  tfuas  tgo  Gi^aydus 
Epifcopus  nunt  lar^itui  fum  .  Q_iarum 
ttrratum  unum  M^nfum  rjl  fttum  in 
0>ti:aria  ,  mtiittas  vt\h  altfiuf  Manfi 
in  Cifantllo  ,  &  una  petia  de  Itrra  in 
toitm  lo.Oy  fto  cum  univerfis  rti'Uf  , 
nuae  ipfi  E.cltfiae  tr.oiih  ptrtintre  vidett- 
tur  y  aut  in  aitea  adq'tifi:ura  efl ,  tjtas 
ibi  Dominus  dtderit .  Eo  viielicet  orai- 
ne ,  ut  ipfi  e^  fuccefforts  torum  cum 
tmnibus  fecum  hab-tantihus  lihete  & 
qttitte  jam  diSiam  E  cUQam  cum  omni- 
bus ,  quae  ptaediximus  ,  intrgre  ttnexnt 
C^  pojfideent  ,  &  ibi  ha'^iitnt  ^  remota 
emni  molefiia  &  inquietudine  nofira , 
ttoflrorumque  fuccefforum  .  Volumus  tn<m 
C^  firmittr  conflituimus  per  hujus  ncfiri 
paginam  dtcrtti  ,  ut  non  folum  jatn  di 
Si  Clerici  &  illorunt  fuccefforts  cum 
amnibus  fuis  eohahitatoriftus  ,  fi-.ut  di- 
€ium  tfi ,  babtant  e^  ttntant  titemora- 
tam  Ecclefiam  cum  emnia  fua  ptrtinen- 
tia  juxta  ptatfatum  modum ,  fed  ttiam 
firailiter  omnes  illi  ^  qui  in  jam  diffa 
Eccle/ia  ordinati  futrint ,  &  comunem 
vitam  ductre  volutrint  ,  &  canonice  , 
ficut  di&um  tfi ,  vixerint .  Sed  fi  dt 
iis  y  qui  fuptrius  funt  numtrati ,  aliqui$ 
itltra  modum  fuperbus  contra  fuum  Epi- 
fcopum  txtiltrit  ,  C^  ttrtio  adtnonitus 
fecundum  Domini  pratceptum  ab  incepto 
modo  non  ctffavtrit ,  fit  in  pottfiatr  fui 
Epifcopi  facitndi  de  illo  tali ,  qui^iqnid 
volutrit .  tanttn  ftcuncihm  precrpta  San- 
Gorum  Patrum .  Vt  auttm  haec  nofira  i 
decreta   C^    conflituta ,    quae   de  me  Ct  \ 


c 


R       P       7      A  3po 

dt  tr.eis  fuccefjoribus  fuperins  dicia  fitnt 
firmiter  in  perpttuo  mayieant ,  volumus 
&  dtcernimui  ,  etque  cum  omni  firmi~ 
tate  conftituimus ,  ui  nulli  liceat  ea  um- 
quam  rnalo  ordine  ir.fringtre ,  aut  vie- 
lare .  Undt  fi  quis  Epifcopus ,  aut  quat^ 
libet  ma^na  paivaque  per.ona  memora- 
t^m  Ecdefiam  cutn  omnibus  rebus ,  quae 
ihi  /«nt,  aut  quas  in  antea  ibi  Do>ni~ 
nus  dtdttit  ,  atque  cum  omni  ptrtintn- 
tia  fua  ab  to  minifitrio  &  opete  ,  ad 
qttoi  eam  concrffimus  ,  fubttaxerit  ,  vtl 
malo  ordine  fi-/<r/t  aut  invaferit  ftu  dt 
ordfnationr,  Clertcorum  alner  ,  quam  di- 
ctum  tfi^  ficerit  ,  componat  auri  optimi 
L'btas  ctntum  ,  mtdietatt>n  Can-erae 
Domni  Papae  ^  i^  mtdietatem  iliis  , 
quibus  in/uria  illata  futrit  ^  i^  infupet 
petprtuo  anarhtir^ate  irreeitus ,  omni  ma- 
ItdiSiioni  fublactat.  Jnfuptr  ttiam  Cle- 
ricis  praedi&ae  Eccle/iae  ea  ,  quae  t>i 
decimis  ftcunJum  Canonef  eifdem  com- 
petunt  y  firmiter  conctdimw  .  XJt  autent 
batc  vtrius  crt.-iantnr  ,  manu  prcpria 
fubfcibentes  y  C^"  Cigilli  nofiri  imprtffio- 
ne  firmantes  ,  han:  paginam  rtborare 
decrevimus  . 

d-rardo ,  i^  Ugo  germani  filii  Ge- 
rardi   Comes  ,   teftes . 

Uguicciont ,  c^  Bonio ,  df  Francar- 
do  y  germani  fil  i   V  lane   ibi   fv-rrunt . 

Ugo  Judez  filio  Ildec^ranai  Teudscie- 
ni  ,    tefiis  . 

Bonacio  filio  Marcbi  ,  Leo  da  Noce  » 
&■  Uitrto  de  Corona ,  teftes  ,  C?*  alii 
plures , 


f 


E^o  Gerardfs  omnium  Eoifco- 
porum  SanBae  Pfanae  E::le- 
fiae  itifinui  Epi^ctpus  ,  in  hne 
decrttOf  0  mt  facio^  fubfcrtpfi. 


Fundatlo 


3pi 


ARC  n  IV  1      P  2  S  A  N  1, 


Z9^ 


Fundatio  Monafterii  S.  Rufuri,  fa£^a  a  Gerardo  Epifcopo  Plfano. 

Anno  1084. 

Erardus  ,    Dei  gratia  Pifanorum  'A|   Sae  E:cle/iae  funt  eonflm&at  &  dlffi- 

eatae  ^  quae  unum  caput  ttntt  in   fcffa^ 
quat  dkitur  Salaria  juxta  tumulum  Mar- 
ct/ioiiis ,    alistd   caput    in   praedi&o   flu- 
mine  ^rni ,    lattis    unum    in    mari ,    a- 
liud   latus    ttnit    in   Barbaricim  ,    qnae 
fmilittr   ptrtintt   fuprafcripto  Epifcopa- 
tui .    Et  ftmiliter  concedo  quavtam   porm 
tionem  de  una  pttia  de  ttrra ,  quae  no- 
B     minatur    Bnvbaricini    tam    cuita  ^    quin» 
agrtfiis ,  cui  cobatrtt  ab  uno  capite  ter- 
ra ,  quae    dicitur  Petialonga ,    ex    alttr» 
veto    capite    cohaeret   fojfa   Cu:ci ,    latui 
unum   in   palude ,    alttrum    latus    habet 
in   flumine  ji,  ni .    Oinnibus    iflis    territ 
&  rebui  &  cum  jam  dida  Eccltfta  ha- 
btant  &"  fruantur  abfque  nofira  &  om- 
nium  nofltotum  fucctfforum  calumnia  tam 
Li     ifta  ,    q  ^m  i^   quatcumque   ncs    i»  an- 
tca  dabimus ,   aut  nofiri   fucceffores ,  vtl 
quiitbtt    homines  .    Hjtc    igitur    om»ia , 
quae    hujus    praeaptt  ,    decrttique   ncfiri 
p^gina  contlntt ,    fe  undhm   fcriptum  te- 
noitra  illefa  (trvanda  omnino  fort  dtctr- 
niiKUS  .  Si  quis  v:  h  Epqcoporum ,  Cle- 
riccrum  ,   Judicum  ,    ac  Stcularium  per- 
fonarum    hanc    con/lltutionis    noftrae    pa- 
'-'    ginam  agnofcens ,  contra  tam  vtnirs  ttm- 
ptavtrit  ,  reum  fe  divino  judicio  exifte- 
re  de  pf.rpstrata  i-^iquitate  cognofcat ,  ^ 
nift  itla,  quae  mate  ablata  funt  ab  il- 
lo ,   rtftituevit ,   vel  digna    penitentia  il- 
iicite  a&a  dcfliverit ,  a  Sacratiffimo  Cor- 
pore    &    Senguir.e    Domini    noftri  Jtfu 
Chrifti  allenus  fl.it,  atque  in  atttrno  e- 
xamine  diftrinSiae  uhionis  fubjactat ,  & 
ut  in  pratftnti  ultiont  non  eartat .  Ctn- 
ftituo  atque  fpondto ,    ut  fi  tgo  vel  mei 
fuccejforts  de  omnibus    iftis  rebus  injufte 
tulrrimus  ,    vil    aliqua  e/ut  bona  inva- 


Vj   Epifcopus ,    juptrne    miferationis 
rejpeifu  ad    hoc  Eclefiarum    curam    fu 
fctpimus  ^    ut    emnium    Deo    jtrvientium 
folicitudintm    habiamus ,    <£^    iib'amint 
equitatis  omnibus    in  ntceffitate    pofitis  , 
quantum   Dto  donante  ptffitmus ,    fuove- 
nire  debeamus,    Unde    notum    ftt  cunBif 
noflris   fideiibus ,    qui    Ecdefiam    Suntii 
Rtfuri   (x),  q»at    ptrtintt  Eccltfiae   i^ 
Pifcopatui  San8ae    Mariae ,  &  efl  fun- 
data  ^'    difficata    prope    littora    maris , 
<^  juxta   fi^mtn  v4rni  ,    quam  tgo  Gt- 
rardus    Dti    gratia     Pifanus    Epifcopus 
Monaftetium   Monachorwn  tffe  conflituo , 
tjufque    regimen  1!^  pyimatum    predi^ae 
Eccttfiae    concedo  .    A7j/    quafi    quod^m 
p'ivitfgio  an.oris ,  fub  noflfae  curae  flu' 
dio  ,   &   fucctfforum    noftrorum  effe  con- 
fituo ,   S'   omnia ,   quae  ad  eamdem  E:- 
cltfiam  ptitiffent  aut  pertinehunt ,  flabi- 
limus     fub     noflrae    tuttlae     defenfiont  . 
Conflituo    itaque  au&oritate   noftra   rrgi- 
mini    e/ufdem   Ecdefiat  Saniit    Rujuri  , 
Kt  tam   ipfa ,    ^'.•i'»  quaecumque  ei    fu:- 
cejjerit  ^    habeat    poteftattm    cmnia    bona 
praedi&ae    Ecdefiae    regtndi    &"    guber- 
nandi  ftcundhm    Regulam  San&i  Bene- 
diBi ,  Cf    quidquid  tidtm  E:cttfiae  an- 
tiquitui    Itgaliter    pertinuit ,    five    quae 
ad  preftns    pcfpdire  vidttur ,    aut    quae 
in  antea  legaliter  acquirtt  ,   e^  quxt    t- 
go  Gtrardus  Epifcopus  miftricordittr  con- 
tedo ,    fcilicet  Ecclefiam  unam  ,    cui  vo- 
caf'iilum    eft    beati    San&i  Tropis ,    cum 
tmnibus  rthus ,   quae  ai  eamdem  Eccte- 
ftam  ptrtintnt ,   quam  fub  regimine  pre- 
diBi    SanBi  Rufurt  tfft  conflituo  ,    cum 
una  inttgra    pitta   de    terra ,    ubi  Silva 
C"  terra  cutta  &  agttftis  ,   ubi  praedi- 


B  b  a  feri- 

(0  Fortaffe  Lftferii ,  ut  in  Charta  fubfequenti  ad  Annum  1098. 


3P3       ,      _^       ^       ^ 

fir)K:i:  ,    »//i    /«jr?    emend*vsr'miij  ,   /?  !  A 

ii^uf/iti  fueymus ,  ^apti  compcntye  ds- 
beam  ego ,  t/J  »JeJ  (ucctfforei  ,  penam 
auri  eptimi  Libras  centum .  CunBis  au- 
tem  eidem  loco  ju/litiam  fervantibus  fit 
fax  Domini  noJJri  Jefu  Chrifli ,  quate- 
ttus  &  h)c  fruQum  bonae  a&ionis  per- 
cipiant  ,  &  apud  difintium  Judicem 
prMtmia  atSernat  pacis  inveniant. 


I        G.rardits  indigtfe  Pifanorum  E- 
V""^^    pifcopus ,    in  hoc  decrtto  a  me 
A         ft-Bo  Juhfcripfi . 


B 


R      P      T      A  3P4 

Si^na  4*  'Jt  ^  *Jt  manuum  RMne-' 
fii  filius  ijmndam  Sichieri  ,  C^  Oidi 
quondam  Bl^ari,  &  Uherti  quondaf/t 
Raintrii  ,  Germurtdi  quondam  Sicberii 
ttfiium  . 

Hoc  faffum  tfl  ^nni  Domini  Mille- 
(imo  OJujgt/imo  Q^intOy  Tertio  IdtU 
Maiii ,  Infjidione  Sptima. 

Ego  Marignanus  N  tarius  Domni  Re^ 
gis ,  pofi  traditam  tomptevi  i^  dtdi » 


Diiberti  Arthiepifcopi  Pifani    Chsrts. ,  per  quam    in  facnficiJs    8c  ora- 

tionibus    cofnmsndantjos    jubet  F^bros ,   qui    fe  iiberafes    praeftanc 

erga  Operaa»,  five  Fabricana  Pifanae  Ecclefiae.  Anno  k-^i^. 


IN  nomine  San&ae  &  i»div'duae  Tri- 
nitatis .  v4^en  .   Q^ioniam  pittatis  of- 
ficio  congruit ,   juflis   humUium  fupplica- 
tionibus    prebere   aff.nlum  ,    &  equitatis 
tj},    fummt  in   Domo   Dei  Ptelatos  pro- 
tuidere ,   ut   quorum   carnalia   r/ietunt ,    hii 
fua  impertiant  fpiritualia  ^  ideo  tgo  Dei- 
bertus  gratia   Dei   Metropolis  Pifanae 
Civitatis  Archiepifcopus  (i),  una  c^m 
raeis     Fratribus  ,     Santlae     Mariae    Dei     D 
Genitricis  Canonicis  ,    iterum   atque    ite- 
fum   Fabrevum   humillimis   fupplicationi- 
tus    impugnatus     atque    deviSus  ,     qiiig 
fponte    fe    ncbis    obligaverunt  ,     daturos 
Miffo  SanSiae   Mariae  ad  Opcram  Scli- 
dos  viginti  ptr  unumqutmque  antium  Pi- 
fe ,    anttquam   fabricandi  cauja    difctde- 
rent :  eoncijfi    a*i^ue    difpolui ,  ut  eorum 
iiow,inibus ,    in    Libro    Miffirum    noflrae 
Matris     Ecclrfiae    Sanffae    Meriae    ccn- 
fctfptts  ,  fcrrtpir   inter   ipfa    facra   Mijfa- 
rum  folemnia ,   ipfowa  mernoria  fi:ret  a 
Sacerdotibu'  pro  falute  anitnarum  c^  cor- 
forum ,  quamdiu  fut  promijjionis  vellent 

{t>  Quare  vicleas ,  mialme  ambigendum, 
fuetit  Ecclefia  Pilana< 


fervare  i»  mdlo  imminutum  propoftum , 
Item    conttffimus    &    djpofuimui    tadem 
de   caufa ,    ut    fi   quid   in   divinis   tfficiis 
&   minifltriis   in'trm'ffii    (fftnierint   in^ 
firmitate    vtl    elia    nrcffitate    impediti  , 
tio/itis   orationibus  ad/uventur .    Haec  ea- 
f/tm  certis    etiam   ovrittibus    Fjbrn    conce- 
dtre   fumus    parati ,  qui    fe  nobis ,  ftcut 
de/tgnetum   efl  ,    obligabunt  ,    atque  ptr- 
(olvtnt  .   Quod  fi  fpentanee  fccerint  ,   ut 
de  Dei  mijericordia  fptramus ,  atque  cott- 
fidimus  ,  omni   tetnpore,  Sanciae   Mariat 
patrociniis   muniti  ,     nojirii    etiem  adjuti 
oretionibus  ,    fe    promififft   &    per/olviffe 
gratttlabutitur  ,     Ittm     confiituimus  ,     ut 
ptaediBi   Fabri    ad    fahrilia    ntgotia    e- 
Ktrcenda  lihtre  eant ,  &  in  fairtcii  ma- 
ntant  ,    cb"    ad    prop^ia    ftcure    rtdeant  ^ 
ut    nullus    potens  ,    vtl     intpotens     nofiri 
t^tchiepifcopetus  eos  perturret,   vtl   vio- 
lcnter    aliquid    ab  eis    txiorqueat .  Qjicd 
fi  forti    fecerit  ,   n'/i   infra    triginta    d'es 
emendavrrit  ,   pofiquam    inqui/itu<     futrit 
vel  ab  Eciltfia    t/ia,  aut    ab  Operario, 

five 

qala  Metropolitano  honore  decorata  ;am 


3f  5  J  R  C  H  I  V  1 

fivt  ab  bu/us  Civitatis  Conjuliius  (l)  A 
qui  pro  tempore  futrint ,  nju  tx  .  autio- 
titate  Spiritus  Sanfli ,  &  BtatiJJime 
Marie  Vir^inii  Domine  nofire ,  ©>■  San- 
Siorum  Patrum ,  &  confilio  no/irorum 
Wratrum ,  tum  excemunicamus  ,  anathe- 
tnat  T^amus  ,  f^T  a  San&e  Matris  Eale- 
Jie  gemio   ptrpetualtter  fegtegamus  . 

Hoc  faclum  tfi  ^uno.  Dorninice  In- 
tarnaticnis  Miilcfimo  I^jnagtfimo  Qjtin-  B 
to ,  Tertio  Nonas  OSiohris  ,  Inatdione 
Tcrtia  ,  pre/entia  GuiJonis  ^rcbidiaco- 
ni ,  B:ntbonis  Primiietii  ^  Uberti  Pre- 
ibiteri  ^-  Vicedomini ,  Ugonis  Prtibi-  ' 
teri  O"  Ctfflodis ,  <^  ceteierum   Canoni-  \ 


P  1  S  A  N  I;^  ^pS 

corum ,  &  Lamherti  Jadicis  ,  Lan.btrtl 
Jiiii  quondam  Spedo/i  ,  Rainerii ,  &•  X/- 
cibtrii  quondam  Sicheri  ds  Matto ,  Hf»- 
tici  quondam  Guslielmi  de  Siephano  . 
(t^  multorum  aliorum  bonomm  honiinum, 

Ego  Daihtrtus ,  v  Dei  gratia  Pifant 
Ecclrfie   ,A<chiepif:opus  fuhfcripPt  . 

Ego  B'.ntho  Pnmiceuus ,  faBum  cotf 
Jiimans ,  fubfiripfi , 

Udertus  P/esbiter  ,  &  Vi:edominitt 
Uudando  fubfcripferunt  . 

Ego  Ugo  Presbittr  ^  Cufios  Julh- 
fcripfi.  .,,^ 

Preihitet  o^lbtrtus  lastdando  fuhfcribe , 

Ego  t^lbertus  Diaconus  Jubfcribo, 


Confirmatio  Monafterii  SaniS!  Luforii ,  fafla  a  Daiberto 
Archiepifcopo  Pifano.  Anno  icpiJ. 


OUoniam  jufiis    pttitiontbus    dari  o-    C 
portet    conftnfum ,    idcirco    in    Dci 
no).,»:e  ego   D.ibei-tus   Sariftac    Pifanae 
Ecclefiae  Archiepif  opus ,  precibus  tuis 
annuens  ,    0    venirahilis    fatr,ula   Ch--fii  ^ 
Dona  Grima  ,  vere  SanSiimonialsi   Dei , 
Monafierium     S<.n£li     Luforii  ,    fitum 
tali   locOy   ordinatum    quondam   a  dectffo- 
re    ncjlro    Donno    Gnarao    Epifcopo ,   in 
elodio    fupralciif'tae     Pi/anae     Ecdefiae  , 
Jecundum    difpofnionem     beati     B-nedtiii 
tAhhatis   ad  fcrvitium    Dd ,   C^    honortm 
biati  juptaniminati   Lunorii  ,  ordino  ,  di- 
Jpono  ,     conjitmo  ,     quatenus     a     prifenti 
ternport    ,/4bi;ati'US  ,     ibi     per     tempcra 
praeponendis .    liceat    cur/i   Congregaticni- 
bus   luis    quttte   vivtre ,   &"  fine    atiorum 
tKole/iationibus     Cenohiticae    vite    oijcram 
dare .  Non    tigo  liceat    cu'(fuam ,   Eicle- 
Jiafllcam   vel    Secularem    nignitatem   am- 
mini/iranti ,    JihbiS    praedtcli    Mona/ie- 
rii ,   vel   Mcnabos    e/ui    inq^ietare ,  vel 
de  ^ropofito  fuo  di  •novere ,  vtl  res ,  quas 
nunc  pcffiiet,  vJ    in  fmuro  jufie  p<Jft-        I 


debit  auferre,  vel  diminuere ,  aut  etcits- 
de  /uprafcriptos  ,A'bates  vcl  Monachos 
difveflire  .  Salvo  tamtn  jutt  ac  pottfia* 
te  ,A".bitpihopo  ptaenominatae  Sandae 
Eccle/iae ,  /i  culpa  extgerit ,  »i»  ,Abbatt 
caoonice  vindicare ,  &  prout  res  txtge- 
rit ,  tmen^iare .  Si  quando  autem  conti- 
gt*it ,  ,4bhaiem  itt  praenominato  Mona- 
/ictio  de-jere  eligi ,  quem  comuni  confen- 
Ju  congyegatto  F^atrum  tligere  volut- 
rint ,  ettgtndi  liberam  habeant  faculta- 
ttm .,  tair.in  ium  con/ilio  ,/J'chiepiicopi  ^ 
tum  pc/i  hoc  otdinandum  fibi  Jlbbatttn 
a  Pifano  ,/4r:htepi/.opo  canonica  fubje- 
clione  cum  omii  devotionetpofcant .  Nul- 
lus  eis  invifis  preeponatw ,  nift  ^  quod 
abfit ,  ptrfonam  confentientem  ,  uti  is 
eorum  tli^tre  contendant ,  qttos  ,Afchie- 
piicopttf  fapienter  corrigat ,  iiT  ad  viant 
fblutii  canonice  reducat .  Ncque  de  alia 
cen^rcgatione  eis  quilque  praepcnatur  , 
nifi ,  quod  abfit .  frdlum  in  eodem  Mo- 
na/i^rio  ed  id  iffi.ium  convtnieni  rep- 
penatur  .  Si  quis   igitur  banc  devrtionis 


(j)   Hinc  fiab?s,  Civitatem  Pifanam   jam 
betn  illam  jam  Reipublicae  formam  accepide . 


Confulihus  uti  coepifle:  quae   indicanc  Ur- 


3>7  E      X      C      E 

neftrae  fornsuJam  ecgnofcfnj ,  tetn  in  «- 
4iquo  corrumptre  aut  tcmerart  praefum- 
fjerity  tum  a  Corpore  &  Sanguint  Dei 
C^  Domini  ncflti  Jtfu  Chrifti  fegrega- 
tum  txtcmunicaiumqut  maltdicimm  & 
mnathtmat.Xfmus ,  (6^  niji  digna  fati- 
ifaBione  emendavtrit  ^  anatbtmate  tna- 
tanata  condemnamus .  Hanc  noflrae  dt- 
Wtlonis  difpc/itionem  pro  rtmtdio  anl- 
tnarum  omnium  praidtctfforum  &  fuc- 
ttfforum  nc/itorum,  i^  pro  falute  ani- 
tnarum  noftrarum  confirmamus ,  (^  pre- 
frio  figilio  noflro  infigniri  jt^Jfimus  . 

Hoc    fa&um    tfl    in    camtra    tjufdim 
t/frchitpijcopi  ,    t/inno   Dor/iinicae    Incar- 


B 


R      P      T      A  3p8 

nationis  tjus  Millefimo  Nonagrfimo  N»- 
no ,  Nono  Kaltndas  ^uguflt ,  Indi^it- 
nt  StKta. 

Ego  Daibirtus  Pifanat  Ecclt/iae  ftr~ 
vus  bane  noflrae  conflitutionis  paginam 
fubfcribtndo  firmavi . 

Ego  Lonbardus  fanBae  Romanae  E:- 
cltfiat  Subdia:oHUS  inttrfui  &  fubfcripfi. 

Ego  Bentbo  Primictrius  inttrfui  & 
fubfcripft, 

Ego  Prtsbittr  Ugo  &  Cuflos  fub- 
fcripft  . 

Ego  Marignanus  Notarius  Domni 
Regts ,  tx  juffione  praediiti  Domm  .Ar-' 
chiepifcopi  ,  fcripfi  . 


Daiberti   Archiepifcopi   Plfani   Charta,  per  quam    Hugnnem  conftituit 
Abbatem  ia  Monai^erio  S.  Luxorii.  Anno  io>8. 


...........  fupernae  miferationis  refpi- 

Hit  ad  hoc  Eccltfiarum  curam  fufcepi- 
f»us ,  tit  omnium  Dio  Jervientium  foli- 
titudinem  habeamui ,  c^  libramine  ae- 
quitatis  omnibus  in  nectffitate  pofitis  , 
quantum  Deo  dcnante  pofjumas ,  fubve- 
nire  dtbeamus .  Utde  notum  fit  cunHis 
noflri  fidelibus ,  quod  Ecclefia  San  ?i 
Luxorii ,  quae  pirtinet  Eccltfiae  ^rchie- 
pifcopatui  San&ae  Mariae ,  C^  tfl  fun-  D 
data  <!£r  edificata  prepe  litore  maris  , 
&  fuxta  fiumen  .A^ni ,  quam  ego  Dai- 
bertus  ,  Dei  gratia  Pifanus  Archiepi- 
fcopus  Monafterium  Monacorum  tffe 
conftttuo ,   ejufque    regimen   &  primatum 

Ugoni edo ,   nos    quafi  quodam 

privilegio  amoris  fub    noflrae    curae  flu- 
dio  (^  fucctfforum  noflrorum    tffe  cor.fti- 
tuo,  &   omnia ,  quae  ad  eamdem  Eccle-    E 
fiam    pertinent ,  aut   pertimbunt ,  flabi- 
limus    fub     noflrae     tutelae    defenfivtie , 

Conftituo    itaque    auc regimett 

eidem  E.cleftat  Ugoni  Abbati ,  ut  tam 

ipft  ^  q  am    qutcunque fuccefferit , 

hahtarit  poteftatem  emnia    botta  jam  dt- 
3at    Eciltfiae     regendi    &    gubernandi 


fecmdum   Rtgulam  Santi  B;neii&i^  tT 
qui/qifid    eidem   E:Jeftae    antiquitus  le- 
galiter  pertinuit ,  five  quae    ad  praefent 
pojfiiere    videtur  ,    aut    quem    in     attea 
leg^iliter  adquirtt ,  &  qitem  ego  Daiber- 
tiis    .Aichiepifcopus    mtfericorditer    conct- 
do ,  fiilicet    Ecclefiam    unam ,  cui    voca- 
bulum    tft    beati    San3i    Turpis  ,    cum 
omnibus  rebus ,  quae  ai    ea-ndem  Eccle- 
fiam  psrtittent .,  quam  fub  regimine  pfae- 
difii  San&i  Luxorii  effe    conftituo ,  cum 
u»a  integra  petia  de  terra  ,   ubi  Silva , 
C^   terra  culta  i^   agreftis ,   ubi   praedi- 
cfae  E:cUfiat  funt  conflruHae    tt^  atdi- 
fj:atae ,  quae  unum  caput  tenet  in   Fof~ 
fa  ,   quae  dicitur  SJaria    jufta  tumulum 
Mjr.hionis ,  aliud    caput  tenet    in  prae- 
diJo   fi  irnine    ^/ni ,  latus    unum    temt 
in  mariy  aliud  latus   tenet    in   Barbari- 
cini,  C^   quantum    in  praedi&is   finibus 

jure  proprtttario  pertintre   videtur 

,A*ch':epif:opetus     SanBae     Manae .     Et 

fimiliter    concedo Ecclefiae  ,Ar- 

chiepifcopatus  SanBae  Mariae  de  una 
petia  de  terra ,  quae  vo:atur  Barbarici- 
ni    tam    culta ,    q.'..im    &    agreflis ,    cui 


^99 


A  R  C  H  1  V  J 


eaphe ,    tjuae    dicitur    Pe- 

tialonga ,  &"  ex  alia  verh  capite 

Foffa  Cu:ci  ,  latus  unum  in  padulo  , 
glserum  ve  h  latui  babft  i»  fttmine  ,Ar- 
ni.  0.n»i''Uf  praedi^i'  terris  &  rebus  ^ 
&  cum  jam  di^a  Eulefta  habeant  & 
fruantur  a''f^ft*e  no/lra ,  &  omnium  no- 
jiforun  fuccrffofuyn  calumnia  tam  ifla  , 
^u.im  &  qriafcumjue  nos  in  antea  da- 
himw ,  aut  noflri  fucceffores ,  vel  quili- 
het  bo>r>ines .  Hacc  igitur  omnia,  quae 
hujus  praecepti ,  dectetique  noflri  pagina 
tontinet ,  (ecunclum  fcriptum  tenorem  il- 
iaefa  adque  fe*vanJa  o>nnino  fore  decer- 
«(V.tif.  Si  quis  verb  Epifcoporum ,  Cle 
riccrum  ,  Judicum ,  baa  Secularium  per- 
fonorum ,  hanc  t>o/l>ae  conflitutionis  pa- 
ginam  ai^^of-.ens  ,  contra  eam  venire 
tentptaverit ,  reum  fe  divino  judicio  e- 
ftifltre  de  perpetrata  iniquitate  cognofctt , 
&  nifi  illa ,  quae  male  ablata  ab  illo , 
re/lituerit ,  vel  d''gna  penttmtia  ilitcite 
tt^a  dffleverit ,  a  facratijffimo  Corpore 
^  Sanguine  Domini  nofi'i  Jefu  Cbyifli 
fiat ,  atque  in  tterno    examine  diflrtLlae 


A 


B 


P  J  S  A  l^  1.  400 

uhionis  fub/aceat ,  &  ut  in  pratfenti 
ultionit  non  careat  .  Cunflis  autem  ei- 
dcm  loco  juflitiam  (ervantibus  [it  pax 
Do^ini  noflri  Jeft*  Cbvfli  ,  qu!.ttnus 
^  hiC  fru^itm  bonae  aSlionis  perapiant  ^ 
<^  ad  pium  defl'i^4m  Judicem  prae- 
mia   atternae  pacis   inveniant . 

.Anno  Dominicae  Incamatione  tjus 
Mdltfimo  Noitageftmo  Nono ,  Njno  Kx" 
Itndas  %/figuf}iy  IniiEiiont  Sexta ,  bo» 
fa^um  efi  infra  Claafira  Sanffae  Ma~ 
rite  . 

Ego  Daihertus  Pifanae  E:cleftae  Ser- 
vus ,  hanc  nofi'i  privilegii  paginam  Juh- 
fcrihtndo  firmavi . 

Signa  •{♦  4*  4t  4*  •!*  ♦!*  manuum 
Gfalatdelli  filius  Gualandi ,  i^  Sicbe- 
riuf  fillus  quondam  Siceri  y  &  Lamber- 
tus  quondam  Guatfredi ,  &"  u4lbertini 
qnondam  M  li ,  iS'  Rtiimundi  quondam 
Erty.ingbi  ,  &  Pandulfi  quondam  C«- 
rardi ,   ttfiium  . 

Ego  Mirignanus  Notarius  Domni  Re- 
gif  ,  ett  jufjione  /am  di8i  ,Arcbiepifcopi 
Domni  Daibtrti  hoc  decretum  fcripfl , 


Conftitutio  Mcrgincap,  (ive  donatio  propter  Nuptias,  fafta  Bartac 
ab  ejus  viro  Gara-cofa.  Anno  lOf/^. 


IN  nemine  Domini  nofiri  J'fu  C.hrifii 
Dci  eterni .  ^nno  ab  Incarnutionis 
t/us  Mitle  Nonagefimo  Nono ,  Tertio 
Nonas  v4ugu/ii  ,  IndiBione  Sepiiwa . 
Manifefiu  fum  ego  Cara-cofa  ,  filius 
quondam  Vuidi ,  quia  per  unc  fcriptum , 
ftcunfiicn  L'gim  in  Morincap ,  dart  vi- 
deoK,  tibi  Berta  ditttia  <ir  amahile  con- 
juce  mea ,  &  filio  Botrioni  ,  quartam 
fortientm  intfgram  de  homn-bus  cafis 
t/-  ttrris  &  rebus ,  vet  Up/tanliam  rr.tam 
idro  tem  de  ca/is ,  &  itbus  donicatis , 
quam  e'^  de  cofi-  •&  refui  tr./>ffari:iis 
eum  fundatr.tntis  ^  homnem  tdificiis  , 
tel  univerfis  fairicis  fitis  ,  feo  de  cur- 
»»i,  imiSf    ttitis  ^  vintis  f   clivis  ^ /il- 


vis  ,  virgartii ,  pratif  ,  pafcuis  ,  eultis 
rtbus  vet  incultis  ,  fto  dt  movilt  vtl 
inrr.cvilt ,  feo  qui  ftmoventihus  tam  de 
fervos  y  quam  C^  dt  amtllis  mtis ,  five 
de  notriminibus  mtis ,  majorts  vtl  mi- 
norts ,  de  quacun:fue  rei ,  ubicunque  itt 
qualibtt  locis  vtt  vocahulis  uhtcunque 
abtte  &■  pofidtre  vifo  fum ,  i^  mibi 
ptr  quacutrique  ordinem  Itibus  e[i  pettt- 
ntntrs .,  aut  prrtinert  d'bent,  tam  tst 
jura  parentvm  rntorum ,  qtam  ^  de  a- 
quifito  mtc ,  1^«^'»»  rKoda  eben  &"  poft- 
cito ,  vtt  qncd  inna»te  ad  DfO  aiuhante 
ttibus  equipero  ,  ttt  d  x<  ,  de  homnta 
quirta  portionen  aheas  tu  ;.^m  nomtntta 
Btrta    diltiJa  &    amastle    conjuie    mea 

/m 


4ot  E      X      C      E 

(fi  Moylncap  ftquemttv  E-JiBi  paina:'! 
ante  parentes  &  atnieei ,  ut  in  te  fir- 
tniter  ptrmanead ,  ut  i»  fuBuro  pro  a 
eaufa  perjurio  non  percttrrat  ,  O  per 
confirmationen ,  tfuia  in  tali  hordinen 
f:rihtrt  rogavi  Stfredus  Nosarius  Domni 
Imperatoris  . 

tAlum   Monte  Pifano. 

Signum  «Jt  manus  fuprafcrlpti  Cara- 
Coft ,   qui  unc  f-criptum   fieri  rogavi . 

Ego  Flatpertus  Judeit  &"  Miffus 
J)omni   Imperatoris   fubf  ripfi  . 

Signa  ♦$♦♦{♦•*♦»{*  tnanuum  Btne- 
a&i  fUtMS    quondam  Jonii ,  &  Sifmon- 


R      P      T      A  4©2 

A;  do  filh  Bonii ,  &  Itdebrando  ^uondafn 
Jundi  ,  &  Homodei  fiiio  Benedidi , 
ttflium  . 

Ego  Sifredut  Nitariui  Domni  Impe- 
ratoris  pofi  traditam  cemplevi  &  dtdi . 
Suprafcripti  Cara-cofe  promiffio  in  te 
Betiriene ,  quod  ncn  abet  apparifceye  , 
»ee  meo  datv ,  nec  t»to  faSio  ,  nec  de 
genitor  meus  ,   ntc  de  genitrice    mea ,   de 

B  fupr afcripta  quatta»  portiontn ,  que  ftt~ 
ptrius  Itzitur  ^  a  pena  aritntum  ehti- 
mum  Libias  ctrAtm»  ad  fuprafcriptos 
tefies , 


Concordia  inter  Hugonem    Si  Lotli^rlum   Comires,  filios   Uguicdonls 

quondam  MarchioFiis,  &   Biniium   Priorem  Ecclefiae 

S.  Mariae  de  Fme .  Anno  1104. 


17^  mmint  Domini  nofiri  Jefu  Cbrifli , 
Dei  iterni .  %/fnno  ab  Incarnatione 
ejus  Millefimo  Centefimo  Q^tinto .  isfa 
die  Kalenda'  Junii ,  Indidione  Duode- 
eima,  Manififii  famus  nos  Ugonem  & 
Lotcrium  Comiti ,  filiis  quondam  U- 
ghicionis  (i),  qui  fuit  fimilicer  Co- 
mite ,  quia  tu  Bentio ,  Prior  de  Eccle- 
fia  Dei ,  &  beate  SanSit  Marie ,  que 
dicimr  a  Fine ,  dedlt  mihi  tnerito  .Am- 
gelo  Preiiitir  pro  tua  ptrfona  anulum 
f.nurit  de  auro .  PfcSeream  per  anc  rs- 
prbKi^ffionis  paginam  repromittir>ius  tibi , 
»*  damcdum  in  anteam  nos ,  neque  no- 
fifo  berede ,  neque  noflro  Miffo ,  neque 
nofira  fummiffa  perfonam ,  non  ofendi- 
tnut  tibi  ,  neque  ad  tues  fucceffores ,  de 
cafis  &  terris  ,  que  fuerunt  quondam 
V:*idi  de  filius  quonaam  Raginerii  ,  & 
funt  pofito  in  leco  &  finibus  Petretulo , 
ZJr  Monte  Morone .  Qtte  ad  prediBa 
Ecclefia  inde  non  ofemdimus  per  nuUo 
t»odo  ingenium .  Unde  reprcmittimus  nos , 
qui  fupra  U^honem  (^  Lcterium  ger- 
tnani ,  una  cum    nofiris    hercdibus  tibi , 


qui  fupra  Bentlo  Prior  de  fuprafcripta 
E:cltfia ,  vel  ad  tuos  fucseffore  J  &  fi 
taliter  ncn  fecimus  i^  non  adirapltve- 
rtm<is ,  fscut  fupre  p^or.iifir/sus  per  colU- 
bet  ingenio ,  fpondemui  nos  ,  5»»  fupra , 
gtrmani  ur.a  cum  ncfiris  heredihus  com- 
pontrt  tibi  ,  qui  fupra  Be;itio  Prior , 
vel  ad  tuos  fucccffores ,  aut  egidem  bo- 
mini ,  qui  ttnc  promiffio  per  manibt4S 
D  abutrit ,  &  eum  nohis  cpjiondsrint ,  pe- 
na  aritntutn  ohtitKum  Libras  virnti  , 
quia  I»  tali  hordinem  fcribere  rogavi- 
tKiit  Sifredus  Notariuj  Domni  Impera- 
torii  . 

jiBum  Pifi . 

Si^nus  tjt  ♦$!•  taanus  fuprafcrintorum 
de  Ugone»  <^  Loterius  germani ,  qui 
ur.c  piomiffio  fitri  rogavcrunt . 

Signus  »if  ♦{♦  ♦ft  mairus  Bernardi 
filius  qnondam  Rotii ,  i^  Viviano  quon- 
dam  Vuidi ,  (d^  Germondo  quondam  Ge- 
ta'di  ,    te/iium  . 

Ego  Sifredus  Notarius  Domni  Impe- 
ratora  pofi  traditam   ccmplevi  O"  dtdi , 


Pa- 


(i)  U^hidenist  qui  non  folum  fuit  Comes ,  fed  etiam  Marchio  Tufciae, 


4«J 


Ancnirj    p  j s  Ai^  li 


4«4 


Pafchalis  IX.  Papae  BuUa  pro  Benediflo  Abbate  MoBafterii 
S.  Saivatoris  in  Moxi.  Anno  iko6. 


PJfchalii  EpifctpuJ,  fervus  fevvDfum 
Dii,  diUSo  filit  Benediao   Ab- 
bati     Monafterii     San£li     Salvatoris, 
quod    fitum    eft    in    lo.o ,  qui    Moxi 
dicitur,  tjufqut  fucceffonbtis    tegula>iter 
fyomavtndit    i»  p  •  petuwn .  Pie    po/tula 
tio    vtluntans    tjfeiit    dthet    p  o  ■  qt^tnte 
eompleri  ,   tfttatenuf  &    devttionts    Jtnce- 
ritas  tauiahtlittr    enitefcat ,   &    utUitas 
tiafittUta     tjirei      i.tditbisaiHer      afjumat  . 
Q_-'a    igiirtr    dilecito    tua   ad    Szdis   ,A 
pclioli.t    poftum    eo-fugiens ,  tjrts   tuitio 
atm     dft;«to<*e    dt-ita     riquiftoit  ,     ttos 
fupf/l'catfoyii    tuae    clementer     annuimus  , 
e^   beafi  SaWaroris    Monafterium ,  cni 
D-O  autHore    pre/ides  jub    tutela   oiiioflo- 
licae   Ssdii   e»ctp-miK  .    Per   praeltntis    >• 
gitnr  privilrgit    paginan^   ^yipojlolica   au- 
Horitatf    flzt  limui  ,    ut    q-.iecunqtte     pre 
dia ,    que^uttq;ie   b<.ia  pi-fj.jjiaitt    hgitima 
ai    idcm     Mi»ofit>iit>»    in    p^ejentiarum  1 
perti>tere  videntur  ^  five  in  futumm  lar- 
gtente    Domino  ^    co>tctffiO',e    Po-tt^/j-.wn  , 
lihtralttate   Pt)»<^if>um  ,    vcl  olilattone  fi- 
d'iium,   juflt    C^    c^r.cni.e  peierit   adipi- 
fci  ^    prma    tibi ,    tuifque    Suc:effovibus  ^ 
C^  iUibata  permantant .   It    qaibus   hatc 
prepriii    vifa    /nnt   nomimhus     exprimtn- 
da ,  vidtlicet   Ecclc/iam    Snnlae   Ma-iae 
enm    portione     Cunis    Dolit :    Ec:lt/iam 
SasSii     Liwcntii    cum     po^tiene     Curcis 
Rafsniane:    E.citfiam    SanSi    Fridiani , 
&   Sait&i  N'.olti  cum  portione    Calalis 
lnjlitli :    in    Podio      Ecclefiam     San&at 
Mariat:    in    Patemo    Ecclefiam    SanBi 
iAicbaelis  .     Dectrnimus    ergo ,    ut    ttulli 
emnine    kaminut»    t  ctat  idtt»    Cenebivm 
temtrt    pttturbave  ,    astt    e/us    pvffcffioms 
spfcrrt ,  vtl   ablatas    retineye  ,  fninuere  , 
vel  ttmerariis  vexationibus  fatigart  ^  Jed 
tmnia    inttgra    ieitjtivcstttr   twttm  j  fre 
Teau  IX, 


A'  quwum  Juhfitntatie»t  f^  guberrtatiene 
coneeffa  Junt  ^  ufHms  omnimodit  pvtfa- 
turtt.  Obtuntt  te  nuit:  tjus  loci  l^bha- 
te ,  vei  tAorum  qiterttmlibet  Succeffovunt , 
nuilus  ibi  qualijit  Jurtptienii  afttitis 
fttt  violtntia  preptnalur ,  nif!  qucK*  F'M~ 
tres  comuni  conftnfu ,  vel  Fratrum  pars 
confilti  fanioris ,  vel  dt  Jua  vel  de  a^ 
litno ,  Ji  opertutrit ,  colltgio   pnnfidtrint 

B  tligeidum.  Sane  fepuhwam  e/ujdem  la^ 
ct  emntne  liberam  effe  dectvnimus  ,  tst 
eofum  ,  qui  illic  ftpeltri  deltberaveri it  p 
eicvotioai  c^  eztrtme  voluntati ,  ni/i 
forte  evcommtiiticati  fint ^  atiiltft  ebjijlat„ 
N:s  Epifcepo  facuitas  fit  ^  aut  Mona^ 
jii<i4iH  ipfu'»,  vJ  E:  l.fias  prastef  ciit~ 
pan  itterdiare ,  ant  neuit  efsecfitmibus 
prfgravare .   Parre  laborum    ipforutu   De~ 

C  cimas  preter  quarumlibet  perfonarum  £»«» 
ti-adidtone  vobis  eoncedimus  pejjideitdas , 
Si  qua  taim  EccU/iallica ,  Stcularijve 
ptrfona  banc  nofirt  cenflttutienis  pags- 
no'»  Jcif.s ,  cent'a  tam  vt»ire  tempta^ 
verit ,  Jecusdo  ,  ttrtiovt  cemmenita  ,  Jl 
no>i  fatiif.t.lione  cong-ua  tmendaverit , 
poti/iatis  ,  bonetifque  Jui  dignitate  ca~ 
teat ,  reamque  fe    divine  /udicie    eaifiere 

D  de  perpftiata  iniquitate  cegnefcet ,  & 
a  facratiffime  Ceipore  ac  Sanguine  Dti 
^  Domtni  Redttnptori  nofin  Jifu  Cbri- 
fii  alitna  fitt ,  atq^e  it  extreme  ena-' 
mine  difln&f  tdiioni  fub/aceat,  Cu»3it 
autem  eidem  Igco  jufia  fetvantibus ,  flt 
pax  Domini  nofiri  Jef»  Cbrifii ,  quatt- 
nus  g^  bh  fruJum  be^se  aBionis  pet- 
(iptant ,  &•  sptid  difiricfum  Judicem 
premia  eterne  pacit  invenistut.  u4rat»» 
fime» ,  amt»  , 

Ego    Paichalit     Catbelicae     EccUfiae 
Epifcopus  fubfcfipfi  t 


c « 


Da- 


40S 


X 


E 


Datum  FloYtnUae  per  maHUm  Joban- 
ttii  San^e  Romane  Ecclt/ie  Diaceni 
Cardinalis   ms    Bibliotbecarii ,    Ttttiodt' 


R       P       T       A  4©(J 

elmo  Kahndis  O^ubris  ^  Indi&ione  De* 
cimaquinta  ,  Ittcamationis  Dominicae  ^n^ 
no  Millejimo  Cintefimo  Sexto  . 


Charta,  per  quam  HugoComes,  filius  quondam  Uguicclonis  Comltis, 

vcudit  portionem  bonorum  Girardo  Abbati   Monafterii  S.  Bcne- 

di^i  de  Morroaa,   cum  pado   recuperandi.  Anno  nop. 


IN  notnmt  Domtnl  neflri  Jefu  Chri- 
fli ,  Dei  eterni .  x^nno  ab  Incarna- 
tione  ejut  MHlefimo  Ctnte/imo  Nsno , 
^clavo  Idus  .Aprelis  ,  IndiB  one  Secun- 
da  .  Manifflm  fu^  e^»  Ugo  Comes 
filius  quondam  U^hicionis  Comitis  , 
tfuia  per  hanc  cartam  venJo  csr  trado 
EccUliae  &■  Monafterio  Domini  ,  & 
San6lae  Mariae  ,  San6lique  Benedi£li , 
quae  tft  conft/uHa  ^  edificata  prope 
Morronam  ,  in  qua  Glrardus  gratia 
Dei  Abbas  &"  R  Bor  confiflere  vide- 
tur ,  •oidelicet  ntedietattm  integram  de 
tota  tnea  portione  de  .Aquifiana  Curte 
tum  alia  tnedietate  de  tota  mia  portione 
de  Caflello ,  ^ot  nomnatur  yivarium  , 
tnm  ttta  virtute  ^  eorum  diftriSiu  , 
tS"  eum  cmni  jure  (J^  ha&ionibus ,  feu 
tmni  earum  pertinentia  ,  exctpto  ^  an- 
tipeno  CafltUunt  de  Sanffa  Lucia  cum 
Curte  ejufdevt  Ceftelli .  PrediSam  verh 
integram  medietatem  de  mea  portione  de 
Juprafcripta  .Aquifiana  Curte  c^  de  fu- 
frafcripto  Cafltllo  dt  Vlvario  cum  emni- 
kus  Cafis  ^  Cajfinis  feu  Cafalinis ,  fi- 
iKttlque  terris  ^  rebus  vel  fubftantiis 
f»eis .  Ideo  tam  de  Cafts  i^  rebus  do- 
nicatisy  ifuam  &  de  maffariciis  cum 
fundamtntis  ^  omnibus  edtficHs ,  vel 
tmiverfis  fabriiis  earum ,  /eu  cum  eur- 
tis  y  ortis  ,  terris  ,  vineis ,  elivis ,  fil- 
tiM ,  virgareii  ,  pratii  ,  pafcuis  ,  eultis 
wtbtts  vel  incultii ,  five  de  mobilibus 
%>et  immcbilibus  ,  feuque  ft  mevtntibas  , 
fiw  dc  nuttiminibus  meis  ma/oris  vtl 
otineris ,  4e  qnibufcun/ftte  rebus  (^  ubi- 
QUMftt  m  ^iibtt   locis   vcl   vocabulis^ 


B  tr  ubicumque  hahere  &  pcffidere  vifus 
fum  inf,a  fup^afcriptam  Curtem  ,  & 
fuprafcriptum  Cafttllum  ,  &  mihi  pet 
qutmcumqut  bordintm  legibus  funt  ptr- 
ttnentes  ,  aut  in  antea  ptrtinere  debert» 
tur  tam  de  jure  parentum  mterum  , 
qitam  &"  de  acquifttu  mto ,  quomod» 
haheo  &"  pofpdto,  vtl  quot  in  antta 
:  D:o   adjuvante  legibui    adquifiero  ,    infrs 

C  fuprafcriptam  Cutttm ,  &  fup/afctiptum 
Cajitllum,  una  cum  omnibus  cartis  (^ 
brevbui  ,  feu  judicatis  ,  vel  quihuslibtt 
Itteratum  fcri pttonihus  ,  quantt  &"  qtta- 
Its  in  me  miffi  aut  date  funt ,  vtl  per^ 
tinentes ,  aut  undecunque  tffe  inveniun» 
tur  ,  Mt  diBum  tft ,  fuprafcriptam  mt^ 
dtetatem  de  teta  mea  portione  de  fupra- 
fcripta  Curte  &  de    (uprafcripto  Cajtel- 

H  lo  ,  in  integrum  cum  infcrioribus  (2^ 
fupetieribus  Juis  ,  ftu  cum  finibus  tS^ 
ingfffibus  tarum  ,  tibi  fuprafcriptae  Ec~ 
cltfie  &  Monafterio  integram  medietO' 
tem  vendo  d^  trado .  Pro  qua  noftra 
vendi&ione  ^  tradi&iene  recepi  meri-. 
tum  ab  Gtrarde  .Amtt  &"  RiBore  fu- 
prafcriptae  Eccle/ie  unum  par  pellium 
in  prtfinito  .  Unde  repremitto  ego  ,  qui 
ftipra  Ugo  Cotnes ,  una  cum  meis  htrt' 
dibus  tibi  fuprafcriptae  Euleftae  ,  tui- 
fque  Re&oribus ,  aut  tidem  homini ,  cui 
vas  fuprafcriptam  meom  vindi&ionent 
i&  tradiiiionem  dederitis  vel  habere  de- 
ereveritis ,  ut  fi  nos  vobis  eam  aliquan- 
da  tempore  in  aliquo  efnde  intentiena- 
verimus  ,  aut  rttoUi  vel  fuhtragi  que- 
fierimus  nos  ,  vel  iUe  homo ,  cui  nes 
eam  dtdiffemuf  aut  dederimus ,  per  qnot- 

lihet 


4C7     .  A  R  C  H  1  r 

Kbtt  ingtmutn^  &  fi  nes  extnde  attCio- 
rts  dare  volueritis  ^  f^  eam  vobis  4tb 
amni  bomint  defendtrt  mn  potuerimus 
(^  non  defenfavtrimus ,  /pondimus  tsos 
vobis  componere  fuprafctipiam  meam  ven- 
tiitionem  in  tiuptum  in  fer^ido  leco  fub 
ef}<matiene  qualii  tunc  fuerit .  Sic  ta- 
men  fi  nos  exinde  au&ores  nec  defenjo- 
tes  queftti  non  fuerimus  ,  licentiatn  ha- 
btatis  ahfque  mflra  perfona ,  fi  vtflra 
ftterit  voiuntat  exinde  caufam  agendi , 
refpenfum  reddetdi^  firiem  ponendt ,  me- 
dii  omnibus  vobis  eam  difttfandi  cum 
Carta  iflt  vet  q't^iliter  fuxta  legem  rr.f 
liu  potutritis  ,  &  in  tiili  bordsne  bmi 
Ca'tam  G^tiiotem  N-tarium  fatri  Pala 
iii   jcribere   rogavimus . 

HjHum  Pancule  /ftxta  Ecclefiam  San- 
Bi  Petri  inf.a  Plebe  de  Ctllule  in  Ct- 
ttiitato   Vi*lterraHe , 

Signum  «Jt  manus  fuprafcrlpti  Vgonis 
C«mitis .,  qui  banc  Cattam  fi-ri  togavit . 

Signa   manuum  t^    .^    ^  Gtrardi  fi 
iii    q'*oniam   U^onis  ,    (£^     Henrtci   filti 
quondam   ViHani  ,    (^    U^onis    filti    fu- 
fraf:tip'i  Girardi  ,   tefiium. 

Guido  Njtarius  facri  Palatii  pojl  tra- 
ditam  complevit  &•  dedit  „ 

Ifia  Carta  fala  efi  ee  tetere  ,  qund 
jS    ege ,    qui    fupra    U^e  Cemes    legitti- 


1 


B 


P  1  S  A  N  1,  4cg 

mum  fiHum  vtl  filiam  habtitre ,  &  net 
tibi  fuprafcripte  Eulsfis  &  Monaflerio, 
aut  ReHori  ad  utilitatem  ipfius  Ecclefit 
per  nos  ,  aut  per  Miffos  nofiros  reddi^ 
dimus  Libras  quadrag<nta  de  banis  De- 
neriis  ekpendibiUf  de  montta  de  Luca , 
fuprafcripsa  Carta  fit  inanis  &  vacua , 
ii>-  in  noflra  deveniat  potefiste,  Et  duta 
ego  legtttimtm  filium  vtl  filiam  babut' 
ro ,  &"  forfitan  ipfas  Libras  de  bonit 
Denatiis  expendibiles  de  Moneta  de  Ltt- 
ca  vebis  reddere  non  potuerimus ,  auf 
neluerimus  ,  tuwc  ftitim  praefata  Ecclg' 
fia  babiai  iflam  medietatem  ptedi&e  rei g 
donec  nes ,  vel  nofitr  M  ffus  prididat 
Libras  de  banis  Dtnariit  eidem  Ecclefie 
CS"  Menafietio  reddiderimttt  ,  Et  fi  tga 
fine  legittimo  fiUo  vtl  fiha  mertuus  tro  ^ 
vil  fi  habuero  ,  i^  ante  Itgittimat»  «• 
tatem  fine  ligiuimo  filta  vtl  filta  mor» 
tuui  f^erit  ,  tunc  vile  iH^  irrevecabilt^ 
ter  firme  ,  ut  e/nnia  ,  que  fuper  Itgutt^ 
tur  ,  e«x4  alia  medietate  de  ifta  Curte 
C^  'fio  CajitHo  ,  q<*aM  in  mia  referva^ 
vi  paiejiatt  ,  fint  jure  preprietana  ftt» 
prajcripte  E::(e/st ,  nemint  obiatienis « 
pto  rcmtdte  anitr.e  mee  ^  pareotum 
meeruM  abf^uc  om.i  ealumnia , 


{ 


Vendioo  Caftelli  &  Curtis  de  Monfemaximo ,  fafla  a  fiHis  Ubalsii, 
Pecro  Epifcopo,  &  Confulibus  Pifanae  Civitaus.  Aniio  iioy. 


IN  nomine  SanSe  e^  Individue  Tri- 
nitatis  .  %4nno  Incarnattonis  Domi- 
ni  t  M.llrfimo  Centifimo  DfJmo  ,  Ter- 
tie  Idus  Dutmbtis ,  Inditiione  Tertia , 
Martfcfli  lumui  nos  Latnbertus  e;^  IVi- 
iinene  atque  Rainuifus  ,  gttwani  filH 
qtondam  U'yaldf ,  nec  iton  (^  Cajclia 
ttxer  (uprajc  tpti  Latyilerti  ,  e^  fiiia 
^itdam.^.o &  ^inuUiita   iwwr 


E  fupref:ripii  Wilicieni ,  e^  filia  quort» 
j  dam  R.'iinerii ,  ubi  intertfff  vtdttur  »*- 
1  titiam  Boni,  Judicis  facri  Palatii  La^ 
'  tetanenfii  ,  a  quo  fecundicn  l<ges  inter- 
ro^ate  ,  &  cegnite  fumus  ,  nuiiam  pati 
videntiam  ,  ftd  pura  (&  integra  noftia 
bona  vcluntate  fecutitiim  td>6}i  pagi- 
nam  ,  comuniter  &  Ifgatiter  dato  cett- 
Jen/tt  5  pir  hane  earttdat»  vetiun.damtit 
C    C       i  &"  tS0' 


4op  E      X      C      E 

&  tradiiHut  •vobii  Petro  (i)  Epifcopo  'A 
fanfte  Pifane  Ecdcfie  ,  iifr  Udebran- 
flo ,  ptque  Gfrafdo  ,  Teperto  ,  e^  Leoni 
Confulibus  Pifanis  ,  &  IVidoni ,  at 
^e  Raintrio ,  germanii  filiis  quoadam 
^aintriiy  CeftellHm  ^  Pojum  dt  Mott- 
temaxime ,  <jui  dicttur  Ortale ,  cum  Cur- 
te  ejns  ,  Cf  cum  tmnihus  rtbur  i^  per- 
tinentiis  ad  eumdem  Ca/leltum  Cf  Po- 
ptm ,  ty  Cmrttm  pertirc^ntibns .  Ut  em-  B 
via ,  ^vf  fuperim  leguntur  ,  cum  infe- 
fiorikus  iir'  fupericribus  ,  ftu  cttm  fini- 
bus  ^  ingreffibui  fuis ,  &"  cum  owni 
jure  (^^  aSione  fua ,  /it  in  potrftate 
veftrs ,  ifui  fupra  Epifcovo,  ^  Confn- 
libus  ^  atifue  getmini'  p--t)0ri'tario  /ure  , 
Quam  noftram  vtnditienem  fi  nof  ,  tfr'i 
fupra ,  jugalet ,  e^  /am  difio  Ratnul 
fo,  Vfl  noft  i  beredef  ,  ftve  cui  nes  de- 
diff'mus  ,  aut  dederimtis  ,  rttrlUre  vel 
xiinuere  quf/i-rimas  per  al<auod  i»^e- 
nium  tibi ,  qui  fupra  Epifcopo  i^9'  Ccn- 
fulibus  atque  g'rmanis ,  vtt  vrftris  hi 
redtbus  ,  aut  cui  vos  eam  deJeriti^ ,  vrl 
tabtre  decrevsritis ,  d^  eam  voltis  ab 
emni  iomine  dtftndtre  nen  petuerimus  , 
&   non    defenfavcrimus  ,     fpendemus  ros 


R      P      T      A  410 

Ego  Bonus  facri  Laterantn/is  Palatsi 
Judex  ir.terfui . 

Signa  ^  *i^  *^  iifr  *f*  *f*  'i^  w^ 
nuum  Gfrardi  Vicecomttis  filii  quendam 
item  Gerardi  Vi:ecomitis  ,  C"  Petrt  quon^ 
dam  v^//';^fl>jiV ,  e^  ^thi  quondam  Ma^ 
tignani  ,  ^  Leonis  de  Vtcedcmino  ,  & 
Hfinrici ,  Ct  Rodulfi  germani  quondam 
Walfredi  ,  e^  ^lbtrti  quondam  Lart- 
franohi ,    trflitim  . 

Ego  Vhertus  Notarius  peft  tradita 
comflevi  &  dedi. 

Ifta  Cartula  fa&a  efi  eo  tenere ,  qucit 
fi  prediBi  germani  WiJo  &  R.ineritts, 
aut  tOTum  M  (fus ,  poflquam  nos  per  bo- 
nam  fidtm  furablmus  de  Predio  de  Pan- 
dojano  ,  parati  fuetint  dare  C^  petfol- 
vere  ab  his  Kalenrfi:-  Januartis  pfcstime 
rifKtuyas  ,  noiis  pie-ii^is  ,  vtl  ad  Mif- 
jo  r-iftifo ,  aut  prefato  ^rcbiepi/cfipo  & 
Coniul-b-4S ,  bonortt-vn  D'nariortim  Lucert- 
fitm  txpertdih  lium  Solidoi  qtiaiuordeciiyi 
millia  ,  aut  alias  res  .  qtie  r.cifis  p'-a- 
ce^int  ,  aut  per  tres  termitO'  ,  aut  om- 
n't  /}  ■rrtl  ,  ita  tamen  q-*oi  fi  p*:dt3os 
Dertjrot  prr  trt'  tetminos  fotvtrint  , 
dent    tos    in    potrflate    prcdi&i    Epijcopi 


vobis     compontre     fuprafcriptam     noftra»*    D;  ^   Confttlwn  .   Si  vth   totos    fimut  per- 


venditiontm  &  traditionem  in  duplum 
in  ferquido  loco  fub  eflimationem  ,  qua- 
lis  tunc  fuerit .  Unde  a  vobis  qui  fupra 
girmmnis  ,  ^  ah  Ildebrartdo  Judice  pvo 
perfona  Epifcopi  ,  g^  «i  Itdeljrando  &" 
Teperta  Ccnfulibt»  anutum  aurtum  pro 
ferfonis  veftris ,  &  prediBiorum  Confa- 
lum  teeepimus  in  prefinito .  Et  in  tali 
«rdine  hee  fcribere  rogavimus  Ubertum 
IQotarium . 

%4Bum  in  Bur^  fu^rakripti  Ortalis , 

Signa   *$(■   ^    4*   4»   4''   fuprafcripto- 

rum  fugalium ,   &    jam  diBi   Rainttlfi , 

qui  hanc  cartulam  comttniter  d^  conftn- 

tienttt  rogaverunt  fieri , 


folvce  Darati  fuerirt ,  nebis  exfotvant  , 
aut  M.ffo  *>ofir».  Quf  ft  taliter  parati 
facere  fuerint ,  aut  fi  per  eot  non  fttte- 
rit  ,  vet  fadum  fuerit  ,  queminus  id 
fiat ,  &"  ttos  noftram  portionem  de  Pejo 
C5*  Caftetlo  de  Pandojano  ,  cum  noftra 
Curte  de  Parrana ,  cum  omnihus  pertim 
nentiis  fuis ,  &  cum  omni  jure ,  C"  a- 
Bione ,  que  nobis  inde  quoeunque  mod» 
pertinent ,  per  bonam  fidem  reddidtrim 
mus ,  &  eos  in  vacuam  po(f'ffiontm  in- 
troduxerimus ,  tP"  in  pottftate  eomm  pe- 
nitus  dettbcrabimus  ,  ficui  in  Cartuta  , 
quam  nos  eis  fecimus  ,  continetur ,  ifta 
Cartula    fit    inanis    &    vecua ,    e^    m 


nofira 

(!>  Petro  Tpifcopn^  qol  infra  apDe'latur  Archiepifropus.  Animadverte ,  Caftellum  ho8 
venundari  tana  Archiepifcopo  «juarr  ronlulibus.  td  faftum  puto ,  aut  quoH  eo  tcmpore 
^r.fi?'epifcopus  particeps  erat  resiminis  tpmporalis  in  '-'ilana  Civitate  ,  aut  quod  haec  ac- 
quirerentar  Opcrae  Pifanae  Ecdefiae.  Quod  &.  a  fubfequcntibus  Aftis  deduci  poffe  videtur» 


4ir 


A  R  c  H  I  y  I 


»«{lra  devemat  pote/iate .  Qnod  fi  tali- 
ter  nohis  parati  facere  fuerint ,  atit  fi 
fer  nts  ullo  tnedo  jlttertt ,  vel  aliquo 
noliro  malo  ingtnio  ,  r«/  frattde  fa&um 
fuertt ,  qmminus  id  fiat ,  nos  aut  pre- 
eii&am  noflram  portionem  dt  Pojo  c^ 
Cafidlo  de  Pnndojano,  &  Curtem  de 
Parrana  non  reddiHeriiieus ,  ut  didum 
*/i ,  habeatis  vos  prediBi  germani  ,  vt- 
flrtque  hertdes ,  aut  cuicunque  dedtritis 
frtdiBum  Cajttllum  de  0'tale  di^  Cur- 
te  ,  nomine  proprietario  ad  facitndum 
txinde  quicquid  volmritis  ablque  erani 
talumnia  .  Vidtlicet  [i  centum  Solldes 
in'upcv  nobis  ptrtx(oh>t>itis ,  aut  fi  ptr 
»os  Jlttetit ,  iir  ees  cenfi^natos  dtpofue- 
ritis  ,  i^  injuper  zevtditioms  Cartulam  , 
quam  fecimus ,  ^    ipfa  traditio  de  Pan- 


A 


6 


P  1  S  A  ti  1,  4n 

dojan»  in  vos  firma  e^  fiabilis  p-^mO- 
niat ,  &  nullo  unquam  cartat  tff  8u . 
Hec  omnia  cum  ptoprio  firttavimus  fa- 
cramsnto  ,  c5^  omni  privilegie  vel  juri , 
quod  nobis  contra  hec  compitere  potuif- 
fet  ,  renuntiamus  .  Nof  etiam  CafieUum 
&  Cutrtem  predi^i  Ortalis  a  vos  pn» 
cario  pcffidcntes ,  fptpendimus  nos  ttoms» 
nt  ptnfionis  exjolvere  Denarios  fe*  in 
men/e  v4ugufii  in  veflra  Curte  ds  Mon- 
temaximo  vebis  ,  vtl  ad  M  (fo  vefira 
per  nes  ,  vel  per  Mi(fe  ncfiro ,  &  alios 
fex  Epifcopo  &  Confulibus ,  &  proindt 
ad  deftnrlendum  ,  qui  per  manum  ttnet 
a  ptna  quingentas  Libtas  argenti  opti- 
r^i  fttprajcripto  datart ,  mtritum ,  *^ 
tefiiS  . 


Vendito  ejuWem  CaftelH  &  Curfls  de  Montemaxlmo,  fafla 

ab  aliis   condominis   eidem    Pitro   Epifcopo  &  Coq- 

fulibus  Pifanis .  Aono  iio^. 


IN  nomine  Demini  nofiri  Jtfu  Chrifii  C 
D-i  ftevni .  ^nno  ah  Incarnatione 
ijus  MdUfi^no  Centtfimo  Decimo  ,  Ter- 
tio  Idus  D^cettihris  y  Indi&iont  Tertia  . 
Manifefii  fumut  nes  Vuido  ^  que  Mala- 
parita  vo^atur  ^  c^  Rctinerius  ^  que  Pal- 
le  vocatur  ,  germanis  filiis  quondam 
Rainerii  ,  &■  Gafdia  mulier  predi&i 
WiHi  ,  &  filia  quendam  Gtrardi ,  & 
Sitffia  mulitr  prtdi&i  Rainetii  ^  &  fi- 
lia  Pttri ,  qu<a  cemuniter  c^  confen- 
tientes  ,  ubi  &"  fecundum  Le^e  intereffe 
videtur  notitia  lldibrandi  Judicis ,  ad 
quod  fecundum  L^^ge  interrogate  &  ce- 
gnite  fumus  nobis  ,  quod  nullam  paffe 
fimus  vielentiam  y  fei  pura  i^  integram 
kona  voluntate  fequenter  etdiSIi  pagi- 
nam  comuniter  &  confentientes ,  ptr  bane 
Cartulam  venumdan^its  ^  traiimus  vo- 
his  Lanbnte  ^  G  iliciene  &  Rainul- 
fo    ^ermanis    filtis    quondim    U'>aldi  ^    e^ 

Petro  Archiepifcopo  Pifcnfc,  &   II- 


dibrando  &  TeOerto  ConfuHbus  ,  ide^ 
Curtem  '^  Cafttllum   nofirum ,   quod  di- 

citur  Menttmaxtmo  cum perti- 

nentiis  ^  jactntiis  ,  quae  ad  prediBa 
Curte  c^  Cafi'llum  efi  pertinentes  vel 
afpicientes  ,  ut  dt&um  efi  ,  predi&a  Cur^ 
te  (J^  Cafiellum ,  ficut  fuprrius  legun^ 
tur ,  in  inte^rum  cum  inferieribus  tT 
fuperiorifms  fuis  ,  feu  cum  ac:efJionihttS 
(ir-  ingrtfforas  fuas  vebis  eas  cemunitev 
C*  conftntientes  venumdamus  f!y  tradi- 
mus ,  &"  per  fuprahrifttam  nofiram  vtn- 
diStonem   &"  tradiTionem  tecepimus  me- 

ritu   da  prediBa   G  ulicione pr» 

perfona  fratrum  fuorum  ,  ^  da  Ildi- 
brande  Judice  pro  per<'ena  .Archiepifcopi  ^ 
&   Cenfulum  amdo  uno  dt  attro  in  prt- 

fiAito qui   fupra  jugalibus   comtt- 

ttitrr  &  conftntientes  ,  una  cum  nefirit 
tredibus  vehis  ,  qui  fup'a  germanis ,  ^ 
tArchiepifcopus    ^    Confulibus  ,    vtl    ai 

vtjiris  ered cui  vos   fupr.-ifcripts 

nejir» 


41  j  E       X       C       E 

»^-lra   veKdl&ioHtm    &    traditioncm  de- 
deritis^  vtl  ahtrt  dttnvtruii  ^  ut  fi  nos 
vobii  ttit  «liquando    tempore  tn  aii:o  t- 
itindt   inttntionavtrimut  ,   aut   retolli   vtl 
fuptrapi  quifitrimus  ,   nos   vtl    iile  omo , 
tui  nos    eas    ded'ff:mus ,    atet    eltdtrimus 
ptr  quolibet  ingentum  .   Et   fi  nes  txin- 
dt  atitiores  dare  voiueritis ,    &  eas  V9 
bis  ab  omnibus   hominibus  d'findere  non 
potuerittiui  &  Kon  defcnfavtrimus  ,  fpon- 
dimus     «os    vohis    tonponere    ifla    noft^a 
vendiHionem   <ir   tradi3ioncm  in  duplutn 
in  ftrquidtm   leco   fuh  cfiimationtm   qua- 
tts  tunc  futrit .   Sic  tamtn  fi  nos  tseindt 
su&ores  nec    dtftnforts    quettre  nec  dart 
volueritif ,   licentiam   babtatis   apfque  no- 
Jlram  psrfonam  ,  fi  veflra    fuirit  volun- 
tas ,    caufa    exinde    agendi  ,    re/ponfum 
reddendi  ,  finem  ponendi  ,   modis  hemni- 
SttS    vobis     tas     defcnfandi    cum    Carta 
ipfa  ,     vtl     quahter    jufia    Lege    mtlius 
potueritis ,   quia  in  talt  ordine  &  Carta 
^lbertui   l^utarius  fcribere  rogavimus . 

^Jum  io:e  &  fintbus  Parrana  i»fra 
ipfo  Cafiello. 

Signa  ^  «i*  •$*  "l»  manuum  fnpra- 
fcripii  Widi  ,  '&'  Riinerti  germanis  C^ 
Gafaie ,  &  Sufi:  jugalibus  ,  qui  comu- 
niter  (^  conjtiztitnSts  ane  Caria  ficri 
togaverunt , 

Sigfta  ^  •$+  «Jt  «^  >^  manuum  Gt- 
rardi  Victcamtiis  &  .A^honis  quondam 
Marignani  ,  C?'  Pctri  quondam  ^lbi- 
tbi  ,  &■  Rodulfi  quondam  IValfidi, 
&  lldihtandi  quondam  lldibrandi  tt- 
fiium . 

E^o  lHtbrandus  Jud^te  facti  Palatii 
LxitrantnGs    intttftsi   ^   fubfcripfi . 

E^o  Rjineriut  Caufarum  fatrfnut 
isterfui   ^   tu')lcripfi  . 

<J+  Es.0  Bctnardus  Caufidi:ut  interfui . 

E^o  v4l  ertus  {<i .tarius  Donni  Rrgis 
pofi  fodita  cetipl-vi   ^  dedt . 

Ifia  Ca*ta  f-^da  tfi  te  tintre  ,  «f  fi 
Mf,  qiti  fupra  fu^altbus  vtl  noficr  Mif 
(m    diderimus  volni  «^  ftttx»lviiimui  t 


B 


R      F      T      A  414 

qui  fupra  filiis  Vbaldi  ^  vil  vtfirt  ctrU 
Miffo  ab  is  Ksltndis   Jenuarii    prixitnt 
vtnturis    ufqut    ad    alias    Kalendas  Je- 
nuarii  proxime  venturas  Ltnras  frpttte»- 
tum   de    honis    Dtnanis    tnptndibilif    th 
Montta    dt    Luca  ,    viginti    Solidos    ptr 
omnts    Libras    ra&ionatas ,  fi   taliter  *- 
dimplevetimus   &    confetvaverimus   infra 
prtdifium    conftiiutum ,   vtl    in    vultnttt 
dt  ttrra,  fi    platutrit    vobis  y  qui    fuprg 
fJiis    UoJdi ,   vel    fi   terra    non    plaiue- 
r't ,  in   benis   D.nariis   cxpenaihilibtts  dt 
Moneta  de   Ltca,  vtl  pattem    in  terra  ^ 
partem    in    D:nariij  ,  fi   vobis    placutrit , 
ifia   Carta  fit    inanis    &    vacua ,    i^    in 
nofira    deven<at    pottflatem .    Et  fi    nof , 
qui    lupra    Wido   &     Rainerius    gtrmo' 
nis ,    vtl    ncflris    jugalibus ,    vil     ntfitt 
M^lfui ,   non  dedtrimui   i^   non    pertkol- 
vtrimus  vo'yis  ,   qui  fupra  filtis    Ubaldi ^ 
vcl  ctrto    Mlffo    infra    prtdicium    confti' 
tKtum   fupradiJaf    feptectntum    L'braf, 
vel  in    valtntti    d«    ttrra ,  fi    convtnirt 
Htbifium  volutritis    in  tetum   vel  in  path- 
te ,   vtt  fi  cenvtnirt  dt  ttrra   ntn  t>«/m> 
vitis ,  vi:l  totum  in  ttrra    aut  in   D^mt- 
riis    boni    txptniibilibut ,    ^     noi  ,    qui 
fupra  jugaiibus  ,  non  dederimui  ,  ^    non 
fertxelvtrimuf    vobi'  ,     qui    fupra  ,  filiit 
Uoaldi ,  vet  ctrto  vrftro   M  ffo  iy-fra  pr*- 
diSum  confliiutum  fupra  dilas  jepttctrh- 
tum  Libras ,   vel   in    valtntes    de  terra , 
fi   convenire    neiifcum    vclurritis    in    t9- 
tum   vcl   in   parte ,   vel  fi  convtnire   nem 
velueritis  ,  vei  tetum  in  tetra ,  vcl  par- 
ttm    in   ttrra ,   attt   in   Denariis    heni  tsH 
ptndtbilibui  ,   C^   nos    qui  fupra    fvgali- 
bus  ntn   dtderirnuf    ^    nen    ptrtxolveri- 
muf  vobis  ,   qui  Jupra  ,  filiis    Uoaidi  il- 
lut   ptttum  ,  ftzut  Jupertus   legitur  ^  turtt 
tKindt   in    antea   aheatii    ^    ttncatis   /#- 
praicripta  Cuitem  (^  Cpfltllum  cum  ont- 
ttihus   /uis  pettinentiis  jure  preprittarie ^ 
ad  fa:iendum   exinde    quidquit  volueritit 
abj.qut  homni    neflta ,    uojirerumqut 
dast  cettstadiUient , 

bm 


4^5 


A  RC  H  J  r I 


Itetn  fa^a  e/l  ts  Carta  fub  os  alio 
tlnore  ,  quoi  nos  ,  qui  [upra  Wido  •^ 
jR:ii»erius  germani ,  &  Gafdia,  O*  Su- 
fia  jugatts  ,  vel  aliqua  nofira  fummff* 
ptrfona,  non  toilemus  nejue  minuemus 
vebis  ,  qui  fupra  filiis  ,  TJhaldi  Ca/ltl- 
lunt  &-  Curtt  de  Pandcjano ,  C^  dt 
Parrana ,  &  torum  pertinentias  ,  neque 
effendemus  /iudiofe  ad  ve/iravt  dantit- 
tattm .  Et  fi  tc  vtl  ta ,  que  fcripta  funt , 
non  ob/ervavertmus  &  non  adimpleve- 
rimus ,  O"  vos  y  qui  fupra ,  fiiius  TJoal- 
di  dedtritis  nobii  vel  nofiro  M  ffo  So- 
Hdos  centum  ^  &"  fj  rtziptrt  nolutrimus , 
tonfignavtritis  (Z^  dtpofutritis ,  tunc  t- 
kinde  in  antt^e  aieatn  &  pofji^tatis  fu- 
frafcriptam  no/iram  Curttm  &  Ca/itl- 
lum  cum  omnihui  tcrum  pertineniiis  fu~ 
fe  emtorii  [tu  nemint  vendiioris  apfque 
Iromiti  calumnia .  Et  fi  jus  vel  lett  ali- 
qua  i/iis  nofiris  convtntienibus  contraria 
inventa  fuerint ,  illis  renantiamus  in  oc 
eentraSlum  adqut  refpuimus ,  &"  de  illis 
fubdejctndtre  volumus  , 

Suprafcripto  Rainerius  ptr  paraMa 
Wtdoni  fmtri  fui  ^  &■  Gafdie  (ir  Sufie 
uxorum  fuarum  inve/iivlt ,  &"  in  va^ 
tuam  poffeffionem  de  prediEio  Cr,ficllo 
pro  Ca/ieilo  &  Curtt ,  &  t/us  pirti- 
nentHs  mifit  Guilicionem  filio  Uisaldi  , 
pro  iilo  ■&  pro  fuis  fratnbus  ,  i&  pro 
^'cb>epifco0o  &  Cenfulihus  ,  &  ipfe 
GMicionem  4r}ecit  fuprafcriptum  Raine- 
rium  de  tp  'o  Cafiello ,  &  in  vacuam 
foff  (fionem  rtmanfit ,  Sic  etiam  ptr  pa- 
rabola  fuorum  fratruum ,  &  ^cbiepi- 
fco-ii ,  i&  Conjulum  conctffit  praario  i- 
fium  Cafitllttm  cum  Curti  i^  e/us  per- 
tinentiis    Widoni  ^    &    Rainerio  gtrtna- 


B 


D 


P  1  S  A  l^  li  41^ 

nis ,  ut  ptr  eos  dttintant ,  ufqut  ad  pr»- 
di  9um  confiitutum ,  <&"  eis  ,  vel  terum 
Mi(fo  perfolvatt  duodtcim  Denarioi  ne- 
tnint  ptnftonis  in  mtnft  .Augufio  in  Ca- 
fiello  ds  Montemaxima ,  quod  dicitur 
Oftale  . 

Juramus  nos ,  qui  fupra  Wido  (^ 
Rainerius  germanis ,  e^  no/iris  uxorihus 
ad  fan&a  Dei  Evangelia ,  quod  non 
apparehtt  ullum  datum  vel  [aBum ,  vtl 
ohligatio  aliqua  ,  undt  danittas  devt- 
niat  prtdidii  filiis  Ubaldi ,  vtl  [cripto  ^ 
quod  tis  ftcimus ,  Juramus  ttiam  nos  ^ 
i/j^  omnes  Cafiellani  de  nofiro  Msnte- 
maximo ,  &  ejus  abitatotes ,  quod  fi  in- 
fra  prtdiBum  cenfiitutum  ta ,  quae  fu- 
periui  legttntur ,  non  adimplcverimus  , 
tunc  exinie  in  antea  non  agemus  neque 
caufabimus  ne^ue  inttntionabimus  predi- 
clum  Ca/ieUum  tr  Curtem  contra  filios 
Ubaldi ,  vtl  torum  eredts ,  vel  cui  tp/l 
dcderint  ,  neque  contra  Eoi/copum  vtl 
Confules ,  fet  per  honam  filem  eis  con- 
eedtremus ,  &  nos  prediSiis  Cafitllanit 
virtutem  non  faciemu\  ,  ut  boc  non  eb- 
fervent  .  Juramus  itiam  nes  ,  qui  fu- 
pra ,  germani ,  c^  nofirc  uxores  ,  quod 
fi  taliter  non  adimpleverimus  ,  &"  nott 
els/ervaverimtis ,  non  agemus ,  neque  in- 
tentionabimw  ,  neque  mcU/iibimus  ullo 
modo  fiiios  U  •oNi  de  Caftello  de  Pan- 
dojane  ac  Curte  de  Parrana ,  vel  eorunt 
pertinentiis ,  fet  eis  in  pace  reiinqatmus, 
In  repromr/fio  de  t[ia  Carta  pofl  tra- 
fapto  conftituto  ad  dtfrndendum  ,  & 
quod  per  manum  tenet  ad  penam  argen- 
tum  optimum  Lbras  qttingentas  ai  /«- 
prafcripto  Datare  y  C^  mtritQ  y  <&  I*- 
ftibm . 


Obli- 


417 


EX€ER?TJ 


41S 


Obligano  fa5^a  ab  Ubaldo,  &   Mathilola  ejus  Conjuge,   Petro  PifaM 

ArchiepifcopO)  CoDfulibus  Pifanis,  &  O^eranis  Ecclefue 

Pilanae ,  de  fervando  ad   eoriini  opus  Caftello 

&   Podio   Ripaefra£^ae .    Anno    11 10. 


B 


IN  naK-.lne  Domlni  Dei  viventii ,  Bre- 
ve  ad  mtnKtriem &  feeuri- 

tate ,  quaw  Uhaldus  filius  quotdam  Si- 
fmundi  fecit  Petro  Pifano  Archiepi- 
fcopo  ,  fuifque  fueceffoythus  (^  Opera- 
riis  (i)  SanBe  Mnrie  ,  &  Pifanis 
Confulibus ,  ad  utilitatem  prtdi&e  Ec- 
«lefie  ,  C^  Pifani  Populi  in  perpetuum  . 
Convenit  fiquidem  atque  fin.avtt  ipfe 
Vbaldus ,  dsans  iia .  E^o  Ubeldus ,  & 
^atilda  uxor  mia  ,  vtl  nofiri  htredet 
C^  ptohertdes  ak  bac  ora  in  antea  in 
perpttuum  ,  CafltUum  i^  Podium  ,  qui 
diettur  Ripafraila ,  nee  al-quid  babto  , 
qt\od  in  prediHo  Cafitllo  tnittttur  cum 
cmnibus  ejus  ptrtinentiii  &  ehjeBit  , 
fieut  vahis  pcr  cartam  dtdimus  ,  ncn 
tollemus  nec  eonttnd<mus  Eccltfie  San&e 
Mafie  Pifa^i  t^':hiepijcopatus  ,  ntc  Pt- 
tto  ejufdtm  EcJefie  %4rcigiepifctp» ,  vel 
ejui  jucct^oribus  ,  ne:  Operanis  prtdiffe 
Ecclefie ,  qui  pre  tinptte  ibi  funint  . 
i^os  nte  aliqua  pethna  noflto  ccnfilto 
Xel  ingtnio  eut  afjettju .,  ed/utores  eri- 
mus  vcbif  rttmtnaum  lontta  erantm  per- 
fonam  ptr  honom  fidtm  fme  frat-de .  Es 
ft  qua  ptrjcna  prtdiffas  tes  vtl  eirnes 
vel  aliquat  vel  unam  vobis  al  ftulerit  , 
adjuva-tmus  eas  vel  eom  tea-ptrare  pet 
honam  fi-itm  ,  tS"  rtcvptrata  rttintre . 
Tutrifianum  in  predido  Cafttllo  ^  Pt- 
dio  nen  mitttvKut  fine  ecttfilio  predi&e- 
rum  j  d^  ille  Turrtfianvt ,  qtii  ecmuni 
tonfilie  miffus  futrit ,  cemttni  facramento 
firmabit  not  i&  ves  de  omnitui  fupia 
di&is  ftnt  frauie  tn  neflra  patte  C^ 
vtfira ,  fi:ut  legalittr  ufus  eft  de  Ca- 
Jitltt  ^  Curtt  Cr  Pedit  &  ^eteri^  ptt- 


(t)  Optr*rii  faerant,  qui  Oferttt  five  ut  alibl 


D 


tinentiis  inter  bone  fidei  tonfertts .  Ca- 

ftellanum  ,    net    abitatorem    in    prediSi» 

Cafttlle    CK    PoJse    non    mfttemus ,    ni,^ 

*um ,  qui  ptr   facfamtntuttt  firmabit  co- 

muniter    vejtra    prtAiBa  &  ncftra    fint 

f  attde  altttius  utnujque    partis  ,    ftcun- 

eiiin  ttgalem  ufum  tnter  bortt  fidei  etrt- 

Jortes.  Item  nos   fupradiSit   neji^as    par- 

tts   de  prediHe  Ce/itUe   C    Poiiie  ,   nvt- 

te  modo  vel  in^tnio  ptr  nos  vtl    lurmtfm 

fam    perfonam  dabimus   vU    concederKUS  ^ 

vtl    pto    antma    fudicabttnus .    nec    (>li'.o 

ingento     alienabimus      E^.lefie     Lueenfis 

Cor/;itafus   vel  Ctvitatis  ,  nec  aliiui  per- 

Jone  ^  Vii    aliquem  loi.pm   L"cenfis  Civi- 

tatis   vtt  Cot>,ttatus  y  nee  f/ermutakin.«i  ^ 

nec   alicui   Ealefie  vet    perfone    vel    toc» 

Ptfane    Civttatis     vtl    Cemitatus  ,     nifi 

fub  ea  condiSiient  ^    tneae ,    quod  nul- 

ta  ingenio    vtl    mode    preetttiur/i    Caftel- 

lum  vtl   Poeiit^m    vtt    (.liaua    pers    ejus 

ptrveniat  in   Ecdefiem   lel  ptrfonafK  x>el 

ffliquem  lccum   Lucane  Cii  naris   vtl  Ct- 

mitatus .  It.m    volo ,    &    ttea    hna   d" 

fpcntanea    viluntate    olligs    mras  pertes 

4e   pttd  80   Caftiilo   &    Ptdio  &  de  di- 

firiHu    sir    ripa    i^     plaotis   <^   cema*' 

difiis  ,    fuprafcripie    Caftillo    &"    Podio 

pirtinentibus ,  eum  cesttis   ttrris  ^  pof- 

jfffionibus   mlhi  ptrtinentt/ms  ,    qtts  funt 

j    in  Comitattt   Luctt /j  ,    ut   fint    in    Jurt 

j   fgnotis    pttdtd.t   E^ilefte  ^cbiepifcepa- 

I   tui   Sande     Marie    in    perpttuum .   Itea 

'   voto ,  ut  pvtaiBe  tKte  tetre  ^   peff'ffie- 

!    nei  ,     que     tn  Comitetu    Lu:enfis    Junt  ^ 

1    petttntr.tes    ad    prtd<dum    Caftttlam    ^ 

Podtum ,    ft  alico  tttrpete  ad    vendiBi^ 

\  ntm    eerum    inettnabi»:tis  ,    vel  ad  etUh 

mutaUonem  , 
dicicor,  Ftbritat  Pifanae  £cclc£a£  fraeeraat. 


4ii>  AKC  n  ir  1 

mutasicnem^   Jaimus   tas    vobis ,   fi  e-  A. 
mere  vultis ,    vtl  commutare ,    pro  tanto 
pretio  ,    quantum  ab  aliqua   petfona  ha- 
bere  potuerimus  in  veritate   fint    frauJt 
Cf    odio.    Iiem    tics    fupradi^i    fladtofe 
non    tftHdemut    vos  ^rcbiepifcopum    Pi- 
fane    Ecclefie    vrl    vefirum    fuccrfforem  , 
tsec  Operariot  Sa-^&e  Marie ,   vel  Comu- 
ne  Pifane  Cixntaiis  ,  de  prediclis  noftris 
partibus  pr^-diirli  Caftetli  e^   Podii ,   &    B 
ad  bottoam  Sanffe    Marie   Ptfane  Civi- 
tntis ,    i^    ejus    t/frcbiepi/copi ,    fucrum- 
que  jftccffforum ,  &  ad  bonortm  commu- 
nem    Pijane    Civitatis    ad)uvabiniUS    di 
ticftrit    pcrtienibus    predidi    Ca/iclli    & 
podii  contta  omnem  per/onam .   Item  nul- 
lum  adqtttfitum  faciemus  in  predido  Ca- 
ficllo  &  Podio ,    quod  vobis  medi^tattm 
no»  dimus ,    fi  rtcipert  vultis ,  rtcipitn-    C 
do  mtdittatem  prttii  a  vobii   per  botam 
fiirm,   quam  ibi  dedtrinus   per  nos ,  vil 
ftr  jurr.r.ffam  perjonam ,    nifi  dono  da- 
tnm  fit   ncbis   vtl    cencifjum ,    Icem    ftu- 
dio.t    nc»   cfipittKUS  ,    t}ec  aliqua     petfona 
ncftro   ccnfilio   vei   (.ff:»fu ,   aliqtiam  per- 
Jcnam     Pifane    Civitatii  ,     &    K  ntict  , 
tS)-   F^rtporte ,   d'"  de  eorum  burgis ,  vel 
toum   pe.uniam  ,    excepto  pro  merito  ca-     O' 
fud   tanty.m  ab  ilto  videlicet,  qui  nobis 
ijtjwiam   vel   dattrtttm   infuttrit ,    &"  nul- 
Ihm   lifugium   dabimus    de    prediclis   no- 
fnis   paulbus  prtdidi  Caftttti  ^  Podii , 
aticui    perfone    contra   vos   Pi/anum  sAr- 
cbiepijcopurn  ,    veftrofque    fuccrffores ,    & 
Commune  Pifane  Civiiatis ,   vrl  atiquam 
perfonam    P.fatie    Civitatis ,    c^    K  nti- 
se ,  c^    Fortpotte,  vet  de  eo^um  burgis .   E 
£f  fi  omnia ,   que  fup<a  diBa  funt ,  ta- 
liter    a    nobis  ,    ncft.ijqne    bcrcdfbus    & 
prohtredifius     in     pctp^tuum  ,    faCta    e^ 
tenlftvata    non    futtint  aliqtto  modo  vel 
ingtnio  ,   tunc  indt  in  amta  prtfatt  nc- 
ftte    pa.tts    prtdidi    CnftiHi    ©^    Poiii , 
O-  defti.^lu,    &  ripe,    &    placiti,   & 
ton^andifie^    &   tttris   &    p'f!fftOnibus , 
^ut    ai    pridiflum    Cafteitum    i^    pg^ 
Tom,  iX. 


P  1  S  A  N  1;  420 

dium  junt  pertintntes  in  Comhatu  Ltt- 
eenfi ,  qt*t  omnia ,  ut  fupra  diclum  ifi  , 
/itrt  pignoris  obtigavi,  fint  in  potrftate 
^  proprittatt  fuprafcriptt  Ecclefie  ,Ar~ 
chiipijcopotus  SanBt  Marit  in  ptrpt- 
tuum  ,  Cf  prtfatus  %Anhitpifcopus  d^ 
fui  /ucctfforts  ,  &  Pt/ani  Confules  i» 
perpttuum  haheant  inde  poleftattm  fa~ 
ciendi  quidquid  voluerint  ad  honorem 
&  utititatem  prtdt&t  Eccleflt  &  Ci- 
vitatis  y  abiqne  omni  calumnia ,  iir  ceri- 
ticvtrfta .  Et  infupcr  voto  &  obligo  me 
e^  meoi  biredes  &  probiredes  in  per- 
pctuuf»,  qiiod  fimus  compofituri  ad  par- 
tem  pteaitie  Eccteftt .,  fuifqut  Rttieri- 
bus ,  tJ^  Comantm  Civitatis  ,  ptnatn 
argenti  optimi  Ltbras  ctntum , 

HaSum  in  Cimiterio  prediclt  Ecclt- 
fie  Sxnclt  Marit ,  prefentia  trftium  II- 
dibrandt  Viucomitis  fiiii  quoniam  Si^ 
ghctii  Vtcecomttis  ,  (^  Gera>di  Vicec»- 
mitis  fitii  quondam  item  G.rardt  Vi:s- 
comitis  ,  atque  Ttpetti  quoniam  Dcdi  p 
&  Siibeiii  V  ctromitis  fi  ii  quendar» 
itein  Sicbetii  Vicecomitis  ,  &  Giratdi 
/ilii  U^o'ii  Vi:ecomitis  ,  <i^  G  idonis , 
qui  Cairr.o  vocatur ,  qucndam  Lfonis  , 
e7"  Rainiri  q.omiam  Ugonis ,  Turchii 
qucndcm  Git  aunis ,  Signoretli  quendar» 
Pandulfi ,   U^oriii    ^uondam  Ghinari, 

%/4nno  Dominice  IncarnaiiOnis  Mille- 
finto  Centefimo  Vndecimo,  Regnante  Dors- 
r.o  noflro  Hfnti:o,  tAnno  Regni  ejus  in 
Italia  Primo,  U  >de:imo  K-ttndaS  De- 
Ctmbris  ,   Indicliont  Q_;arta  . 

Signum  ^  manut  fuprafcripti  Ubal- 
dini ,  qui  hoc  Breve  togavit  fitri . 

Ego  Bentho  facri  Lateranenfis  Pala- 
tii  Judftr  fubjcripfl  . 

Ego  Bonus  facri  Lateranenfis  Palatii 
Judtx  /t  h/cripfi , 

Ego  Be>itho  Judex  /ubfcripfi , 

Ego   Mar:fvc(lus   Caufldicits  /ubfctipfi, 

Ego  Ugo  Notaritis  ^poflotice  Sedis  ibi 
fui,  (^  ngatujt-prafci-ipti  Ubaldi  ad  memo- 
riam  fudtrfs  temporibus  hoc  B>eve  fcripfi , 
D  d  Sentenda 


4»^ 


P 


4" 


Sententia   Pifanorum   Gonfulum   pro   Petro   Eplfcopo   Plfano  contra 
occapatores  quofdam  bonorum  Ecclefiae  Piianae.  ADno  1112. 


IN  notntnt  fande  &  individae  Tri- 
nttatis ,  atnen .  Dum  in  Dei  nemine 
0pud  Forum  Pifant  Civitatis  ,  (fue  Cu- 
ria  Mari-hionis  apptllatur^  Confules 
Pifanorum  ©"  Populus  conventffent ,  ut 
ile  terrii  <^  poff' ffionibus  Pifani  Epi 
fcopatus  ,  a  quibufdam  tnjufie  detentis  , 
tva&arent  atque  conlulerent ,  cum  etiam 
cb  eamdem  eaulam  Donnus  Petrus  E- 
pifcopus  adtffet ,  Guido  filius  quondam 
Leonis ,  qui  qualdam  terras  &  fffff- 
fiones  Pi;ani  EjiHcooatus  injufie  detine- 
iat  y  comuni  conftlio  &  decrtto  Confu 
lum  &  totiut  Pop<Ui  .  predi  io  Epifco 
fo  ,  q%i  de  htis  famaitt  qutrimoniam 
feterat ,  O"  in  rodem  Foro  tum  ettam 
faciebat ,  per  fufitm ,  quam  in  fua  te- 
fitbat  manu ,  finem  C^  tranfaciientm 
eitque  vtfutationem  fecit  de  omni  jurr  & 
aciione,  quod  ftbi  aliquo  modo  pertine- 
bat  de  quibujdam  terris  ,  quas  Guido 
Mala-nox  in  benefi:ie  qttondam  babuit , 
C^  furis  erant  ejufdem  Epifcopatus . 
Qued  numquam  ullo  tempere  nec  ipfe 
ttee  fui  heredes  ,  «ec  aliquis  pro  eo  age- 
te  aut  caufare  jea  molefiare  five  per 
placitum  fatigare  non  dtbet  prediBum 
Epifcopum  nec  fuos  fucctffores  per  ali- 
quod    ingenium.  Et    infuper    penali  fii- 


B 


pulatione  dtiecentum  Librarum  obtimi 
arttnti  predi&uf  Guido ,  fe  fttofque  be- 
redes  obligavit ,  ipfi  Epifcope  fuifque 
fucctffotihus ,  fi  contra  quod  fupra  di- 
Bum  tfi ,  faceret ,  &■  fi  fic  non  ebfer- 
varet .  Q^^e  omnia  etiam  jurejurando  fu- 
per  facrofan&a  Dti  Euangelia  prejiito 
in  eodem  Foro  confiimavit.  Uide  pre- 
diSus  Epijcopus  illi  meritum  fecit  an- 
nulum  aurtum ,  confitmandum  juxta  le- 
gem ,  ut  magii  omni  iimpore  htc  refu^ 
tatio  ^  obligatio  fit  valentior  ,  &  in- 
violahilii    petfeveret . 

Httc  faBum  efi  in  pre^entia  Mainffe- 
di  quondam  R  ■llaniii  ,  C^  G"iali:ndi 
qi^on^iam  Gualanii  ,  &  ^"■il^eiriii  qucn- 
dam  Giiinti ,  i^f  .Aiherti  quondam  Btr- 
nardi ,  dy  .Alerti  quondam  Rainelji  ^ 
g^  Pandulfi  quondam  Uiielrandi  ,  Cr 
Balduini  quondam  Ildebrandi  ,  &  Gui- 
di  quondam  Bcrnardt  c^  alierum  mul^ 
torum  . 

^■^no  Dominice  Incarnaticnis  Millefi- 
r/io  Centtfimo  Duodecime ,  ipfe  die  Ka- 
lendis   Gmuarii ,  IndiSione  Qjinta, 

t/4Bum  in  prrd<Sia  Curia . 

Ege  Rodulfus  Notarius  .Apofioltet  Se» 
dh  ob  futuram  memoriam  jcripfi. 


Juramentum    fidelitatis,   fa£lum  a  CaRellanls  &  Hablratoribus  Caftelli 
Vivagii,  Petro  Archiepifccpo  Pifano.  Anno  1115. 


I 


fj  nemine  Domini  noflrl  omnipoten- 
tis  ,  Patris ,  &  FiUi ,  &  Spintus 
SanBi .  ^men  .  Nos  infrafctipti  Caftel- 
lani  &  hsbitatoves  de  CafirUo  V>vagio 
iuramus  fiatl<ta'tm  SanBoe  Maviae  Pi- 
fanae  tratti  E  lefiae  ,  &  Petro  Dei 
difpofitione    revereatifliino     ejufdeta 


fan£lae  Ecclefiae  Archiepifcopo  ,  fui- 
jque  Jucceffonbus  ,  videlicet  ,  qucd  ab 
hinc  non  erimus  in  confilie  vel  faBo 
aut  afftnfu  ,  quod  ipfi  perdant  vitam 
vel  memhra  ,  vri  capti  fmt  ad  torum 
dannum  ^  didrcus  .  Et  quidquid  Jult 
Jtcrtti   Homiite  no^is   «ut    ipfi  dtmtrint , 


4^5 


A  RC  H  IV  J 


au*  petf  nUHtfum^  vel  per  Iheras  fignl- 
fi:avtfint  y  aliquo  ingenio  nen  manife/ia- 
himtti  ad  illorum  centrarietatem  in  dan- 
no  aut  dedecore.  Similittr  quidquid  ju- 
ris  ipft  habent  aut  haltebunt  in  Cajltl- 
lo  &■  Curte  de  fuprafcripto  Vivagio  ^ 
•vel  in  emnibus  fuis  pertinentiis  quocun- 
fue  modo  nos  tit  tolkmus  aut  contznde- 
mus ,  fed  adjuvabimui  tos  retineie  & 
recuptrart ,  e^  rtcuptrata  ittrmn  retintrt 
ptr  bonam  fidem .  Ipjum  ttiant  Cafltl- 
ium  dabimus  prtdiBo  Domno  ,/frchiepi- 
fcopo  ,  &•  fuis  Sucitfforibus  ,  &  Pifano 
Populo  ad  illorum  proprium  btfonium 
&  ptopriam  litem  ctntra  omties  homi- 
nts  ,  txctptd  in  hac  cama  jufittia  Co- 
tnitiffe  Ctcilit  ab  Ugone  Comne  filiatro 
fae  fihi  concefiA  &  jufiiti^  Morronen/is 
Eccle/ie  ,  &  juflitii  aliarttm  Esch/ia- 
rum ,  qut  funt  in  tfio  cot  fitio  ,  ide/i 
in  pertintntiii  piedifJi  Cafidli ,  (^  fal- 
•vo  jurt  noflro  itt  nofl'is  rtbus  .  Et  in 
hoc  tx:eptamus  tantum  perfonas  noftro- 
rum    Dominotum ,    quos    moah    hahemus , 


B 


PISAN},  424. 

de  »ofl/iS  tentum  pcffoitis ,  videlicct  ut 
fimus  abfeluti  in  ifla  ta/itu:;i  catifa  de 
noflris  folum  perfonls  ,  advcrfus  folat 
ptrfonas  pftdi&orum  Dominornm  noflro- 
rum .  Simtlittr  contrarii  non  trimus  ptr 
nos  ntc  ptr  fubmiffam  perfottam  jatn 
diffo  Dotnno  w4rchitpifcopo ,  fuifque  Jue- 
cffforibui  ad  acquirtndum  quidquid  ip/i 
ibi  acqtdrtre  potusrint .  Mec  omnia  ju- 
ramus  ,  &  fervare  promittimus  per  bo- 
Ham  fidtm  fine  ulle  malo  ingenio  ,  (^ 
ita  btt  fcribtre  ad  mtmoriam  in  futn- 
rum  bahtndam  rogavimus  Bonum  ,  fa- 
cti  Lattrantnfis  Paiatii  Judictm  . 

v4:1um  in  Burge  prenominati  Cafltt^ 
li ,  u4nno  Dominice  Incarnaiionis  Mil- 
Itflmo  Centtfimo  Quintodtcimo , 

Inttrfutrtint  autem  buic  caufe  predi- 
&us  Bonus  Jmitx ,  C^  Gerardus  Ro- 
mane  Sidis  &"  Pi,'ane  Eiclefie  Camera^ 
riui  ,   vir  prohandus  , 

Ego  Paganui  Uotarius  .yfpoflolice  Se" 
di'  ,  rogatu  iflius  Beni  JuJtcis  ,  emHf0 
ifla  fcrii^fi. 


Charta  Uberti  Abbatls  Monafierii  S.  Juftinlani  in  Epifccpatu  MaflTenG^ 

per  quam    concedit  Of)erae,  five    Fabricae   Pibnae  Ecclefiae 

aliquot  portiones  Caltelli,  &  Rochae  Plufnbini,  ahaque 

bona  io  conimutationem  recipit,  Anno  1115. 


II^  nomine  Domini   noflri  Jtfu  Cbrifli  \  D 
D:i    tteini .    %/4»no    ab    Incamaiiont 
ejui    M'llefitno   Centt/imo    Decitno   Seieto , 
Seicto  Calendas  OJubris ,  IndiEiione  No- 
na .   Mit»if(fi'^i    fttm  ego    Uberrus  Ab- 
bas  Monafterii  Soncli  Juftiniani  ,  qnod 
efl  fundatum    d^   edfpcatutn    i»    Epifco- 
patu   Moff^nfi  in  lo:o ,  ttbi    dicitur  Fa- 
Itfia ,   quta   tt»    Hdibrandui  Judex ,   Pro- 
twator,   &  Reffcr  Operae    Pifanee   Ec- 
elefiae    Sanffae    Mariat ,   una    fub    prt- 
fentia  Conjulum  ^  Vtcecomitum  ^  Judicum  , 
iSr    Sapitntum  vtflrat  Pifanat  Ctvitatii , 
tcnvenijii    mtcum ,  ut   ad    comuntw ,   dr  . 
tttiiitattm    uttiufque   tiejirae    ^    vtfttee  | 


Eccltfiae  ^  eommutfitientm  faetrtmtts  Je 
quibuldam  rebus  juri  fuprafcriptarunt 
Ecdefiarum  fs^bjt&ii  .  Pioindt  juh  pu- 
hlica  prefentia  emnium  tltgitrus  bonae 
fidei  boir.ines ,  Bernardum  videlicet  Dia- 
conem  fupyafcriptae  noflrat  Ecclefiat  i^/* 
Monafterii  SanHi  Juftiniani ,  &  hleunt 
quondam  Gttidi ,  atqut  Ugontm  qucndant 

item   Ugonis  ,   & Q^ii    rationa- 

biliter  dtfctrntrtnt  rts  ipfas ,  quas  com- 
mutare  difpofueramui  ad  utiUtattm  U- 
triu/que  Ecclefiae .  Et  cognita  veritate 
invtnerunt ,  res  jiiris  noflri  Menaflerii 
oportunas  tffe  viflrat  Ecclefiat ,  &  ret 
vtflrae  EciUfiae  eportnnaM  tffe  ncflro 
D  d  A  JVf»- 


425  .  E      X      C      E 

MonafitYto  ai  mellorauontm  ccmodi ,  [e- 
cundhm    extimationem   rerum    co>r.mutan- 
darum .   Unde  ego  prefatus    Ubtttus  ^h- 
bas  in  Dti  nomint  &  timore    per  hanc 
commutationis    cartam    cedere    ty  in  im- 
mutabiltm   traditionfm  largiri   videor  ti- 
bi  I  dibrando  Judici  ad  pantm  &  pro- 
prietatem    fuprafcriptae    •veil*ae    Pif/inae 
£cclt/iae ,   tres    partes    intcg^as    de    Ca- 
ftello  &  Rocca   Plumbini,  ^umc  efl  fi- 
ta  &  pofita  fupra    ma*e ,   cum  turrihus 
€?"  podio,  cum  cafis   ifr  edftiis  e^   tcr 
tis  y  tam  infra  tpfum  Caft<tlum  &  Roc- 
iam ,   quim  &   de  foris  .   Ittm  de  Cttrte 
€y  ttrris  ,  vineis  ,  filvis  ,  virgareis  ,  pra- 
tis ,  pafcuis ,  cultis  &  incuhis  i^  maf 
Jariciis    &    diflri&o   es^    omnibus    petti- 
nentiis ,  aliquo    medo    per    quodlibet  in- 
genium  ad    ipjum  Cafttllum  &  Roccem 
Jeu   Curtes    ptrtintntihus    vcl    afpicienti- 
bus  per   hos  terminos   &  fines ,   quos   hiz 
nominamus  .    Videlicet    a    Capethoto    ad 
Mare    ufque    ad    Bfa:ai^-lamam  ,    C^   a 
Braca-lama  ufque    ad    Leciam-pertufam  y 
C^    a    Lecia-pertufa    ufque    ad    Rivum- 
fenalem ,  ficut  ipfe  currit ,   &   mittit  in 
tnare.   Fredilas  tres  partes    intrgras  de 
fuprafcripto  Caflello    (^  Rocca    Plumhi- 
ni ,    cum    turribus    &    podio ,    cafis    i^^ 
edificiis  y  d?'  de  Curte  &"  terris  &  maf- 
fariciit    c^    omnibus    pertinentiis     fuis  , 
tum    omni  /ure    &"  aflione    c^    diflriSio 
fertinentibus  tam  intus  quam  deforis  ad 
ipfis  Cafiellum  &  Roccam    in    integrum 
tibi ,   ut  diElum  ijl ,   cedo  &  trado ;  ut 
ab  hac    hora  in    antea  fit    proprii    )uris 
fuprafcriptae  veftrat    Pifaiae    Ecclefiae . 
Pro  qua  noflra    commutatiane    (^  tradi- 
ticne  recepi  a  tt  ,  qui  fupra    Ildihrando 
Judice  e«  pavte  vtfirae   Ecclefiae ,  unam 
pttiam  de  frra  pofitam  prcpe  Civitatem 
Pijanam ,   iuxta  Ecchriam  &  Monafte- 
rium   Sanfti    Nicholai ,  quae    tenet   u- 
n»m  caput  in  via    puhlica ,  aliud  caput 
cum    amtotus    laterifms    in    terra  fupra 
Jcriptae    vejirae   Ecoleftae ,    &    tjl   per 


A 


B 


r 


D 


R       P       T      A  425 

menfuyarrs  ad  jvflam  ptrticam  menfura-' 
ta ,  Scalae  quatuor .  Et  infuptr  ctntum 
quinquaginta  Llbras  bonorum  dtnario- 
rwn  Luctnfium  expendibilium ,  noftrae 
Eccleftae  &  Monaflerio  neceffarias  ad 
edifi: ationem  i^  reftaurationem  tjujdem 
nojirae  Etclefiae ,  &  in  thefauris  libtO' 
rum  c^  paramenterum  ipfius  •  ut  prae- 
diila  petta  de  tetra ,  &  Juprafcripta 
trta  milia  Solidorum  deinceps  in  antea 
fitt  proprii  juris  ipfius  noftrae  Ecchfiae 
&■  Monafterii  SanCli  Juftinioni  de  Fa- 
lefia.  Et  ut  in  futuro  omnibus  tempo- 
rtbui  ftabilis  &  fi  ma  ptrmamat  no/ira 
commutatio,  repromitto  tgo ,  qui  fupet 
Uhtrtus  .Abhas ,  vtl  aliquis  meorum  fucm 
cfforum  ,  fi  venire  temptaverinus  ptr 
altquod  ingenium ,  aut  fi  prediBam  com- 
mutationem  ttmutare ,  aut  in  aliquo  di- 
minuert  quefierimus  uUo  modo  ^  tam 
vohis  ab  omni  bcmine  dtfendere  non  po- 
tuerimus ,  &"  non  dtfenfaverimus ,  fpon- 
deo  ego ,  qui  fuper  Ubettus  .Ahbas  una 
cum  mtis  fucctfforibus  ^  compontre  tibi, 
qui  fuptr  lldibrando  Judici ,  tuifque  fuc- 
cefforihus  ad  parttm  fuprafcriptae  vtftrat 
Pifanae  EccUfiae  pratdiHam  noftram 
commutationtm  in  duplum ,  &"  infuper 
ptnam  auri  optimi  Lthrarum  ctntum , 
quia  talittr  inter  nos  convenimus .  Utde 
duas  commutationis  cartas  fcribete  roga- 
vimus  Falcenem  Judicem  &  Notarium 
facri  Palatii. 

o43um  foris  Civitatt  prefata  Pifano- 
rttm  juxta  prtdi&am  majorem  Ealtfiam 
feliciter  . 

<Jt  Ego  Ubertus  ^hbas  Monafterii 
SanEii  Jufiiniani  de  Falffia  in  bac  cat- 
tula  a  me  faffa   fuhfcripfi . 

Signa  ♦^4*4*4*'i»-'J**J*'i*'$*'t*'t* 
manuum   Tcptrtt  filii  quonUant  Dodenis  ^ 

vflberti  quondam Dcdcnit    quort- 

dam  Ildibrandi ,  Gerardt  filii  Ugonis 
Victcomiti<  ,  .Alferti  quonJam  Balduini ^ 
Sofrrdi  quondam  Gnlielmi ,  Pannulfi  & 
BtnediSii     germanoium     qucndam     iten* 

Be- 


4*7 


A  RC  H 1  V l 


B:-i<:ii£ii,    Petrl    quondam    Ugotis,     U- 
btrii    q'otdam    ittm   Ujerti,    Mjlagalie 
quoniam.......  qui    inttrfitttunt    rogati 

ttjlts  . 

PrtdlBus  Uhtrtus  .^hhas  exctptavit 
&  antepo,'uit  de  (uprafcriptis  trii>us  par- 
tibus  forii  dt  ipja  Rn  ha  C^  Cajidlo 
&  Podio ,  decem  C^  offo  Maffarios  cum 
fuis  pertinentiis ,  ^  illa  donicata  laho-  ' 
tata  ,  quae  ipfe  ad  manum  htam  pro-  B 
priam  lahorat  C^  detinet .  Nomina  au- 
ttrrt  torumdtm  M(fariorum  funt  hatc' 
%/4ll3tttus  filius    ^fitrboft i    BontUinus ;  1 


P  1  S  A  N  1.  4i8 

Pttrus  Bontfiat  •  filii  Siiphani  Rillii  * 
filii  Jobannis  Thoppi ;  filii  Mattini  dt 
,Aiha  /  Galltttus  j  filii  Caflagntft  y  fiHi 
Petri  dt  Sando  Frigiano  y  Martinus 
CigartUu^  j  filii  Riccii  j  Dominicus  Lon- 
gus  j  Bonone  pnvignus  FarambaUii  * 
Buniolus  j  Gerardus  Blancardini  ;  Mat'» 
tinus  ^  Vitalis  nepctes  Sabbatini ;  fi- 
lii  Guidonis  Taltnti  j  Sabhatmus  %^- 
bifcinus  , 

»Jt  Ego  Fako  Judtx  ^  Njtariui  fa^ 
cri  PaUtii  pofl  traditgm  compltvi  C^ 
dedi  , 


Vendldo    tertiae    partis    CaftelH,  Podii,  &    Curtls    de  Cafaja,  fafla  z 
quibufdam  Gratiano  Vicedomino  EcckHae  Fifanae.  Anno  iii^. 


IA7  nomine  SanEfe  &  individue  Tri- 
nitatis ,  ,/inno  Incarnaticnii  Domini- 
ct  MiUcftmo  Cintefimo  Stxsodtcimo  , 
Quatto  Idus  Stptembrii  ,  Indi&ione  O- 
iiava .  Manifefli  fumus  nos  Golfe  quon- 
dam  Raimundi  ,  (^  ^daUita  jugalts 
^  filia  quondam  Leenis  ,  quia  ccnfen- 
titnte  mihi  (uprafcnpto  vivo  tneo ,  ubi 
inttrifft  videtur  notitiam  lldebrandi  Ju- 
dizis  lacri  Laseranefffis  Palatii ,  a  quo 
fe:tindl.»i  Legem  interrogata  &  cognita 
fum  ,  qttod  nuUam  me  pati  violentiam , 
fed  pura  &  integra  mra  bona  volunta- 
te ,  fecundhm  tdicli  paginam ,  communi- 
ttr  i^  lonftntitr.tts  pet  hanc  cartulam 
•vrnundamus  &  tradimus  tibi  Gretiano 
Viceciomino  Epifccpatus  SanBat  Ma*iae , 
tertiam  parttm  intfgram  de  noflri\  pgy- 
tihus  ,  qttae  ft<nt  tres  partes  de  Caflrllo 
&  Pojo  &■  Curte  de  Cefeja ,  &■  rtr- 
tiam  parttra  integram  de  hoc ,  quod  «o 
hls  pertintt ,  uUra  tres  partes  in  Curte 
pifdtffi  CffttUi .  Etceptamus  Cf  ante- 
fon''mui    inde    unam  Cafam ,   quam    ha- 

btnt  fiUi (^   duas  petias  dt  tet- 

ta  foris  ipfo  Cpfl  llo ,  una  quae  'fl  in 
Poi'0  dt  ipfo  CafteUo,  e>-  tft  ri/iarlo- 
rum    hrtum ,  alia    vtri    pttia    tfi    pofiua 


D 


juxta  fliivto  Dommia ,  &  ift  fiflarie^ 
tum  duo .  Ut  jam  diciam  ttrtiam  pat- 
tent  de  noftris  partihus  de  prtdi&o  Ca- 
fitUo  &■  Pojo  &  Curtt  prtttr  iUud  ^ 
quod  fupra  txctptavimus ,  cum  omnibus 
adjscentiis  ^^  p'rtintntils  fuii  in  inte- 
grum  ciim  inf-riori/ms  atqut  fuperiorim 
bus  ,  feu  cum  finibus  ^  ingttffibui  juis » 
C^  cum  omni  jure  C^  adior.t  fua  fit 
i»  poteftate  tua ,  qui  fupra ,  Vicedomi- 
no ,  proprietario  jure ,  Quam  noftrant 
vtndltiontm  ci^  traditlontm  ft  noi  ,  qui 
fupra  ,  jvgaUs  ,  vtl  noftri  htrtdts  ,  fivt 
cui  nos  eam  dediffmus  aut  dtdtrimus 
tlbi ,  qui  fuper  ,  Victdormno  ,  tuifque 
fu:cefforibus ,  aut  cui  vos  tam  dederitis 
vcl  habere  dectrvttitis ,  retoUere  vel  mi- 
nuere  quefierirnus  ptr  quodltbet  ingenium 
i^  fi  eam  vobis  ab  cmni  homine  difn- 
dere  non  potueriti:us  &  non  defenfave- 
rlrrus ,  fpondemus  nos  vob<s  cornponete 
fuprafctiptam  noftram  venditionem  & 
tradltiontm  in  duplii/n  in  ferquldo  loco 
jtfh  eftimatlontm ,  qhalis  tunc  fuerit , 
Uiidt  tnttitum  rtcepinus  a  te,  qtti  fu- 
pta ,  Vcedoniito  afulum  aurmm  per  So- 
lidos  queit'  oicentfm  In  prrfimto.  E'  tri 
tali    ordtne    comtrnintter    i&    conjentitrt- 

tes 


4Jp  E      X      C      E 

tes     h/its    fcTibere     rogavhms     Ubtrtum 

,/S&um    infra    Cafltllo  dt  Cafna/ano  . 

Sig»»  tjt  >Jt  mammm  fuprajoipsorum 
Jugalium ,  qut  battc  cartulam  comif.uni- 
ttr  ^  eonjtntientet    ro^avcrunt  fitvi, 

Signa  4*4+'i**i^*J*'i**J*'i^  »"*- 
timm  G'<rcldi  quondam  ,Albtrti ,  ^  l/Vi- 
(icnis  ettjut  Bonacii  gttmanorum  quon- 
dam  Ttt'X,i ,  ^  Rainttii  quondam  Btr- 
nardi ,  &'  Udthrandi  quondam  Gtrar- 
di,  &  Widonis  jilii  Bonacii,  &  Hen- 
riii  filii  Widonis ,  &  Rainerii  quors- 
dam  Bfliardt ,  teflium  . 


B 


R      P      T      A  450 

Ego  Ubtrtus  Notartus  po/i  traditan 
compltvi   Cf  dedi , 

Et  fuprafcripti  Jugalts  tommuntttf 
&  conitntientts  miftrunt  corporalittr  irt 
tenentia  fuprafcripto  Vicedomino  dt  pre- 
diciis  rtltus  &  in  vacuam  pojfrjfionein 
introduxtrunt  eum  in  jam  diSlo  Caftel- 
lo .  Idto  fuprafcripti  Jugales  hane  car- 
tulam  fectrunt ,  quod  nulli  Epifcepo  Ec" 
clefiat  Pijanat  liceat  fupra[:riptaS  rit 
in  commutationem  dare ,  ftu  Feudo ,  vel 
per  Llbellum  ,  feu  Tenimentum ,  nifi  Vtt' 
lants  ,  fed  femper  ad  ma»um  fttam  ba- 
beat  &  dttintat  i»  ptrpttuttm  , 


SenteQtia  Marquardi  delegati  a  Principe  pro  Silva  quadan 
in  coQtroverfiatn  adduRa.  Anoo  1115. 


IU  Homine  Chrifli .  ^men.  Pro  futu- 
rif  temporibui  tntmotia  hun:  b'ive 
Wtcordattonis  deferibtre  diiigtnttr  curavi- 
mus .  Margoaldus  itat/ut  dtlrgatut  a 
Principe  (i)  in  Comitatu  Pijano  p'o 
litibus  diffinitndis  fiito  oiniret  Bomhe 
df  Martino  ftHo  Johannis  dal  Pero  fu- 
ptr  M:ilaparuta .  Q^tetimoniam  ftctrunt 
dt  quadam  Sslva  ,  auam  ipft  in  pin- 
griort  habtbant  a  fiVis  Rodulfi  Djnnu- 
ei.  Prtjtntt  autem  M:l^paruta ,  &  Ju 
dicibui  Cuntolino  &  B  ito  &  atiis  vi- 
tis  ante  prediciutn  Margoaidwn  aput 
idacttatam  ,  oflirnfa  tft  Carta  dt  ncmi- 
vata  Stlva  .  Q^am  cwn  vtdtfftnt  Judi- 
ces   c^  legijfent  ,    jufiu   tis  vifur/i  fuit , 


D 


ut  ,  ficut  in  Carta  It^thatuy ,  prefati 
emnts  Silvam  quittt  pcjfiderent  .  D^tit 
tft  igitur  ftnttntia ,  »t  Malapjruta  n»- 
minaiam  Silvam  refutartt .  R  futavit 
trgo  Malaparuta  prediJam  Siivam ,  & 
obt-gavit  ,  fe  numjuam  ampliut  ittro^ 
tnif.ere  fub  penam  qtinqua^itta  L'bra- 
rum  eptimi  afgenii .  Ugo  Comes  ,  Te- 
ptrtus  filius  Didi  ,  ^/i^frlmus  quotdam 
Carbonis  ,  Rolandus  quondam  C.rardi 
ttffium  ,    C^    multi   alii . 

Hoc  ftdutn  eft  .Anno  Dominict  7«- 
camationii  MiUeftmo  Ctnte/tmo  Sesttt- 
dtiimo  ^    Njnii  Julii  ,    IrtdiSiione   Nena  » 

Contbtinus  Judex  &  ,/idvocatut  tjtt' 
fdtm  Margoaldt   interfui , 


Charta,  per  quam  ronnulli  conftituunt  res  fuas  fub  defenGone  St 
comraendaiiooe  Petri  Epifcopi  Pifani.  Anno  1115. 


IN  Chrifii  tiemint .  Brtve  ad  mtmo- 
tiam  futuri  tenipotis  ,  qualtttr  in  lo- 
10  ^  finihus  tnfra  Caftello  de  Camaja- 
eo ,  in    prtjtntia    Gratiani    Victdomtni , 


E    &   Ildebraidi  Judicis ,  G^    aliorum  ho^ 
j  minum ,   GJfo   quondam    Raimundi ,   <y' 
^dtteita  jugales    ^  filia  quondam  Lto- 
n.s ,  cemmunittr  &*  conjentitntet  per  t»V- 

gam. 


(i)  Quis  hoc  nomine  dergnetur,  obfcurum  mihi  eft.  Potius  qnam  Imperator,  Mar* 
ehie  Tulcue,  ^ui  tunc  Raib$dt  luu,  siihi  creditur  beic  iatdlii;!  poile. 


43t  AKC  H  IV  1 

gam^  tftttm  in  fuU  dttfntb*nt  manibus ,  A 
mijcrunt  emnt$  res  fuat  mQbilts  i^ir  im- 
mobilts ,  quas  modi  habtnt ,  vel  acqui- 
rere  debent  ip/i  &  eorutn  heredibut ,  (ub 
ttttela  C^  dtf'n/iot>t  &  commendationt 
Petri  Epifcopi  Pifane  Ecclefie  &  fuc- 
ttfforutn  ejus  in  ptrpttuum .  Pto  qua 
tutela  (it  defen/rcnt  &"  commtndatione 
ipfe  Epifcopus  ^  fuccefforts  ejus  debent 
accipert  femtl  annalt  prandlum  in  Cur- 
te  de  Cafaja  tam  a  fuis ,  quam  ab  eo- 
rum  bominibus .  ufque  ad  quadraginta 
Milites  ,  fi  nectffe  fuerit ,  in  perpetuum . 


B 


P  I  S  A  li  1:  432 

Hoe  faHum  efl  in  prefentia  preai^o^ 
rum  Vicedomini  ,  ftu  Judicis  ,  atque  Gi* 
roldi  quendam  ^lbertt ,  Cl'  Wtdcnis  «»- 
qtte  Bonacii  gtrmani  quondam  Ttu^i , 
&"  Raintrii  quondam  Btrna*  di ,  &  lU 
dehrandi  qnondam  Gerardi ,  &  aiiorum 
hominum . 

^nno  Incarn  ttionis  Deminicae  MiU 
li/imo  Centtfimo  StKtodecimo .  Qttarto  f« 
dus  Septembris ,   Ind<tiione  O^ava. 

Ego  Ubertus  Notarius  interfui ,  ^ 
fuffu  (uprafcripiorum  Jugalium  hoc  hft^ 
ve  fcripfi. 


Donatio  fa£la  a  Petro  Pifano  Epircopo  Ecclefiae  S.  Stephani 
de  Carraria .  Anno   ixi5. 


IN  nemine  SanBe  (^  indiv<'due  Tri- 
nitati-  ,  &  unius  Deitatis  .  ,Ainen  . 
Q-.ionia<-/i  placuit  San&is  Patribus ,  &" 
fuis  in/ii<utioiibus  ,  idefl  facrii  Canoni- 
bus  fancivtrunt ,  t*t  ad  fimilitudinem 
tfvnpo^alium  nupti»rum  Cf  matrimonii , 
Ecclefie  in  ipla  fui  conftcrattont  dota- 
rentur ,  ideo  igo  Perrus  ,  gratia  Oei 
Pifane  matris  Ecclefie  humilis  Epi 
fcopus  ,  Ecclefit  Ptotcmattitis  Strpbani 
de  Larraria,  fita  Ju»ta  mare ,  in  ipfa 
t;ufdem  Eccle/ie  confntaticne  a  me  ce- 
lebrata ,  in  dotem  atque  donationem  /it- 
ntiter  ^  irrevocabiliter  dono  ,  ttado  , 
atque  concedo  unum  pettum  de  teira  cutn 
vinea  &  terra  taboratoria ,  po/i>um  ju- 
Kta  ptenowinatam  Eiclefiam  ,  a  capitt 
cujus  adjactt  fliimen  Cingle  ,  &  ab  al 
teto  capite  cckrret  prediHa  Eccle/ia,  & 
ab  uno  latttt  tia  puhlica  ,  i^  ab  altt- 
ro  Fi-ffa ,  qut  dicitur  u4>itiqua ;  ^  mt- 
d-.etetcm  integyam  omnium  D'cimatu.m , 
que  tn  tftiierio  t/ufdtm  E de/ie  fir 
n>i/rf.s'S  ccHigutitur ,  fcil-tt  a  Bufcicne 
ad  trare ,  tS"  a  n>a*e  ,  ficut  eir:umdat 
prtsiBum  furrtn  Ctngle  .  Vt  a  p\t]tnti 
d'r  in  pf^pttuuttt  firtt  ad  ufum  &  to- 
modum   Jam   ^nfnte   E.iUfie ,  ^  Petri 


D 


Ptti  bittrt  ,  ^  Cltricerum  ,  ibidem  Dec 
militattium  ac  ftrvitntium  .  Ut  nulla 
dtinctps  ptrfona  ,  nullui  Prelatus ,  vtl 
fubdisus  ultus  privatus  ,  vtl  bonort  aut 
pottfiate  aliqua  prtditus  .  hanc  no/itam 
eonfiitut>ontm  i^  dtfpofitionem  quiun- 
que  predtHorum  venire  tempiavertt  ,  ^ 
eam  quacumque  temeritate  vel  /uptrbia 
itrumpere  C  tvacuart  aufus  f'Atrit ,  a- 
nathematis  &  maled.Bionis  nc/i't,  »0- 
iiufqne  ttofirt  Eccttfie  ptnt  Juhjactat  , 
&  infuper  nohit  ,  tinflrifque  Suectffori- 
hus  ptnam  ctntum  aurtorum  ptrfolvat  , 
r,'fi  penitentia  du8us  ,  (d^  ad  fatisfa- 
Biotcm  veniens  nofiro  arbitrio,  nofiro- 
que  judfcio  trrata  correxerit  i^jf-  commif- 
fa  atque  dtl  cia  emendavtrit ,  Quam  no» 
fi/am  dijpc  ^tiontm  d^  con/iitutionem  , 
ut  omni  tfmpore  (uum  rebur  ohtineat  ^ 
(^  in  nutle  va-iHet  ,  Rodulfe  Notario 
litterarum  mommen  tradere  mandavi- 
itius  ,  ■^  nofi  e  manus  fubf.rlptioHe ,  & 
Canonicorum   ticfiiorum   co^  fifmamus  . 

v4r,ne  Dfittiinice  In.arnotionis  M  lle- 
/iitc  Cente/imn  Stxtodecmo ,  Nonoi  Fe- 
hruerii  ,    Indiclione    Nona  . 

^^'m  aput  matrim  Ecclepam  Si>n- 
ile  Muiie,  prtfentta  Saraceni    quotdat» 

Savo- 


413  E      X      C      E 

Savoretti  y  ty  Gtrardi  quonJam  Marti- 
ni  ^  i^  Rujlici  qttotdf.m  Baniti ,  e^ 
Mainfrttti  fUBMdam  lldcbrandi  y  &  a- 
Hotum  . 

♦Jt  Ego  Petrus  Pifanae  Ezcle/iae  pte- 
tator  Epifcopus  in  hac  Cartula  a  tne 
fa&a  fufffcripfl  . 

*Jt  Ego  Mar.fridus  Turritanus  ^r- 
thttpifcopus ,  (J^  bujus  fanHe  Eccttfie 
Pijane  Canonicus  fuhfcripfi . 

4»  Ego  Vio  ^fchiprtsbiur  ia  ac 
Cartula  jubjcrip/i. 


R      P      T      A  434 

A        Ego  Einricus  Sacerdoi  fubfcripfi  . 
Ego   Maftinus    Pnshiter  fubf.ripfi . 
Ego   Sig»or(6ius    Presbtttr  fubfcripfii 
Ei^o  Birardus   Presbiter  fubfcripfi  . 
Ego  LHehrandus  Caionicus  fubjcripfi , 
Ego  G<ra'dus    Diaconus  fubfcripfi  . 
Eic^o  B  nrdftJus  Subdia.onus  fubfcripfi, 
Ego   Mau»ui   Subdiaconm   fubfcripfi , 
Ego  Gt^ldo   Diacofius   fuf>f:ripfi. 
Ego   Rtdulfui   Naiariui   facti  LattrO' 
ntffis   Pulatii ,    banc    cotiflisuiicnis  Car- 
tam  fctipfi  i^  tr.anu  prcpria  firmavi. 


B 


yendltlo  Caftelli  8c  Curtis  de  Blentina ,  fa6la  a  Robodo 

Marchione  Tufciae  Petro  Pilano  Epifcopo,  &  Ope- 

rariis   Ecclefue   Pifanae.  Anno  iii6. 


IN  nemiHe  Dontini  ncflri  Jtfu  Ciri/li 
Dii  etetni.  ,/^nno  ab  Incarnafione 
tjus  M.llefimo  Centtfimo  Stpti^odeci- 
ruo .  Regnante  Donno  nofiro  Hnrico 
Q_tarto ,  Dei  gratia  Romano  t»m  Impe- 
tatore  ,^ugufio ,  v4itno  Imperit  ejus  in 
halia  Sifxto ,  Ttttio  Idus  Stpitmbris , 
Jrtdi&ione  Nona .  Manif  fiw  (um  ego 
Robodo  cx  largitione  pred  £li  Impe- 
ratorJs  Marchio  Tufcie,  quia  per  haic 
tattam  vendo  &  trado  vobis  Petro 
Pifano  Epifcopr»,  «j^  Gt/,>t>,o  V  cedo- 
mino  atque  lldtbrando  Judi.i ,  Rt&ori , 
C^  Procuratori  ,  efque  O^erario  Optre 
Sancie  Marie  ,  Caflrum  c^  Curtem  de 
Blentina  cum  omni  fua  pertintntia  tam 
i»  montc ,  quairt  in  pla^o  ,  five  in  pa- 
lude ,  atjue  filvis ,  virgareis  ,  p'atis  , 
pafcuis ,  &"  itrris  cultis  c^  incultis , 
five  agnflis  y   fl  minibus  ^    &  fl^'g»ii  , 

rivis  y   &  moltndinis &   ptfcatto- 

nibus ,   a?"   cum  omni  jure  Cf  pirprietate 
&    hitBiont ,     quae     mihi    ex     largitio- 

tte ....,., ,  pertinet i»  integ-^fm 

<vobis  vendo  &  ttado  .    Pro    qua    rectpi 
tneritum  a  tt ,   qui  fupra  Vdehvardc  Ju- 

dice ^    iflr.ri  m  Pttti    Epijcopi 

&    Graitni    Vtttdmtini    S^adam    ur.uns 


c 


D 


ptr  SoUdos  duo  tnillia  in  prefinito  i 
Qjiam  mtam  vendifliottm  &  tradiilio» 
nem  fi  ego ,  qui  fuper  Rohodo  Marchio , 
vel  meus  hires  fije  (ucceffor  five  eui 
ncs  eam  ded  ff.  mus  aut  dederimus ,  r«- 
tollere  vtl  mtnuere  qutfierimus  ptr  ali- 
quod  ingenium  vobis  vil  fucctfforibus  ve- 
flrii  ,  aut  cui  ves  eam  dtdttitii  vtl 
hibsrt  decreveritis  ,  &  fi  nos  txinde 
auBorts  dart  rolntiitis ,  &  tam  vcbis 
at>  cmni  h^mine  defendtte  non  potutti- 
mtii  (D"  non  defenfaverimus  ,  fpondimut 
noi  vobis  componere  iftr.m  n  eam  vendi- 
tionem  i»  duplum  in  fetquido  loco  fub 
eMi>nafione  quatis  tunc  fuetit ,  Et  irt 
tali  bctdine  hec  fcribert  tcgavi  Vgonttm 
Natarium   %/^pcftolice  Sedls  . 

Ha:lum  in  Valle  Senli  in  lecOy  ubi 
dicitut  Mctate  . 

Signa  ♦J*4f.J»iJ*4»»Jti$*4*4**J*'i* 
tnanuum  Ugonii  c^  Pctii  atque  Gstardf 
Vtcecornitum  ,  Gualar.di  ,  (^  Ugcnis  , 
etque  Tepirti ,   i^   ,/i.lthonii  ,    qui  tvnt 

erant  Confules quendam  Ghnti  , 

Ilaebrandi  tjuondam  Guidonis ,  Petri  i& 
^lardiri  gernanoium    fiHotum  quendam 
v4<ialardi  de  Snndo  Gcucfio^  ^ui  intnh- 
i  fuetunt  regatt  tejiet, 

E^ 


415  A  RC  H  1  V  I 

Ego  Ugo  Notaflus  ,/fpo/iolice  Sedss 
pojl  traditam  c»mplevi  &"  dedi . 

Ifia  Carta  faSta  efi  eo  tenore .  Si  ego 
qui  fupva  Rehodo  Mauhio  ,  vel  tums 
heres  ,  ftve  fucctffor  ,  aut  mtus  Mlffus 
veits  ,  ifui  fup-a  Petro  Epifcopo  & 
G'an»o  V  c:d»mino  atque  lldebrando  Ju- 
dici  v(l  vjlris  ft*:c([foriiur ,  aut  ve/lro 
Mijfo  poratf  fufiwiis  ai  dandum  & 
prtixolveadum  qualicunque  dit  ab  iflis 
Kdtndis  Septembris  proxintis  venienti- 
biss  tifqtte  itt  unum  annum  expletum 
prexime  venturum  de  argento  Solidos 
dao  millia  bonorum  Denarisrum  Lucen- 
fi%  Monttae  e^pendibiHum  ,  duodecim 
Denarios  per  fin^itlos  Solides  rationa- 
tos ,  itaque  voi  habeatts  &  desineatis 
totstm  ufutnfruButn ,  quod  a  vohis  ufque 
tune   dt   predi&o    CaJltUo  i^  Curte  re- 


A 


B 


P  1   S  A  N  li  435 

ceptum  fuerit  .    Et   Jl  ante  anni • 

prediUoi  diio  rr.illia  Solidos ,  &  Lisras 
decem  vobii  perfolverimus  ,  ita  quod  «- 
[iirr.fiiiiiam ,    quod    inde    a    vobis    ufque 

tuHC  receptam  ftterit ,    fimilittr de- 

tintatif ,  quod  fit  inanis  &  va.ua ,  & 
in  noflra  redeat  potejiate  .  Et  (i  talitee 
non    fecerimus    i^    non    conlervaverimus 

aliquo    ingtnio anita    hafjtattt 

omnia  ,  qite  fuper  legurttttr  per  ifian» 
Cartant  proprietario  nomine ,  ai  factsn- 
dum  tnde  quicquid  volueritis  abfque . .  .  <  • 

calumnia pefi  trans  haS * 

conjiitutum  ad  deftndtndum  qui  ptr  ma- 
num   tttstt    ad    ptnam    argtntum    optimt 

Ltbras  millt  ad d?"   invtflivit 

indt  predi3um  lldebrandum  Judi^tn» 
pro  fe  &  aliis  fuprafcriptis  ad  proprig^m 
satiiii  ad  fuperdi&am  ptnant. 


CoocefHo  Ecclefiae  S.  Silveftri  prope  Pifas ,  fafta  a  Petro  Pifano  Archiepi- 
fcopo  Monauerio  CaBnenfi,  ejufque  Abbati  Gerardo.  Anno  liib. 


N  nomine  Domini  m/iri  Jefu  Chrifil 
D.-i  tterni .  ^nno  ab  Insarnetient 
ejus  MiUefitno  Ctntefimo  Nomiecimo  , 
Pentificatus  Dtnni  Gtlafii  II.  Pape  ^An- 
ne  Prime ,  Tertie  Kalendas  Olubris  , 
hidi&iont  Duodecima .  Ego  Petrus  Dei 
gratia  Pifanus  Archiepifcopus  ,  con/i- 
lio  i^  effenfu  fratrum  Canenicerttm  ma- 
Joris  Eiclefie  ,  eenctdo  e^  traio  Mo- 
Baflerio  Sanfti  Benedifbi  Caffinenfis, 
EicUfiam  SanSi  Sitvefiri  pc/ita-n  ?'» 
Soaiitia  prepe  Civitatcm  Pifanam  ,  pre- 
ftntihus  c^  collsulantihus  fundatoribus 
ipfitts  Ecclr/it  OJimitndo  &  Jiliis  fuis  . 
Ui  ah  hac  htra  in  antea  fit  jurt  prat- 
diCii  Monafierii  CaJ^nenfis  San8i  Bt- 
nedi&i ,  c^  in  potefiare ,  ditione  ,  ac 
difpo/jtiont  Gerardi  Abbatis  C^  Mo- 
na-^ffrum  ipftits  Monafitrii  ,  eorumque 
fttccefforam  ,  qtii  ibt  p'o  tempore  pre<ffe 
•oid  ntur  .  ,/id  hohendttm  ,  utsndsim  , 
frtiendum  &  ordinendum  ,  falva  revc- 
Tom.  IX, 


G 


D 


rentia  Pifane  matricis  Eccltfie ,  ut  vi^ 
delicet  Presbiter ,  quem  ibi  xAbbas  po^ 
ftterit ,  cum  confcientia  t/Irchiepifcopi  coitm 
flituatur ,  tanquam  curam  Papuli  habi-' 
turus ,  Sane  prediiiam  Ecclefiam  intem 
grain  &  quietam  illis  ,  ficut  Jupra  di- 
tiimus ,  coneedimus  cum  omni  Jua  perti- 
nentia  ,  quam  Odimundus  ^  filii  ful 
ei  conctffery.»t .  .A.*&eritate  igitur  Dom- 
ni  Pape  Gelafii  II.  qui  huic  tradi- 
tioni  &  conceflfioni  prefens  affuit  > 
e^  nojlram  ac  Fiatrum  nofirorum  Ca- 
nonicerum  deliheratioie  probibemus  ,  C^ 
in  nomine  Domini  Je(u  interdicimus  ^ 
ttt  cui  Suectfforum  ncfirerum  liceat  Ec- 
tlefiam  ipfam  a  Cejfitenfium  Monacho- 
rum  pettfiatt  &  ordtnatione  fuhtrah:re ^ 
nec  tis  moltftiam  factre ,  fet  ficut  a  no- 
bis  tradita  efl  ,  ita  femper  quiete  & 
integre  fub  CaffinenOs  Mor.afierii  fure  f 
diuicKs  ,  ac  difpofitione  ptrmantrt . 


£  e 


Muii 


457  £      X      C      £ 

Huic  tvadhieni  inttrfusrunt  Lamber- 
tus  Hoflienfts  Epifcoput ,  Pctrus  Pre- 
sbittr  Cardinalis  titulo  Sanilt  Sula<ttte , 
Guide  Presbittr  ,  Cardinalis  titulo  Sen- 
He  Balbint  ,  Grifogonus  Diacottus  Car- 
dirtalis ,  Petrus  Ltonis  Dtacoitus  Car- 
dinalis ,  eJ^'  alii  plurts  .  ^ 

»J»  Ego~Petrut  Pifancvttm  ^rchiipi- 
fccpus  cencrfft  <&  fublcyipft . 

*Jt  £50  Ugo  ^rchipreibitir  fuhfcripft. 

Interfuerunt  biiic  concijjiani  ex  pvedi- 
{lis  Canonicis  Ugo  ^fchip*eshifer  ^  Gi«i- 
tio  K/^f^hidiacenus  ,  Seniorefiuf  Prcibiter  , 
Gerardus  ,    &    Hdibrandus   Dlaconi , 

Ego  Ildibrandus  Judex  facri  Palatii 
J^attranenfii ,  t^  nunc  Pijanc  Civitatis 
Confut  (iiblcripfi . 

Intetftterttnt  eiiat»  freiiSius  Oiimun- 
dtss  ,  c^  £'•  filius  ejus  ,  (^  u4 
iholinus  lausiavit  ,  &  Onimundus ,  &" 
Safnllus  . 

^ibo  Marigrsani  ibi  fuit , 


B 


R      P      T      A  438 

oflbcriius  qtiondam  Vgsnis  de  iidt- 
brando  ibi  fnit  . 

JJgo  JudcK  de  Caja-invidie  ibi  fuit , 
C^  plures  alii  . 

%48um  in  Pifatta  Clvitate  in  camera 
prtdi&i  Pifani  ^rchtepijcepi  .  Script.t 
funt  auttm  haec  ptr  jvffienem  Dcmy.i 
Gilafii  Pape  Stcurdi ,  &  per  cencejfi:' 
Ktm  prediiit  Petri  Pifani  Sirchitpifcopi , 
&  prediBorum  Cansnicerum  ptr  marttt^^i 
Falconis  Judicis  &  Notarii  facri  Palatii. 

♦it  Ego  G  ratdus  Cenjul  Pifane  Ci~ 
vitatis   (ubfcrip/i . 

tjt  Ege  Lambsrto  Conftl»  Pifane 
Civitatis   Jubfcripfi  , 

*Jf  Ego  Henricus  Confnl  Pifane  Ci- 
vhatii  hoc  /ignttm  fan&e  Crttcis  fcri  , 
&  predifflum  Falcontm  Jttdicem  pr»  mt 
Jcrihere  precepi . 

♦{♦  E^o  Falce  JudeK  &  Netariat 
facri  Palatii  poji  tmditientM  faBavt 
bec  Jitipfi . 


Venditio  Caftelli  Ricavi  fafla  AttoniPifano  Archiepifcopo  a  Raioeri» 
Comite  Biio  ^uondam  Hugonis  Comitis .  Anno  1120. 


IN  nemint    Donini   D^i    tterni.   ^^no 
In-.arnatienis   e/us    M  llf/imo  Cente/i- 
rno    V^gefimo,    IndSiione     Q^tartaiecivna  y 
Tertio   Kilendas     F  ■'ruarit .     Minif/ia- 
wjwj  wo-   Rjinerius  Comes  ,  filius  quon- 
dam   Guidonis    Comitis,   &  ^Aiaia/ia 
jugali.    e/Ui  ,   (^    fiHa   tfuondam    Gt-ar- 
di  ,   quia  confentiente  mibi  .Adalafte  fu- 
prafcripto  viro    mto   Rainerio ,  jub   noti- 
tia     Brntbonis    Judi:is     intctogatat     & 
(Ognitac  ,  nullam  pati  viclentiam  ,  comu- 
niter     &     cotlentienses    li'>era    voluntate 
ptr   hync  cartam   vendimtts   &    trariimus 
tibi  Attoni    Pifanae    Urbis  Ar.hiepi- 
fcopo     totum    Cafi-llum     Rkavam    cum 
Curtt  ,     juoque     di/iri  lo  ,     ^    otnnihus 
Juts     pertinentHi  .     Ut    Cafiellum    totum 
fupradiffum    R'cavus    cunt    Lurte    tota , 
Jue^ue    teto   dijirido    al^ue    ptrtintntiis 


D  omnibus  fuis  fit  in  pottfiatt  &  domi- 
nio  Ecclefiae  Pifanee  Mttris  beatae  Vir- 
ginis  Mariae  proprieta'io  <^  tmptienis 
titu-lo .  Pro  prttio  D^nariertim  Lucen- 
fittm  ,  trium  mtlium  ducenterum  Stilide- 
fum  ,  convento  atqttt  fiiito  .  Centr* 
quam  nofiram  vendiciiontm  &"  tradi- 
Biontm  fi  nos  fupra  mttnorati  jugales  ^ 
vel  nofiri  beredes  ,  five  cui  nos  dederi- 
mus  quocumque  modo  vtl  tempore  vene- 
rimus  ,  fivt  tam  infringert  pro  tcto  vd 
parte  ,  feu  rttollere  ,  minuire ,  fubtrahe- 
re  aliquo  ingenio  pre/umpferimus  tibi 
./4ttoni  ^^nhiepifcopo  prefaio  vel  tuis 
Succefforibui  ,  aut  cui  vei  dtderitis  vel 
habere  di  pofueritis ,  aut  fi  eam  vebis 
ab  omni  humine  non  defendemus ,  vcl 
dtfendete  non  pettierimus  ,  fpondemus 
1  nos  Jttpramtmetati  jvgalts  eomuniter  (^ 

iegalittr 


439  A  R  C  H  I  V 

tigaliter  dato  etnfenfu ,  nos  ne/lroft}ue 
kcredes  debere  vebis  componert  fttprafcri- 
ptam  nojlram  vendi&ientm  &  traditio- 
ntm  in  duplum  fub  ejlimatione  in  fer- 
quido  loco  .  U:  autem  omnibus  ttmpori- 
bui  y  omnibufque  modis  magis  firma  , 
rataque  durtt  ^  illaefa  maneet  batc 
nofira  venditio ,  fi  bae:  emnia  ,  prout 
dlBa  fuptrius  tS"  a&a  funt ,  non  fece- 
rimm  ,  &  non  ohjervavtrimus  ,  »«<e 
infuper  penae  nomint  aygenti  optimi  Li- 
bras  ducfntas  noi  ntfirique  heredes  tibi 
%/f(toni  ^rcb  epifcopo  prenominato ,  id^ 
tuis  fucc((f''ribi*s  nomine  tuae  Ecclefiat 
prtfatae  majoris  dare  s^  felvtrtre  pro- 
mittimiis .  Et  pro  ftturi  temporis  me- 
moria  Ugorterr}  Domni  Imperctoris  Ncta- 
rium  p^o  nohis   hjtc  fcYthtre  rcgavimus . 

^i3um   infra    Cafltllum    Colcarellrim . 

Signa  »{«•  >i*  manuum  fuprafc*ipto- 
rum  Jugalium  ,  qui  hanc  Cartam  comu- 
nittr  (^  legitime  confentientes  ,  fcribi 
rogaverunt  . 

Ego  Bntbo  fac*i  Laterantnfts  Pala- 
tii  Jitdex   interfui   &   fuhfcripli  . 

Ego  Lodoicus  Judex  Henrici  Querti 
Romanorum  lynprratous  ,/fu^ufii  ,  his 
emnibus  (^  hh  fubfignans  interfui . 


B 


P  I  S  A  N  1,  440 

Signa  ij»  »!♦  tjt  4*  fienuum  Ug»' 
nis  ,  fiHt  quondim  G-'rardi  Vfcecomitis  , 
Gualfredi  filii  ^lberti  %4gntlli  de  Ri^ 
cavo  ,  Gtrardini  quondam  Ugslini  dt 
Miliciano  ,   rogatorum  te/iium  . 

Ego  Ugo  Domni  Irriptratorii  Notarius 
pofl  rogatum  &  abfolutum  comphvi  CjJ*, 
dedi . 

In^uper  etiam  naturali  pofftffiont  /»- 
praftripti  Cafltlli  Ricavi^  nomine  %Ar' 
chiepifcopi ,  &"  Ecclifiat  fuae  praefatae  , 
corporaiiter  a  fuprafcripte  Rainerio  tra- 
dita ,  (^  ab  Ugont  accepta ,  filio  quon' 
dam  Gerardi  predido  ^  fupra  fan&a  Dti 
Evangelia ,  nec  fe  nes  aliqutm  eorum 
mandato ,  feu  voluntate  de  fuprafcripto 
Catittlo  &  Curte ,  eorumque  pertinentia 
aliquam  Cartam ,  vel  ohligationem  ,  fet» 
alienatienem  fectfft  ,  nt:  tam  Cartam 
pipnoris ,  quam  ftcerant  Epifcopo  L«#- 
cinfi  pro  debito ,  quod  folvtrant ,  eon» 
fifmafft ,  ^  fuprafcriptum  CafitUum  im 
ptrtem  pre  divifo  a  fuo  frattt  Ugone 
e^  tjus  uxore  G;ia  rtctpiffe  ,  juravt- 
rant  Rainerius  Cf  ^Jatafia  fupratMi 
morati  Jugalts  , 


BuUa  Callifti  IL  Papae  pro  Monafterio  S.  Miriae  de  Morrona, 
ejufque  Abbate  Girardo.  Anoo   iizx. 


CsAlifius    Epifcopus    fervus    fervorum 
Dt! ,  dilelo  fiUo  AhbaM   Mona- 

fterii  Sarftae  Mariae  de  Morrona 

eribus  regulariter  fuhflitutndis  in  perpe- 
tuum  .  Et  divinis  preceptis  infiruimur  , 
fi^  %/l poflolicis  moniiis  informamur  ,  ut 
pro  Ecclefiarum  flatu  impigro  vi^Hemus 
air^lu.  Proiy>de,  dilefJe  in  Cbrifio  fili , 
Gerarte  Abbas,  ptiitioni^ms  tuis  cU- 
me»ttr  annuimus ,  ^  hiata'  Msriae  Mo- 
nalierium  ,  cui  D^o  au&ore  ptertdes  , 
cttm  omnibAS  ai  ipfum  pertinentihni  fub 
tutela  Sedis  ^poflolicae  fufcipientis ,  bea- 


ti  Petri ,  eufus  /uris  effe  eognofcitur , 
patrocinio  cemmunimui  .  Per  prefrrtis  i- 
gitur  privilegii  paginam  eidem  Mona- 
fierio  in  perpetuum   cor.firmamus   untvtr- 

fa ,  quat  ti  aut  a  nib>s Ugiciont 

Comite  ,  &  fillis  tfus  Ugolino  ,  Raine- 
rio ,  Lotherio ,  Gt"  B  Igarino ,  aut  ab  a- 
liis  quibufuis  fiieltbui  legitime  collata^ 
vl  concffa  funt...,..,.  Cafi  Uum  de 
Vivario  cum  Pjntato ,  i^^  alHt  perti- 
nentii'  efu; .'  pcffiffimei  d-  M^rronaf 
de   Cafiello    de    Sojnna  ,   de    Nrg^titna , 

de aho,    de    M.jfa  ,    de     M^»»*« 

E  e     z  Gem- 


441  E      X      C       E 

Gi>f,K,ule.  Qitecunqut  preterea  in  futu- 
lUm  largitnte  Demsno  idern  Mone/icrlitm 
jufle  tttqut  eanenice  poterit  adipijci ,  fir- 
tna    tibi  y  tuiltfue    Su:ceffotilnn    ^    illi 

b*ta tJ-illi    ergo  vmnino    bominutn 

liceat     Jtpeit3itm     Monafierisit»     ttmere 
ptrturbare  ,  aut  ejtts  pcffefjionet   auf  rre  , 
Vtl    ablatat     letimre ,   winutre,  vU    te 
fKtrariis  vexatioiihui  fatigate,  fed  omnia 

inttgra  ccnjerventuT  eorum  ,  pro 

aiione  &■  guhematione  conctffa  funt ,  u 
fihui  onofiimoaii  profutura,  Si  ^tta  i^i 
tur  i»  ft.turum  £.  Ufiaftica,  Secula^i^ve 
perjona ,  bane  ncfi^ae  confltiutitinii  pa- 
ginam  fcitni ,  cor.tra  eain  temere  ventre 
temptaverit ,  lecwdo ,  tertiove  commoni- 
ta  ,  fi    non    ftstiifa^^iotis    lengrua    emtn- 

^overit  ,    pouftatis  ,    hoionljue 

^igtitate  cartat ,  re^nf.qm  Je  dsvine  lu- 
dicto  «»«/?-•/«  ^ie  perpet/cta  iniqaitate  co- 
gttcfcat ,  i^  in  faerat  fpr^ic  Corpire  ae 
far.guine  Dci  &  Domtnt  Ridentarit  »o- 


R      P      TA  44» 

A  ft^*  /</m  Chfiftl  aliittg  fist ,  atqtte  itt 
extremo  etiamiae  diftriBae  ultieni  Jtthja- 
ceat .  Cun&is  autem  eidtm  loca  fufta 
fervantibus  fit  pa*  Domini  neftri  Jejtt 
Chilii ,  quatenus  hi:  fru&um  bonae  <- 
B'0rtis  percipiant  ,  ^  apkd  diJiriSnm 
Judicem   pretiia  eternae  pacis   inveniatt , 

«Jt   Ego  Calintm    Catbsiicae  Ecslefiae 
Epijcopu!    fuhfcrip/i. 
B         ^    Ego   Ljmbertus  Hiftimfis  Epif^o- 
pui    fubj-ripfi. 

E^o   Pttrus    Cardinalii    Presbstef    ti- 
tule   Sancle  Sufanrie  Jttbfcrsp/t . 

Ego  Jeante^    P/isbiter    Cardinalis   ti- 
tule   Sanli   Gifogcni   fubfcripfi  . 

D^tum  V.4terris  per  tnattum  Grifego» 
isi  lanHe  R^nane  Eulefte  Diaceni  Car- 
dinalis  i^  B  hlioth-.carii  ^  Xll.  K-hn- 
G  das  Jfenii,  IndiBime  Xffl.  Incarnaiio- 
nis  Diminue ,  .Anne  MC XXI.  Pem.^' 
catus  autem  Demini  Cah*ti  II.  Pape , 
u4^.ine  Stiundo, 


yenditro  CaflelH   Liburni,  fafla  Atroni   Archiepifcopo  Pifano  ab 

iiiidebrando  Ctnfule  PifanoruGfi,   Procuratore   hac  ia  re 

Operae  Pifanae  Ecckfia?,  Anno  iiic. 


N  tiomiHe  Dcmini  noftri  Jefu  Chrlfti  D 
D^i  ettrni .  ,A'ino  ab  Iicarnauone 
tjut^-Mitlefimo  Centefiwo  V'^efimo  Pri- 
»0,  Q_*fnto  Iduf  Junii ,  IndiB-one  T-:r- 
tiaatcima.  Mantftltus  jum  tga  Ildehran- 
dus  Judex  &  Procurator  Operae  San- 
ftoe  Mariae,  O^  nunc  ptr  Dii  gta- 
tiam  Filanorum  Conrul  ,  quia  per  bant 
eartam  vtnde  C*  trado  tibi  Attoni  Pi- 
fano  Archiepifcopo  Coftellum  &  Cvr- 
tira  de  Livorna  ,  cum  omnibus  fuss 
ferttnetitiii  (iique  etsftrtifu ,  &"  cum  omni 
jure  lip-  propfietate  ijr  aBiene  fua .  P>o 
qua  mea  vendidiene  ^  fadtSiene  a 
vobis  mttitum  rectpi  anulum  aureum 
ffo  Lbris  mtlle  in  prrfinito .  Qj-m 
tneam  vendiclior.tm  &  tradicliemr/i  fi 
tgOf    qui  Jufer    lidei^rati^us   Judtn    0  \ 


Operarius ,  vl  mti  fuccefferes ,  five  eai 
nes  cam  dnliffemus  aut  dtUtimus  ^  re- 
tolUre  vel  minuere  quefitrimus  per  ali- 
quei  ingenium  tibi ,  qti  hper ,  ^iteni 
.Archiepifeope ,  vtl  tms  fucc-  ffenbus ,  aut 
eui  ves  eam  dederitis ,  vil  bcbtre  de- 
etevtritis ,  &"  fi  nos  exinde  auleres  da- 
re  velueritis  ,  &  eam  vebis  ab  omni 
hemine  difendere  nen  petuerimus  &  nett 
dtffnfaverimus  ,  Ipendimus  nes  vobis 
tompenere  iftam  ttttam  vindidientm  ^ 
iradi&ienem  in  duplum  in  firquiio  leco 
Julf  etetimadone ,  qualis  tunc  fi*erit .  Et 
in  tali  berdine  hec  firihere  tegavi  Uge- 
nem  Notarium  ,Apeftdice  Sedis  . 

Hacittm  infra  Canoniiam  Sen^e  iSa- 
tie , 


443 


A  RC  n  IV  1 


Egt>  lldtbvandus  Judtx  facri  Palatii 
Laterartenfts ,  &  nunc  pcr  Dei  gratiatt 
Pijane  Civitatii  Cottjnl  in  bac  Carta  a 
me  fa&a  Jubfcrip/i. 

S-.gna  4f  4f  ij+  <J^  4»  €♦  4»  '«'»- 
nnttta  Gt^a^di  Vtctcemitii ,  &  ,A'konis 
quoHdam  Marignani  ,  ^lherti  qaondam 
Ugotis  ,  Henrici  quondam  Rolandi  , 
Ltntbtrti  tjuotda»}  G^-.deais  ,  tunc  tent- 
fo*is  Can^uium,  Petri  quondam  ^l'jit- 
tboiis ,  Gerardi  Gaetaai  qAOndait  Ugo- 
nii  ,   regiiorum  tfftium  . 

E»9  U;^9  Kstarius  ^pofloUce  Sedis 
pofl  trAdtam   cotipUvi   &"  dedi . 

Ijle  Carta    fala  efl  eo  tsnore ,    quod 
peftquam  debittsm,    qtod  efl  nominative 
«entum    qHinftagtnta   L  bratwn   de   capi 
tali    Ugoni<    filii    quondam    Ujonis  ,    v^ 
eeKttim    Lthrafum    de    capitali    d^fdonts 
plii     quendam    Bolgarell   ;    fuerit    folu- 
tum   cum   fu»  prcde  ,    e^o ,   vtl  meu)   fuc- 
Cfffar ,  five  meu)    M  ffus  ,   date   habtmi^s 
tibi  prfato  ^A/.bitpijcope  Tx-/    tuis    fuc 
eeffor-.bui   ,     aut    vtflto     M  ffo  ,     centum 
L'^ras    bonorum   dtaarrorum    L'*ctn/i'im  . 
Qias   ttiam   ptr    predtBos   annos    folvtre    , 
ptomitttmus ...,.,..  Si  taitttr  feceitmut    \ 


P  J  S  A  N  h  444 

C^r  cenfervaverimu! ,  quo^  fit  inan-.i  & 
vacua  ,  &"  in  nofira  rtdcct  potcftate . 
Quid  fi  taliter  non  fecertmus  ,  (y^  no» 
conftrvavti-imus  per  eliqwd  ingeniiwt , 
tunc  inde  in  antea  baheetis  voi  &  ve- 
ft>i  Succtffores  prtdiBum  Cafifum  &" 
Curtera  cum  emni  fua  pertintnt>a  pet 
tftam  eartula-n  propyfttaiie  ncmtne  ,  ad 
faiendum  itide  quicquid  volutritis  eb- 
B  y^««  omni  calumpnia ,  dertec  ptedi&t 
M  lle  Lbre  vehis  folute  ab  Opirariis 
erunt  vei  eomm  M  ffo  .  Et  fepremiffio- 
nem  ad  dtfendendum  qui  ptr  tnanur»» 
tenet  ad  penem  argtnti  optimi  Libras 
mille  ai  twndem  datare  merittem  ^ 
ttftes .  Et  tnvtflivit  eum  inde  ad  pro- 
p  ietattm  ad  iftam  penam  ad  eutndeto 
datart ,  me4tum,  ^  tefles ,  Et  jurgvit 
ipfe  lliebraniits  Juitx  ^  QperafiuS 
atque  Cenful  ad  fan^Ja  Dei  Euangttta g 
qttoJ  fi  predi.lifm  termi^um  trambatia^ 
vcrit  ipft  ,  Vtl  tfus  funnriiffa  pefjeH0 
prtdi&itm  pignus  non  kabtAt  agtrt  tset 
caufjre  ,  »'^'«  aliquo  msio  tmbrigart 
ad  fuprad^dum  uf'.biepif:opun  vel  /tse^ 
cefforts  (uos  ,  donec  pisdide  miiif  i,ibv9 
foitfte  nea  fucftnt , 


Charta  onerum,  fub  quibu'?  agros  quofdam  ad  uten(!um  dederat, 
five  locaverat  At!o  Archiepifcopus  Firgnus,  Anoo   t.120. 


tJ  Hemine  Domini  mflri  Jefs*  Chrifli 
D'i  ettrni .  ^nne  ab  Intarnatienis 
tjus  MHltfimo  Cente/ime  V.gtfimo  Pri 
tno  ,  Quintedecimo  Kaltndas  Julti  ,  In- 
diHieKt  Ttrtiadtcima  .  H-C  funt  facra- 
r/itnta  dt  ufo  de  Curte  ,  &  de  diflnle 
dt  Blentina,  que  fecit  jurare  Atto  Ar- 
«hiepiicopus  Pifanc  Scdis  cum  cetvtn- 
tione  filiorum  Opithoni}  ,  0"  eonjenjtt 
vidtltctt  U^icionti  ,  t^  Opttbonis  ,  ^ 
t^ifiiri ,  &  Dragencini ,  Barucci  quon- 
dam  Cuidi  ,  &  Ildibrandi  qucndanD 
Pacci .  In  fttmis  jurtvit  Pittvs  at  Vai- 
h  poni  dt  Ju9  teaimtnt^  de  Mattje  Sa- 


D  lidet  W.  &  flsria  IV.  dt  grano ,  iS* 
Iir.  de  milio  ,  &  IV.  de  favi>  .  Hee 
funt  Feoralis  /  cttera  fcJictt  &  Pia-' 
citum  ,  S^  Guaittam  ,  &  t^logamentum 
dt  manfe  ,  ^j^  .^lbttgariam  rtdantut 
donecett  Curte ,  &  tundo  aut  redeundo 
detur  F'orjili  panis  O"  vinum  i*r  anne- 
nam  \tn.tl  aut  bis  plus  in  annum.  Pefl 
h:c  jurevit  Petrus ,    qui  dicitur  Morlo  > 

E  de  Mafcio ,  quod  ipje  tum  {xis  conierti" 
hus  dttintt  j  debet  dare  antiquitus  So- 
Iidos  V.  &  Denarios  II.  &  L  felcem. 
Hec  Junt  Ftoralis  y  tettra  fcHictt  pla- 
ittstm  ,  guaittam  ,  &  aibtrgariam ,    & 


445  E      X      C      E 

nllogaMtntam ,  &  pollafirum  ,  Cj^"  olera    A 
Curti  reddatttur.   Pofl  es    juravit   Ptetri 
dt  Scandicio  dt  Mafcia  ,  qaam  ipfe  de- 
tintt  cum   fao  conjorte  ^    dtbtt    dare  So- 
lidos    X.     Feorali  ,'     cetera    qut    dtntur 
Curti ,   &    placittim ,   &    fruaittam  ,  ^ 
allogamentttm ,     &    pollafitam  ancipiti  , 
C^    eltra .    Bellut    fttravit    Solidos    IV. 
pro  inve/i>tione    pro    fe  d^   pro  conforii- 
tui  fuii ,   &   XU.   pollaflri ,  &  pafium    B 
unum  de  bovibus   in  Madio  Menfe ,  (^ 
sinum  carrtim    de    ftno    donicaio  ad   me- 
tam    donicatam,     &     una     carratam    de 
vino  aonicato   ad    butem   daniiatam  ,    Cf 
unum    parinm    de    Oovihus    in   ^.itunno 
ttmpore ,   (!f  placitnm  i^r  guaittam  ,    & 
albtrgariam  ,   &  alogammtum ,   &"  pola 
Jirum ,   ^   Magifi-.rium .   Vcnerellus  cum 
fao  confortt  Solides   X.   dtntur  F  eralt  • 
etttra  dentur  Curti ,    ^    magifierium   i» 
ediftcatione  &  allogamentum .    Batuccius 
&"  Martinas ,    qui    dicuntur    Safi ,    /V 
tavert  Solidos  X.   de  fue  manfo  effc  da- 
tufos  ,   C^    funt   Fcoralii  ,•    placitum  iir 
tetera    &    alogamentum    dentur    Cutti  , 
Bilingalli  Solidoi    Vlil.    Feoreli ,    cetera 
dtntar  Curti .    Pafquali    cum    fuis    con- 
fortibus  juravit  debtft  dart  Soltdos    XI. 
tS"  funt  Ftoralis ;  placitum ,   d>"  labcra- 
tiontm  in  CafltUo  ^  pctlaflrum  &  al- 
logamentum    dtntur    Curti .    ,/frnaldinus 
&  Martinettus   de    manfo  ,    qui    dicitur 
Guaitapintt ,  juvavere  debere  dare   Soli- 
dos     V.    &    fant    Feoralis  /    &"    tundo 
aut  rtdtunde  detuv  panis  &  vinum  d^ 
annena    femel    aut  bis    in  anno  .*    cetera 
dtntur  Carti.  Bilifatri  de  illorum  man- 
fo  juravere  debere  dare   Solidos  XX XII. 
Jn    bis    encludantur    cettra  ,    txcepti  al- 
btrgaria  ,  Jivt  viSiu  .   Mcdittatem  unius 
Manfi ,    qut  rtda    efl    ptr    Brumm  fi- 


R      P      T      A  445 

Uum  Sahatini  ^  petfolvitur  IV.  Sottdis  , 
&  funt  Fiotalis ;  placitum  &  lahora- 
tiontm  in  CafltHo  C^  allogamtntum  & 
alhtrgariam  ndantar  Curti .  Maf.ium 
mtdium  Marchi  dt  Sala  perfolviiur  So- 
lidis  X  Mafcium  Fdariorum  per  Soli- 
doi  XIII.  Cf  tret  pctie  dt  terris  pirfot- 
vtMtur  per  Sclidos  VI.  H  c  medittas 
Manfi  Marcifi  ,  &  M^fcium  Ftla>io~ 
rum ,  i&  petia  dt  terra  ,  /i  placet  Do- 
mino  sAnbiepifiopo  ,  iihtratt  iunt  a  fi- 
liis  Luttitri  ,  a  quibus  in  pii^nere  dtti- 
ntbantur .  B  .ndufcius  &  Blentintllas 
gtrmani  de  illotum  manfo  juravtrunt 
debere  dare  Soltdos  IV.  &  unum  pa- 
rium  de  galHnis ,  &  unum  parium  de 
focaceis ,  dS>'  terratici  q-Aintum  Starium  , 
&  funt  hec  Fforali'  y  ^  placitum  , 
laborationem  in  Cafltllo ,  &  allogamen- 
tur/t  ^  i^  alhrgariam  dentur  Cuvti .  De 
Mane  Panpimlli  abentur  Solidi  VIII. 
&"  fuitt  Feoralts  ;  cetera  fcilictt  <l^ 
placitum ,  c^  laborationtm  in  Cafiello  j 
C^  aliogamtntum  ,  &"  poUeflrum  dtben- 
tur  Curti ,  &  albtrgaria  ,  De  Manf» 
de  Saffo  debtt  habtre  Curia  placiturn 
&  guaitam  e^  albergariam  &  atloga" 
mentum  ,  opera  angajareccia  ,  terraticum .' 
Feoralis  .  De  Manfo ,  quod  Pttrus  ,A» 
^j/i  detinet  cum  omni  fua  ebtditntia  , 
dibttur  Curti  fcilictt  ebtditntia  optrum 
i^  ttrratici  &  amafart ,  cum  VI.  De- 
nariis .'  mortuo  ttnitore  a  Cajialdioni- 
bus  pofita  efi  in  obtditntia  X.  Solido- 
rum .  Unufquifque  fciat ,  albergariam  , 
qitam  fuptrius  Itgitur ,  non  alio  mod» 
ejfe  datam  ,  nifi  tantum  fenum  €$'  pa- 
leam  equis . 

Ego  Bruno  Notartus  Domni  Imptta- 
toris  auttnticum  vidi  &  Itg* »  «»'  '"  '• 
tltvo  ,  tantum  hic  fcripfi . 


Donatlo 


t 


447 


A  R  C  H  1  r  1      P  1  S  ji  N  1, 


44» 


Donatio  portlonij  CaflelH  Cenajae,  allorumque  bonorum,  hSla.  Eccle- 
fiae  Pifanae,  ejufque  Archiepifcopo  Attoni.  Anno  iiio. 


IN  Homine  Domtni  ncflti  Jtfu  Chrifli 
D:i  eterni .  %/inno  a^  Incarnatione 
tjas  M>lltfim!>  Centefima  Vigefimoprimo , 
Q^s>to  Iditt  Olubrii  ,  Ir.diiiiont  Gua/- 
ta-iicima .  Maniftfli  fumtts  nos  Gitido 
filiHS  qtton^Mm  Uigarelli  &  Ghisla  ju- 
galis  tjus  c^  filta  quondant  B:Htdi:li , 
quia  eenfentiente  mtii  pttdiHt  Gfisle 
viro  tnea  ftth  netitia  ^  interrofatient 
Jecundion  L'g^tn  ,  U^bicionis  Judi:is 
Domni  Imperatoris ,  viJtlicet  nvlla  in- 
eidtntt  vieltntia ,  fed  pura  C^  bona  vo- 
Itintate ,  feittnitot  EiiTi  paqinam  ,  ptr 
banc  ejf  >fionis  &  donaiionii  denamui 
tibi  omnipsttnti  Dto  &"  keate  V.^gini 
Marie  mtdittatem  ncfltt  ponionis  de  eo , 
quol  ttohts  ptrtinet  de  Cafiello  Cenaje  , 
C^  Bittgo  /  &  totum  Se  lium  ,  quod  ha- 
tet  iir  detinrt  pro  no  ii  Mjtsino  ,  CJ' 
Seereti ,  germani  filii  quondam  U  ft  ; 
tS"  totum  Sedium ,  quo-i  dttinrt  &  ha 
bet  Petius  quondam  G-rardi  rf-7  Podio  ,• 
^  letum  iftiuin ,  quoi  dttintt  &"  ha- 
btt  a  nobii  Bffilio  quon^am  Ur/i  Fa 
btr ;  C^  tota  Mj/ia ,  qst.im  dctintt  Jll 
b:rtut  ^  &  B  Uinctone  gtrmani  quondam 
Pitri  Cayo:t  y  &"  tota  Mj/ia  ,  quara 
dctintt  a  nobii  Djmini:o  qitondam  Do 
minici ;  &  Scdium  &  Vnta  &  0  to , 
quod  dttinet  .Andria  quondtm  MortUi ; 
G"  tota  Mafia ,  quam  dttintt  prtditius 
B'»fi'ius ,  pofita  in  loco ,  ubi  dicttur  a 
Ric ;  ^  mtdittattm  dt  una  pttia  dt 
tttra  ,  ubi  dicitur  Campe  dal  Trtbuchi ; 
^  mtdietatcm  dt  una  pttia  dt  ttira , 
ubi  dicitur  Campo  da  It  Lopie  /  cJ^  me- 
dietatem  integram  de  una  petia  de  ttr- 
ra  cum  vinta  donicht ,  pcfite  in  Valle 
de  Crtfpina ;  cj"  medittattm  integram 
dt  ttrtiam  portientm  de  una  Mafja  , 
quam  dtttntt  filti  Dominici  da  Lufiana ; 


B 


C 


A{  &  mtdittatem  emnium ,  que  nobis  perfi- 
nent  i»  Curte  &  pertintntia  de  fupradi- 
t?a  Ccfldlo  Ctnaje  tar/t  in  monte ,  quam 
&  in  plnno ,  filvas ,  pafcuas ,  prata , 
agrcflia  ,  eulsa  ^  inculta ;  &  quartam 
par:em  integtam  de  Caflello  Samlo  Caf- 
fiaKO ;  &  Sedium ,  quod  dttinet  ,Alber- 
tiHO  qucnJam  Pagani  in  SanJIe  Cf-Jfia- 
no ;  &"  Scdium  in  eodem  lo:o  Sanclo 
CaJJfavo,  quod  dttintt  Pttrus  qucndam 
Bcnboni  ;  ,^  tetum  Stdium  in  prtdid» 
leco ,  quod  detintt  Uigarelli ,  filius  quon-. 
dam  Landuli ;  &  totum  Sedium  irt  fu- 
praf.ripto  loco ,  ttuod  detinet  filii  quon- 
dam  Gtrardi  Rufiici  ;  ^  tetum  Stdiunt 
in  todtm  toce  ,  qiiod  detintt  a  Y.sbis 
Boncttto  quondam  Johaitais  Presbiteri  / 
C?  tetum  Stdium ,  qucd  detintt  a  no- 
his  Dvtit,  quondam  Barntlli ;  &  »- 
na  pttia  dt  ter>a,  cum  vinta  in  fupra- 
l:rip'o  lo:o  SanBo  Ccffiato  ,  qued  t(l 
flariora  qucdraginta  ,  tnceptis  decem  fta- 
rioris  de  radtm  vnea,  datis  Cancnicc 
Sande  M  rt'  ;  &■  medietattm  ,  qued 
basemus  in  V^tla  de  Cal.i ;  &  nofiram 
portiottm  inttgram  de  Cofltllo  &  Po- 
dio  de  Ve  lano ,  C^  tota  Mafia  in  eo- 
dem  loco  Vt.lano  ,  quam  detinet  Bonefe 
quondam  Petri ;  ^jr  toia  Mafia  in  fu- 
ptaf:rtpto  lo:o  Ve:lano  ,  quam  detinuit 
Biratellu'  &  ,A'btrtinuf  ger>rani ;  <^ 
ur.a  Mafia  da  Rofajele  ia  fup>a(cripto 
loco  Viclano  .  Ita  tamtn  ut  mtdtttas 
ncflrt  pcrticnis  dt  Caflclle  Ctnafa  ,  i^ 
Burgo ,  (J^  omnia  Sedia  Jupradi&a ,  !&" 
omnts  Mafit ,  &  ttrre ,  &  vinte ,  cul- 
ta  C^  inculta ,  &  quarta  portie  Ctfltl- 
li  SanElo  Ccffiano  cum  Curit ,  &  omni 
juo  jurt  ^  perttntntia  ,  <&'  omnia  Se- 
dia  fupradiBa  in  eedem  Itco  cum  fupra- 
diSla  vinea  fefisa    irt   Saaclo    Cajfiano, 


449.  E      X      C      B 

^  micHeias  de  «9,  qiiod  ncbis  ptftinet  jA 
in  Curte  He  Calcl  ,  &  naflram  paHem 
de  Ccftdlo  &  Podio  di  Vsclano  y  cum 
fupradicle  Mafte  in  codtm  leco  ,  cum 
inferio*ibus  C^  fnptrioribus  fuis  ,  feu 
eum  finihus  ^  ingreffiius  fuis  ,  fsf 
eum  omni  ptrtinentia  eorum ,  fint  in 
jure  &■  pote/late  Attoni  Archiepifco- 
pi  ,  &"  ejus  fttcctfforis  prediBe  Ecdtfie 
btate  Virgini  Marii  jure  proprietario  .  g 
Jta  tamen  ut  nullo  rrodo  a  dominio  C 
potefiate  prediBi  ,Ar:bitpsfcopi ,  &  fuis 
fucctfforii  in  aliam  ptrfonam  vel  Ec:le- 
fiam  vrl  locum  dtntur  vel  'tran  feran 
titr ,  neijue  titulo  alienationii  ,  mque  per 
Feudum ,  tttque  ptr  LibeUum ,  fet  fer,t- 
ftr  in  ptrpetKum  in  dominio  ^  pote- 
ffate  prediBi  ^rchiepifsiO^i  &  fui  fttc 
etfforis  ad  eerum  pyopriam  utilitatem  C 
&  ufum  permaneant  _,•  retente  tamtn  a 
fttd  nos ,  donec  amho  ,  vtl  unus  ,  vixc 
rimns ,  emnium  fupradi&orum  jure  uttn- 
di  ^  frtnndi .  Hec  cmnia  ita  donamus 
C^  ojferimus  ,  ji  fine  filiis  Itgitlmis  no- 
firi  eomunibus  mafculo  vtl  femina  de- 
cefferimu!  ;  i&  fi  ego ,  que  fupra  ,  G  sla 
fupervixero  ,  C^  infra  unum  annum  , 
fofiquam  petitro  ad  fnpradi&o  ,Ar:hie-  £) 
fifcopo  vel  fuo  fucciffores  ,  qttindecim 
Libras  Denarierum  Lucenfium  ,  &  ipfi 
tnihi  eas  non  dcderint ,  volo ,  ut  fupre- 
dsSia  donatio  pvo  mta  parte  tantum  fit 
inanis  c^  vacua ,  &"  nibil  de  fure  re- 
dted .  Et  fi  aliquo  tetnrore  nos  ,  qui 
h'pra  ,  Jugalet ,  vl  nofiri  hrredes  ,  five 
eui  nes  eam  dediffemus  aut  dederimus , 
tttollere  vel  minuere  qutfierimus    ptf  a- 


liquod  ittgitsmm  tiht ,  qui  fitper,  ^itg 
^4fcbiepif:opo ,  vd  tnis  fuceefforihus ,  ^?^ 
eam  ab  oynni  homivte  defendtre  non  po- 
tuerimus ,  i^  non  defenfaverimus  vobis  , 
aut  eui  vos  dcderitis  ,  vel  habere  decre- 
veritis  ,  fpondimus  nos ,  qui  fupra ,  ju- 
gales  comstniter  €>'  confcntientes  ,  un* 
cum  noflris  heredibus ,  componerc  tibi 
oiito  t^^ihepifcopo,  &  tuis  fucctffori~ 
hus ,  aut  ctti  vos  dtderitis  ,  ifias  res  /» 
duplftm  in  ferquido  loco  fub  entimatia- 
ne  ,  qualis  tunc  faerit ,  &  infuper  pe- 
nam  arienti  optimi  Libras  duoctnttim. 
Item  donamus  &  efferimus  duas  portio- 
nts  integras  de  una  petia  de  terra  cunt 
prato  fuptf  fe ,  qued  vocatur  t/i/ole .  Et 
in  teili  ordine  htc  fcri^^tre  rcgavinws 
B  rnardum  N^iarsum  Domni  Imptra- 
torii  . 

^lum   P-fe. 

Siqta  t^  >Jt  manuum  fupraferipto- 
rum  Jngalium  comuniter  &"  cenfetsien- 
tes ,   qui   hanc  Cartam    fi^ri   rogaverant « 

Ei^o  Lodoicus  Judi»  H:inrici  Q_tarti 
Romanorum  Imperatoris  v4'gufii,  inttt- 
rogans  ^  C^   bic  fu-fignans   intffifi , 

Signa  «Jf  ^  »Jt  >J*  4*  •{*  4*  ""t" 
nuttm  Lamberti  quondam  Pre: bttai  Gt- 
rardi,  iir  ,/jldiberti  fillits  ejits  ,  Gcrar- 
dini  quondam  ^ndrie ,   Beriardini  quon- 

dam Ricardi  quondam  ittm  Ri- 

cardi ,  ij^  Btrnardi  quondem  fupradi&i 
BenediBi,  iSf  Leoni  filius  Marignani  f 
rsgatorum  ttflium . 

Ego  Bernardus  Notarius  Domni  /»s- 
ptratoris  pofl  traditam  tomplevi  &^ 
dtdi . 


Tranfa£^io   inter  Gerartlum    Comitem,   filium    quondam   Gerardi  Go- 

miiis,  atque  Attonem  Arcbiepifcopum  Pifanum,  pro  Cur- 

tibus  de  Belora  &  de  Buveclo.  Anno  ixzo. 


JW  eterni  Dei  nomine.  ./fmen,    Breve 
recordationis  ,  qttaliter  Gerardus  Co- 
tues  filius  ^uondam  Gerardi  Comicis 


E  finem  fecit  ^  transhafltonem  Gratian» 
Vicedomino  ad  partem  Eccltfie  ,A  chie- 
fifccpatus  San^e  Marie ,    ^    vice  At- 

toni 


451  ARCHJV 

foni  ejufdcm  Eeclefie  Archiepifcopo , 

&     Mmgarde    felicle    quontiar»    Ugonis 

Comitis ,    &    filie    quondatn    lldtbrattdi 

Vicecemitis ,  &   fiHis   Juis  ,  de  quinque 

partibus    integris    de  Curte    de    Bdora  ^ 

(y  de  CttTte  de  Buvecclo  ^    &"    omnibus 

lorutn    pertintntiis ,    fcilicet    boc    modo  . 

Cum     prtfatus     Vicedominm    conduxijfet 

tres  hominis  de  B-lora ,  quorum  nomina 

Junt ,    Paganus    quondam    Ftalini  ,   Jo- 

iannes  quondam  Tcutbii ,   Vhertus  quon- 

dam   B  rnardi,    qui    cum    prefii   fuijfent 

jutare    coram    pe/ltis    Evangtliis    facra- 

mentum   fuperius    feriptum  ,    laudatum  a 

ifiii    sAthoHt   &   Laifranco    prefatus   Ge- 

rardus  Comes  remi/it ,  e^  fi^tem  ^  tran- 

tbaciionem  fecit  de    ifiis    quinque    parti- 

bm    de   Curte  de   Bdora  ,    &    de    Curte 

de   B  tvecclo ,   &  omnibus    earum    perti- 

nenttis  ;    quod    ab    bac    bora    in    antea 

ipfe     G^rardus ,    nec    fuus    b<res    p(r    fe 

Vfl   ptr  fumrrxffam  perfangm  ,   neque   ptr 

Placitum ,    fattgare    contra    ijiam    E:cle- 

Jinm  ,     five     ^/frcbiepitcopuni  ,     vil    rjus 

Jucceffores  ,      vel     Mingardam     &"    filios 

Juts     vel    eerum    heredei ,    aut    cui    ipfi 

dederint  ,     vtl    babete    decreverint .     Et 

infuptr  fpopondit  atque  obligavit  fe  pre- 

diSus    G-rar4us  Cf    fuos   beredes  ,    quod 

fi  ita  non  objervaverint ,  ^   emni  tem' 


!B 


D 


P  I  S  A  Jt3  i;-.    ^  ;^52 

pore  taciti  <ir  ceutenti  inde  tson  ptr- 
manferint  ,  qucd  compcnere  iicb:t  itjft 
Gerardus  &  fuos  btredis  ad  partim 
predi&e  Ecclijie ,  Juijque  Rederibus , 
&  ad  partem  prtdi&c  Mingarde  ^ 
filiis  fuis ,  eerumque  beredibus ,  aut  eui 
ipji  dederint ,  vel  babere  decreverint , 
penam  argenti  eptimi  Libras  quinqua- 
giiita .  Unde  prefatus  Vtcedeminus  fecit 
ei  metitum  Spatam  unam .  Ut  magis 
omni  tsmport  prediHa  finis  ^  tran- 
ibadio  firma  &  Jiabilis  ptrmaneat  fitn^ 
ptr  atque  pttfiflat  ,  boc  faiium  eji  im 
prefentia  I  dtbrandi  Judicis  liir  Conja- 
Its  ,  C9"  Cereriii  Gaetani  Conjulis  ,  (J^ 
altO'Um  . 

Ha&um  in  Chuflre  de  Plebe  SanBS 
Lauttntii  de  Plattba ,  ^nno  Deminice 
Incarnationts  Milltfinto  Centifivy.o  Vige- 
fimo  Secundo ,  Qiarie  Kaltndas  Stptim^ 
bris  ,    Indi&iene   Qt'artadtzima  . 

Et  ego  Ugo  Jiliui  Ugonis  Notarii 
bo:  bieve  fcrtpfi  vice  llaebrandi  Judi-= 
cii   iif   Cenjulii  ,    &   ex  fua  jujfssne  . 

Ego  Ildtbrandui  Judex  fairi  Palatii 
Lateranenfis  ,  Cs'"  nunc  ptr  Dti  graiiatn 
Pifane  Ctvitatis  Conful  ,  buic  tratftba- 
dioni ,  mea  laudatione  fa&e,  interfui 
&  fubfcipfi  ,  &  vice  mta  Ugonetn 
fcribere  jujfi  . 


Laudum    in    lite   vertente    inter   Attonem    Archiepifcopum    Pifanura  \ 
&  Girardum  Comitetn ,  caufiia  Curiis  de  Ceciaa.  Anno  iiix. 


I?7  tttrni  Dti  nomine .  ,Amen .  Nos 
v4'bo  Marignani  &  Lanfrancus  Gi-  lE 
rardi  ,  in  quorum  laudatione  lis  erat 
inttr  Archiepifcopum ,  &"  Comifem 
Gcrardum  de  Curte  de  Cecina  ,  pofita 
fuit  pro  aufi-renda  ptigna ,  que  erat  pro 
ipfa  lite  a  Benthene  &  Ughiccione  Ju- 
dicibut  ptr  fententiam  data  erat  ,  in 
bune  tuedum  dtffinimus  &"  finem  tali 
eoncludimus .  Laudamus  ftaque  ,  ut  Co- 
isies  Gerardus  babtat  fcxtam  partttn  de 
Tem,  IX. 


Cerrete  ^  Cecina ,  €?"  quinque  parte$ 
fttnt  .yfrchifpifcepi .  Et  laudamus  ut  de 
Linaja  habeat  inde  Cemts  ,  quod  modb 
babtt  &"  detinet ,  (2^^  fimiliter  .Arcbit- 
pifcopus ,  Et  fi  evtnerit ,  quod  Comes 
Cerardus  nolutrit  factre  ,  quod  fuprs 
laudavimus  ,  volumus  &  laudamus ,  ut 
tres  hotnines  de  Curtt  de  Cecina  jurent 
ad  fanda  Dei  Evangilia ,  &  eodtm 
jurejurande  tnanifefient  &  detnonfirent  , 
qtte  pars  fuit  Guilielminga  ,  &  q»e 
¥  £  fait 


455..  E      X      e      E 

fuit  Tcdkmga .  Hec  omrtia ,  que  Jttpra- 
fcrlpta  funt  tx  comuni  concotdia  noflra 
laudamui ,  d'"  fui  pignomm  ebligationc 
eonfirmamut  ,  pena  qvinquaginta  Libfa- 
rum  argenti  optimi  ti ,  qut  contra  fe:e- 
rit^  impofita .  Similitcr  laudamus ,  ut 
fintm  &  tramhaEiionem  inter  ft  fa- 
eiant  i»  laudationc  fuorum  Judicum  fub 
tadtm  penam  ,  quam  prtdiximus  ,  &* 
fibimetipfis  ,  fuifque  fucceffotibut ,  atque 
beredibus  ^  &"  cui  ipfi  dederint ,  vcl 
tabcie  decreverint .  Similiter  laudamus  , 
«f  qualem  fintm  oircbiepifcopum  fecerit 
Grrardo  de  parte ,  que  a  prteumdem 
GerarJo  remanet ,  illam  eamdttn  faciat 
tnulier  Ugonis  filii  Tedici  cum  filiis 
fuis  Comitem  Gerardo  ab  huc  ufqut  ad 
fefium  Sanffi  Michaelis  ,  e^  Comiti 
Gerardo  fimiliter  eidem  ;  &  fi  evene- 
rit,    quod    mulitr  fiiii    Tedicii    noluerit 


R      P      T      A  454 

facert  ipfam  finem ,  Gerardut  non  tt^ 
neatur  tam  finem  facere .  Omnia  auttm  ^ 
que  dc  finem  ^rchiepifcopi  fupra  di&a 
funt ,  firma  >^  itt  fuo  robote  perma- 
nead  . 

Data  partibus  in  Curiam  tjufdem 
t/4rchiepilcopi  ,  Inca*nationis  Dominice  ^ 
.Anno  Mdlefimo  Ctnttfimo  Vigefimo  Se- 

l  cundo  ,     OSiavo    Kaltndas    Septtmbris , 
B     Indi&iont  Quintadtcima . 

I  Stgna  manuum  Gtrardi  Ga^tani  , 
Lambtrti  quondam  Grardi  dt  Lucagna- 
no ,  Gufmari  quondam  Ugoli ,  Job  quon- 
dam    Ildebrandi,    Ugoni    quondam    Ge- 

j   rardi  ,     Saltnbent     quondam    Lamherti , 

I   Gerardi     quondam    .j4ndrtt  ,      Rollandi 

quondam  Guidi ,  Terolftni  quondam  Gua- 

landi  ,   Guidi  quondam  udlbetti  ,    Ugoni 

C     quondam   Jthannis  ,   Pettu.cius  quondam 

1  Scarinciy  Gtnut  quondam  Pttri ,  ttfiium  , 


Edi£lum  Rogerli  Archlepircopi  Pifani  de  Declmis  perfolvendls 
Plebano  Plebis  de  Ripabelia.  Anno   1125. 


ROgerius  Dei  gratii  Pifane  Ee- 
clefie  Archiepifcopus.  Officii  no- 
ftri  caufa  tentmur  ^  vigilantid  fuper 
fufcepti  gregis  jalutem  inttndert ,  C  nt 
alicujus  odii  vel  fimultatis  ^ilo  in  tis 
honum  turbetur  pacis  cenfura  jufiitia  dt- 
hemus  unicuiqut  Jua  decirntrt .  .Ad  «•- 
fum  namque  profeBum    €y  quietem    cre- 

d'mus    pervenirt ,  fi    difcrevimus 

eui  cempetat ,  quo  minime  liceat  ^  ai  a- 
liena  manus  etttendete .  Sepc  vero  Lam- 
bertus  Plcbanus  Plehis  dc  Ripabella  an- 
te  fedis  noflrac  prefentiam  aepofuit  que- 
ritnoniam,  Ecclefiam  fuam  a  Monacbis , 
Decimarum  iS^  Corporum  rapinis  demo- 
liri  y  &  fe  a  Parrocchianis  piropriis  bac 
de  caufa  feditionibus ,  C^  crebris  inju- 
riis  laceffiri .  ^d  hujus  gentis  notitiam 
bahcndam  vcnerabilem  fratrem  noflrum 
Ugoncm  dircptimus  ^rchipresbiterum,  ut 
tjus   monitu  Parrocchiatiovum  fimplicitas 


I  trudtta  y  matris   fuat    Ecclefiae    debttum 

i  folveret ,  &  fi  qua  ingerentium  fuit  ra- 

D    pina  ,   reguld   jufiitiae    rtdarguta  dtfice- 

vet .   Is  vtto  ptojecutis  dt    cttero  ut  om- 

nis    in  tis    hujus controverfia  fo- 

piatur ,  volumut ,  i^  hac  noflrat  infiim 
tutionis  pagina  firmamus  ,  ut  Parrochsa- 
ni  ,  qui  infra  ttrtitorium  predi&t  Ple- 
his  dt  Ripabella  continentur ,  ad  tam- 
dem  Plehem  Decimas  felvant ,  ^  laor- 
tuorum  Corpora  fepeliant .  Hoc  enim  i^ 
antiqua  Patrum  auHoiitas ,  &"  SanSa- 
rum  habent  decreta ,  quod  in  illius  gre- 
mio  defunSus  debtt  quiefcert ,  dt  cujus 
ft  meminit  utero  per  regrnerationii  mi- 
flerium  proceffiffe  ^  <^  ibi  omnes  Deci- 
mas  &'  oblattonum  vota  (olvere ,  cujus 
fe  fpecialis  novit  nutritum  la&e  do&ri- 
nc .  Sf  qttis  vero  illorum  purae  inteti- 
tionis  affedu  in  Md^afiaiwn  vivus  de- 
fiderat    converti ,  vtl    defurMus  ftpeliri , 

no» 


455 


A  RC  H  ly 1 


mn  atsra&us  Teudo  ^  non  ftduEius  pu- 
blicis  Vfl  privatis  muneribtts ,  poflulata 
C^  ab  eaiem  Ecclefid  acceptd  li!e>iti4 , 
bonore  dehtto  folute  ,  ad  quod  volutrit 
Minafleriui»  libere  eat .  Sic  namque  & 
earitas  illihata  inter  tos  fervabitur ,  & 
iufiiti»  not  ledttur .  Qjticunjue  igitur 
buic  nofire  cotflitu-ioni  lontraire  ttmpta- 
verit ,  /ciat  fe  crntemptorum  penas  in- 
currere,  i^  eternae  maledtBionis  fatti-  B 
eipem  tfft. 

♦|f    E^o    Rogtrius     Pifanae    E:clefiat 
v/  :biep'lcopuf   fcribi  fujji.  &   fubf.ripfi . 
♦J*   Ezo  Ugo  ^chlpreibittr  fubfcripfi .  ] 
£gO   B.rnardu,    P/tibittr  Jubjcrspfi .       \ 


PlSANl.  45^ 

E^o  Presbiter  Martinus  fubfcnpfi. 
Ejo  Pretbiter  Signortiius  fubfcripfi ^ 
Ego  Hinricus,  jPrtsbittr  fubfcripfi . 
E^o   Ltmhtrtus  fuhfcripfi  , 
E^o   lldcbrandus    Diaconus    fubfcripfi, 
Ego   .^lbertus    Diaconus  fubfcripfi . 
Ean  B^nedi&us  Subdiaconm  fubfcripfi  . 
£^a  Bifnardus  St^biiaconus  fubferipfi, 
Ego  Ildtbrandm  SubdiaBonus  fubjcrip^ , 
Data  in  Clauflro  Sanilae  Mariat   P«- 
fani    ^  chiepifcopatus  ,    ptr    manum    U- 
berti     Daconi,     .Anto     »b     In-amationit 
Dmini    MZXWL    Udi5ione    Ttrtia, 
O^avodtcitirio  Kalendat  OJtbris , 


Charta  redltuum  debirorum  Rogerlo  Archiepifcopo  Pifano  ex  agrli' 
ufui  daiis  in  di(lri6^u  Caltelh  Rafignani.  Anao  iii.^.  ^ 


D 


IN  Cbrifti    nomine.    Breve    ad  memo-     ^ 
liom Gf   Mjftino  Janntni .    [n 

prefentia     Rugerii     Arvhiepif-opi  ,    e^ 

C  ano    ViceUo-nino Si^heri  ,    e^ 

Cirardo  quonda<n  G:rardi  Vi:e:om!tis  , 
&  Jilbtr-.Q  qujtdan  ,Ai 'e>ti ,  &  Ptla 
•vicino  quondant  Guilandi  ,  ^  Ojiiho 
quondam  .Aialdi ,  &  Ba'Uzcio  qujndaiti 
G-tidi  juraverunt  ad  SanBa  D:i  Euan 
gelia  de  deftiifJo,  uju  de  Caji  Uo  de 
Rgftgnano .  Cf  de  Curte ,  qut  fuit  i» 
temport  Gotifredi  Marchioni ,  &  Bea- 
trice  ComitiflTa.  Fuit  tmm  taU .  De 
tafis  tn-im  que  infa  murum  Caft  tli  con- 
tinentur    rtcipiihant    de    tertio    in    tertio 

a»no  Solidoi  XXV.  pro  fod>o .  Ttrre 

cbt  ,  que  funt  recie  Cf  laborate  per  fi- 
lios    Btrocci,   &    ptr    Marcum    &   Pe- 

trum    quondam    Q^tinit nini ,    & 

fer  filos  quondum  G  ffi,  &  ptr  fiUos 
qKoniam  Saraceni  ,  gj^  ptr  Selvangnoli , 
funt  in  feodo  de  filtis  quondam  Henri- 
ti .  Terrt  vero  Mtrcbt ,  qut  funt  re&e 
&  Ixborate  per  Pttutm  quondam  Vita- 
ii ,  &  pir  fuoi  confortcs ,  &  per  Do- 
mtnii.bum    ^uondam   Boaitbi  ^   per  fi- 


lios  quondam  Saraceni ,  funt  in  feuJ» 
Ilieb'andi  quondam  Sigbtri  &  Raineri 
&•  TtJfimi  ge  manorum  filiorwn  quan- 
dam  Riintri .  Hii  omnet  ifti  laboratores 
dtbett  facere  Placitum  &  ,Ai'  'e^gariait 
M  Ifo  Mavcbioti  ,  preter  Setvangnoii  p 
qiit  tantum  dtbent  reddtrt  I.  corbam  an- 
note  ,  ^  carntm  &  panem  (d^  vinum, 
Bota:ci  per  omnem  annum  dant  IV.  fta- 
ria  annone  ,  ip"  IV  pants  ,  d?'  II.  dtr- 
rate  de  carne ,  &  vinum .  Teutho  dai 
Borgo  I.  ftario  de  annona ,  ^  /.  pa- 
ne ,   &    I.   potlo .   Bando    Getigio   I.   uno 

ftirio  de  annona ftana    annene  ^ 

&  II.  panes  ,  &  11.  pullo'  .  Bo:cerin- 
gbi  II.  ftaria  annont  ,  c^'  //•  panes  ,  &" 
I.  piillum .  Bucallo  ^  Mtiiolo  &  Ptc- 
cio  II.  ftaria  anno>te ,  &  II.  panes ,  & 
I.     pultum  .     Pnte     Baldinghi     Chifori 

His     pitdicfos     rtiditos     dant 

Miffo  Marchior.i .  OTines  vero  homines 
coabitantes  in  Juprajcripto  Caflttlo ,  i^ 
in  ejus  Curte^  fi  inier  fe  reclamaiionem 
ftctrint ,  vti  aliquis  advjtrsp.s  tos ,  /u- 
ftitiam  aiste  li.iiUi*(m,.f^efi^4tiiij.faeitiot. 

'.  ;.'a.\     i^iVT     CtW    iti     • 

F  f  1  »4nn* 


i^«fi9    Demtnl     Milltfimo    Centtftmo  \h 
Vigefmo    StKto ,    Quittto    Idus    Uovm- 
his ,  Indiffione  Quarta  . 


R      P      T      A  458 

Ego   Uhaldiis    Notarius    Donni    Impe^ 
ratoris  ibi  fui,  &  hoc  bjtrue  Jcripfi. 


Venditio  Caftelli  &  Burgi  de  Furcule  fafla  Rogerio  Archiepifcop» 
Pifano  a  Guidone  Malaparte.  Anno  nz6. 


IN  nemine  San&e  &  individue  Tri- 
nitatis .  %Amen.  .Anno  Domintce  In 
csrnationis  ejus  M  llcfimo  Ccnttftmo  Vi- 
gefimo  Septimo,  Q^tinto  Idus  Siptem- 
iris ,  ItdiBione  Q  jrta.  Minifefii  fu- 
snus  nos  G  fida  .  eognemine  Malaparte  , 
^ondam  ittm  G'tidi  ,  atque  G  diana 
pugelis  ejus  C^  filia  quondam  Erman- 
ni  y  qui  comuniter  i^  confentitntes  mibi 
Juprafcripto  viro  tnco ,  ul/i  intertffe  vi- 
Jetut  netitia  Falconis  Judicis  facri  Pa- 
letiiy  a  quo  fecundum  legem  interroga- 
ta  &  cognita  Jum ,  nullam  pati  vlo- 
ientiam  ,  fed  puta  &  integra  mea  botta 
vcluntate ,  Jecundum  edidi  paginam , 
per  banc  cartam  venundamus  &  tradi- 
mus  tibi  Rogerio ,  Dei  gratia  vene- 
rabili  Pifane  Ecclefie  Archiepifcopi , 
tmtnti  pro  fuprafcripto  ^/frcbiepifcopatu , 
totum  &  quidquid  nobis  competunt  in- 
fra  CafielluM  &  Burgum  de  Fttrcule, 
^  in  tjus  pendiciis  five  diflri&u  & 
tonjittes .  Cujus  ttnum  capud  confinium 
versus  erientem  tztenditur ,  ficut  trabere 
videtur  Rsvum  de  u^lica  ,  &  protendi- 
tur  inde  ufque  ad  Podium  de  Treccbi , 
&  inde  vadit  ttfque  ad  Buccam  Lapac- 
cbi ,  &"  deinde  prccedit  ufque  in  fontem 
Lutentii  j  aliud  eaput  a  meridie  in  flu- 
tnine  Htre ,  &  inde  pergit  ftre  Villam 
de  Regirto  ,  €!f  inde  vadit  ufque  ad 
Mdendinum  de  Malttmpo ,  &  fi:  cur- 
vit  inde  ufqut  ad  MaltaUiato ,  &  dtin- 
de  ufque  in  Sareta ,  (^  de  Sartta  re- 
vertiiur  in  (utyrafcripto  Rivo^  latus  vt- 
rh  unum  ficut  trabere  videtur  a  Per- 
gb<one  vetus  ufque  ad  Pergbionem  no- 
vumj   ab  alio   veri    lattre  finatur  cum 


I  I  Rivo  de  Trogiaria,  &  pmenditur  »• 
B  /51««  in  Heram  fiumint ,  O"  ab  H-ra 
ufque  in  predi&o  Rvo  de  ^lica .  Cunt 
ctnnibus  terris  ,  filvis ,  virgareii  ,  pra- 
tts ,  pafcuis ,  cultis  vtl  incultis ,  agre" 
flis  &  domtflicis  ,  ^  cum  omnihus  il- 
lis  homnibus  *tdditis  t^  penfionibus  , 
five  trihutis ,  &  recolltBas ,  quas  & 
quos  prtdidoi  noflros  bomjne>  nohis  funi 
rtddtre  ■ir  facere .  Predi&um  totum  C^ 
quidquid  nobis  pertinet  infra  predi&unt 
CafleUum  ^  Btogum  &  tjus  pendi- 
ciis ,  ftve  Curte  atque  diflriBu ,  &  in- 
fra  iflas  coy^fines  in  inttgrum  cum  inft- 
rioribus  !&■  fuperioribus  fuis  ,  feu  cuM 
finibus  e^  ingrejftbm  fuis ,  (^  cum  omni 
jurt  &  proprietate  dt  aclione  fua ,  tibi 
eam ,  ut  di&um  tfl  ,  vtndo  ^  trado . 
Et  pro  ifla  noflra  venditione  &  tradi- 
D  tione  confitemur ,  nes  a  te  recipiffe  pre- 
tium  Librarum  cBuaginta  bonorum  de- 
nariotum  Lucenfis  montte  in  prtfinito . 
Q^am  ncflram  vtnditionem  &  traditio- 
nem ,  fi  nos  fuprafcripti  conjuges ,  vel 
noflri  heredes ,  cui  nos  eam  dediffemus , 
aut  dederimus ,  retolltre  vil  minuere  aut 
i-npedirt  fivt  imhrigart  quefierimut  per 
aliquod  ingenium  tibi ,  qui  fupra  ,  Donno 
vtntrabili  Rogtrio  ^rchttpijcopo  ,  vtl 
tuis  fucctfforibus ,  aut  cui  vos  dederitis 
vel  babert  decrtveritii ,  i^  fi  nos  exin- 
de  au&ores  dare  voiueritis ,  e^  eam  vo- 
bis  ab  cmni  homint  defendere  non  po- 
tutrimus  &  non  defenfaverimus ,  fpon- 
demus  nos ,  noflrofque  heredes  tibi  pre- 
fato  Donno  ,/iicbiepifcopo ,  tuifque  fue- 
ceffotibus  Juprafcriptam  noflram  venditie- 
Htm  e^  traditiontm   in  duplum  in   ftr- 

q»i- 


45y 


A  Rc H 1 y 1 


qusdt  loc»  fub  tflimatioHe  qualis  tunc 
futrit .  Et  in  tali  ordint  hanc  cartam 
Falcontm  Judictm  &  Njtarium  facri 
Palatii  fcribtrt  rogavlmus, 

%Aclum  Pifis . 

Signa  »J»  ^  manuum  fuprafcriptorum 
Jugalium ,  Cr  qut  hanc  eartam  vendi- 
tionis  fitri  regaveruvtt , 

Inttrfutrunt  Lambtrtus  quondam  Bo- 
nii ,  Ildtbrandus  Papoataccula  ,  Rainul- 
fus    quondam     Bcrnardt ,    Pandulfus    dt 


B 


P  1  S  A  i^  li  45« 

MtNa,  Raimundas  quoniam  Berithi^ 
y^lbtrtus  quondam  Tebaldini ,  Cappitle 
quondam  ^ngeli  ,   rogati  teflts . 

>J*  Ego  Falco  Judt*  e^  Netarius  fa- 
cri  Palatti ,  hanc  cartam  fcripfi  ^  &  fofl 
traditam  compltvi  &  dtdi . 

Et  rtpromtffiontm  ad  dtfendtndum  ' 
qui  per  manum  ttntt ,  ad  ptnam  Libra^ 
rum  argtnti  optimi  quinquagiata .  ^4^ 
6lum  ad  iflum  datartm ,  mtritum ,  ^ 
teflts . 


Placitum    ac    fententia    Rogerii   Volaterrani    Epifcopi   &  Archlepifcopi 
Fifaai  pro  Monallerio  S.  Maiiae  de  Morrona.  Anno  ii2«. 


1N  mmine  SanSit  &  indivi^/ut  Tri- 
nitatis .  Dum  in  Dei  nomitt  Roge- 
rius  Dei  gratia  Vulterrenfis  Epifco- 
pus  ,  ac  Pilanorum  Archiepifcopus 
Vtfidtrtt  juxta  Eccltfiam  c^  Monafle- 
tium  San^e  Marit  de  Morrota ,  cum 
juis  Jurifptritis  (^f  Njiariis  ac  aliis 
ffebis  atqut  nobilibus  y.ris ,  ai  /ufli 
tiam  cognofcendam  &  faciendam^  i'H  /•» 
eerum  prtftntia ,  videli:tt  Dymini  Te- 
baldi  Cau/idici,  &  Gmtardi ,  &"  G  ti- 
donis  Nitarii ,  C^  Giititlmi  Comitis  , 
&  Ildehrandini  dt  Cafanova ,  Z^  Gua- 
landelli  dt  Pecciore  ,  &  Scotti  de  Su- 
giana ,  &  Gualaneielli  dt  Montt  Vnl- 
trario ,  ^  Pttri  filius  Raimundi  fimi- 
littr  dt  Monte  V fltrario ,  &  G-ymundi 
dt  Morrona ,  &"  filiorum  t/us ,  &"  alio- 
rum  plurium ,  veniens  Gtido  fuprafcri- 
fti  Monaflerii  PAor  cum  fuis  inflru- 
mentis ,  eflcndit  fuprafcriptum  ventrahi- 
Itm  Eoiftopum  qutdam  in/u/le  detintre 
de  juflitia  fupraferipti  Moaafttrii.  Tune 


D 


prefatus  vmtrabilis  Epifcoput ,  eaus^ 
cognita ,  rtfutavit  atqut  poflpofuit  /am 
dicio  Monaflttio  in  manu  predidi  Prio- 
ris  cmnes  res  ,  que  continebantur  i»  fuls 
iTsflrumentis ,  quas  ipfe  habebat  &"  pof- 
fidebat  de  v4:quifiana  Curte  in  Vttlter- 
rano  Epifcepatu ,  utpote  in  Rialto ,  & 
in    Ripaioffay   &  in  aliis  lecis . 

Hoc  alum  efl  Dominice  Incarnatiemi 
.Anno  Mlllrfimo  Ctntefimo  Vigtfime  No- 
no ,  Tertiodecimo  Kalendas  Septembtit , 
IisdiHione  Sexta . 

«$*  Ego  Rogeritts  D;i  gratia  Pifan» 
Ecclefie  ./frcbsepifopus    fubfcripfi  . 

£^0  Ruflicut  tArchiprtsbittr  interfu* 
(^   fubfcripfi  . 

Ego  Gitittardus  Jurifperitus  interfus 
Cr  /u^fctip^. 

Thebaldus  Caufidicus  interfui  &  fub- 
fcripfi  . 

Ego  U^uecio  ,At>ofloHce  Sedis  Notgt>^ 
rius  inttrfui  &  fubfcripfi. 


Char- 


4^t 


X 


E      R      P      T      ji 


4^1 


Charta   Rodulfi    Abbatis    Monanerii   S.    Michaclis   de   loco    Marturi ,' 

per  quam   Rogerio  Archiepifcopo  Pifano  vendit    jura    fua  in 

Caftro  de  Vico ,  atque  in  aliis  locis.  Anno  mp. 


IN  Homine  Domini  noflri  Jef»  Chrifli 
Dei  tterni  ,  ^"tno  ab  Itca*natione 
,0Jus  Mill-fimo  Centefimo  Trige/imo,  ipfo 
4ie  Kaleodis  Septembris ,  Indidione  Se 
pttma  .  O  lortet  univerfarum  Dti  Eccte- 
Jlarum  RfHores  ,  iC^  cunfjorum  venera- 
kHium  lo:orum  tiifpenfato^es ,  Eccle/iis 
&  locis ,  quibus  Dco  auBore  prefunt , 
projpicere ,  ^  ad  utilttatem  (J^  coimo- 
dum  fiu  meliorationem ,  prout  poff^nt , 
tarumdem  Dsi  E.cle/iarum  &  locorum 
modis  emnibus  elaborare  .  Idetque  ego 
Rodulfus  in  Dei  nomine  Abbas  de 
Ecclefia  &  Monafierio  Sanfti  Mi- 
chaeiis  de  loco  Marturi  ,  comuni.ato 
eonfiiio  Fatrum  meotum  Mona:0'um  , 
l^  ^dvocati  ,  ceterorumque  fiieltum 
pftdiiii  Monafierii ,  p'0  lompetenti  uti 
litatc  predi&i  Monajlerii  ,  per  hanc 
eartam  vendo  &  trado  ti>:i  Rogerio  , 
Dei  gratia  fan£te  Pifane  Eccltfie 
Archiepifcopo  ,  ad  partem  prtdi^e 
£  Je/ie  ,  totum  ,  quod  predide  nojlre 
E,icltfie  C  Mottjifierio  ptrtintt  in  Ca- 
/iro  de  Vico  ,  qui  dicitur  u4uferiffula 
infra  ipfo  Cafieth ,  quam  e^  dt  foris  , 
«^  in  Curte  tjus .  Et  in  loco  &  fi,ti- 
bus  Cifano  tam  infra  ipfam  (^itlam 
qvam  d>'  de  foris ,  (^  in  Curte  tjus . 
£t  a  Camuliano  fi  ut  H-ra  mittit  in 
^rno  utqut  ad  M^re .  Et  ex  attera 
partt  fluminis  ./4rni  a  Monttc:lo  firniti- 
ter  ufque  ad  Mare .  U-  diBum  efi , 
cmnia ,  quat  fupra  leguntur ,  in  intc 
grum  cum  inftriori(>its  C^  fuperioribus 
jfuis  ,  Itu  cum  finibus  i^  ingnffibus 
fui>  ,   ^    cum  omni    jute  &  pertintntiis 

tarum  tibi  ea ,  ut  dicfum  tfi,    ad 

frediBe    Ecdefie    vendo  e^   trado  .    Pto 
jpta   m   it   mtritum    rtcepi    Soltdos   ttia 


A|  millia  quingtntos  quadreglnta  in  prrfi- 
nito ,  Q^iam  meam  vendtiliontm  &  tra- 
dilionem,  fi  ego ,  qui  fupra  ,  RoJutfut 
.Ahbas ,  vel  tnti  fucctffores  ,  fitve  cui 
nos  eat  dtdiffemus ,  aut  dederimus  ,  rt- 
totttrt  vtt  minutre  qitefierimus  per  ha- 
liquod  itgeni.  m  tibi  ,  qui  fuper ,  Rogt- 
rio  ,A'chiepifcopo  vel  tuis  fuca  ffonbus  ^ 
aut  cui  vos  ea  drderitis  vel  babere  dt- 
B  crtvcritis  ,  Cf  fi  ncs  tx'nde  au&oret 
dare  votwritis  ,  ^  ta  vobis  ab  emni 
homint  dtfendirt  non  potuerimus  &  non 
d'ftnfaverimus ,  fpondtmis  nos  vohii  cem- 
ponere  fuprafcriptam  ncfiram  vendifiia- 
nem  ^  tradiBionein  /*  duptum  in  ftf- 
qsiido  lo:o ,  fuh  Cittimstione  qr*alis  tunt 
fntrit ,  Ei  in  tati  hordine  hrc  fcrihere  ro- 
gavi  U^onem  Notarium  ,Apo(iolice  Sedis , 

,Ait*m  infra  Ecctefiam  SanBe  Ma- 
rie ,  pofita  in  Caflttlo  ,  qui  aicitur  Ca- 
fide . 

Ego  Rodulfus  tAbhas  Marturienfit 
Monafierii  in  hac  cartuta  a  mt  fa&a 
cotifirmando  fubfiripfi , 

Ego  Giiido  Monachus  &  Sactrdos 
fuhfcrip/i . 

Ego  Frattr  .Albtrtus  Monachus  e^ 
Sactrdos  fubfcipft . 

>!♦  Ego  Fr:,tir  Dominicus  Monachus 
tD"    Sanrdos  fubfcripfi  , 

Ego  Btrnardus  Monathus  ^  Sactr- 
dos   jubfcripfi  . 

Ego  Frottr  tA^xP  Monachus  ^  Lt- 
Vita   fuhlcripfi. 

Ego  Frattr  u4lbttitts  Mcnachus  fub- 
fcripfi  . 

Ego  Frattr  Petrus  fubfcripfi . 

Ego   Frattr  Ptecidus  fuhjctipfi . 

Ego   Fiater   Rainerius  jubfcripfi , 

£go  Frattr  LambsrtMS  fubfcripft , 

Signtatt 


A^i 


A  RC  H 1 V 1 


Signum  ift  manuj  Sinibaldi  ^dvoca- 
ti  fuprafiripti  Monafterii  ,  qui  interfuit 
&  cortftnfit ,   &   ratum  haf^uit  . 

Signa  ♦if*it»JtHE**i*'J**i*'I»*i* 

nuum  v€tnulpbi  tjuondam  Stcphani  ,  & 
Vefco  quondam  Bcntbultni  ,  f^  Saffi 
quondam  Rainerii ,  i^  Lotteri  quondam 
Teci,  &  Henrici  quondam  ^ialardi  , 
&  Birltngbtrii  quoidam  Petri  ,  C^ 
H.-nrici  quondam  >Alfredi  y  &  Rogerini 
quondam  G^iliccionii  ,  &"  Jacop  quon- 
dam  Ildehandi,  &  Sifmundi  quondam 


B 


P  I  S  A  N  1.  4^4 

ConeBi  ,  &  Palmenti  fiUi  Ugonis  ,  t^ 
Teberti  quondam  Sajji ,  &  Ttuffa  quon- 
dam  Corradi  ,  Gcrardi  quondam  ^n- 
dree  ,  ^  G^tidonis  quondam  Pifani , 
&  Btrnardi  quondam  Signortlli ,  e^ 
^Uberii  quondam  Paganuccii ,  Bernardi 
quondam   Ro/ignoli ,    rogatorum   teftium  . 

Ego  Ugo  Notarius  ,/ipoftolice  Sedif 
pofl  traditam  compttvi  dir  dedi . 

Et  teprom'ffionem  ad  defendendum  ^ 
qui  per  manum  tentt ,  ad  ptnam  argen- 
ti  optimi  Librarum  ducentatum ,  ad  fu~ 
prafcriptam  datare ,  meritum ,  O"  tejies  . 


Tranfa^lio  inter  Rodulfum  Abbatem  Monafterli  S.  Michnelis   de  loco 
Marturi,  &  Rogerium  Archiepifcopum  Piranum  .  Anno    ni^. 


IN    nomine    Domini    D:i    viventis    in 
lecula,   In  prefentia  Bmthonis  Judi- 
tis   t?"    U^onis    Nnarii ,   ^mulfi    quon 
dam  Strphani ,   Vefco    quondam   B'ntbu- 
li»i ,    Scffi    quondam    Raineri ,    Lotterii 
quondam    Teci ,   Henrici    quondam   ^da- 
lalii  f   Beilingtri    quondam  Pttri ,  atque 
Hcnrici    quondam    Gualfredi ,     Rugerini 
quondam     Gnilicionis  ,    Jacop     quondam 
Ildcbrandi ,   Sifmundi  quendam    Conettt , 
Palmtnti    fili     Ugonii  ,     atque    Teberti 
quondam  Scffi,  Ttuffc    quondam  Curra- 
di ,   Gerardi   quondam   ^Aidree ,   Ditifal- 
•vi  quondam    Brtttonis  ,   Guidonis    quon- 
dam   Pifani ,    Bcrnardi    quondem    Stgno 
ftlli,  v4tk'tii  quondam  Paganuccii ,  at- 
^ue  B:rnardi    qucndam    Rnftgioli .    Ro- 
dulfus  Abbas    de    Ecclefia  &    Mona- 
fterio  Sar,£\i   Michcclis  de  loco  Mar- 
turi ,   ccwmf-nicato  conjllio  Fratrum  fuo- 
tum   Mmachorum ,  &"    Sinibaldi  Jfivo- 
cati  e'ju',dem    Ecdtfiae ,   ceterorumque  fi- 
delium    predi&t    Monaflerii    per    fuftem , 
quem     in   fnif    detinebat    manibus ,  frcit 
fi^em   &    tranfa&ionem  atque    rtfutatio- 
nem  df.   oynnbus    terris   ^    rehns ,   quas 
pve-iiffa    Ecdtrta    &•    Monafttrium    ali- 
quo  modo  babehat  i^  detinebat  tx  par- 


iC 


tt    quondam    Uberti    Marchionis    tani 
irtfra  Caftrum  de  Vico ,  que  dicitur  u4it- 
fertjfula ,   q  an  &  de  fotis    &   in  Cutm 
tt  ejtts  y  &   in  Cifano ,  tam  intra  Vil- 
lam,    quan    &    de    foris    &   in    Curt» 
tjus ,   &    a  Camuliano ,  ficut  Hcra  mit- 
tit  in    ^rnum    ufque  ad    mare .    Et    ex 
altera    pattt  fiuminis    ,A'ni  a    Monteclo 
fimtliter  ufque  ad    mare ,    Rogerio    Dei 
D    gratia  fanfte  Pifane  Ecclefie  Archie- 
pifcopo  luifque  lucct(fjrib(*i  ,  ad  partent 
predt&e   Ecctefie .  H'.od  ab    bac  hora  irt 
antea    ipfe    Rodutfus    ^Abbxs ,    ntt    fui 
fucctffores  ,   nequt  eui    ipfi  dtdtrint ,   vel 
habere    decrevtrint  ,    babent    indt     agire 
•vtl    cauffare ,  /ivt    moliftare ,  atque    ptr 
Pta:itum   faiigart .    Et    infuper   fpopon- 
dit  atqut  obtigavit  fe    &  fues   fu:ceffo- 
res  adverili-n   fuptalcriptum  ^nhiepifco- 
pum  iir  fuo(  fucceffores    ad   purttm  pre- 
d.Se  EcJefte,  aut  cui   ipft  dederlnt  vel 
habere  dtcreverint ,  quod   fi    aliquo  tem- 
pote    de    omnibw ,  que    fuper    Itguntur  ^ 
tgetint    aut    caufavtrint    vtl    intCKttona- 
vet'nt  feu  minuaver':nt  atqut  moleftave- 
rint ,  five  per  Placitum  fatigart  ficennt 
per  fe  vtl  per    fummiffam    pftfenam  per 
quolibet  ingenium ,  &  omni  tempcre  ta- 

eiti 


4^5  E      X      C      E 

ssii  O'  conttmpii  inde  nm  permanftrlnt , 
^ued  ctmptntre  dehtt  ipfe  Rodulfus  ^b- 
b0$  &"  ftti  fucceffaret  prtdi^»  Rogerit 
Jitcbiepifcof»  &"  fuis  fucctfforibus  ad 
farteru  prediSlt  Eccltfte ,  aut  cui  ipft 
dtderint  vel  habsre  decreverint  penam 
4irgtntt  eptimi  Libras  ducentarum.  Un- 
de  ipfe  Rogeritts  ^/f'ch'tepifcopus  fecit  ei 
meritum  antilum  aureum ,  ut  magis  omni 
temport  prtdi&a  finis  &  tranfaHio , 
ettque  refutatio  firma  &  flabilis  perma- 
meat  atque  ptr/iflat . 

^flum  infra  Ecclefiam  SanBe  Ma- 
tie ,  pofita  in  Cafitllo  ,  qui  dicitur  Ca- 
Jule . 

t/fttno  Dominice  Incarnationis  MtUefi- 
tHO  Ctntefme  Trigefimo  ,  ipfo  Die  Ka- 
lendat    Septtmhris ,   Indiffione    Stptima. 

Ego  Rodulfui  Jlbhas  i»  hac  premif- 
/ione  c^  obligaticne  fubfctipfi. 


A 


B 


R      P      7      A  ^64 

Ego  Johannts  Monaeo  &  Sacerd» 
fubfcripfi  . 

Ego  Guido  Monaco  ^  Sacerdts  Juk» 
fcripft. 

Ego  Frattr  ^lbertut  Honac  &  Sa- 
terdos  fubfcripfi . 

Signum  tj»  manus  fuprafcripti  Sini" 
baldi  .Advecati  prediEie  Ecclefie  San&i 
Mtihaelis  ,   qui  interfuit  &  confenfit . 

Signa  manuum  fuprajcriptorum  .Ar- 
nulfi ,  Vtffco ,  Scffi  ,  Lotterii ,  Htnrici , 
Berlingtrii,  &•  item  Htnrici ,  Rogtrini , 
facop ,  Sifmundi ,  Palmtnti  ,  Teberti  , 
Truffa ,  Gtrardi  ,  Detifalvi ,  Guidonis  , 
Bernardi  ,  .^l  leri ,  iier»  JBtrnaTtti  ,  ro- 
gatorum  teflium . 

Ego  Ugo  Notarius  %4po(lolice  Stdis 
ibi  fui ,  Cf  hoe  hreve  ad  tnemtriam  fa- 
Suri  temperis  fcripfi. 


ponatio    quartae   partis    Caftelli    Acqui  ,    fafla   ab    Arduino   Comitej 
lilio    Guidonis    Comitis,    Ecciefiae    Pifanae.    Anno   1130. 


I2\7  Komine  Demini  nofiri  Jtfu  Chtifli 
Dsi    etetni .    v4tno    ab    Incarnatiene 
tjus  Milltftmo  Centefimo  Trigtfime  Pri- 
ttiO  ,     Duodecime    Ktlendas     Decemb>it  , 
IndtSione    N:>»a  ,     Maniftflus    fum    tge 
iirduinus     Comes  ,     filius     Guidonii 
Comitis  1     quia     ccnfentiente    mtht   atque 
precipiente  prtfato  Guidone  genitore  mto , 
per  hane  cartam  pro  anime  mee  remtdio 
&  parentum   meorum  ,   offato ,   deno ,   (^ 
ccncedo     Eccltfie     San&e     Matie    Pifane 
tnatris   Ecclefie  &   %A'chitpifcepatu ,    te- 
tam  illam   quartam   ptrtionem ,   que  mihi 
edvenit    per    cartam  denatior.is    ets  parle 
Comitiffe     Cicilie    uxoris     quondam 
Ugonis   Comitis  ,   que    ftbi  evtmt    per 
Mtrgincap   ««   parte  prefati    Ccmitis   U- 
gonis   viri  fui  in    Curte  &   in  CafitlUs 
de    %Acqui  ,    tum    emnibus    earum    perti- 
nentiii  &  adjacentsis  tam  donicatis  quam 
^   tnaffarieits ,  tuhis    &    itttttltis ,  do- 


D 


mifiicis  &  agrtflihtts ,  diflri&is  &  Pla- 
citis  lupiafenpta  Curte  &•  Caflillo  per- 
tinentibus ,  ut  didttin  tfl ,  eum  inftrio- 
ribus  &  fuptrierihus  fuis  ,  (te  cum  j6- 
nibus  C^  ingytffibus  fuis ,  &"  cum  emni 
iure  &  pertintntiis  earum  ,  emnipetenti 
D:o  «ir  jamdiile  Ecdtfie  ifferre  previ- 
decr  tali  erdine ,  ut  ah  ec  hora  in  aut- 
tta  fit  propriis  /urii  Juprofcripte  Eccle- 
fie  C^  ^Architpifcopotui  Saniie  Marit 
proprietario  jure .  Et  fi  ego  ,  qui  fupra , 
^rduinuf  Cemes ,  vtl  meui  heres  ,  five 
cui  nos  eam  dediffemus  aut  dederirr.us , 
retollere  vtl  tr.tnuhere  qutfietimus  ptf 
aliqued  ingenium ,  aut  Ji  ncftrunt  datum 
vel  fadum  de  omnihus  fuprafcriptis  rt- 
bus  appatuetii  ,  C»"  ctnni  timpert  taciti 
£?■  quttti  inde  nen  ptrmanfertt ,  t!r  eaitt 
ab  omni  homine  defendtre  ne»  petue- 
rimus  cj^  nen  defenfavirit^ius  ,  fpondto 
ego ,    qui  fuptr ,  yitdttinut  Cemts ,    ana 

euttt 


4d7  A  R  C  M  I  V 

atm  mels  hetedibus  ,  conftntUnte  miht 
/fipraferipto  genitore  mto ,  cenp»»ire  ad 
fartem  /uprafcripte  EccU/le  &  ^ltchie- 
pifcopatu  San&e  Mxiit ,  e/ufque  RcBo- 
tUms  ,  aut  eui  ipfi  dederint  ,  fuprafcri- 
ptam  rem  in  duplum  in  ferquiJo  loco 
/ub  extimatione  quaHs  tunc  fuerit.  Et 
infupet  penam  argcnti  optimi  Libras  cen- 
tum  .  Et  in  tali  ordine  hec  fcri/>ere  ro- 
gavi  Beraardum  Notarium  Domni  Im- 
ptratoris  . 

^Bum  in  Cero  infra  Pltbt  dt  Mon- 
ttcafltlli . 

Signum  ♦$♦  manus  fuprafcripti  u4rdui- 
ni  Comitis  ,  cum  conftnfu  ,  f^  au&ori- 
taie  ,  (Z^  licentia  fuprafcripti  genitoris 
tnei ,  qui  hanc  cartam  efferfionis  fieri 
rogavit . 

S-gna  ^♦•^♦^'^•l*^'^*^*  **>«nAm 
Paganelli    quondam    Reilandi ,    C^    Er- 

fyiannus  ^  Stramb germani   fi- 

lii  RoHandi  de  Oj^ano ,  lldtbrandi  quon- 
dam  Sich:ri ,  e^  Pttri  quondam  Ugonis 


P  I  S  A  Nli  468 

quondam  Pagani  ,  Gerardi  Vicecomitit 
quondam  Gerardi  Vicecamitis  ,  CurteveG-», 
cbia  filius  ^lberti  ,  C^  Scotto  qusndam 
Bernardi  ttflium  . 

Supradidus  .Arduinus  juvavit  ad  fan- 
&a  Dei  Euangiiia ,  /uprafcriptam  offeT" 
/ionem ,  i^  conct/Jionem ,  fitut  /upra  le- 
gitur  ,  licentia  ^  au^oritate  fupra/cri- 
pti   genitoris    mei   fcribtrt    rog»vi    bai*e 

B  cartam  tumdtm  Btrnardum  ,  c^  prtdi- 
dus  pattr  meus  fic  mibi  precepit  ,  fie 
etiam  jtm  dtila  Comitiffa  Ctcilia  illut 
idtm  mihi  fitri  juffit  . 

Ego  Bernardtts  Notarius  Domni  Impe- 
rateris  ,  pofl  traditam  complevi  &  dedi . 
Supradiclus  ./4fduinus  Comes  per  fu- 
ftem ,  quem  in  fua  manu  ttnebat ,   invt- 
!  ftivit  Rogerium    venerabilem   Archie- 

C  pifcopum  Pifane  Ecclefie  de  fupradiSia 
ettavta  portione  de  fuprafctipta  Curte  & 
Ceftello  i^  ejus  pertinentta ,  ad  /upra- 
fcripsam  petJam ,  ad  eumdem  datare  ^  &j 
teftis  . 


Tiaditlo  Hofpitslis  Cafamvidiae ,  hB.z  a.  fundatoribus  pii  loci 
Uberto  Archiepifcopo  Pifano.  Anno  1*3^. 


IJV  ftomine  Domini  noftri  Jefu  Chrifti 
Di-i  ettrni .    %/4nno    ab    Incarnatiene 
tjus  Milltfimo  Cenufimo  Tngtfitto  Ttr- 
tio ,    None    Kaltrdas    Martii    IndiBiont 
Vndecima  .     Qusniem     divine    adfr.odam 
eonftftutum    e/t ,    &    /altitem    animarum 
&    ccrpotum    medtlam    tfft    cegnofcitur , 
fiis  &    veneraf^tlibus    Lecis    provitlere , 
ut  optime   arftftuantur  j^"'   gnf^ernentm , 
tte  in    poftenm   tllam  diminutiontm  vtl 
jaHttram    fatar.tut  •    idicque    nos    Bet- 
nardu!    &   Lto  conjttnBi  ad    onertm   & 
/trvitium  etr.nipetentis   Dei ,    ^   faluttm 
pauperum ,    Ofpitalt    /ititm  Cafar/ividla  , 
a    nobis     ordinatum    ^    eonftittttum    ad  ' 
/etvitium  Dti  t^  pauptrum  ,   cui  ctt^nia  j 
noftra  bona  t>:oftlia  &  imtt:cf>ilia ,  ujus  \ 
ficuli    ptocellis    i^    mundanarum    temm  | 
Tem.  IX. 


D|  difiidefiis  dertliSiis ,  ea  cenceffimus  pr» 
retnedio  animatum  ncfltarum  ,  nofiro- 
rumque  partntum  •  tibi  Deo ,  ^  San&e 
Marie  Pifane  matris  Ecclt/ie  Domno 
Uberto  venerabiH  ejufdem  Ecclefie 
Archiepifcopo,  (Z^  Canonicis  prtdtde 
Ecclifie  fupradiBum  Ofpitafe ,  cum  omnf 
fua  pertinentia  &  pioptittdte ,  que  nunc 
abtt ,  vtl  afpiturus  tft ,  fummittimus   & 

E  damus  ,  ut  fit  in  vtftra  ,  veftrettittique 
fuccffforum  tutela  &  cura .  .Ad  afitn- 
dtim  ,  tenendum  ,  guftf.andum ,  melio- 
randum  ,  Ktc  in  ullo  de  jurt  fuo  dimi- 
nutfidum  ,  frd  pro  amort  t^  timore 
Dei  ,  {^  Tffirattm  animarum  rtmedio  ^ 
a  vobis  &  a  1  eftris  fuccifforibus  ,  cura 
&  ftndio  veflto  ftttiper  in  mrlius  pro- 
ctdat  &  atigeattir .  Et  fi  afi^ua  ptr/o- 
G  g  nit 


4^P  E      X      C      E 

tta  uUo  timpofe  prtiiBo  Ofphio  vel  fuis 
rcbus  offtHdcrit  vel    ditnitniert  voluerit , 
0  vobis   ^   a  vtfiris  fuc:tfforibus  omni- 
bus    modis  ,    prout    decet ,    defettdatur  . 
N<4lld  tamen   conccfsi  pote/late  atque  li- 
eentid    ipfum    O  pittum    defiruendi  ^     vtl 
fubponendi  alicui  perfone  vel    loco ,    vel 
donandi  vel  ptrmutandi    vtl    ullo    modo 
alienandi ,   fed  (emper  in  vtflra ,   ^   in 
fucccjforibui    ve/irii  cura ,    &  p'ovt/ione 
femptr  permanead  ad  utilttatem  &  pro- 
ficuum  fupraf:ripti  Ofpitti ,    Et  /i ,   quod 
mbfit ,    aliquit  conira  oc ,   quod  (upra  di 
Slum    tfi ,    a    vobis ,   vel  a    It^cccfforiius 
veflris    excogitatum  futrit ,   caffum   &  i- 
nuttle  permanead ,    &  femper  in  efufdem 
Eccle/if    pottfiatem  i^  in  eorumque  me- 
liere  fide  fleterint  ^  permatead .   Qjtam 
nofiram   dationem   e^  tradttioney»  firmam 
(^    fiabilem  tffe  volumus .    Et   fi    nos  , 
qui  fupredi^t   B^tnardui ,   Leo ,   vel  no- 
flri  fucctfforei  ,  five  cui  nos  dtdiffemus  , 
aut  dtderimus ,    contra  vos ,    vil    contra 
•vefiros    faca^ffores    egsrimus ,    aut  caufa- 
lieiimus  ,    vei    tntentionaverimus ,    atque 
tnolejiavoimus  ,  /ive  ptr   Placitum   fati- 
gare  ftctrity>us  per  nos ,   vel  ptr  noflram 
fummittentem  perfonam  ,     i^    omni  tem- 
pore    taciti    &    contenti    inde    nett    per- 
tnanferimus ,    fpondemus   r.es    fuprafcripti 
Btrnardo  &   Leo ,  una  cum  nofirii    fuc- 
eefforihus   ,     etmponere    vobis     veflrifqne 


B 


R      P      T      A  470 

A  fuccejforibus  penam  argenti  optimt  Li^ 
bras  ctntum.  Et  in  tali  hordine  hee 
fcribert  rogavimus  Guidonem  Notartum 
Donni  Imperatoris . 

^Alum  in  Clauflrum  fupraferiptt  Ca- 
nonict  . 

Signum  <!♦  ijt  manus  fuprafcriptorum 
Bernarai ,  ^  L-onis  comuntttr  ,  qui 
boa  fcriptum  rogaverunt  fitri . 

Signum  .}♦  ^  »}+  ^  ^  manus  II- 
dtbrandi  filius  quondam  Sigtri  filio 
qnondam  Matti  ,  Selmundi  filius  quen- 
dam  Conetti ,  Oiimondi ,  qut  Macco  vo- 
catur ,  filius    ^uondam   ^ ithi  ,    Bcrnardi 

filiui    quonaam Dtotifalvi   filius 

quondam  B-  tttoni ,  qui  fuerunt  togati 
teflet . 

*5*  Ego  Ubtrius  Pifant  E:cU/ie  v^r- 
chiepifcopus  ,  i^  Prttbittr  Catdinaln  , 
titulo  San^i  Cltmentis  ,  hanc  carthlatn 
confirmo  ,   (^  fubfcri^JO . 

^   Ego ^rihi/>re.  biter    in   ae 

cartula   fubfcripfi  . 

•{t  E^o  Ht^fricus  Pre;biter,  dr-  CU' 
fios,   &    Plebanus  de   Cohi ,  fubfcripfi . 

<^   Ego  Preshiter  Martinus  jubfcripfi , 

Ego   Presbicr   Lsmbtrtus    fuhfcripfi . 

E^»   Ildtbrandui    Diacoiui   fuhfcnpfi  , 

Ego  Grardus  Diaconut  huic  dtna- 
tioni  fubfcri/^fi  . 

Ego  Guido  Notariui  Domni  Impera- 
toris  pefl  traiitam  complevi  d^  dedi. 


Commutatio  rerum  inter  Ubertum  Archiepifcopum   Pifanum,  5c  Uber- 

tum  Abbatem   Monarterii  S.  Juftiniani  de  Falefia,  in  qua  duae  partes 

Caftelli  Plumbini  Archiepifcopo   conceduniur.  Anno  11^5. 


IN  nemine  Domini  noflti  J'fu  Chrifli 
Dti  eterni .  u4nno  eb  Incarnetione 
ejus  Milleflmo  Ctntefimo  Trigefimo  Quin' 
to .  Utdtcimo  Kjlendas  F:bruatit ,  In- 
diStone  Tettiadecima  .  Maniffflur  fum 
tgn  Ubertus  Abbas  Monaflerii  Sarfti 
Jjftiniani  dc  Falefia,  quia  tu  Uber- 
tus  Dei  gratia  Pifanae  Ecclcfiae  Ar- 


chiepifcopus  tcnvtniflis  nohifcum  ai 
vtilitatem  quam  cotntr.odum  predicfae 
viflroe  Pifenae  Ecclefiae  iir  infra/cripti 
ncflri  Moneflerii  Sanffi  Juflinicni  cem- 
mutationim  facettmus  dt  quibujdam  tet- 
ris  ,  quar  vidttttur  tffe  fub  jure  ptefa- 
tae  ttfiree  Ecdtfiae  (^o-  fuprafcripti  tio- 
\  ftri  Minafterii,  Proinde  fub  r.otitia  h«- 

notut» 


471 


A  R  c  H  I  y  1 


morum  bomtnunt  H^  fidtlium  utriufqus 
EuUfiae  veflrae  quiin  noftrae  ^  querum 
nomina  fubttr  legutitur ,  quam  rationa- 
bilhtr  decrtvtmnt ,  ipfas  ttrras  quam 
rts ,  quas  commutare  difpofueramus  ,  tffe 
utites  ad  melioratioatm  qudm  commodum 
utriufque  Eccltfiae ,  ficunaUm  tfllmatis- 
nem  prediiiae  cofimutationis  .  Ptr  hanc 
commutationis  eertam  ctdere  qudm  ptr 
immutahilam  traditionem  largiri  videoy 
vebis  Donno  Vberto  juprafcriptae  Pila- 
nae  Ecclefiae  ^icbiepifctpo.  tuifque  fus- 
cejfsfibus  ad  utilitat:m  qv-drrt  propricta- 
tem  ,  ut  diSium  tft ,  vfliae  Ecchflfie , 
duai  partes  integras  d>  Caftello  &  Ro- 
cha ,  quae  dicitur  Plumbinum  ,  7»»» 
eft  fjiascinda  a  mari  ,  u'que  ad  Car- 
boriariam ,  vtl  a  niari ,  qt  dm  ab  ipfa 
Carbonana  ,  txcepiis  quam  anttpofitis 
indt  fex  iclis  de  terra  ad  jtiflam  per- 
ticam  m*n'-urata ,  que  ptr  mediitattm 
inttr  nos  &  vos  habere  quam  detinere 
dthiuius ,  &  e*cep'a  tanta  'erra  de  com- 
mitni  noftro  ^  vtftto  ,  in  qua  vel  fu- 
ptr  qua  CapptUa  Cf  Cafa  Presbtteri 
ipfjus  Cappellae ,  in  qua  bahitet ,  pof- 
jint  haedificxri .  Item  damus  c^  tradi- 
mus  vohis  dua<  petias  integras  de  me- 
dtetate  illlus  ttrrae ,  quae  ift  pofita  in- 
fra  fuprafctiptes  ttrrr.itos ,  quos  bic  no- 
minamus  ,  vidtlictt  ficut  Le  .ia- ptrtufa 
vadit  per  Serram  montis  ,  c^  per  Bra 
ealaniam  ufque  ad  Capethoium  in  mare , 
(^  ficut  mare  prectgnit  totam  ipfam  ter- 
vam  cum  prediSia  Carbonaria  uftjue  ad 
Rivum-fenalem,  H^  fiiut  ipfe  RivuS' 
fenalis  vadit  in  Serram  ad  predlflam 
Leciam- persufam .  Ettceptamus  qiiam  an- 
tcpo»'mus  inde  prtfatam  Ecclefiam  (^ 
Monafltrium  Sandi  Juftiniani,  qudm 
tjus  Clauflto ,  cum  fuo  Cimiterio .  Pre 
d-.&as  duas  partes  integras  de  ifto  Ca 
fltllo  Gr  Roha  Plumbini,  ftcut  tfl  pre 
cin&a  a  tr,ari ,  quam  Carbonaria ,  pre- 
ttr  ftx  ffprafcriptas  fcalas  de  lerra  , 
quas   ptr    mtdittatem    inter    not    habtte 


B 


D 


P  1  S  A  N  1,  472 

dtfjtmus ,  tjudm  prtttr  fuprafcriptam  ter- 
ram  de   ccmuni  utriufque  pattis ,   in  qua 
Capptlla  (&■  Caja   Presbiteri  fojftnt  bae~ 
d-ficari ,    ittm    duas    partes    intigras    de 
mtdittate    iiliut    terrat ,   quae    tfl    pofittt 
infra  fuprafcriptos   tetminos  ,  preter  Mo~ 
naflerium  qtdm  Ecclefiam  qudm  clauflra 
cum    ftio    Cimittrio ,    qualiter    ab    omni 
parte  circumdatae  funt  per  defignata  fo^ 
ca ,  dr   fi:ut    per    capita  (ir    lattra  & 
rrttnfuram  inveniri  pcffimt ,  cum  infirio- 
ttbus  &   iuperioribus   fuis  ,  ftt*   cum  fi~ 
nif)us  t/uam    acctfiionif?us    quam  ingrtjfi~ 
l^uf    juii ,   cum    omni    jure    quam    perti- 
nsntiit    tarum ,    1»    integrum    vobis  ,   ut 
dicium  cfl ,   inttvocabiliter  cedo  iir  tra~ 
do  in  perpituum   nemine    ccmmutaticnis  ^ 
ut    diBum    tfl .    Tali    ordine ,    ut    nullo 
tempore  nullo  modo  lictat  vebis  vtl  ve~ 
flris   fucceffotifpus    eut    hlccnomo ,    predi- 
iias    tcrras  feu    res    vtndere    vtl  donare 
f.ut  aliquo  alio  titulo  alitnare ,  fed  fem- 
per  debeat   in   pottftate    prtai^ae  veflrat 
Pifanae    EccUfiae    inicmffUSabiliter    per- 
tnentre ,  &  in  ejut  pnprietate  quam  do- 
minio .  Pio  qua  noftra  ctmmutatione  quam 
traditicne    rectpi    a  vobis    unam   pttiam 
de  terra,  pofita  juxta    Civitattm  Pifam 
profe  EccUfiam    Sancii   IQ-chclai ,  qidm 
injuptr  Solidos   trimilia  quadringtntis   in 
prtfinito .    Qaam     tneam    cemtr.utationttn 
qudm  trsdit  onem  fi  tgo ,  qui  fupra ,   U- 
beitui    ^khai  ,   vel  tnti   fucctffores  ,  five 
aliqua  noftra    lutrtmffa    pitfona    aut  hi- 
cononius   Kcflri  Moncfletti    tiliquo  tttnpo- 
rt  rtt  ccere  vel   rtmutare ,   aut   in  aliquo 
ditriitiutre  quaefittitr.ui   pir  quodtibet  tn- 
gfniutn  .    &  fi    <■/)>»   vofti    ^b  otr.ni  ho- 
V  ine     diffn(,tere      ron    piturfittiU-.     quant 
no>t  d'f(njaverir/.us  ad  partrm  qudm  pro- 
p-rutfinn.    prer  B.:e  veffiat    Pi  ina     Ec- 
cltfiat  ,    fpcndtc    tgo  ,    tj<n     iupra      U  er- 
ttii    tA  bas  ,    unac.m    meis    ffcrtfforifus 
prtfa".    riflii     hU-^ajlfrii    Srtn^i  Ji'fli- 
niatii ,  ■.nnpentre  xolyis.  qui  fftjra,  Don- 
no    Uh  >io   .yliiiittpijiopo ,   vefiri/qut    lue" 
G   g    2.  ciffo- 


47  j  £      X      C      E 

ccjjorivus,  aut  bicotiemo  ve/lrat  Ecclt- 
ftac  ,  fuprafcriptam  noflram  cemmutatio- 
ntm  quim  ttaditiontm  in  duplum  i» 
ftrquido  loco  fub  txtimationt ,  qualis  tunc 
futrtt ,  ad  parttm  quim  preptittattm 
frtfatat  vefirat  Pijanat  Eultftat ,  & 
injuptr  ptnam  argtnti  optimi  Librarum 
trtctntarvm  y  quia  in  teli  ordtnt  hatic 
timmutationts  cartam  Ildibrandum  Ne- 
terium  ^pcfiohcae  Sedii  fcribere  rega- 
vimus  , 


K      P      T      A  474 

A  v4dum  apud  prtfatam  Eicltfiam  Pi^ 
fani  ^rchitpijcopatus  Sandat  Mariae 
felicittr  , 

♦J+  Ege  Vbertus  ^bbas  Menafltrii 
SanBi  Jufliniani  dt  Fattfia ,  in  bae 
carta  commutatisinis  lubjcripfi . 

Ego  Falce  Jusictc  facri  Palatii  inttr- 
fui  qttam  jubfcripfi  . 

Ego  Manfrtdus  caufarttm  Patrenm 
intttfui   eb-    bi:  fuhfcripfi. 

Ego  Ildibrandus  l^otarius  ^pofloUce 
Sedis  pofl  traditam  compltvi  c^   dtdi , 


B 


J 


Charta  Gerardi  Abbatis  MonaOerii  S.  Mariae  de  Morrona,  per  quam 

veDdit  Uberto  Archiepifcopo  portionem  fuam  de  duobus 

Cadeliis.  Anno  11^5. 


IN  nomine  Domini  noflri  Jefu  Chrifli 
D^i  tterni .  ^ttiio  ab  Incamationis 
ejus  Millt/ino  Ctnttfimo  Trigefimo  St- 
teio ,  Quarto  Kaltndas  ^prilis  ,  Indi- 
Biont  Ttttiadsiitna .  M.inifeflui  fum  tgo 
Gerardus  in  Dei  nomine  humilis  Ab- 
bas  Ecdefie  Monafterii  Sanftae  Ma- 
riae  de  Morrona,  quta  gravati  & 
coa&i  ontrt  debiti  fuprafsiipti  noflri  Mo- 
Kafltfti  ^  cum  nctt  habutrimus  aliss  res 
nobiles  ,  dt  quitus  ip'um  debitum  fcl- 
vtre  pcfftmus ,  idco  cotnuni  conftlio  F>a- 
trnm  pro  jam  di&o  dcbito  fvlvtndo  & 
t^iilitate  mtlioris  contodi ,  quaft  loco  com- 
iiiutationis  ,  ptr  hanc  cartam  vtndimus 
^  tradimus  vobis  Donno  Uberto  ve 
Kerabili  Archicpifcopo  Pifanae  Eccle- 
fiae  ,  mtdtttatem  inttgram  dt  tribus 
partihus  dt  Podio  &  Cafltllo  tr  Di- 
jlriiio  &  Curtt  dt  t/f;qtii ,  quod  Viva- 
jo  voiatur.  Et  dt  Podro  &  Cafiillo 
(^  Curtt  &  DifliiUo  de  Mnrrona.'  tx- 
iiptis  &  antepofitis  illis  terris  &  ac- 
q^i/itis  ,  quae  prifato  noflro  Monaftcrio 
pirtintbant  ante  illam  daliontm  Ugonis 
Comitis,  vel  datum  ,  qaod  ipft  in  to 
clcm  M<inaflerie  fecit .  Prtdiffam  medit- 
tatem  inttgram  4e  tiibus  partibtts  de  a- 


C  irifqut  prtneminatts  Pediis  ^  Caflcl- 
lis ,  vidclictt  Morrena  &  V.vajo ,  & 
terum  Curtihus  &■  diflri&is  ,  exctptit 
illis  acquifliis ,  quat  fuptri»<  tneptavi- 
ry.us ,  qualittr  a'o  omni  patie  per  capita 
d?"  Utera  &  per  menfuratn  ipfe  ttrre 
inveniri  poffunt ;  cum  inferioribtts  &" 
ftfpetioribus  fuis ,  feu  cum  /inibus ,  C^ 
acccfjionibus    &    ingrrffthus    tarum  ,    C^ 

D  cum  omnibus  adjaztntiis  &  ptrtinensift 
tatum  &  adionibus  ,  &  jurt  in  intt- 
grum  vobis ,  ut  diclum  tfl ,  vtndimat 
i^  tradimus .  Pro  qaa  no/ira  vtnditione 
C^  traditiont  rectptmus  a  vobis  pretium 
quingentorum  Si  lidotum  i»  prefinito  , 
Quam  neflram  venditionem  &  traditie- 
ntm  fi  ego ,  qui  fupra ,  Gerardus  ^b- 
bis  ,  v:l  mei  fucctfforts ,  fivc  aliqua  ne- 
flra  fuitm  ffa  ptrfona  ,  cui  nos  dediffe- 
ty>i's  aut  dedttimus  ,  vohis ,  qui  fupra  , 
Dcnno  Ubtito  venerabili  ,/ftchiepifcope 
vel  vefl'is  fucctffotibus  retcUtre  vtt  mi- 
mterc  qtttfterin,iiS  per  quedlibit  ingenium  ^ 
&  fi  tam  vohis  eb  omni  homint  dtfen- 
d(tt  non  potuctitrus  &  non  dcfen/avt- 
rimtts  ,  jpondro  tgo ,  qui  fttpra  Gerardus 
v^bbas  .,  una  cum  mtis  Juccfforiius  ,  cem- 
pettere  vsbis  ^  fui  fupra ,  Dsnno    Uberto 

vene^ 


475 


A  RC  H  IV 1 


•r/  J  —    --     — 

venerabtli  ^rchkptfctpo  vtftrifque  fuc- 
«tfforibui  ad  partem  &  proprietatet»  vt- 
Jirat  Pifanat  E  dtfiae ,  ifiam  neflram 
venditionem  &  treditiortem  in  duplum 
in  ferquido  hco  fab  tictimatione ,  qualis 
tun:  fuerit,  infuptr  ptvam  argenti  opti- 
mi  Librarttm  centum.  Quia  in  tali  cr- 
tiint  bant  ca^tar^  Fahontm  Judiftm  & 
Notarium  fasti   PJatii   fcribert    tcgavi- 

u/?«fM  apnt  Cattonicam,  &  ma/orem 
Ecclefigm  ^rc^iepijiopatt*!  ^an^s  Matie. 


B 


P  1  S  A  N  1.  ^ys 

Ego  Cerardus  .Abhaf  Etchftt  San&t 
Marie  de   Morrona  jupfcripfi . 

Signa  »|t  ^  ♦$*  *i*  »i»  ♦  manuum 
Lanfanci  tjuondam  Cerardi,  Pttri  ^U 
bithonis  ,  Hfrithi  quondam  Htvitbi ,  Ber- 
nardus  Lambcrti ,  Scotti  filii  Betnavdi 
qnondam  Rothi ,  Malagalit  tfuondam  Ctf'- 
mundi  ,  tjui  interfatrmit  rtgati  te/ies  . 

Ego  Fako  JtideM  &  Notarius  facri 
Palatii,  p^Jt  traditam  (om^levi  &  dedi. 


Seatcntia  Judicum  in  controverfia  agrornna  inter  Ubertum  Archie- 
pircopuna  PiGtiium,  &  alios.  Anno  1133. 


1N  nomint  fummi  Dei  &  Salvatcit 
nefitijefu  Chifti.  ^nen.  N.»  Bm- 
th»  Judtx  ,  t?  Mjnfredu!  ,  cauffurum 
patroni  ,  tteClt  JuHicts  ab  Uberto,  di- 
vina  pictate  Pifanorum  ArchiepiLo 
po  ,  C^  «  Confulibus  &  univtr\o  Po- 
pulo,  a  dffi  ^icndas  lites  publiiai  feu 
prtxjatas  ;  latm  ,  que  erat  inter  ^rcbie- 
pifiopum  Usertam  ^  Vicecomitem  & 
Hnrigum  atque  Rudulfitm ,  gfrnnani  fi 
lii  qnondam  G  talfredi ,  C9r/imiffa>n  nebii 
ab  ut>ajue  parte ,  fic  ti-ffinir.ius  .  Si- 
quiiitm  cuni  prtdiHus  xAiikitpil.opui  cen- 
qisererttur  adversu-»  (ftpvadiHum  f^ice:o- 
ff.ttem  ^  filies  Gualfrtdi  ,  de  duabus 
petiii  de  terris  ,  que  fuerunt  de  Curte 
de  Cimtoria  ,  nunc  vtrb  junt  dt  Curte 
de  Sanffa  Luda  ,  una  quarum  pofita 
tfi  a  Pojo  de  Qj^ierciavelata  ,  ^  ficut 
trait  Strada  Guilielminga  ,  da  capite 
t/^.nchi  ufqut  ad  terram  de  li  Pttilati 
in  lapite  deinc  ;  fecunda  petta  de  terra 
ecmprrbendttur  cum  Colle  Leuli  ,  tenet 
unum  caput  in  Rigone  ,  aliud  taput  te- 
net  in  fortflo  ,  iif  guartgando  de  Curtt 
de  Cimteria .  Dt  hts  prtdi:lii  duabus 
pstiis  dt  terris  ,  fi.ut  dtftgrtata  fur.t  , 
diiebat  Ftceccmes  &  filii  Gualfedi ,  fe 
fc^idijfe    psr    annos    quadraginta    quie- 


D 


te  C^  fine  legali  iHttrruptiene .  Cetttrg 
V-  i  ^  cbitpifcopus  dictbat  eamdem  ter- 
ram  tnf-a  illos  quedraginta  annes  Ca- 
rntitem  UjfrictOf.em  i£^  filium  ejui  Ugth- 
linum  &  Teudiiiuf»  &  filium  ejus  p»f- 
fed^ffe  infra  hoi  qttadraginta  annoi ,  ts- 
ftii'Ui  ab  utraque  pa>te  predn^is  ,  &  » 
nobis  diligtnter  examinatii .  Unde  Judi- 
ees ,  negotto  a  Caufidicis  utriufqcte  par- 
tis  fubtiliter  dijputato  ,  causa  cengnitd  ^ 
/udicamus  ,  ut  jurent  teftes  v4rchiepifco- 
pi  ,  infra  hos  q'tadraginta  annes  predi- 
Oos  Comites  p^ffediffent  .  Quo  jurato  , 
condemna^us  Vnecomittm  &  filioi  Gual- 
f'e(ii  de  predi&a  terra ,  nifi  tefies  Vi- 
c^comiti  &  filti  Gualfredi  vtlint  jurare 
Vt.ecomitem  &"  filtos  Gualfredi  predi- 
Bam  terram  per  quadraginta  annes  quis- 
te  pofftdiffe.  Tunc  eligatur  unum  ex  u- 
na  parte ,  &  alter  ex  altera  parte ,  & 
quis  verius  vti  falfius  dtcat  ,  tello  di- 
fcernatiir  .  Hanc  fententiam  data  ,  g^ 
teftibus  utrinque  jtiratis  Vctcomts  &  fi- 
lii  Gualfredi  remiferunt  bellum ,  ^  tt- 
ti  lite  renuntiaverunt  . 

Data  in  Curia  Domni  Ubtrti  vene- 
rahili  .Anbiepifcepe  San^t  Marie  Pi- 
fane  mctris  Ecclefie  ,  in  pre/entia  te- 
flisttn  Guaiamdi  quendam    item   Gualaa- 

dif 


477  E      X      C      E      R 

di ,  &  Lanfrancbi  quondam  Gerardi  , 
f^  Guilitlmirici  quondam  Lanberti ,  0- 
dimundi  quondam  Beriti ,  &  Gatti  quon- 
dam  Henrici ,  &  Lanberti  quondam  i- 
ttm  Lanberti  Judicis ,  e^  Ru/iici  quot- 
dam  Jobannis  da  Montemororo ,  Ugoni 
quondam  u^ndree  da  Sancla  Luiia  ,  d^ 
Morelli  de  N.*vila  ,  &  Comiie  Mala- 
parute  ,  Ratnulfi  quondam  Ubaldi ,  €a- 
eiabate  quondam  Guiliaoni ,  Rainert  &    B 


'/       A 


478 


Tegrimi  gtrmani  filii  qu(fndam  Raint- 
rif  Venirto  fiUo  eju/dem  Raineriy  & 
aliotum  multontm  , 

^nni  Domini  M  lle/imo  Centefimo  Tri- 
gtftmo  Scxto,  Qttarto  Nonas  Decembiis  t 
Indtdtone  Quaitadecima  . 

Ego  Bernaidus  Notariut  Domni  Im- 
petatotii ,  ex  ji  Jfione  prediSorum  Judi- 
cum  hanc  /enttnttam  /ub/crip/i . 


Poffeffio  dimidii  Infulae  Planufiae  a  Judicibus  Pifani?  reftituta 
Balduino  Archiepifcopo  Pifano .    Anno  1138. 


IN  nomine  Domini  Dei  vivintis  in 
fecula .  .A-yien .  Nof  M%vcbe/iui  & 
Nerbottw  Judices  ,  a  Coijulibut  &'  u 
niver/o  Populo  ed  d'-ffi^itrdas  litti  & 
eontvover/ias  publicai  /ett  prtvatas ,  Ju- 
dice  dati ,  rtJamationcrfi  /adam  a  Don- 
no  Balduino  venerabili  Archiepilco- 
po  adversus  BruneSium  quondam  U^o- 
nis  ,  &  adversus  fratres  patvutlei  ejus 
uxoris ,  judicio  arbitrioque  noftfO  com^ 
tnijfam  y  /ub/crspto  modo  diffinimus .  Si- 
quidem  cum  Donnus  ^r-.hlepifcopus  repe- 
teret  a  Bruneilo  c^  a  fratribus  patrue- 
libus  ejus  uxorit ,  tntdittattm  tothius 
Infule  Planufie,  quam  juris  e(fe  .Ar- 
ehiepi/copatus  Pi/aae  Eccltfte  afferebat , 
unde  etiam  Cartas  cfftrtionis  &  dona- 
tionis  a  Leone  de  Cunitbo  &"  ejus  uxo- 
¥1  faSlas  hofiendebat ;  Cumque  pretiomi- 
natus  BrumBus  &  jam  di&i  Confortes 
a  Cenfulil)us,  ut  ad  judicium  venirent , 
fepe  rf/ent  vocati  ^  illi  ver^  contumacitir 
perfiflentes  obtemperare  noluerttnt .  Qua- 
propter  nos  Judices  taliter  contra  contu- 
maces  pronuntiamus  y  ut  Donnm  ^Atcbie- 
pi/copus  mittatii*  sn   pojfcjftonem   medie- 


O 


D 


tatls  Infule  Planufte ,  ita  ut  quiete  pof- 
ftdeat  ^  &  a  ntmine  ni/i  Itgitsmt  di- 
/veftfatur . 

Data  in  Cu*ia  Donni  .Archicpifcopt  y 
v4  no  Don  tct  Incarnationis  Miiii/imo 
Cfntc/imo  T  ig'fino  No»o ,  OBavo  Idits 
Novetr,b>ii ,    Inditiicne  Secunaa  . 

♦Jt  Ego  Marcbe/iuf ,  /acti  Laterantn- 
/is  Palaiii  Jude»  in  hac  /ententia  a  me 
datit  /fburtpfi  . 

♦J*  Ego  Nirhottus  /acri  Palatii  Ju- 
de*  hanc  mtam  fententiam  cor.firmo . 

*Jt  Ego  Battabianca  Ccnjul  hanc  /en- 
tentiam  laudo ,  &  coffirmo ,  &  /ubfctibo, 

^  Ego  Ur/o  Con/ut  hanc  /tntentiam 
laudo   ei^   confirmo . 

ijf  Ego  Ratnolfo  Conful  hanc  /enten- 
tsam  laudo  <&  cor.fi' mo. 

♦Jf  Ego  Ugo  Ranuccii  Con/ul  hanc 
fententiam  laudo  &•   cenfirtvo . 

♦Jt  Ego  Pttrus  ^lbithonis ,  Civii  Pi- 
/anus  z^  Con/ul ,  hanc  /ententiam  lau- 
do  &  confirmo . 

»Jt  Ego  Vllano  Conful  hanc  fentert^ 
tiam  laudo  i^  confitmo . 


OMa« 


47P 


AKC  n  IV^      P  1  S  A  N  1. 


480 


Oblatio  nonnullorum  Caftellorum  fafta  Ecclefiae  Pifanae  ab  Hilde- 

brando  Comire  filio  quondam  Hildebrandi  Coaiitis,  Si 

Mathiida  ejus  uxore.  Anno   n^p. 


IN  Homitte  Vomi»i  ne/lri  Jefu  Chrifli  A 
Dei  ftirni.  ,A<tno  ah  Incarnatlont 
tjtts  Mtllefimo  Cente/imo  Qjiadrngefimo ; 
Tertiodeci>r,o  K-ihndas  Jhlii ,  IndiHione 
S'.cuKda.  M.i' iUfli  jumus  nos  Ildebran- 
dus  Comes  filius  quondam  lldebran- 
di  Comitis,  &  Matilda  jugalis  ejus, 
C?"  fil^a  L^nfranchi ,  qnia  comunittr  & 
ec/tfenticKts  tr.ihi  luprafcripto  ^viro  meo  , 
pbi  inttrtffe  vidttur  notitia  B:ntbonit  B 
Judicii ,  a  qt*o  interrozata  i^  cognita 
Jum ,  ttott  pati  violentia ,  fet  pura  & 
integra  ttiea  bona  volutttate  fecundhn  e- 
difli  paginam ,  per  hanc  cartam  pio  re- 
tnedto  animarum  nofiraium  cff:rimus  , 
donamus .  ceditnus ,  (c^  tradimui  omni 
potensi  D  0  &  E:.le/Je  %^'chiep<f.ooatui 
Santie  Marie  Pijane  tttatris  Ec.lifie  , 
tnedietattm  integram  de  noflra  portione , 
que  mibi  Ildtbrjindo  obvtmt  ex  parfe 
patris  five  tnatris  ttire  ,  five  alio  aliquo 
tnodo  vtl  jure ,  de  Rocca  de  Bilerno  , 
C^  de  Cafitllo  &  B*rgis  &"  Podio  &" 
diflriilu  &  Curte  eiw  ,  e^  omni  e/us 
pertinentia  •  c&f  de  Caflello  de  Vignale  , 
C>  de  Catnpilia  ;  &  de  Caftello  & 
Monte  Saniii  Laurtntii ,  C*  de  torutn 
pertinentiis .  Predi.lam  tnedietatet»  inte-  ^ 
gram  de  omnibus ,  17«*  fupra  legttntur 
in  integrum  cutr  inferioribus  t^  fnps- 
riorihus  fv.is ,  feu  cum  finibus  &  in 
gnffibus  fuis  ,  a^  cutn  omni  /ure  & 
pnprietate  &"  haSione  earutn  ,  omnioo~ 
tenti  Deo  tD"  jamdiSIt  Ec:lr/ie  rfferrg  , 
«»  diclum  «y?,  darc  &  tradtre  videmur 


tali  erdine  f  ut  ab  bae  bera  in  antes 
fit  propriis  juris  fuprafcripte  EccUfit  « 
Et  fi  nos  vel  no/lri  hertdes  eam  egeri- 
mus  aut  caufaverimus ,  aut  fi  nofirunt 
datum  vtl  fadum  inde  apparuerit ,  iZ^ 
omni  tetnpore  taciti  &  contempti  inde 
non  permanftrimus ,  &"  tam  ab  omni 
homine  ad  parttm  predifie  Eccltfit ,  fui- 
fqut  Reiioribus  defendere  non  potueri- 
mus  (J?  non  defenfaverimus ,  fpondemuf 
noi  ,  qui  fupra  Jugales ,  una  cum  no- 
/Iris  heredibus  ,  componere  ad  partem 
predi&e  Ecclefie ,  fuifque  Re&oribus  itt 
duplum  in  ferquido  loco ,  fub  eittimatie- 
ne ,  qtalis  tunc  fuertt ,  ^  infuper  pe- 
nam  arg>nti  Lisrarum  ducentum  .  Et 
in  tali  ordine  hec  fcrihere  rogavimuf 
Ugomm  Notarium  ^poftolice  Sedis . 
HaSam  Ptfe  in  Choro    Ecclefie  San- 

ai 

Signa  tjt  tjt  tnanuum  fuprafcripiorum 
Jugali»m  ,  cemmuniter ,  &"  ut  di  'lum 
eft  ,  lei^itti-rne  conftntientes ,  qui  hanc 
cartam  togaverunt  fieri  , 

Signa  «J*  •J*  ^  *!♦  '!♦  •!*  "J^  tnanuum 
Gualandi  quondam  Gualandi ,  Lanfranci 
quondam  Gtrardi ,  Lamberti  filti  ejus  y 
G'rardi  G  e  ani  q<iondam  Ugonis  ,  Guint- 
thi  quondam  Sifmundi ,  Si/tftundi  quon- 
dam  CotieHi ,  H  rmannt  quondem  Galli 
vocati  quoitdam  Ugonis  ,  to^aiorum  te- 
flium  . 

Ego  U^o  "Notarius  ^poflolict  Stdis 
pofl  tradita  complevi  ^^  dedi. 


Char- 


X     c 


le 


T 


482 


Gharta  Guidonis  Comitis,  filii  Hugonis  Gomitls ,  per  quam  fe,  ac  fu» 
Cafteila  obiigac  Archiepifcopo,  &  Confulibus  Pifanis.  Anno  ii^i. 


IN   netnme    Dei.  ,AmcH .  Ego  Guido 
Comes  filius  Ugonis  Comitis  /«- 
ro   fuper    fan&a    Dei    Euangelia ,    quod 
ttb    bac    hora   falvabo  O'  adjuvabe  bo- 
■miHts    Pifane    Civitatis  ,    &    de    e)us 
Burgis    e^    Villis ,    &   homines    San^e 
Marie    Pifane  ,    uhicumque    fuivint ,    & 
eoium    habere ,    &■    omnium   fupradtBa 
fuut    perfonarum ,    per    me    ^  per  tnees 
i»    tota    mea    virtute    ftcundum     meum 
fojfe .'  ^  nullum  Caftdlum  vel  Curtem , 
quam    habeo    i»    Cornitatu    Pifano ,    vel 
babebo  ,   vendam  vsl  oHigato  alicui  per- 
fone  vel  loco  v.l  E:defie  ,    nifi  E.clefie 
Pijane    ^rcbiepifcopattti .     Et    quiiqHtd 
pater  mem   v:l  ego  obligavlmus  E:cl^fie 
Sandi  Martitti  Lucenfi ,   vtl    tjus    Epi- 
fcopo ,  vel  Procuratori ,   ptr  bonam  fidtm 
fir,e   fraude    (ludebo    disbrigare  (^  libe 
tare ,    C^    liheratum  ,     prediBe    E:cltfie 
Pijatte    vel    Pifanis    Confulibus    ptgnori 
per    cartttlav»    tn    laude    fui   Judicis  c^ 
Uetarii  ,    pro    XXH.    Libris    obligabo  , 
&    in    poffeffionem    mittam    vel    mitttre 
facism ,   &  Cartulas ,    quas  ab  Epifcepo 
Lu:ano  vet  e)us  Miffo  recepero,  ^rcbie- 
fifctpo  Pifano  vd    Pifanis    Confulibus  , 
^iit    eorum     Miffts    certis    dabo .     Et   Ji 
ILpifcopus  Lucanus    vel    e)us  Miffi  reci- 
pere    nolutrint    folutiomm  ,    &    reddere 
qnod  ebligavimus ,  faciam  cartulam ,  n^ 
dominium    transferam ,    &    in    pofftffio 
ntm   corporaliter  mittam ,  fecundum  quod 
Sapientcj  Pifani  u^rcbiepifcopi ,  vcl  Pi- 
fenorum  Ccnfulum    wluerint ,    vel    mihi 
precfptrint ,    &  preceptui»  eortim  r.on  e- 
vhabo.  Et  quod  in  Caftello  de   Furcule 
e^  e;us  Curte  &  diflriBo ,    Malaparte 
Comes,  &  GalUana  tjus  uxor  babuit , 
vtl  habet  f  fludebo  per  bonam  fidem  fine 
fratidCf  ut  ^nbiepifcopus  Pifanas  ^    vtl 


A    e)us    M'fji  ,    &    Pifani    Confules ,    & 

torum    M ffi    habeant,     &    quiete    dtts^ 

neant .   Et  non  ero  in  confilio  vel  faSo 

aut    afftnfu ,    ut    quod    ,Archiepifcopatus 

Pifanus   ibi    habet    vel    habebat    queqtio 

modo ,  vtl  Pifanorum  Conlules ,  eut  Ci- 

Konici  ,    perdant  ,    aut    litem    inde    ha-' 

beant .    Et   fi    quis   tos  txinde  tmhriga'- 

verit ,  vel  abflulerit ,    ad)ttvabo  eos    pef 

me  &  rrttes    habere    &    tettnire ,    &  fl 

ptrdidtrit ,  acquirere  ,  c^    acquifiia  reti- 

nere  .    Et     quatidocunque    ^rcbitpifcopus 

Pifanus  ,  vtl    Vtifdomitius ,    vcl    Pija^ti 

Cofifules  ,     aiit    torum    certi    Miffi  ,     /» 

fieff ffione  Cafirlif  de    Furcule    vtl    ejus 

Curtem   intrare    veluerint  ,    cum    tit    era 

ij'    tes  adjuvabo    ptr  me  &  mios ,    in- 

trare  ^  habere  &  quiete  retintre  ,    E$ 

fludtbo ,    ut  cm*tes    homines    de    Fficuls 

fint  ad  prtceptttm  &  voluntattm   Pifani 

^fcbiepifcopi  Cj^   Vnedemini    &    Coniu- 

i  lum    Pifanerum  ,    &    eorum    etiam    ctrti 

I  Miffi.  Et  fludebo ,   ut  hfc  emr^a  oy,mes 

fratres  mei  faciant  ad  veluntattm   Pifa- 

»i    ^rchiepifcopi  ,    ^    Vicedemii*i ,    ^ 

Pijanorum  Confulum .   Hec  omnia  fupra- 

fcripta    obfemabo    toto    ttmpert  vite  >»es 

D  fsne  fraude    Balduino    Pifano  Archic- 

pjfcopo  C^  fttis  fuccefforibu)  ,   <^    Pife- 

nis    Confulibus  ,     qui    tnodh    funt  ,    %tl 

pre    tcmpore    erunt  ,     C^    eorum    certis 

M-ffis . 

Signum     i^     manus    Guidi    Comitis 
quondam  Guidi . 

Ego  Rolandtts    Imptratoriat    dignita- 

tis  Judtx  Vicarius  intttfui  i^  fubfcripfi, 

Ego  Lambertus   Marcianenfis  Pifane- 

rum  Judfs   huic  facramtnto  interfui  c^ 

fubfcrtpfi . 

Ego   Jerardm    Vicssomts    ■ir    Conful 
ibi  fui  e^  fubfcripfi. 

*Jf  Egif 


48  j 


A  RC  H  I  r  J 


^    Ego    Bolgarinus    Conful    tbi    fai 
&  fubf.ripfi. 

♦Jf   Signutn  manus    Ventulii  Rair.ersi 

filii  . 

Neri>Dttus  JudtK    prtdiBo   facrarr.sr.to 
interfui ,  &  manu  propria  hk  fabjiripfi , 


A 


¥  l  $  A^  li  484 

Ttflis  Cpiiio  de  Lucagnano ,  Ilde' 
hrar.dus  de  Lari ,  Gcrardus  de  Mor- 
ro7ta ,  Gui^alottus  quondam  Malamofce . 

^nni  Domini  Milltfimo  Cenitfimo 
Qnadragffimo  Secundo  ,  Qii',r.>3  I^snaS 
Madii  y   hdiiiiqHt  Quartaf 


I 


Charta  Alherti  M»rchionls  Gorficae,  per  quarn  vendit  Conetto 
teriiatn   portionem   Cafteili   Liburni.  Anno  1145. 

H  nomine  Dcmini  nofiri  Jefu  Cbrifli    B    tfnpedire    qutfitrimus    vobis   fuprafifiptis 


Dci    tttvni  .    u4nne    cb    Itcarnatione 
tjus    M.llefitno    Centefimo     Qj<adragefiifio 
Septimo   ,       Indttlione     D:csma  ,      StHto 
Kalendas  O^ubrii  .    Mamfftus    fum   ego 
Albertus  (i)  Marchio  Lorficae,   filius 
quondam     Brarceportatc     item     Mar- 
chjonis  ,    quia    per    hanc    cartam     vcndo 
f^     trado     vohis     SifrKundo    o^     Ccnttto 
fratribui  ,  filiis    qi^ondam  Conitti ,   meam    (_ 
farttm    ttttiam     portionem     vtdtlhtt    de  \ 
Caftello    &    Curte    de    Livorna.    cttm  j 
omtti  jua  pertinentia ,    '&■     e/us    Lvorne  I 
aquis  ,    ttnis ,    filvis  ,  &  diltnSii*  ,  c^ 
jure    aut    albergarie ,    aut    Placiti ,    aut 
date  ,   vel    alicujus   redditm ,    aut  recol- 
leilionit  ,   iSr  cum  omni  jure  &"   cau'a  , 
quecunque  mihi  de  omniims  predtdis   ptr 
Ftodum,   vel   *lio   modo  pertintnt .   Pre-     D 
e-i&am    tertiam    po>tionem    cum    omntbus 
fr4prafcriptis  in    integrum ,    cum    inferio-    ' 
ribiis  e^   fuptriorihus ,    i^    finihus ,    &■  j 
ingreffibui  fuis  ,   &"  cum    proprietate  &  | 
fertinentia     &     tdificio    ^     omni     jus  j 
fua  ,   vebis   fuprajcriptis  fratrihus  vindo 
(^   trado ,    Unde  a  vohis   pretium  recepi 
bonorum    denariorum    Lu:enfium    Solidos 
mille  in  prtfinito.    Qjam    meam  vendi- 
tiontm  e^   traditiontm    fi  ego ,    qui   fu- 
fra  ,  %Albertus   Marcbio  ,    vtl    meus  he- 
tes  ,    five  aliquis ,    cui  nos  eam  dediffe- 
tnus   aut    dederimui  ,    vel  a  nobis    /um- 
tfiiffus ,   quolibet  itgenio  vel  modo  rttol' 
hre    vel    fubtrahere    aut    diminuere    vtl 
Tom,  IX. 


fratrihus  ,  vtl  veftris  heredibus  ,  & 
omnibus  quibufctenque  eam  dedfritii  v;l 
retiqueritis ,  i^  fi  nos  exinde  au&eres 
dare  volueritis  ,  ^  eam  vobts  ah  omni- 
bus  difendere  non  potuerimus  &"  nc» 
dfe^^fevftiryius  ;  'pondeo  me  ,  qui  Jnpra  , 
./^lbtrtum  Mar^hiontm  ,  mtofque  hirtdtt 
compofiu^os  vobii  O"  V(ft<ris  htrtdibuiS 
luprajciptam  vendftionrm  liir  traditio- 
ncm  in  duplum  in  ferquido  loca  fub  e- 
[ii*f  attoat  ,  qu/tlii  tunc  fusrit  .  Et  iit 
tali  ordine  hanc  cartam  Doamum  Uso^ 
mm  Judictm  ^  l^otarsum  Jcribtis  ro^ 
gavi . 

.AElum  Pi.'4,  PcrlJt  maris ,  domo  M» 
*or<)  qitondjm  Gnrdi  Tattarii  ,  prcpt 
EcJtfiam  Sarfii   N  cclai , 

Sigiium  ♦{♦  manui  fuprafcripti  ty4lher^ 
ti  Ma^chionis ,  qui  hane  cartam  vendi' 
tionis    rofavit  fieri  . 

Signa  ^  »i*  *5t  *Jt  ^  ♦$*  manuur» 
Vtltri  qtsondam  F  almi  ,  Gotttfredi 
quondam  L^mherti ,  Baronis  quendam 
Martini  ,  Pattuccii  filii  .Aiiiceti  ,  llde~ 
b-'andi  quondam  lidebrandi  ,  Beiicnt 
qstondam  Siii  ,   rogaterum  tefiiur/t . 

Ego  Ugo  Domni  Lottarii  Ttrtii  /?a- 
manorum  Imperatoris  Judtx  judiciotun» 
ctnnium  interfui   &  fubfcripfi. 

Ego  Ugo  Notarius  ^poftolice  Stdis 
pojt   traditam  compicvi  i^    dtdi , 

Ifta  venditionis  Carta  nomint  pigne^ 
ris  taii  tenort  faBa  eft ,  qued  quaii" 
H   h  CKnque 


(i)  Marchiones  ifli  fortaffe  pertinentad  ialunrem  MarchionttmMalafpinarumprogenieai, 


485  E      X      C      E 

euftqut  die  ab  hodit  itfqtn  ad  duos  pto- 
xiinos  annos  fupra[:riptus  .Albertut  Mar^ 
ehio  ,  vel  e/us  htres ,  aut  tjus  certus 
Mijfus  reididttint  fuprafcriptis  fratri- 
hus ,  vtl  eorum  heredibus ,  aut  fttper 
hic  M;ffo ,  bono*um  denariorum  Lucen- 
fium  Solidos  Mille ,  &  prode  in  pre- 
diBo  Conflituto  per  fingulo  Menfe  bo- 
norum  dtnariorum  Lucen/ium  Solidoi  fe- 
decim  &'  denarios  0^0  ,  tunc  ifla  ven- 
ditio  &  Carta  refolvntur ,  teddatur , 
<&  nihil  valeat.  Si  vtro  ita  folutum 
Mon  futrit ,  tunc  Ab  inde  in  antta  in 
foteftatt  fuprafcriptorum  fratrum  i^  he- 
redum  eorum ,  &  omnium ,  quibus  de- 
derint ,  deveniat  ^  permaneat ,  ad  eis 
tenendum  &  alienanttum  &  pigxcran- 
dum  ,  i^  quicq»id  eii  placuerit ,  fatien- 
dttm .  Ita  etiam  quoi  quantumcunqut 
temporis  poft  fupra/iriptum  terminum 
fteterit ,  quod  fuprafcripta  ptcunia  reddi- 
ta  vel  recolleula  non  fuerit ,  poffrfjio  a- 
fui  fuprafcriptos  ffatres  ,  torumque  he- 
redes  permaneat ,  &  fuprafcriptum  pro- 
ficuum  femper  debeatur  g^  currat .  Et 
poffejjionem ,  &  f^u^us  ,  <^  omnem 
redditum  pignoris  infra  fupra(>.riptum 
terrriinum  <^  poft  fuprafcriptum  ttrmi- 
num  fuprafcripti  fratres  ^  eorumqtte  ht- 
redes  &  omnes  ,  quibus  dtderint ,  de- 
btnt   babtre  y    &   tantum   quantum  va- 


B 


D 


fi        P        T        A  4?d 

luerint  ftff^as  cJ^  redditus de- 

bent  difcor/tputjre .  Itfitper  juravit  fa- 
prafcriptus  ^lbettus  Marchio  per  fanciit 
Dei  Euangelia ,  quod  Carta  ,  vel  da- 
tio ,    aut    obligatio   fa8a    non    eft ,    vtl 

ap venditioni  dr  carte  contraria 

vel  ntciva.  Et  ft  fupraferiptm  termintts 
tran/ierit  non  folutd  fupra/cripta  pecu- 
ni^ ,    amplius     nullam    litem    vel    mole- 

fliam    faciet  dt e^  pignort  ,   CJ?* 

quiete  ttnere ,  &  penfionem  &  frudus  » 
&  omne  redditum  recolligere  non  con- 
tradicit  .    Si    quis    verh    contradiceret  , 

au^or  &  deftnfor  e^   adjutor Cf 

torum  heredibus  ,  (^  emnibus  quibus 
darent  vel  relinquerent  .  Et  repromlffio- 
nem  ai  Hefendendum ,  qui  per  *y,anum 
tenet  y  ai  penam  argrnti  optimi  Lib^a- 
tum  quinquaginia  ad  /upr^^f.riptum  aa- 
tare  ,  meritum  &  t.fies .  Et  dedit  in 
manu  /uprafcripti  Conetti  pro  ipfo  <5* 
fratre  fupralcriptum  Gf^tifredum  ,  ut 
corporaliter  ipfum  in  poff.ffionem  mitte- 
ret,  i^  ut  ipft  Conttiui  pro  fe  e^ 
fratre  poffrffionem  ingredetetut  de  fit- 
prafcripta  tertia  parte  iSf  omnibus  fu- 
prafcriptis ,  que  idem  Marchio  in  FeO" 
dum  ab  uirchiepifcopatu  SanHe  Marit 
hahebat  ,  e^   ipfe  pignert    prediSis  f^a- 

tribus ipfi  pvecepit ,  quod  fa&tnji» 

efl  ab  eo  Conttto^ 


Eugenii  IH.  Papae  Bulla  pro  Guidone  Abbate  Monafterii 
S.  Mariae  de  Morrona.  Anno  114.8. 


EUgtnius  Epifcopus ,  fervus  fervorum 
Dei ,  dili^is  filiis  Guidoni  Ab- 
baii  San£le  Marie  de  Morrone,  ija- 
fque  Fratribus ,  tam  prefentibus  qmm 
futuris ,  rt^ulariter  fubflhuendis  i»  per- 
petuum.  Religio/is  de/idtriis  dignum  efi , 
fadlem  prtbtre  cottfenfum ,  ut  fidelis  de- 
votio  celtrem  fortiatur  t/fe^um .  Eapro- 
pter ,  dileSi  in  Dommo  filii ,  veflris  ju- 
flfs  poftulationibus   clementtt   annuimus  y 


&"  preiecefforis  noflri  felicts  mtmorie  Pa- 
pe  Innocentii  vefligiis  inherentes ,  Mona- 
flerium  beate  Dti  Genitrich  Matie ,  in 
quo  divino  mancipati  tfiis  ehlequio ,  fub 
beati  Petri  y  ^  nofira  proteSiione  fulci- 
pimus  ,  &  prtltntis  /cripti  privihgio 
communimus .  Statutntes ,  ut  quahun^ue 
poffeffiones ,  quecunque  bo»a  idcm  Mo- 
naflerium  inprefentiarum  jufte  (^  cano' 
tticc  fojfidst ,  aut  in  futurum   conctffione 

Ponti- 


4^7 


A  R  C  H  J  V  1 


Ponstficum  ,  laygittonc  Rcgum  ,  vel  Prtn- 

cipum,    oblatione    Fidtlium,   Jet*    etiam 

aliis  jujiis  modis,   Deo  propifio ,  pottrit 

adipifci ,  firma  vobis  ,  vejltijque  /uccejfa- 

ribus    &   tllibata   permaneant .    In   qui- 

bus     htc    pfopriis     duximns    exprimtnda 

vocabulis .    Pattem  vt/iram    in  ipjo  Ca- 

flro  &   Curtt    tjus ,  Plebtm    &  Capel- 

lam  tjufdem    Cajhi ,  cum    dtcimis  juis  . 

El  quicquid    habttis    in   Curtc  ^quifta- 

na.   BJneum   &  ^quedudum    ujqi4C  in 

Cafcina .   Terras ,   quas   habetis   in  Palu- 

dc  ^  Pantano  cura  decimis  tarum.  Ec- 

tleftam  dt  Thnra  cum   futs    periincntiis . 

EcJefiam    dc  Mantanino   cum    medietate 

Cajlri    HSr  pcrtintntitt    (uis ,  falcd  con- 

venientta ,  que  inter    Ube<tum  vtntrandc 

mtmcrie     Pifanum     ./fr,.biepijcopum  ,    (^ 

Gtrardum   ^batcm    f^Sa   tji ,    &  Jcripto 

fifmata .   Si   qua    vtr6   libera    &   abjolu- 

ta  perjona    in   vi^a    fua ,  ftvc    in    morlc 

in  fuprafcripto  Monajierio  fc  eonfcrrc  vo- 

luerit ,    rtcipiendt    eam    abfque    ulla   con 

tradifiione    liboa-n  fa.ultatem    habeatis , 

falva    Jufiitid    matricis    E^cle/ic.   Dtcer 

nentes  ,   ut  nullt  omnino   bominum   liceat 

ft:ftsum  Minafierium  temerc  perturbarc  , 

tiut  cjus   pcff /Jiones  auferrc ,   vil   ablatas 

rctinerc ,  Jtu  quibuitibtt  vexationibus  fa 

tigarc ,  Jed    omnia    integra     conftrvcntur 

torur/i,  pro  quorum   gubernatione   &  fu- 

/ientationc  conceffa  funt ,   ufibus   omnime- 

dis    profutura  .     Salid    Sedis    t/4pojiolice 

auSioritaic  &"  dioecefanorum   Ejtjcoporum 

eanonicd    fufiit  d ,    Si  qua  igitur    tn  fu- 

turum    Ecclefiafli-a     S'culartfvc    perjona 

hanc  nojirc  con/ittutionis  paginam  Jciens  ,  J 


B 


D 


P  1  S  A  l^  1,  ^83 

contra  eam  temerc  venire  temptavtris  , 
Jecundo ,  tertiovc  commonita  fi  non  Jati- 
sfa6iionc  congrua  emendavcrit ,  patejia- 
tii  ,  honorijque  /ui  dignitatc  care.it ,  ream- 
qiic  /c  divtno  judicio  exijicrc  dt  perpe- 
trata  iniquitati  cognofcat ,  &•  a  facra- 
ttfftmo  Corporc  ac  Sanguint  Dei  C'"  Do- 
mini  Redemptoris  noflri  Jcfu  Chttjii  a- 
licna  fiat  ,  atque  in  cxtrcmo  examint 
dijiriffe  ultioni  Jubjaceat .  Cunilit  aa- 
ttm  eidem  Loco  jujia  Jcrvantibus  ,  Jtt 
pax  Domini  no/iri  Jefu  Chnjii ,  quati- 
nus  C^  hi:  fyu3um  bonc  ailionis  ptrci- 
piant,  &  apud  dtjiricium  Judiccm  pre^ 
mia  cterna  pa:is  invtniant ,  ^mcn, 
u4men  . 

Ego  Eugcnius  CatboUct  Eccltfie  E- 
piJi.opus  fubf:ripji  . 

*Jt  Ego  Coniadus  Sabinenfis  Epijco- 
pus  Juh/ctipft. 

>{t  £^0  Oido  Dia:onus  Cardinalis 
Sancif  G.otgti  ud  Felum  aureum  jub- 
J<.rtpfi  . 

4+  Ego  G^ido  P^csbitcr  Cardinalis 
tttulo  Sandors*m  Laurcntii  &"  Damaji 
Jubjcripfi  . 

^  Ego  Gregorius  Dia:onui  Cardina- 
lis   Santii   ^-ig-.n   fubjiripfi . 

Datum  apud  Sanclum  Gtminianvm  ^ 
per  manum  G^idonis  fan8..c  Romanat 
E:clcfiae  Dia.oni  Cardtnalis  Ci?-  Canccl- 
larii,  D.cimo  Kihndas  Decembris ,  In- 
ditiionc  XII.  ln:arnatio-tis  Dominicat 
.Anno  MUeftmo  Centefimo  Quadragcfi- 
mo  O  /avo  ,  Pontifi.atui  Domni  Eugenii 
Papae  yinno  Q^tarto  . 


Tranfaftio  inter  Calcifcianam  uxorem  Alberti  Corficae  Marchionij^ 

&  Villanum  Archiepifcopum   Pifanum,  de  Gaftello 

Plumbini.  Anno  1150. 


IN  nemine   Domini  nofiri  Jeju  Cbrifli 
Dii    cterni .    ./fnno    ab    Incarnatione 
tjus    Millcftmo    Centcfimo    Quinquagcfi-. 


mo  ,    Indi&iont    Ttrtiadecima ,    Quinto 

Kaltndas  Martii.    Recerdation<s  hec  tji 

Carta    ad    futurant    &    publicam  fideia 

H  h     z  &  nu- 


48y    _  £      X      C      E 

^  m(w:r'sm.  In  pnfentia  infra[-v'!^to- 
yunt  Jttdicnm  &"  »«/?/««  ,  Cchif-.iana 
filia  quondam  Lamherti  Ube*ti  Gtndo- 
nis ,  e^  rilitla  quondam  Vetnacii  ^  & 
mcdo  uxor  Alberti  Corfice  Marchio- 
nis,  ^'  ipfe  ^lbntus  vir  ejus  cnm  ea 
comunitir ,  c*r  eonjentittte  diBs  Calci- 
fciate  prediiio  viro  fuo  ^  fub  notstia 
Domni  Higonis  Judisis ,  a  quo  fecun- 
dttm  legem  interrcgeta ,  tfl  coj^nita ,  f' 
nullam  pati  vioUntiarti ,  ftd  pura  & 
integra  &"  bona  voluntate  fua  ,  fecun- 
dum  EiiBi  paginam ,  per  hanc  canam  , 
e!;^  fufiis  invefiituram  ,  q'(em  in  eorut» 
detinebant  r/ianii>us ,  fecere  fi  ftn  Q^  re 
futationem  &  t^fanfeB-otem  E  i' fie  Pt- 
fani  >A  chicpifccpeitts  bijtifft-it  Ma^t  , 
(/jr  Dotnno  ViUano  Dei  graria  tju 
fdem  Ecclefie  vcneribili  ArchiepU  c- 
po  ,  &  PrirTiati,  &  Sardinie  i^egaio  , 
tarnsn  pro  fe ,  quam  p-.o  fHiabus  ^  qua. 
tadem  Cahifciana  habtbat  &  fuprajcri- 
pio  qucndam  Verna:io  vivo  fuo ,  de  Ca- 
ftello  &  Rocca  &  Curte  de  Plum- 
■bino ,  &  de  omnibus  turribus  &  cafis , 
^  edificiis  c^  tevris  e^  perfonis ,  & 
rebus  omnibus  mobiUbtts  (!y  immo'i»iUbus 
&  fe  moventibus  ,  &  jure  omni  predi- 
cle  Calcifciane ,  aut  v4lberto  viro  ejus , 
aut  filiabus  prediHe  Calcifciane  &  quan- 
dam  Verneci  pertinentibus  pef  predi&um 
Cafiellum  &  Roccayn  i^  Curtem  ds 
Tlumbino ,  infra  &"  extra  ipfum  Ca- 
fieditm  &  Roccam  &  Curtem  &  di- 
firitiitm  tjus  tam  in  terra  qua:m  in  ma- 
fi  vel  infula  aliqua ,  five  Jure  alodii , 
/ive  feodi  aut  tenimenti ,  aut  propter 
allquas  expenfas  a  prediBo  quondam 
Vtrnacio  vel  Cahifciana ,  attt  alta  qua 
cumque  perfona  faBas  y  aut  propter  ul- 
lunt  debitum  vel  ttfum  aat  jus  ,  quod 
iequifserant  aut  rsqtnrtre  potuerant  fu- 
prafcrtpta  Cakifciana  ,  &  predi&us 
Mafchio  ,  vel  prediBe  ejus  filie ,  u- 
f.titam  ad  diem  fuprafcriptam .  hem  dt 
pvtdi^is  omnibits  ftcerunf  fintm  ^  re- 


D 


R       P       t       A  4po 

I  f<AtaUr.r:tr:-i  ij^-  tratifa:/ie;:nn  Ecclefte  S" 
MonaRc-rio  Dei  ,  &  San£ti  Juftiniani 
de  Falefia  ,  &  Domno  Guidoni  fu- 
prafcripte  Ecckfie  .Abbati  ventrabili 
e^  heminibtts  (D"  habitatoribus  predicfi 
Caficlli  &  Rocce  Gr  Curtts  &  d-.flri- 
&US  ejus .  Videlicet  quod  ah  hac  ora  it% 
atttea  predida  Calcifciana  &  ejus  filie 
prtdiBe  ^  prtdi&us  Manhio  ,  vtl  to~ 
rttm  htredes  ,  aut  aliqua  perfona ,  ctii 
'fea:ff':nt  v^l  darent ,  vel  fumm:ffa  ab 
eis  .  de  preaiciis  omnibus ,  ficut  fupra 
defitipta  (unt ,  litem  vel  contrtvtrfiat» 
aut  nnoltfiiam  non  fa  ient  tiUam  pred(~ 
llt  E^cUrie  Pifati  >Ar  hitpijcopatus  bea~ 
tiffire  Virginis  M*rie ,  f^  jttprafcripta 
Domno  Villano ,  ^  Domno  Guidom  , 
&"  fuprafcrtp^i-  habitatonbus  ,  eammque 
fuccrffotibus  &  heredibu<  ,  &  omnibut 
quibufctf-c^t:  ipfi  dederint  vel  niiqui~ 
rint .  Inft-ptr  omnim  propritiatim ,  Cj^ 
/';•»'  qucdcunqut  prediBe  Cakijciane  vti 
ejus  filiahus  attt  prtditlo  Marchioni  in 
prediBii  omnibus  ccnpetebat  ,  aut  con- 
pettre  poterat  itfque  ad  diem  fuprafcri- 
ptam  ,  dedere  tamtum  fuprafc*ipte  Ec^ 
cUfie  heatiffime  Marit ,  &'  fuprafcrhpto 
Domno  ViKano  ,  e)stfq'Jt  pro  tempore 
fuccefforibus  ,  &  fe .,  fuofque  htredes  , 
au&ores  ,  C^  defenfer^s  e^lig^vit  fupra~ 
fcripta  Caicifciana  &  Marchio  de  prt- 
diciis  emnibus  advtrshm  prtdifias  fi~ 
lias  ,  fi  umquam  antra  agcrtnt ,  &  i~ 
ttm  advenus  omnes  ,  qui  eorui»  dato 
contra  predtfla  vtnirent .  Si  verh  contra 
fuprafcriptam  fo&ttm  faerit  ,  i^  ita 
omnia ,  ut  fupra  dicuntur ,  objetvata  not» 
trunt ,  fpopondrrunt  &  obligaverunt  fe 
fuprafcripta  Cahif.iana  pro  ft  e^  p'f 
di&is  fiHabus  i^r  pytdi'lus  Marchio , 
fuofque  htredes  cempofttutos  predi:^e  Ec~ 
clffte  btatifftme  Marit  ,  &  prtdiclo 
Doifno  Villano ,  tfujque  fucceffonbui , 
preiirfa  tn  fif^plum  in  ferqitido  loco  fub 
efiimationt  ,  qushs  tunc  fuerit ,  &•  #»- 
fuper    penam    atgtnti    optimi    Librarui» 

ductth- 


491 


A  Rc H 1 y 1 


dtttentsrum ,  pt»a  foluta ,  bac  carta  fit- 
ma  pcrmanexte .  U»de  ad  corfirmatio- 
mm  omnium  predi&erum  vice  fuprafcri 
pts  Ecclefi!  heatijfme  Marit  &"  E::le- 
fie  Sanfli  Juflini ,  &  fttpra/cripti  Dam- 
»i  Villaniy  &  Gtiidonis ,  &  fuprafcri- 
ptorum  babitatorwn  ^  a  Sifmundo  & 
Connio  qiiondani  Conttti  hdtlffimrum 
fuprafcripti  Domini  Vdlani  ,  meritum 
fuprafcripta  CaUfciana  pro  fe^&  fi~ 
liabi*s  predi-lii  ,  &  fupraicriptus  Mar- 
cbio  reeeptre  coppam  unam  de  ar^ento 
pro  tribus  millihui  SoUdts  bonomm  Ds- 
Hariorum  L-ten.^ito»  ,  inte^re  folutis  &" 
co-tipletis  luprafcripte  Calcifciane  pro 
fe  y  &  fiHabut  prtdiBii  ,  ^  ipfts  /?- 
liabus  ,  ^  MaYchioni  a  Juprajcripto 
Dnmno  Vulane  in  prefinito  .  I>em  ad 
eonfirmatioytem  predidomm  prcdiSa  Cal- 
eifciana  pyefentia  &  conftnfu  fuprafcri 
pti  Marcbionis  juravit  per  fa<%&a  Dsi 
E'iangelia ,  quod  numquam  contra  fupra 
fcripta  litifn  vel  moleflnm  facitt  ,  ne- 
qut  erit  in  confilio  vel  fa  1o ,  ut  contra 
prediSa  lis  vtl  moleflia  fiat .  Et  in 
tali  ordint  hanc  cartam  Domnum  Hugo- 


A 


B 


P  1  S  ji  iN  I,  ^91 

nem  Judictm  ■&  Notarlum  fcribere  re- 
gavtre . 

tASum  Pisa,  Turrt  U^hicio^ls  fra- 
tris  prediSIe  Calcifciane ,  Porta  Sa»5i 
Salvatorls ,  prope  Eccltfiam  Sani&l  I- 
larii . 

Signum  ♦$♦  >J«  manus  fuprafcriptorum 
Cahifciane  ,  qut  pro  fe  C''  filiabtts  fu~ 
prafcriptis ,  &  ^lbtrtl  Marchionls ,  qui 
comunlter  &  conftntientts  hanc  tranfa- 
&lo»is  &  difinitionis  &  dationii  car- 
tam  rogavtrt  fitri , 

Signa  manuum  >{f<|(^*^»|fi|t<^t|f 
Domni  Carpini  comunls  Judicis  pnfcn- 
tis  ,  &  auiloritattm  inttrpontntis ,  i^ 
fuprafc.lpforum  Sifmundi ,  &"  Conttti ,  ^ 
Ugbicionls  prtdi&i  ,  Gtrardi  filii  Got- 
fredi  Provtforis ,  Piplni  filii  fuprafcrlpti 
Conetti ,  U^hicimis  quondam  Bdli ,  pre- 
nomine  Vaccarius  ,  Noriocci  quondam 
Cinhalli ,   ^  aliorum  rogatorum  teflium, 

Ego  Hitgo  Domni  Lottarii  Tertii  Ro- 
manorum  Imperatofls  fudex  judiciorum 
omnium  intrrf^i  &  fubfcripfi . 

Ego  Ugo  Notarlus  ^poflolice  Sedit 
pofl  traditam  compltvi  (^ir  dedi . 


Sententia  Guidonis  Presb.  Gsrdinalis  tituli  Paftoris  in  controverfu  agi» 

tata  inter  Villanum  Archiepircopum   Pifanum,  &  Gaiga- 

nutn  Epifcopum  Volaterranum .  Anno  1151. 


EGo  Guido  Presbiter  Cardinalis 
dtuli  Pafloris  ,  ex  mandato  Dom- 
ni  Pape  Eugenii  auHiens  c^  cognolcens 
de  controvtrfia  piff /fiortis  Monti  'Va/i  , 
qt>e  inttr  vtntrehiles  fr:.tre!  noflros 
Villsnum  Pifanum  Archiepifcopum  , 
C^  Galganum  Vulterranum  Epifcopum 
agitabatur  •  auiitu  ,  /p-  fept  ntimtro 
Itciis  alltgatiotibtis  <^  atttflttior.i-yus 
utriuf^ftr  pattis  ,  t>  pltnarie  cognitis  , 
««•>«  c->tfil!0  Vfntrabiltum  fratrum  no 
flrorum  ,  Rainerii  vid-Hcet  Sepenfis 
EcJr-on,  &  B-^'nardi  Presbiferi 
Gardinalis    San^ti    Scephani    f,t    Qdio 


D    Monte ,   i;^  cu/ufdam  Judicls ,  qui  Pre- 

sbittUui   vocatur  de  Monte    Ikino ,    qui 

cauft    inlerfutrunt  ,    ^    aliorttm    muho- 

rum    fapitntum   Judicum  .Afettnt    Civl- 

tatis ,   <)ui  prtdiBo  ntgotio  non   intttfut- 

runt  .•    ^r,;hiepifcopum     Pifanum     /uflum 

pcff  ffortm     tffi!    ccgnofctns  ,    ft.ut    u^que 

'  ad    tempus    rrdditi     interdidi     poffeiit  ^ 

fi:   quitte   ^9"   pa-ifi-t  dt    cetero    pcffidere 

E     prcnuntio ,   &    Vuhcrranum    Epikopum  , 

!  (^   oynnes  fuor  fam   poff  ffiinem  ampliut 

'  pertnrhare  c^nito   probii>fO  . 

Hx  aSiu^   efl  it  confp-^ii  mttltorum 
I  proi/erttm  &  ttobtliam  vircrum  tan^   Pi- 

/anotitm 


49  3  E       X      C      E 

Janotum  CUricerum  d''  Sencnfium ,  in 
Palatio  prtdiBi  Stntnps  Epifcopi , 

v4uno  vtri  Dominice  Incarnationis 
MCLL  Idibu!  OSlubrii. 

ijf  Ego  Guido  Prtsbittr  Cardinalis 
tituli  Pa/hris  y  huic  ftntentiat  Jub- 
Jcripfi  . 


R      P      T      A  4^4 

A\       «J*  Ego  Rainerius  Dii  gratia  Setttn- 
j  fis  Epifcepus  inttrfui  &■  fubfcripfi . 

«Jt  Ego  Gtrardus  Prtsiittr  Cardina- 
lis  tituli  SanSi  Sttpbani  in  Ctlio  Mon- 
te  fubfcripfi . 

»!♦  Ego  Prtsbittr  Judtx  irtttrful  & 
fubfcripfi . 


Charta  Jacobi  Abbatis    Monafterii  S.  Mariae   de    Morrona   per  quam 
vendit  Villano  Archiepifcopo  Pifano  nonnullas  terras.  Anno  1152. 


IN  nomint  Demini  noflri  Jefu  Chrifli    B 
Dti    eterni .    .Artno    ab    Incarnatione 
t/us   Mlltfimo  Centefimo  Quinquagefitro 
Tertio  ,     Tettio    Calendas     Sefttmbris  , 
Indi&iont     Qjtlntadecima  .      Mamjflus 
Jusn    ego    Jaiobus    Abbas    Ecclefie    & 
Monafterii    Santle    Marie   de   Morro 
ra  ,    quia    ptr  cotifilium    Donni    Prtoris 
Camalduletifis   &  Frattum   tr.toium  Mo- 
tiacorum ,  p>o  magna   &  cotnpettnti  uti-    C 
litate  fuprafcripii  Monfifierii ,  pro  edifi- 
tanda  Clauftra  in  loco ,  ubi  dicitur  Po- 
dium ,  que    prius  era>    itt    loce  v4i>badie 
Vtttre  ,    per  hinc   cartam  "vendo  i&^  tra 
do  tibi  Villano   Dei    gratia  venerabi 
li      Pifane     Ecdefie    Archicpifcopo  , 
quidquid  prediSo   Monafltrio  pertinet  in 
Caflro  ,     tjuod    dicitur     Monttvafi  ,     C^ 
ufque  ad  medietatem  lo:i  ,   que  tfl  inter 
ipfum  Caflrum   Cf  Caflellum  ,    quod  di- 
citur   Montanino  ,   ^    qulcquid    predi&o 
Monaflerio  pertinet    ptr   circuitum    totius 
Caflri   Monttvafi ,    tantum  longe  a  pre- 
di&o  Caflro  ,    quantum    predi&a    medie 
tas ,     que    efl     inter    ipfa    Cafldla ,     efl 
lenge  a  prtdido    Cafl>o    Monstvafi .    1 
tem  vendo  ^    tra-io    tibi    quicquid  prt 
ditlt  E.clefit  &■  Monafltrio  ptttin^t  de 
leco^  qui  dicitur  Mottajolo.    Ut  diflum 
tfi,   omnia  ^  qut  fupra  leguntur  ,   ia  in- 
ttgrum  cum    inftrioribus   lip"  Juperioribus 
Juis  ,    feu    tum    Jinibus    &    ingrtjfjbus 
Juis ,   €>■  cum  cmni    jure  &    proprtetatt 
&  pettirttntia  ^  battione  earum,  tibi,  1 


ut  diBum  tfl  ,  ^d  parttm  prtdiBt  Ec 
cltfie  ^idfiepi/copatus  San&e  Marit 
vendn  i^  trado  ,  quas  ptjfl  hbatis  ,  i^ 
ccntinua  longi  temporis  pofj  fpone  a  mer- 
te  Comitis  U^olini  uiqut  ad  ptefcn^ 
ttm  diem  pttffcripfiffe  dicebatis ,  fi:ut 
in  Jud'cio  ,  quod  inter  vos  i;ir-  Epiico- 
pum  Vnltefranum ,  ttflthus  /uratis ,  ms- 
nrftflum  fuit .  Et  pto  fuptafcripta  msa 
vendfSiione  &  tradiBione  recepi  a  te 
tnetitum ,  anulum  aurtum  pro  Solidis 
quattucrcentis  in  prrfitito.  Q^-atn  meatn 
vendidionem  &  tradid.io'.tm  fi  tgo  , 
vcl  tnei  Juccejfotes ,  five  cui  nos  eatn 
dtdiff.mus  aut  dederimus ,  retolUre  ^  vel 
minutre  qutficimus  psr  aliquod  itgt- 
nium  tibi ,  qui  fupra ,  .^t.bitpifcopo , 
vit  tuis  fuccefforibus ,  aut  cui  eam  dt- 
dtritis ,  vtl  babtrt  dtcrtvtritis ,  i^  fi 
ncs  tstinde  auclorts  dare  vclueriiis ,  & 
eam  vcbis  ab  omni  homine  dcftndere 
tton  potuerimus  &  non  d-.fenfaverimus , 
fpotdemus  nos  vobis  componere  fupra- 
fcriptam  mtam  vendiBionem  &  tradi- 
(lionem  it  duplum  in  ferquido  loco  fub 
extimationt ,  qualis  tun:  fuerit ,  ^  /«_ 
fuper  prnam  argfnti  optitni  L  bras  vi- 
ginti,  Et  in  talt  bordtne  hec  /cribete  ro- 
gavi  ,^.bcrtum  Natariutt»  ,/lpoflolice  Sedis , 

%4dum  Pife  tn  Palatio  prefati  ,Ar- 
ihttpifcopi, 

De  juprafcriptcm  vtrb  vtndittontm 
tKceptamus  Riparcffttlam ,  fi  infra  prt- 
Jtriptcs  finet  ccmptthenditur » 

Eg» 


495 


A  R  G  H  l  y  1 


E^o  Rodulfus  Priof  Ctmaldulenfts 
fuhlcripji  . 

Ego  Ubertus  Abbas  San^i  Zeno- 
nis  (ubfcripft . 

Ego  Jacobus  ^iias  predi8i  Cenobii 
[ublcripfi . 

Ege  Fratcr  BettediBus  fubfcripft. 

Ego   Frater  Johannes   (ublcripfi . 

Ego  Ftater  Florcntius  fubfcripfi . 

Ego  Frater  Manfedus  fub:cripfi. 

Ego  Ildibrandus  Abbas  Sanfti  Mi- 
chaclis  fubjcrtpfi. 


B 


P  1  S  A  ^  i.  ^^6 

Signa  mattuum  •$♦  4*  4^  4*  ♦!♦  <!♦  ^ 
Sicberi  quondam  GAalandi  ,  &  V,llani 
quondam  Gtidonii  ,  tunc  temporis  Con- 
fulum ,    Pilavicini    quoniam    Lamberti  ^ 

Graffi  qmndam ^lberti  quondam 

Ild:baldi ,  Sifmundi  quondam  Cone&i  , 
Bardoni  filti  ,Alferi ,   rogatorum  teflium, 

«Jt  Ego  Burgundius  facri  Lateranert- 
fis   Palatit  Judex  interfui  d^  fubfcripfi, 

Ego  %A'bertus  NotarsHS  ^pofiolice  Se- 
dis  pofl  traditam  compltvi  ^  dedi. 


Geffio  Caftelli  &  Podii   Planeffuli,   fafla   Ecclefiae  Pifanae,  &  Gom- 
muni    Pifarum ,    ab    ejus   dominis  .    Anno    1x33* 


Ihl  tiomine  Demini  noftri  Jtfu  Chrifli 
Det  tterni .  ^/fnno  ab  Incarn ationt 
ejus  Millefimo  Centefimo  Quinquagefimo 
Tertia  ,  O&avo  Idus  Ftbruarii ,  Indi- 
dicnt  Prima.  Manifefli  fvmus  nos  Bu- 
gnus  ,  Jobannes  ,  Gerardinus ,  Buttarus  , 
Dodinus  ,  Gerarduccius  ,  Molejfus  ,  Frr- 
rarius ,  Cappellus  ,  Lutterius ,  Roman- 
tius  dt  Cafiello  Planeffuli ,  quia  per 
ban    cartam    donamus    ^    traffimus    lo- 

ce fanBe  Marit ,    cj^'  w4ichiepi- 

fcopatui  y  t^  Coitiuni  Pifanorum  ,  hoc  , 
quod  nebis  pertinet  in  Cafiello  &"  Poje 
Plantffuli ,  e^  t/us  coflibus  i^  ptnaiis 
e^  tarunt  circuitu .  Undt  reeepimus  me- 
ritum  anulum  unum  aurtum  in  prefini- 
to.  Quam  noflram  donationem  (^  tra- 
ditiontm  fi  nos  vtl  noftri  btrtdes ,  five 
cui  »os  eam  dediffemus  aut  dederimus , 
rttollere  vel  minuere  qtiefierimus  ptr  a- 
iiqfiod  ingenium  Eccltfie  Saniie  Marit 
^  ^yihieptfcopatui ,  i^  Pifano  Comu- 
ni .  aut  cui  dederint ,  ^  fi  nos  txindt 
au&ores  dart  volueritis  ,  &"  tam  eis  ab 
emni  homine  defeniere  non  potuerimus 
Cr  non  dffenfaveriyfui  ,  fponiemus  nos 
fuprafcripti ,  una  cum  nofti  is  heredibus  , 
ftipulatione  fclUmpnitrr  interpofita ,  com- 
pentre   fuprajeripte    Ecclifie  d^*  ,/ircbit- 


D 


pifcopatui  (^  Comuni  Pifano^  aut  cui 
dtderint ,  fuprafcriptam  noftram  donatie- 
nem  &  traditionem  in  duplum  in  fer- 
quido  loco ,  fub  eftimationt ,  qualis  tune 
futrit .  Conditione  ,  nomine  pigniris  ta- 
li ,  quod  fi  in  aliquo  ttmpere  aliquis 
torum  circa  ta,  qut  Confulibus  juravt- 
rint ,  ftctrint ,  carta  fit  pura  ,  ^  li- 
ceat  tis  alitnart  &  obligare  i^  habtre 
ad  preprietatem .  Et  inveftivtrunt  Sul- 
garinum  tunc  Confultm  pro  Ecclefia 
SanBt  Marit  &■  ,Arcbitpifcepatu  nir 
Comuni  Pifano  ad  proprittattm  predi&a 
conditiont  ,  c^  prtcariam  poff^ffiontm 
fieri  regaverunt .  Et  in  tali  ordtne  nos 
prtmemorati  bec  fcribtre  rogavimus  Gui- 
dentm  Barbettam  ,/ipoftoliie  Stdis  Ju- 
dictm  d'"    Notarium  , 

o4Bum  Ptfis  in  Ecclefia  San&i  Petrl 
in  Palude ,  prtfenttbus  Presbitero  Gui- 
done  Eccltfie  SanHt  Mirit  de  Montec- 
chio  ,  C^  Bernardo  Rcffo  qucndam  Be- 
nedi&iy  ^  Ugont  Rafca  ^  &  Torjctl- 
lo  ,  i^  Bonfilto  ,  &  Pelo ,  ad  btc  ro- 
gatis  ttflibus . 

Homints  Planeffuli ,  qui  /uraverunt , 
Torfcellus  Ranucii  ,  Bugnui  Rufiici  , 
Jibannes  Britkuculi ,  Gerardinus  BelU  ^ 
Buttarus    Baructii   ,     Dodtnus     Ctcii  , 

Bonfilius 


.197  S      X      C      E 

£:'-:j'ihus  VattHelll ,  Gefayductttts  xAfal- 
talfanti  ,  Mole/lui  Rodulfi ,  Ferreriut 
filius  Jobanttis  Fabri ,  Cappellus  filius 
Guilitlmi  ,  Lutterius  filtus  Johannis  , 
Ptlo  fihtts  Carbonis  ,  Romancias  ^in- 
Jvini . 


R      P 


A 


4p8 


£^0  Ugo  Dotnni  Imptratcris  Frtdetici 
JudtK  ordinarius ,  ejufdtmqut  Nofarius , 
hanc  cartam  a  Gttidone  %4poJlolict  Stdis 
Jttdice  &  Notario  rogatam  ,  tjus  fcedi 
a  me  visa  &  Ucii ,  tjus  vice  Cf  man- 
dato  fcripfi ,  firmavi ,  complevi  g^  dedi . 


Gharta  Gualfredi  S.  Rcmanae  Ecclefiae  Subdiaconi,   per   quam 

Villano  ArchiepiTcopo  vendit  poriionem  fuam  in  aiiquot 

Caftellis  8c  Curtibus.   Anno  1156. 


1N  nomine  Dom'nf  nofiri  Jtfu  Chrifli 
Dei  etetni.  tAnno  ab  Incarnatione 
ejus  Millefimo  Ctnttfimo  Qjiinquagefimo 
Stptimo ,  Qjartodicimo  Kalenias  De- 
Ctmbris  ^  In3,8iine  Q_iinta  ,  Maniftfius 
/um  e^o  Gualfredus  fan£le  Romane 
Ecclefie  Subdiaconus  &  filius  quon- 
dam  Henrigi  Comitis ,  quia  per  bnnc 
eartam  venao  i^  trado  tibi  Domno 
ViUano  venerabili  Archiepifcopo  San- 
fte  Marie  Pifane  Ecclefie,  qtiattam 
fartem  ttium  partium  tottus  Cafifi  La- 
veini  &  B  trgi  &•  pendiciarum  & 
Curtis  tjujdtin  Ca/iri  &  fitium  atqut 
ejus  difificli ;  e^  injuper  qwdquid  jtt- 
ris  habeo  ,  ej?'  kabut  ,  &  prfftdeo  ,  &■ 
ptffidi  in  /upraaii^o  Caflio  &  per  Ca- 
flrum  ,  ^  in  Cutte  &  per  Cttrtetn  , 
&  in  finihus  &  per  fi^es  ,  &  in  di- 
flriBo  &  per  diflriffum.  Et  item  ven- 
do  i^  trado  tibi  fuptafciipio  ^.cbiepi- 
fcopo ,  quidquid  juns  haheo  in  Curtt 
de  Mafiina  i^  per  Curtem  ,  five  jure 
proprittatii  vet  juve  pingnoris  vel  alio 
jurt ,  ttectpto  Fettdo  Tteudici»go  ,  qued 
ibidem  ,  vidtlicet  ia  Miflina  ,  habeo 
per  Curtem  Stridi .  Prttenea  vtndo  & 
trado  tibi  /uprafcripto  ^rcbiepi/copo  , 
qnidquid  juris  habeo ,  five  jure  proprit 
tatis  vel  alio  jwe  ^  in  Cafiro  &  Lttrte 
d"  difirl&o  dt  Mentevafo  &  tjus  fiii- 
bus  .  Et  in/uptr  dt  is  cmniius  pnet» 
C^  rtfutatienem  &  padiontm ,  dattio- 
fsem    li^   tranfa&iontm    ttibi    faci» ,    M 


B 


D 


£ 


dlBttm  efl ,   /»  integrum  ,    una  turn  /?f> 

fetforihui  &  Japerioribus  fuis  ,  feu  cum 
fi-tibus  e^  ingrtfjibus  futs ,  cum  imni 
juye  i^  aBione  ttibi  ^  ut  di&um  tfi  y 
v^ndo  &"  trado.  Pto  qua  mea  veisdi- 
dione  &"  tradi&ione  rectpi  n.etitum  0 
fuprafcripto  tA-chteatf.opo  anulum  ununt 
aureum  per  Lihras  a^genti  eptitni  qua- 
draginta  O'  tres  in  prtfiiito  .  Q_  «*>» 
meam  vendifltcnem  \&  tradi^ioneot  /$ 
ego  ,  qui  /upra ,  G:*al{>edus  ,  vel  meut 
hetes  ,  feu  cui  ncs  eam  aedi/femits  aut 
dedtrimus  ,  rttoltere  vel  tninuete  quefie- 
nr.iui  ptr  aliqucd  ingenium  ttibi  ,  qui 
fttpra  ,  u4f  hiepijcofo ,  vtt  ttuis  fucctffo- 
rilsfts ,  aitt  cui  vos  tam  dtdititis  vtl 
hahtre  decreveritis  ,  ^  fi  nos  estinde 
au&ores  dart  wlufitis  ,  &  tam  vobit 
ab  emni  hcmint  defendere  non  petueri- 
rnus  I&'  non  dffinfavetimus ,  fpondemtit 
tios  vabis  componere  fuprafriptam  mtattt 
vendidiontm  &  tradiBienem  in  dupluttt 
in  fetquido  loco  /ub  txtiiratiene  ,  quelit 
tunc  fttetit .  Q_  ia  in  ttli  otdine  bee 
fctihere  rogavi  Guatftedum  Nottarium 
Domni   R^gis . 

./^•Jum  Pifii  in  Curia  fuprafctipti 
u4rch  epifcopi . 

Signa  «Jt  nnanuum  fuprafcripti  GvaU 
fredi ,    qui   hanc   cartam  fieri   rogavit . 

Signa  manuum  «^  «^  «^  «^  «^  O- 
Haviani  filii  quondant  Bcnni  ,  &"  XJr- 
frlli  filii  quondem  Gttidi ,  ©^  Ranerii 
filti  quondam  Ttugrimi  ^  &  Cercteni  fi~ 


499 


A  RC  H IV I 


lii    quondam    Cuidi  y    &  Jojcppi    filii 
qvondam  Bcrnardi,  rogatotum  tcflium. 


P  1  S  A  N  1:  500 

Ego  Giialfrcdus  Notarius  Domni  Rt' 
g!s  pojl  tradita  eomplcvi  &  dcdi , 


Sentenda  Pifanorum  Judicum  pro  Villano,  Archiepifcopo  Pifano 
contra  Confules   Vicanos .  Anno    iijd. 


IfJ  ctcrni  Dei  nemine .  %Amcft.  Nos 
Carpintts  ,  &  Ildehrandtts  ,  publici 
Pifanorum  Judiccs ,  ad  caufas  publicas 
feu  privatas  di^ntcndas ,  a  Confulibus 
^  univerfo  Populo  tU8i ,  rcclamatio 
nem  faBam  a  Domno  Villano  Pifane 
matris  Ecclefie  Archiepifcopo  advcr- 
ihs  ConluUs  Vicanos  Cf  fuum  Populutn , 
Jic  dtffinimus,  Siquidem  prtdtBus  Jlr 
tffitpifcopus  petehat  a  fuprafcriptis  Pla- 
citum  de  Vico  ,    quod  habebat  a   Domno 

C Roma precept ejus 

cognovimus pftdt&i &  pro 

fe  ty  Populo ,  iir  Populus  ad  fcnum 
campane  coadunatus  ptr  ConfuUm  Pifa- 
tium  ,  ut  ad  /uflitiam  facietdam  prcdi- 
&o  t^rchicpifcopo  venircnt  ,  vocati  cf- 
fcnt ,  iontumasittr  ptrfifttntet  vtnire  no- 
lutrunt .  Undt  nos  Judices  causd  cogni- 
ta  pronuntiamus  ,  ut  predlBus  Donnus 
%4rchicpifcopus  mittatur  in  pcfffffioncm 
tctius  /ttris  fuprafcripti  Placiti  de  Vi- 
M  ,  &  fit  in  ca  poffiffione  ,  ut  homi- 
nes  de  Vi:o  fub  Dcnno  .Archiepilcopo 
placitari  debeant ,  c^  noflro   jure  civili 


B    in  pcffeffoHO  /udici»  fctnptr  adverskt  eos 

potior  citi/iat . 

Data  &  recitata  i»  Confiflorio  no- 
Jlto  apud  San&um  Fridianum  ,  prcfe»~ 
tia  VtUani  Conjulis  ^  Opithonis  Judicis  ^ 
&  Bulgarini ,  &  Sikerii ,  &  Mari- 
gnani ,  &  Guidonis  Cafli ,  ii^r  Bcrnar- 
di  dc  Ca/dna  Caufidicorum,  <^  Mari- 
gnani  de  Barba  ,  C>^  Porcelli  quondam 
Sit.kirii  uflbertini ,  &  Lambtrti  quon- 
dam  Uguicionis  dc  Curte  ,  &"  Guerrifii 
MeroUaris  ,  &  Grilli  dt  CifantHo ,  & 
aliorum . 

Dominict  Incarnationis  u4r>no  Milh- 
fimo  Centtfimo  Qjtinquagtfimo  Septimo  , 
Pridie  KiUndas  Januarii  ,  Indidtone 
Quinta , 

Ego  tAfcinenfis  D:mni  Frederics  Ra- 
D  manorum  Imperatoris  Jude»  Oidinarius 
&  Notartus  banc  fententiam  ,  ficut  in 
t/43is  fuprafcriptorum  Judicum  inveni , 
^lberti  Bulici  &  Nigelli  atque  Ro- 
diilfi ,  publicorum  Pifanorum  Judicum 
exiftens  CanceUarius  ,  b:c  eam  exem- 
plans  ,  fidtliter  fcripfi  &  firmavi . 


CefTio  Ecclefiae  S.  Chriftophori  de  Colignola,  faSa  Villano  Archiepifcopa 
Pifano  ab  Uberto  Abbate  Monafterii  S.  Michaelis.  Anno  1158. 


IN  nomine  fummi  &  eterm  Dei  . 
.Amen  .  Cum  fcriptum  fit  ,  ftrvos 
Dei  litigatc  non  dcberc ,  congruumque 
fit  magis  ca  ,  que  ad  pacera  funt ,  uti- 
liaque  univerfos  locorum  vencrabilium 
ReBorts  providtrt  /  ideoque  ego  U  ber- 
tus  San£li  Michaclis  humilis  Abbas , 
somunicato  confilio  noftrorum  Fratrum  , 
cum  Its  dt  EccUfia ,  qtte  eft  in  loco , 
Tom,  IX, 


qui  Colignola  dicltitr ,  cui  vecabulum 
tft  SanSi  Chriftophani ,  vertirttur ,  cx 
eaque  animi  illorum  edeo  tn  nos  mpt$ 
efficcrentur ,  qui  fcre  anime  eorum  peri- 
clitarentur ,  &  eb  ctffationem  illorum 
f,on  domus  erationis ,  fed  ad  fecularem 
ftatum  rede&a  videretur ,  caque  lis  , 
&  difcordia  ,  fi  iUi  EccUfie  prefide- 
mus ,  minimc  poffet  fopiri.'  tibi  omni- 
l  i  pottnti 


501  E      X      e      E 

potsnti  Deo ,  &•  benio  SanBo  Chrtflo- 
pboTo  y  atque  Donno  Villano  Dei  gra- 
tia  Pifane  Ecdefie  venerabili  Ar- 
chiepifcopo ,  do  e^  conctdo  per  fst/len: , 
quam  in  manu  tento ,  omnia  /ura  c 
ficiiontt ,  (^  jus  Patronaf.is ,  c^  omnia 
Jpiritualia  ,  que  nchii  aliqtto  modo  per- 
tinent  vel  pertintrt  poterant  dt  prtno- 
minata  Ecdtfta  San^i  Cbriftophori ,  t- 
/ttfque  Cimittrio ,  e^  tttenftlibus .  Q^ie 
«■b  hsc  hora  in  antea  ntc  tgo  ntc  tmi 
fucctff.rts  ,  qui  pro  ttmpore  prrdiffe  Ec- 
elefie  San  ■?«'  Mi.h  elis  preerunt .  nequt 
aliqum  perfona  a  nobis  fumm'lf.t ,  tton 
agemm  neque  tnoleftah<mus  ftve  inten- 
tionebimtis  ,  nec  aliquo  modo  inquieta- 
bimus  te  prefatum  Djnnum  ./^rchiepifco- 
pum  ,  vel  Rc&srss  ,  qui  pyo  tempors 
erutft,  de  fuprafcripti  E:clefta  Sanli 
Cbnflopbori  eju'que  Ctmiterio,  Et  in- 
Jttper  tgo  p^emtmoratus  Uifertui  .Ahbi-.s 
Jpendte  e^  obligo ,  w.e ,  mtifque  fucrtf- 
Jorts  dtbete  componere  vobis   p>efaio  Don- 


R      P 


50» 


B 


»0  ^,-chispifcopo ,  eJ^  Re^oribus  ,  qifi 
pro  tempore  trunt  de  fuprafcripta  Eccls- 
fta  Saniii  Chriftopbori ,  penam  argenti 
optimi  Librarum  ducentarum ,  ft  um- 
quam  aliquo  tempere  centra  hanc  datio- 
nem  C^  conctfftonem  venire  temptavcri- 
mus ,  i^  eam  rumptre  vel  evacuare  que- 
fierimus  quolibtt  ingtnio .  Et  ad  futuri 
tfnpcris  mtmoriam  pro  hujus  rti  conftr^ 
mattint  h„e  fcriptum  f^ribere  rogavi  17- 
guiciontm  Judietm  &  Nitarium  facri 
Palatii . 

v^,7«<»  in  Camtra  Curls  fam  di8i 
Donni   ^nhlepifccfi  ,    prtftntibus     Dor%~ 

no Priort   San^i   Pauli  de  Ono  , 

&  Paulo  Diacono ,  &"  lldthrando  Sub- 
dia-ono ,  c'?  Martino  de  Travalda ,  C^ 
Ftille  ,  &  Ihltbtando  quondam  Johannii  . 

D:>minice  Incamationis  ^A  ino  Mille- 
fiYfO  Cetitefimo  Q^<if.qitag' fi;no  Oltvo^ 
Dccimo  Kjltndas  ^pitlis ,  ln.iiQiant 
Stxta  . 


Ceflio  multorum  Caftellorum  Zc  bonorum ,   fafla  Villano  Ar- 

chiepifcopo    Pifano  a  Guidone    Abbate    Monaiterii 

S.    Mariae   de    Serena.    Anno    iij8. 


IN  nomint  Domini  noftri  Jefu  Chrifti 
Dei  ettrni .  ^nno  ab  Incarnatione 
*)us  Milleftmo  Centtftnto  Quinquagtftmo 
Oilavo  ,  Indi^ione  Ststa  ,  Undecimo 
Kalend^s  Fehruarii .  Manifcftus  fum  e- 
go  Guido  Abbas  Monafterii  Sanfte 
Marie  de  Serena,  quia  dt  comuni  ccn- 
eordia  meorum  confratrum  &  Monaco- 
rum  prefintia  &  tAnfaldi  Monaci  mti , 
^  Domni  Pteihittri  Rolc.ndi  Capiilani 
noftri  SsnSsi  Bhfii  de  Biboni ,  pro  tre- 
lioratlone  Cf  titHitate  fuprafcri^ii  ncftfi 
Monafterii ,  per  hanc  cartulaw  do ,  eon- 
etdo  &  trado  tibi  Donno  Villano  vs- 
nerahili  Pifano  Archiepifcopo  ai  e- 
pus  E.ilefie  &"  v^fchiepifcofaius  San&e 
Marie    de    Pffa ,    medietatem    intsgram 


D 


ommum  rerum  inmobilium  (^  p^jfT^i^*" 
num  ad  fuprafcriptum  Monafterium  ptr- 

tinentium  ,    cum   Caftellii    &., C3'' 

vi>i:is  iCr  protis  &  pafcuis  &  filvis 
&  faltnis  ,  &  cum  omni  eorum  jure  a 
Cecina  ufque  ad  O-nl^roie  ,  fi  ut  in  ma- 
re  dtrivantur .  Videlicet  mtdittatem  de 
bo: ,  quoi  fuprafcripto  Monafterio  perti- 
n:t  in  B'boni  &  ejus  conftnihu;  ,  & 
in  cenfinibus  de  Cafale ,  ^  in  Mott- 
ttalto  &  eiut  confinibw  ,  Cj^  in  Para- 
tino ,  C^  Canpo  Magiore ,  &  in  Curim 
de  Bolgari  ad  San^um  Vi&orem  ,  C^ 
i»  finibus  Rivo-G talii  ,  que  tfl  inief 
Cafiagnttum  &  St^alart .  Et  de  heo 
quod  juprefcipto  Monaftcrio  ptrtinet  iv 
Rocca   dt    Btjcino    &   ejuf    confimhus , 

&  Ca- 


503  A  RC  H  IV  1 

iir  Curia,    que    eft    mtdittas    Rocce  &   A 
ejus  Curie  i  &  de  hoc  quod  tidem  ptr- 
tftiet    in  ^quaviva  &  ejus  cenfinibus  , 

&  in  Canpilia,  que  efl  tnedietas 

€afttllo  &  Cmia;  &  in  Fmokfto,  & 
in  Curia  de  Suvertto  ,  &  in  Ce/tilione 
Beritardi    &    ejus    Cffia    tS"  cor,finibus 

rtt  de   Montt-ritondo ,   Jolicet 

Villa  dt  Ca^fgna,  &  Villa  de  Pattrno , 
f^  VtUa  de  Burriano  ,  t?  in  Curti  dt  B 
MarcHiana ,  (&  in  Cmte  de  Tapafio 
Juper  CafteHina,  &  in  Cajalaff.t  ,  & 
in  Burgugnano  ,  &"  in  ^qua-  nigra  , 
&  in  ^quila/a ,  &"  infra  Pltbe  de 
Noni,  &  in  Cornino ,  Jcilictt  Curia  dt 
SanBo  Vito ,  que  tenet  caput  in  Ctrro- 
fuvtra ,  &  eliud  caput  in  Pijcina  Pre- 
shiteri  Lei ,  &  aliud  ad  murum  lon- 
g»tn  ,    O"  aliud  in   Petra  fi3a  ,    &  uno 

iatert  tentt  in   Via  Lammt-dul a- 

liud  caput  tenet  in  Pijcina  de  Stlir.e  ^ 
&"  a  Pere-gehulo  ,  &  fic  ridtt  per  St- 
licem  ulque  ad  Corniam  ,  &  aliud  ca 
put  tenet  a4  Foffim  Lupajam ,  &  fic 
vadit  ptr  Prunetam  ufque  ad  Varicutn , 
&  vadit  per  t/imtfanur»  ufque  ad  Fof 

fam unici.  Et  in  Curte  de  Ca- 

falappi ,    &    in    Curte    de    Sanbuktta  ^    D 
&■    in    Villa    de    Bnrgo  ,    &    in    Curie 
de   Montieni .    Et  ut    gtnerahter  dicam, 
imdietatem    omntum    Jupra  cviptorui»   & 
ctterorum     iitnioiilium    ad    fuprafcripium 
Monafterium    pertinentium     inf/a    predi- 
^cs  terminos  Cecine ,  &  Omrcne  ufque 
ed    tnart  ,     jura    &"    acliones    mihi     & 
fuprafcripto     Monafttrio      inde    advtrsiis 
cmnem    perfonam  compettntes ,   Jjcut    di- 
€ium  eft  ,  tibi   Vtllano   Ptjano  ^rcbiepi 
f:opo  do ,   cedo  ,  &   inrevocabiUter  trado 
(id    oput     E-.clefte     &    ..^tchiepifcopatus 
San&e  M^rie  quas  aBiemt   &  tibi  tui 
fque  'luectffortbus  mando.    Et    hoc   facit 
pro  melitradsne  &  uttiitate  fuprafcripti 
Monafterii,    &    pro    difenfione    rationa- 
biii  ,     quam    voi  ,    vcftrique    fuccefforet 
jHibi  &    meis   /uccefferibMS    preftare   de-  | 


P  I  S  A  f^  1:  504 

betis  in  alia    mtdiitate ,    que    ibi    nobis 

remanet  ,  ficut  in  ve/ira  parte ,  quam 
vobis  nunc  do,  preftabitls  ,  &  pro  una 
Domo  pofita  infra  Civitatis  Pifane  mu- 
res  ,  in  Potite  trium  Scalarum  ,  &  pro 
uno  Oito  dttorum  fiariorum  in  Catallo, 
&  pro  una  Domo  duerum  Scalanim  i» 
Caftillo  de  Piembini,  &  una  Vinea  i- 
bi  prope ,  deccm  ftariorum ,  pcfita  inter 
Caftdlum  &"  Mtinafterium ,  vel  in  Ptr- 
ticaja ,  vet  inde  ufque  ad  Caftellur/i  , 
quod  mihi  proprio  jure  ad  proprittatey» 
Monafterii  datis ,  &  ut  poffeffienem  in- 
tigre  percipiatis  ,  &  pro  uno  Orto  ibi 
quatuor  Jtarioium ,  ficut  dtfignabuntur , 
pro  dtctm  Ltbris  denarierum  ,  quas  in- 
juptr    pro    tnerito  a  vobis  nunc    recipio . 

Et  fi:  co!^ftituo ,  mt de  vtflto  & 

veftri  .^f.bieptjcopatus  nomine  fupmfcri- 
pfam    tnedietatem  ,    quam    vobis  ,    de;:ee 
vohis   pia:uetit  ,    factendo    nos   pvffcffo/es 
mto   minifierio.    Et    do    vobis    licentiam 
intrandi  pcfftjfionem  emnium  per  vos  vel 
per  viftium  pro  uratoem  .    Quam  meat^i 
datianem   &    cottctjponem  atque  traditio- 
nem   fi  ego  ,    qui    fupra    Guido  .A!ybai , 
vtl    rrtet    fucuffotc)  ,    five    cui    nos    earit 
dediffemus  aut  dedenmus ,    retollere    vel 
mittuere    quefierirr,us     per    aliquod    inge- 
tiium  tibi    qui    fupra    VJlano  .yfrchiepi- 
jcspo  ,    vtl    tuis    fucctffcribits  ,    aut    cui 
voi   eam  dederitis  ,    vtt    habere  decreve- 
risii ;    &    fi    nes    exinde    auBoves    dare 
voii^eritis ,   &   eam    vobss    ab    omni  he- 
mine  difendere  r.o»  potuerimus ,  &   r,on 
dtftnfavertmus  ,     fpondemus     «os    vobii 
co&ponere   fuprafcriptam    tncam    datatio- 
ftetn  &  conceffiottttn    &    traditionem   in 
dtipUim  sn  ferquido  loco  fub  eflimatione , 
qualis    tunc    fuirit .    Et    in    taii    erdine 
btc    fcribere  regavi  Optthenem  Notariuttt 
^poftottce    Sedis .    Fuit    &    cenvtntum 
inttr    fuprafcriptf.m  tAeetem  ,    &    Dcn- 
Kum  .Afchiepifctpum ,    ^ued  ft  ipfe  .^b- 
bss  vei  ejus  fuccffnres  ventrint  ad  ven- 
dtndum  vtl  pignerandum  Juam  partent , 
l  i     z  fu 


505  B      X      C      E 

que  ei  rtmanet ,  vtl  tjuam  modo  ab 
t^rcbitpifcopo  recipit ,  vel  alias  pojfiffio- 
nes  Mona/ierii  ,  quod  vendtt ,  vel  in 
pignore  dabit  ei  ,  vel  ejus  fucceffori , 
enteijuam  alicui  alttri  ^  ficut  debet  dare 
alteri ,  fi  voluerit  emete ,  vtl  pignori 
accipere  .  Q^tod  ft  non  ohfervavtrit  , 
fromifit  per  fiipulationtm  componere  pe- 
nam  ei  eentum  Lihrarum  optimi  argtn- 
ti ,   ^  t/us  fuccfforibus  , 

^Jium  Pifis  . 

Signum  «J*  mantts  fupra^cripti  ,Aba- 
iis  ,  qui  hanc  eartulam  fitri  rogavit  in 
frtftntia  fuprafcrfpto'unt  ,  ^  Ltonis 
t^rcbipre' biteri  ,  &  Rclandi  Canoniii 
San&e  Marie. 

SigHum  ^  <{»  4^  4*^  «{f  4^  manus 
Lnmberti  quondam  Lanfranci  ^  O"  Lam- 


P 


5erf 


A  i^erti  quondam  Rartttcini ,  &  Lamberti 
quondam  Lamberti  Bononis  ,  &  Janni 
de   Berno  ,   e^   Tollt    quondam   Bonitbi , 

&   Uiramontt Ranucini  , 

teflium . 

4*  Ego  Guido  ,Ahf,as  San5e  MarU 
de  Screna  in  hnne  eartulam  rogavi  fieri 
tr  fubfcrtpfi. 

4»  E^o  Vivianus  Sactrdos  &•  Mom 
B,  naco  ejufdtm   Monafltrti  fubfctipfi. 

4*  ^go  */fn(aUus  ejufdem  Monaflerii 
Diaconus    &    Monachus   fuhjcripfi  . 

4»   Ego  Rolandus  Sazetdoi   fubfcrip/i, 

Ego  Opitbo  Judex  &  Nota<ius  ^pe- 
Jiolict  Sedis  poft  traditam  eemplevi  & 
dedi . 


Scntentia  Plfanorom   JuJIcum   in  confroverfia   inter  Ubaldum  Archie- 

pifcopum    Pifanum ,    atque    Attonem    Abbatem    S.    Sal- 

vatoris  de  Sexio .  Fortaffis  Anno  u/^. 


127  etcrni  Dti  nemine .  ^men.  N^s 
Magifter  Rubertus  ,  Gaietanf/s  ,  & 
Vgo  Rolandi,  arbitri  tltdi  a  dign  ffi- 
tno    Arthicpifcopo    Donno    Ubaldo  , 

&"   a  ventrabili  Abbate   Attone 

San£li  Salvatoris  de  Sexto,  pro  .Ar- 
thitpifcupatu  ^  o^bbatia  ,  ad  difpnitn- 
das  torum  litts  &  eontrovtrfias  ,  ad 
ftnam  trtctntarum  Librarum  ,  flipula 
Sient  ad  invictm  prtmiffa ,  fic  diffini- 
*nus .  Siquidtm  prtfatus  jSbbas  ^  e'fus 
Sindicus  Raintrius  pro  ipfo  Monafltrio, 
aguttt  tontra  Ubaldum  Pifanum  ^rchit- 
pifcepum  pro  ipfo  ^rchitpifcgpatu  ,  & 
sontra  Prtsbittrum  ^matum  t/us  Sindi- 
cum ,  de  uno  pctio  terre  pofito  in  co»fi- 
nibus  Blentine ,  in  loco  dl&o  Ptrgamo  , 
tenente  amho  capisa  cunt  uno  latere  in 
tetra  prediffe  Ecclefie  San3i  Salvato- 
rh ,  aliud  verh  latus  partim  i»  ttrra 
prediBi  Monaflerii  ,  6>*  partim  in  ter- 
ta^  quam    tentt    Pinut  <^  Burdont  ij^ 


D 


Gintr  Rolandini  dt  Blentina  ,  &"  Ptn^ 
natus ,  c^  filiorum  Cthtccult  .  adion» 
in  fa^um  rtliBa  loce  inttrdiSii ,  unc^t 
vi  I&'  cendi&ione  ex  Ltge  Si  quis  in- 
tentata  ,  Cf  ex  Libris  Sabinianis  ,  & 
in  rem  direBa  iir  utili .  Infuper  agunt , 
ut  non  cega*  homines  iAnbatie ,  qui  ha- 
bitant  in  BUntina  c^  ejus  confinibus 
in  terris  .Afi^^atie ,  neque  per  Placitum , 
neque  per  Bnnnum ,  neque  per  y^lber- 
gariam  ,  ntque  aliquo  mcdo ,  neque  im- 
pediat  ,  Jlhbatem  co^ere  tot  ptr  placi- 
tum  ty  bannum  &  furi(diffientm  iit 
tos  txtrctre  ,  ai^iont  in  fa&um  tx  me- 
tibus  &  ex  privilfgie  &  conceffione  I-n- 
perittli  ^  ex  cenfuttudint  Rtgni  .  Hi- 
dem  refpcndrnt  ,  quod  non  credunt 
fui  jur's  effe ,  rec  inter  cos  fubeft 
obligatinnis  fubftantia,  quare  in  fa- 
ftnm  derur,  vel  Judicis  offiLium  lo- 
«^um  habeat.  vel  fuprafcriptarum  a- 
6lionum    aliqua   locum    habeat  .    Ec 

faec 


507 


Ancn IV 1 


hec  omnJa  dicinnus  falvo,  quod  non 
offerimus  nos  petitioni  in  his,  que 
non  poffidemus  .  Pttterea  &  fi  pfffi- 
dertnt ,  dicebant ,  fe  ipfe  tueri  pref:ri- 
ptione  quadvagifta  anncum .  ^bbat  fuam 
intentiontm  futidare  conttndit  t*  tubltto 
Itifttutnmto  ,  quo  eontinttMr ,  Ghifiam 
filiam  Faroffi  ohutiffe  Dto  &  Mona- 
fltrie  San&i  Sah'atoris  unum  pttium 
terre  y  uhi  dicitur  Pergamum  prope  Blen- 
tinam ,  cvjus  eaput  cum  uno  latert  jun 
gitur  terrt  Sa»Bi  Salvatoris  de  Smto , 
tliud  verb  caput  cepulatur  ttrrt  Gerar 
di  Judicis ,  latus  vti  aliud  edhrrtt 
terrt  Jchannis  fHii  Pttri  ,  <^  part!>n 
terrt  dt  filiis  tfondam  Junii  ,  ^  Vi- 
talis  tjuendam  ^lhtrti  ,  ev^  aliquantU' 
luM  terre  prediBi  Monaflerii ,  (if  efi 
tnodiorum  guatuor  &  mediutn .  Et  pvt 
fit  rtUFJum  vtl  donatio  causa  tnortis  , 
vtl  inter  vifos  per  in  r'm  comp'tit  fier 
legem  Ur  inter  divinum .  %/fr:h!(pi- 
fcopus  *>'sat  de  cerpcre  cenfiare  ,•  nam 
latus  viae  adhtret ,  non  tfre  ^bhatif . 
De  eettrls  nen  conflat  ,  nifi  per  audi- 
tum  .  Nte  videtur  he:  terra  illa  effe  , 
evm  ibi  dicitur  tffe  tfuatuor  *rediora  & 
tnrdium ,  fed  hec  vi^ietur  effe  minus  uno 
t^  dimidio  .  Qtte  falve  dicitur  non  tffe 
lepatum  vtl  donationtm  caufa  mortis  , 
ftd  inttr  vives  .  Nam  ehli^ando  fe  de 
tvi&lene  ,  ^  de  nen  auferende  ,  inre- 
veeabiliter  donaffe  videtur  Cf  fivte  tra- 
ditient  ,  C^  ita  in  rtm  ex  to  cententu 
non  ectnpetit  .  Ntrm  fi  verba  Leqis  ita 
larfie  inttHigertmus  ,  non  referendo  fin- 
gula  ftnfulis  ,  jam  rx  cenientt4  compete- 
rtt  ipcthtcaria  non  folltm  Lods  R'li- 
giofis  ,  ftd  (&■  fublico ,  tiuod  vidttur 
gbfwdfm .  Preterea  non  efl  prebatfm  , 
terram  fu-ffe  donflntii  ,   tfuod  licet   pre^u- 

tneretur ,  per  pcffidentcm prefumen- 

d  m  pre  ptttntt  •  &  maxime  qued  num- 
qvam  pcff  ffionem  prohatus  tfl  h  htn . 
tAbhas  auttm  diiit  Ur  corpore  ec^fiart  , 
ittm  nulla  leei   fcrtintntia    ttjqut    ittvt' 


B 


P  1  S  A  N  1,  5ci 

niatur ,   qut  in  toco comtprebendatwr 

adherens  predi&ii  tervis  ,  nifi  illa ,  tm9 
nunc  pititur .  Que  demenflratio  loco  prom 
prii  nemlnis  videtur .  Et  lii.et  minof 
inveniatur  quantitas ,   tiott  vitiat  ccnten- 

tum  tamen  ,  fed Item  fi  fuhti- 

titatem  prtfatam  attendamus  ,  non  tffet 
verum ,  qued  Ltx  dicit ,  damus ,  cuwt 
dudum  antta  ptrfenelis  t»  conttntu  datM 
fufit,  ntc  ttiam  privilegium  effit.  tAr- 

chitpijcopus qui  maxima    quantitas 

preprittate  ibi  offigna ihi  no<t 

invenitur ,  ntc  adaptari  potefl ,  cum  t*l~ 
tra  Viam  non  dicatur  Pergamu) .  Itaqut 
tiet  hec  terra  habeat    quafdam    proprit~ 

tatts     in   Jnflrumento cum  una 

principalis  tis  defit ,  nen  vidttur  hee 
ilta  ifft  .  quamvis  prtdiBa  Via  privati 
juris  tffe  tunc  probarttur  tx  to ,  quoj 
exitum  nifi  a  parvo  tempert  non  habut- 
rit.  Super  a^ionem  i»  faSium  ^  &  offi" 
cium  Judicis ,  &  ex  moribus  ,  &  tm 
privileqio  (&  con:tfffene  Imperiali  ,  C^ 
ex  lenfuetudint  Rfgni ,  %A!>''as  fundat 
fuam  intentionem  ptr  priviltgia  Impe- 
ratorum,  e^  Cotritis  Ugelini  nfutatio- 
nem.  In  qitibus  puvHegiit  coniinttur  , 
qued  nullus  Marchio  vtl  Ccmrs  ,  vtl 
alia  ptrfena  impediat  homines  bahitato- 
rci  in  ttrra  .Abbetit  SanBi  Salvateris 
dt  Stxto  neqite  per  Placitum  ,  nequt 
per  Bannum  ,  netfut  per  ^lbetgariam  , 
vet  alio  tnodo.  De  quibus  omnibus  ipfe 
Comes  Ugclinut  refutationii  inflrumrn- 
tvm  prrfate  .Ahbatit  rcgari  fecit .  .At- 
ch-epifcopus  negat  ti  lompetere  ullattt 
nBiontm ,  cu»<  firt  libtri  homints ,  li- 
cet  e^  in  ttrris  ijus  habittnt ,  pto  qut- 
bus  agtrt  fint  n^andato  Lrx  ncn  pef- 
mittit .  sAi/ba^  vch  tx  confuetudint  Re- 
gni  fibi  ho'.  )us  icy^ptttrt  diit.  N.fi 
tnitn  jut  indt  a  quireritur  ,  fruflra  Im- 
peratotet  tatia  indulgeit  ptr  privitegia 
cenfuev  ffert  .  Nos  itaq->e  predtBi  ^t- 
iityi  tasicr.e  ccgKtta  ,  v^  h'epifcct>tim 
Vbaldhta    Pijanum ,    &    ejut    Slndicum 

Picibi- 


5op  S      X      C      K 

P/eii/.ftium  u4fUatur,)  pre  ipfo  ^ArcbU' 
pifcepatus  a  prcfata  pttttione  aSoris  %Ai) 
batis  dt  Stxto  &  t/HS  Stndici  Raine. 
rii  ,  de  campo  pttito  ab  ti ,  pofito  in 
loco  di&o  Ptrgamo ,  noflro  laudamento 
abfolvimus  j  ftd  tumdtm  »^r;hitpifctpum 
&  tjui  Sindicum  pro  ipfo  .A^cbitpifco- 
patu  ,  ut  tion  impediat  homines  .Abbo' 
tit ,  <jui  habitant  in  Bltntina  &  tfus 
confinibus  ,  &  in  ttrris  ipfius  ^bba 
tie  ,  ntqut  ptv  placitttm  ,  neque  ptr 
bannum ,  neque  ptr  albergariam  ,  netfue 
aliquo  alio  medo ,  neque  impcdiat  ^b- 
hatem  cogire  eos  per  placitum  &  banna , 
(^'  jurifdiBientm  in  tos  tKetrcere ,  prtfa- 
to  tAbbati  pfo  ipfo  Monaflerio  Sandi 
Salvateris  ,  mjito  laudanunto  conde- 
namus . 

,Ab  %j4nno  verb  Dominice    Incarnatio- 
H)i     MiHefsme     Ctnsefimo    Septuagefimo 


P      T      A 


5ie 


Olavo  (r),  IndiBiene  OBava  y    Quarto 
Kaltndas   0&i>bris . 

Data  &  recitata  funt  hec  Pifis  itt 
balaterio  Donni  Ubaldi  digniffimi  ^f- 
cbiepijcepi  Ptfani  ,  p*tfentihus  Ildebran- 
do  de  Mercato,  Opithene  Judict ,  Hen- 
rico  Guxlterii  ^  Ugone  Fa>niliari ,  ^d- 
vecatis  ,  Perignott ,  Lambertuccie  quon- 
dam     Ubtrti    dt     Moncemagno ,    <J^    mg 

B  Hugent  tune  Notario ,  &  mod>>  Judict , 
quendam  Bernardi  Marignani  filio ,  qui 
prtdiBorum  ^rbitrorum  mandato  fredi- 
da ....  &  ommbus  prcdidis  ir^tctfui  . 
Ege  Ugo  Domni  hiperatoris  Fttdsri- 
ci  Jt*djx  erdinaritts ,  ntque  Natarius  ^ 
qmndam  Bernardi  Marigitani  filius  , 
predi&is  omnif-us  interfui ,  &  mandfio 
pttdiBorum  ,A  bitrerum  fupradi&a  fcrip- 

Q    fi  y    atque    firtnavi  &  eomplcvi ,    eorii)» 
I  viee  (ijr  parabola . 


Alexandri  III.  Papae  Bulla  pro  Hugoae  Priore  S.  Mariae 
ad  line.  Anno  117». 


ALtxander  Epifcepus  ,  fervus  ferve- 
rum  Dei ,  aiitfiis  filii>  Ugoni 
Pnori  (2)  Plebis  Sanfte  Marie  Vir- 
ginis  ad  Finc,  ejujque  Ftatrtbui  tam 
frejentibus  qu..m  futuris  ,  regulartm  vi' 
tam  profeffis  ,    in  ptrpttpium  .  ^poflolici 

modtramtnis cenvenit  Religiofos 

diligere  ,  &  torum  Loca  pia  prot<:itto<te 
muntre .  Dignum  namq:ie ,  &  hontjlati 
eongruutn  tffe  ccgnofntr-.us  ,  ut  qui  ad 
Ei.Jeliarum  regimtn  aQumpti  fumus . . , . 
bominum  mquitia  tutatnur ,  &"  xApofie- 
lice  Stdis  patrocinto  foveatniff .  Ea  pfo- 
fttr,  dile£li  in  Dor/iino  fiiii ,  veflfii 
Jufiis     pofiulationibus     ciemtnter    annui- 

tnus in    qua  divitto  mancipati 

tfiis  objtquio ,  ad  exemplar  ftlicis  rectr 
datienis  prtdtcffforis  nojlri  .Anafiafit  Pa- 
pt  ,    fub    beatt  Pttyi ,    e^  nefira   prott' 


&iont ,  Q^  preftniis  fcripti  privilegi» 
communimus  .  Statuentes  ,  ut  qttafcuttt- 
qti!  pnfjtlfiones  ,  queunque  bona  eadettt 
Eicltfn  tn  prefentiarum  jttfie  i^  cano- 
nict  poQidet ,  aut  in  futurum  cenctffiont 
Pottifi.um  ,  largitiont  Riguw  ,  vel  Prin- 
cipum  ,  eblatione  FiJelium  ,  feu  aliis 
jufiii  tnodis ,  Dto  propitio  poterit  adi- 
pijci  ,  firma  ,  integra  ,  &  itlibata  ptr- 
r/iatitant  .  In  quibm  htc  proprie  drixi- 
mus  exprimenda  vocabsdii  .  E.clefiatti 
vidtlicet  dt  Peneto  ,  e^  quidquid  in 
eadtm   VtUa  jufle  tenetis  .     Ecclcfiam  de 

Gualtiperga  ,   i^  pcfjeffionis quaS 

in  eedem  loco  babetis .  Qnidquid  in  Cur- 
ti  dt  Colle  ,  tn  Curte  SanUi  Rtguli  , 
»','»  Cafielle  Vtteri ,  i^  in  Curte  ejufdem 
Cnftri ,  in  Cafitllo  &  Curte  dt  Par- 
rana  jufte  a:  iegittimt  ptjftdttis ,  tidtm 

Ecclsjie 


(i)  Aut  in  Arno  vitium  eft,  aut  in  Tndii?}ione. 

(2)  Quo  nonQine  delignatur  Coilegium  Canonicorum  Regularium. 


Sii 


ARC  H  IV 1 


E:clc/ie  eonfifwamus  .  Tervam  vt*h ,  & 
Dccimationcm  monuorum ,  donationem  , 
oblitiottem  ,  <3^  tjuidquid  Opitho  bone 
memorie  Pifanus  Archiepifcopus  ra- 
tionahilittr  vobis  concrjjit  ,  pir  prcfentis 
fcripti  faginam  ro^oramus  .  Qjiod  /i 
qms  de  ci'cum  adjacentibus  Ptfnbus  i» 
vita ,  fi:ut  in  morte ,  de  jure  fuo  ,  de- 
•voiiotss  intuitu  ,  vobis  alt:fuid  dtderit  , 
ftu  prepter  rtligionem  apud  eamdtm  £;-  B 
cl  fiam  [epeliri  ddibtraverit ,  nullus  ob- 
fijiat  ,  lalva  /ufiitia  E,de/iarum  ,  a 
quihus  '  mortuorum  coipora  affumuntur  . 
^i  indiciuM  autcm  bu;us  a  Sede  ^Apo- 
Jiolica  pnctpte  prottSiionis ,  fex  Dena' 
riorum  Lucenft  r/iomte  nobis  nofttHtjue 
fuccifforibus  ,  anni'  fingvli'  ptrjolvetis  . 
Dectrnimui  trgo  ,  ut  nulli  omnino  ho- 
minum  hceat  jam  ditlam  EccUfiam  te- 
mtrt  pertuibart  ,  aut  ejus  pofftfftonts 
auferre  ,  vel  allatas  titinere  ,  mtnuere ^ 
fttt  quibuiHbct  rrottfliis  fatigare  ,  fed 
emttia  intigra  ccnfervtntur  torum ,  pro 
quorum  gu'jernationt  ^  fuhfientatione 
(tncffa  junt  ^  ufibw.  tmnimodis  profutu- 
ta.  Salva  in  omnibus  .Apofiolice  Sedis 
au&orilate  y  &  Pifani  ^  ebttpifcopi  ea- 
nonica  juftitia  .  Si  qua  igitur  in  jutu- 
tum  Eccleftaflica  ,  Secularifve  perfona, 
banc  noflre  conflitutionis  paginam  fciens  , 
sentra  eam  venire  tcmptaverit  y  /icundo, 
tertiove  commonita  ,  fi  non  /atisfaclione 
congrua  emtndarit ,  poteflatis  ,  boiorifve 
dignitate  careat  ,  reamque  divino  }udi- 
eie  txifttre  de  perpetrata  iniquitate  co- 
gnofcat ,  &  a  facrati/Jtnto  Corpore  a: 
Satguine  Dei  G"  Domini  Redcmptoris 
noflri  /ilu  Ch^ifti  elitna  fiat ,  atque  in 
extremo  exaniine  d:ftncle  ultio^i  fub/a-  , 
teat  ,    Cuniiis    auttm   eidttn   loio   jufla  I 


P  1  S  A  N  li  5E2 

fervantibus  fit  pax  Domini  noftri  Jef» 
Chrifti ,  quatenus  bic  fruSlum  bone  a- 
Bionis  pircipiant ,  df  apud  difttiBum 
Judicem  premia  eterne  pacis  inveniant , 
t/imtn  , 

>Jt    E^o  Johannes  Preibiter  Cardina» 

!is   Satt8orttm Pamachii  fjb^ 

fcripfi  , 

tjt  Ego  Johannes  Prttbittr  Caydf" 
nalii 

♦J»  Ego  Thiodinus  Pvtsbittt  Cardi- 
nalis 

•^t  Ego  VivianuT  Prtsbiter  Cnrdina- 
lis  titult  SanBt  Sttpbani  iit  Ctlio  Mon- 
te ,  fubfcripfi  . 

ijt  Ego  Vgo  Presbiter  Cardinalis  ti- 
tulo   SancJi  Clementis  fubfcripfi , 

♦Jt  Ego  t/irduinus  Presbiter  Cardina- 
lis  titulo  Sanile  Cruci  Jerufalem  fub- 
fcripfi  . 

^  Ego  Jacobus  Diacenus  Caf- 
dinalis  San&e  Marit  i»  Cofmidin 
fubfcripfi . 

*f*    Ego   L  ,  ,  .  , 

»{♦   Ego   R ai    Velum 

aureum    fubfcripfi  . 

»{♦  E^o  Johannes  Diaconut  Cardina- 
lis    Sandi  .y^-fgeli   fuh/cripfi, 

♦J»  Ego  Rainerius  Diaconus  Cardl- 
nalis    SanEii  v4driani  fuhfcripfi. 

♦Jt  Ego  Matthius  Sanfie  Marie  No- 
ve    Diasnus    Ca^dinalis   /ubfcripfi. 

Dntum  Lxttranenle  per  manum  ^l- 
btrti  San^^e  Ro-nane  Ecilefie  Pre-bi- 
teri    Cardiialis    &    CanctUarii ,     Vflll, 

O  Tubrt!  ,    IndiBione Itcarna- 

tionis  Dominicae  Miilefitr.o  Centtfim» 
Sep*uageftr,  0  Nno,  Po»t,fi:aius  ve*h 
Dcmni  ^Uxandri  Pafe  Tcrtii  u4it- 
H0   XX. 


Lucli 


5'l 


£ 


R 


T      A 


514 


Lucii  IIL  Papae  Bulla  pro  Re6tore  Ecdefiae  de  Gapite  Urfuli. 

FortaiTis  Anno  1182. 


LVcius  Epifcepus  ,  ft¥vus  ftrvefum  ' 
Dti,  dilcBo  filio  Pttro  Pteibittro , 
RtCtort  Eccltftt  dt  Capitt  Urfuli ,  /a- 
iuttm  e^  ^pofioUcam  btntdiBiontm  .  ^- 
poftolict  Stdis  btnignitatt  inducimur  , 
<J>*  fufctptt  admittiflrationis  dtbito  pr/)- 
vocamur ,  vtntrabilia  Loca  pattrnA  ca- 
eitatt  diligtrt ,  &  contra  malignorum 
incurfus  protr{!ionis  eis  %/4poflolict  prtfi- 
dium  impirtiri.  Eapropttr  ad  tKtmplar 
ftlicis  rtcovdationis  Pafchalis  Papt  prt- 
^itctfforis  nofirif  domum ,  cui  Deo  au- 
Sort  prttfft  dinefctris ,  eum  omnibus , 
qut  in  prtftntiarum  rationabilittr  pcfft- 
itti ,  fub  btati  Pttri ,  &  mfira  prott- 
Hione  fufcipimus  ,  C^  prtftntis  fcripti 
patrocifsio  communimus .  Statutntts  ,  ut 
quczunqut  bona  a  Gualandi  filtis  Thto- 
dorico  eir  Groffoltllo ,  vtl  a  Rantrio  &" 
Cottolo  Cotti  filiis  f  ftst   a  Benni  filiis 


B 


r 


Htigont  e^"  Tbeodoriee ,  vtl  »  Btrnarda 
&  Htnrico  Benni  filiis ,  &  a  Redulfo 
&  lldebrandino  Ildtbrandt  filiis ,  vtl  a 
quibufcunqut  fiitlibus  in  tamdtm  de- 
mum  oblata  funt ,  vtl  in  pofitrum  ef- 
ferri  contigerit ,  quitta  &  integra  in  t- 
jufdtm  domus  pofftfjiont  ptrmantant  il- 
libata,  ptrtgrinorum  &  pauptrum  u/i- 
bus  profutura.  Prohibtmus  ttiam^  nt 
quis  in  tamdtm  demum  affultum  factre , 
vtt  eam  ttmtrt  ptrtmbart ,  aut  tjus  bo- 
na  diriptrt,  vtl  modis  quibuslibtt  alit- 
nert  prtfumat ,  Nulli  ergo  omnino  homi- 
num  liceat  hanc  paginam  noflrt  prett- 
dionis  infringtrt,  vtl  ti  aufu  ttmtrario 
contraire ,  Si  quis  autem  boc  atttmptart 
prtjumpfttit ,  indignationem  omnipotentit 
Dei  f  &  beatorum  Pttri  ^  Pauli  jf- 
pofiolorum  tjus  ft  noverit  incurfurum. 
Datum  Vtrulis ,  Quarte  Nonas  Madii , 


Gaeleftini  IIL  Papae  BuUa  pro  Plebano  S.  Johannis 
de  Galcinajao  Anno  iiy^» 


CEltfiinus    Epifcopus  y  fervus  ferve 
rum    Dti ,    diltBo   filio    Guidoni , 
Eccltfit    SanBi  Johannis     dt    Calcinaja    D 
Pltbano  ,    tjufqut    fuicrfforibus    canonict 
infiitutndis    in  pttpttuum .  Q^iotitns    il- 
lud  a  nebis    pttitur ,  quod    rtligioni   ^ 
hontfiati  convtnirt  dinofcitur ,  animo  nes 
dtctt  Ubtnti  conctdtrt  ^  &  pittntium  dt- 
ftdtriis    congruum    impettiri    ccnftnfum . 
Eapropttr ,  dili&t  in  Domino  fiii ,  Cui- 
do    Pltbant ,    tuis    juftis    pofiulationibus 
iltmtnttr  annuimus ,  &   ad  txtmplar  ft-    £ 
iicis    mtmorit    ^driani ,    C^    ^hxandri 
Romanorum  Pontificum  pndtctfforum  no- 
firerum    prefotam     EceLfntn  ,    cui    Det 
auBert  ^tifft  d>tu>fcms ,  fui   beati  Pt- 


tri  &  nofJra  preteSiont  fufcipimut,  ^ 
preftntis  fcripti  privilegio  eommunimus . 
Statuentes ,  ut  quafcuiqut  poffiffionts , 
quecunqut  bona  tadtm  Ecclt/ia  in  prt- 
fcHtiatum  jufit  &  canonict  poffidet  ,  aut 
in  futurum  conceffiont  PoHtificum ,  lar- 
gitiont  Regum  vel  Princtpum ,  oblationt 
Fidilium ,  feu  aliis  juflis  modis ,  prt- 
flantt  Domirto  ,  peterit  adipifci  ,  fitma 
tibi  ,  tuifqut  fucctfforibas  ^  illibata 
permantant .  In  quitus  htc  pvoptiis  du- 
nimus  exprimenda  vocabulis .  Eccltfiat 
San&t  Marie  ,  &  SanBi  Michaelis  dt 
Monitclo  .•  Ecclefiam  San&i  Ltonardi 
de  Cerberia,  &  Ecclcfiam  ScnBi  Pro- 
fperi  in  BUntina'  Ecilefiam  San8i  Pt- 

tri 


515  A  R  C  H  I  y  I 

tri  de    Cuttt^  &    San&i  Jufll:   Eczlc- 
fia.n   SanHi   ^td'te   de    Sala  ^   &    Par- 
vocchiam    de   B.ffii<ano:   Edcftam  San- 
Sii  Fndiatti  de   hco ,   qui    Tredecim  di- 
litur :   In    y.ila,   que    vocatur   Rapida  , 
Eccleftam  Sattfli    Laurentii ,  &    SanBi^ 
Chrijlofori :     Eiclefiam    SanBi     Martini 
de    PoKt.-Era :    EccUfiam     SanBi     Mi 
ehelii    de    Travalda^   c^    SanBi    Tho- 
me:  I»    V>lla ,  que    Caliinaria    di  itur  ^ 
Ei^lefiam    Say-8t  Q^.^irici ,  SanBt    Geor. 
gii,  SanHi    Ftidiani  ,   San&i    ^^ndrte  ^ 
SanHt    Laurentii ,   SanBi    Stephani ,   & 
Erle/tam     SanBi     Mtchaelit  .     P"tnea 
Jententiam ,  quam    bone    mtmerie   Villa- 
nus   quondam    Pifanus   Archicpifcoous 
inter  te   &    Vicedominum    Pifane    Eccle- 
fie  ac  Piebanum    de    Vico ,  canonice    tu- 
lit ,  ficut    in   ejus    autentico    continetur  , 
auBofitate  %ApoflcHca    confirmamus  ,  %Ad 
mejorem     autem     hujui     rei    firmitatem  , 
tandem  fententiam  huic  noflre  pa^ine  de 
verho  ad  vcrbum    duximum   infertndam, 

„  f^\2m  vjgilanti  anJmo,  diligen- 
„  V>-^  tique  ftudio  omnibus  ,  &  his 
„  maxime,  quibus  Epifcopalis  cft  cu- 
„  ra  injunfti,  conveniat,  ca ,  que 
„  func  difcordic,  quieta  &  pacifica 
,5  rcddere,  &  annicabilem  finem  in- 
„  ter  lirigante^  imponere,  precipue 
„  inter  Ecclefi.3flicos  viros  &  fervos 
„  Dei ,  quos  litigare  non  oportet , 
„  quibus  quidem  nulla  fere  ratione 
„  conceditur,  ut  in  Foro  fecularis 
„  Magiftratus  difceptarc  prefumant: 
„  ego  Villanus  ,  Dei  gratia  Pt^a-ss  Ec' 
„  cle/ie  xAf:hi'pifcopus  ^  cum  d;ligrnter 
„  audiflem  queftioncs  litis  &  con 
„  troverfic,  que  verfebatur ,  in'er 
„  Homicium  venerabilem  Vicedomi 
„  rum  Pifane  Ecclefie,  Plebanum  de 
„  Vico,  &  Plebanum  de  Catciraria 
„  nomine  Gerardum,  de  quaJam  Ca- 
„  pella  ,  &  ejas  Paro  hia  in  hinore 
„  San£ti  Fi-idiani  conft»u£la  in  loco, 
7"«».  IX. 


P  1  S  A  N  1.  ^iS 

,,  qui  dicitur  Tredecim  ,  quas   prefa- 
,,   tus   Vicedominus    Plebanus  de   Vi- 
„  co    fui    juris    effe    contendebat,  & 
„   iam   difte   Plebis   Plebanus  de  Cal- 
,,  cinaria  ex  adverfo  fui  juris  nichi- 
„  lominus  afferebat,    causa    hinc  in- 
,,  de    in    prefentia    noftra    diu    mul- 
,,   tumque    protra£ta  ,    &    tandem    iti 
„  laudationc     veflra    confenfu     utra- 
B     „  rumque    partium    prfiia  ,    confilio 
„  difertiflimorum    afl^efTorum    noftro- 
rum   Magifiri  Benencafe,  &  Man- 
„  fredi    Judicis,    atque    Carpini,  ta- 
liter  noftro  arbitrio  feu  laudatione 
„  diffinivimus,  videlicet.  Ut  bapti- 
fmalis  Ecclefia  de  Vico  pacifice  & 
quiete     habeaC     Parrocchiali     jure 
,,  tres  domos  precipuas,  que  de  Tre- 
C    „  decim   illuc  habitare  venerunt  ,  & 
,,  hoc  nullo  modo    minuenc    territo- 
„  rium    predi£te    Ecckfie  .     His    ita 
,,  prccipuis,    perpetuo    jure    habitis , 
„  concedimus     infupcr    eidem     Plcbi 
de  Vico   intcgrjm    medietatcm   to- 
,,  tius  territorii    fupradi£te    Capcllc: 
Ecclefiam     vero     liberam     omnino 
,,  &   abfolutam   perpetuo  jure  ccnce- 
D         dimus    &    confirmamus     Piebi     de 
„  Calcinaria,    &    aliam    medietatcra 
„  totius    territorii    cjufdem     Ecdefie 
„  San£ti      Fridiani     cum     medictate 
,,   Maffarifiarum    prcler    trcs    fupradi- 
,,  £tas .    Ad    fedandam    igitur  difcor- 
,,  diam  utriufque  partis ,    &    ut  pax 
,,  inter  eas  anodo   fit   afque  concor- 
„  dia,  confilium   habuimus  ,  ut  tali- 
„  ter    caufam     Parrorchiarum ,    vclut 
,,  d-£tum   eft,  diftinguamus,  &  hanc 
„  diffinuiontm    ftatuimus    lcrvari  il- 
„  liSatam  ,    &    uC    nulla  per'ona   Se- 
„   fularis    vel    Ecclefii-ftica    Mcentiani 
„  habeat    contra    eam    %cniendi  .    Si 
,,   qua     veto     partium  .     iciens     ^anc 
„   r.  ftri  arbirrii,   feu  I..udaf>.r,is  -i- 
,,   oirtm  ,    contra   e.-.m    remere    verire 
,,   ten--t3verit,  fecundo  f.rncve  cora- 


5^7  E      X      C      E 

,,  monifa.'  fi  non   fafif  fererit ,  a  Cor-  'A 

„  porc    &    Sanguine    Domini    aliena  1 

„  fiat.  Servanti   eam   fit  falus  ,  pax  , 

„  3c  benedift  o  Chrifii .  Ut  autem  fir- 

3,  mum  hoc  noftrum  arhitrium  feu  lau- 

„  datio  in  perpetuum   pcrmancat,  no- 

j,  ftri  Sigilli  annocatione  Imprtffinus. 

Sepuhuram  ^uequc  ipliH!  Lcci  Itbe- 
fam  tffe  concedimui ,  ut  torum  devotio-  B 
a»  id^  txtreme  veluntati  ,  qui  ft  illic 
/eptliri  deltf'travtrint  ,  nift  [ori^  exco- 
wunicati  vtl  interdiffi  /int ,  ttuUus  c'o- 
fi[lat ,  falvi  tamen  caaonicd  juflitiJi  il- 
larutn  Ecclefiatum ,  a  quikus  affumpti 
futrint .  Decernimus  ergo ,  ut  nutli  om- 
nino  bominum  lictat  jupradiciam  Eccle- 
fjam  temert  perturbare  ,  aut  ejus  pcffef- 
fionts  auferre ,  vtl  ablatas  rttinere ,  mi- 
tiuere ,  feu  quibuslibct  vexatiBKibus  fa- 
tigare ,  ftd  lUibata  or/inia  &  integta 
conferventur  torum ,  pro  quorum  gubtr- 
naticne  a:  fuflentatione  conctffa  Junt  , 
vfikus  emnimodis  profutura ,  Jalva  Stdis 
t4pc[}olice  au&oritatt  ,  (J^  Pifani  ^t- 
cbieplfccpi  juflitia  &  dsbita  reverentia , 
Si  qua  igitur  in  futurum  EccUfiafltia  , 
Secflarijve  perfena  ,  battc  nofire  confli- 
tutionis  paginam  ftitns ,  contra  er.nt  tt- 
eisrt  vttirt  tempt^zvsrit ,  fecundo  tertia- 
vt  crmmonita ,  nt/t  reatum  faum  congrua 
fatisfaffione  correxe/is  ,  potefiatis  ,  bono- 
rijqut  cartat  digHitate ,  rtamqut  fe  di- 
vino  judido  txiflcre  de  ptrpetrata  ini- 
quitatc  eognojcat ,  &  a  fairatiffimo  Ccr- 
fore  ac  Sanguine  Di  &  Domini  Re 
dcmptorii  nofiri  Jtfu  Chrtfli  aliena  fiit , 
ctqiic  in  tMtrtmo  tKamim  diflndt  ultio- 
ni  fubjactat .  Cuniiis  autcm  lidem  Loca 
fua  jura  ftrvaniibus  fit  pax  Demini 
Koflri  Jtfu  Cbrifii ,  quatenus  (5'  h\c  fru- 
ffum  henc  aBionii  percipiant  ,  &  apud 
difiriiium  Judictm  premia  cttrne  pacis 
invtniant.  %4mtn  ,   .^mtn  , 

Eg»  Ctlefitnus    Catboliit  Ecclcfie  E- 

fiflOfUt  fubjCTtpf}  ,  I 


R      P      7      A  518 

♦Jt  Ego  x4l''inus  yAlbanenfis  E^fto^ 
pus  luoicrtpfi , 

♦i»  Ego  0:favtanus  H^liienfis  &  Vtl- 
letrenfii    Eptfccpus    fublcnp^  . 

tj»  Egt  Jchannes  Prenefi>nus  Epifce- 
pU3    fubferip/i . 

4*  Ego  Pandulf.is  B.:filicae  Dufie- 
cim  .ApofioloyiiM  Presiiner  Cardinaiis 
Jubfcripft . 

»$♦  Ego  Pttrus  tiiulo  SanBc  Ctciiie 
Prisbtitr  Cardinalis  Jubfcripfi. 

i^  Ego  Johannes  titv.lo  SanBi  Cle- 
mertti.,    Tufcanus    Epifcopus   fubfcripfi . 

tjt  Ego  Johanmi  Ftlin  tifJo  SanRc 
Sufanne  Presbiter  C^i-.i<talis    fubfcripfi . 

<^  Ego  Romanus  titulo  SanHc  u4- 
tsafiaftt    Prtsbiter   Cardinalis    fubfcripfi  . 

♦Jf  Ego  Guido  Presbittr  Carditiaiis 
Sandc  Marie  Trans  Tibtrim  ,  titul» 
Caltxti  ^  fublcrip/i. 

i^  Ego  Jobannes  titulo  Sen&i  Stc~ 
pbani  in  Celio  Montc  Prcsbittr  Cardi- 
nalis  ftibfcripfi . 

♦Jt  £jo  Ctntius  tisulo  San&i  Latt- 
irensti  in  Lucina  Presbitcr  Cardinalit 
JubfcripCt . 

^  Ego  Soffttdut  titu'o  SanSie  Fra- 
Kcdis   Ptcsbistr  CardsHalic  fi»bfcripft . 

«$♦  Ego  Btroardus  Ssr,3i  Pttri  ai 
Vincv.la  P-esbittr  Curdinalii  titulo  San- 
8e  Eudoxie  fuiffcripfi  . 

>j»  Ego  Grati.tnus  SaniJomm  Cofmc  g^ 
Deniani  Diacenus   Catdinalts  ftthfcripfi  . 

♦Jt  Ego  Gitgorius  Sa.fSic  Marie  in 
FcrtiiU  Diaconus   Cardi/tjHs  fu'>fcripfi , 

♦$♦  Ego  Gregorius  Sandc  Maric  in 
,/SjAiro    Dia:otus    Cardiaalis    fubfcripfi . 

♦X-t  Ego  Grtgorius  SanSii  G-cgii  ai 
ViiHm  ./fu.etim  Diaconus  Cardinalis  fttb- 
fcripfi, 

»Jt  Ego  Lotarius  San&orum  Strgii  d* 
Bjuhi  Diaconus   Cardinalts  Jukfcripfi. 

jjt  E^e  Ncolaus  Sanffe  Mzrie  im 
Ccfrriiiin  Diacoms  Cardirtslis   fubfctipfi, 

i^  Ei>.o  B  bo  Sa>i^i  Ti9:odoti  Dia- 
eonut  Carditi&lit  jubjcripfi , 


5iP 


A  R  C  H  I  y  ]      P  1  S  Jl  N  1. 


510 


»Jt  Ego  Petfus  San^c  Maric  in  Vla- 
lata  Dacenut  Cardinalii  fubfcripfi  . 

♦J*  Ego  Ccncius  San&c  Lucie  in  Or- 
ehca   Diaconus  Cardinalii  fubfcripR 


San&i  N'>colai  in  Carcer§  Tulliano  Dia- 
ctnus  Catdsnalis  ,  Idus  NcvtmOris  ,  Inii- 
Bionc  Ditodecima ,  Incarnationis  Daminice 
^tno .  M^.XCllI.  Pontificatus  vcrb  Dan~ 


JDatut»  Latcrani   pcr  ntanum  Egidii ,  |     \  m   CcUftmi  Papt  Tcrtii ,  *Anno  Tertio . 

Praeceptum  Hubaldi  Archiepifcopi  Plfani  Confulibus 
de   Morrona.    Anno    iipy. 


IN  ttttni  Dei  nomine.  t4mtn.  Ego 
Hubaldus  Dei  gratia  Pifane  Ec- 
cleGc  Archiepifcopus  prccipio  tibi  Mon- 
tanino ,  ^  Carboni ,  &  GuilichtUo ,  & 
Fortflane  ,  Confulibus  de  Movrona ,  pro 
vobis ,  &  pro  ipfo  Confulatu ,  ii^  pro 
Comuni  totius  Caflri  dt  Merrona  ,  c^ 
emnibus  vobis ,  qui  iflis  dt  Pepulo  dt 
Morrens ,  fub  facramtnto ,  quod  mibi  de 
frtctptis  mtis  obfervandis  tcnemini ,  ut 
ab  hae  era  in  antea  nuHe  tcmport  vitt 
vtflrt  faciatis ,  vtl  aliquis  vtftrum  fa- 
stat  contra  bonorcm  Hubaldi  Pifani  sAr- 
tbitpifeopi ,  vtl  t/us  in  .Arcbitpifcopettt 
Juccefforem  vcl  fuccefforts  ,  neque  contra 
^rchicpifcopatum  vel  honorem  ,/^rchiepi- 
Jcopatus  fludiofe .  Ittm  pricipio  vohis 
Jub  todtm  facramtnto ,  ut  nulli  mto  Nun- 
tio  ,  vtl  mti  fuccefforis  ,  vtl  ,/frchitpifco- 
fatus  Pifani ,  efftndatis  vtl  offendi  cen- 
Jentiatis  in  ptrfona  vtl  in  havtrt  in 
Morrona  vtl  tjus  confinibus  flvc  diflri- 
ffu^  tote  ttmport  vitt  veftrt ,  i^  ut 
frtdiHe  ttmport  non  minuatis  fcitnter 
ntqut  minui  conftntiatis  in  ptrfona  vil 
in  havtrt  honortm  vtl  honorts  ,  tttqut 
foffrjfionfs  vel  jura  .Archiepifcopatws  fu 
frafcripti.  Et  fi  aliquo  ttmport  noveri- 
tis ,  qued  aliqua  ptrfona  vtlit  inminut- 
rt  sliqued  dt  prtdiSis ,  &  non  fottri- 
tis  diftornare ,  frtcipio  vehis ,  ut  quam- 
eitius  fettritis ,  fint  fraude  mihi ,  vil 
qui  tune  trit  .Arcbitpifcopus ,  vtl  certo 
tnto  Nuntio  nuntittis  .  Infuper  fub  fa- 
cramtnto  (uprafcripto  prtcipio  vobis  Cen- 
fulibus  fuprafcriptis  pro  Communi  dt  Mor- 
fona  ,    i^  euique  veftrum  dc  Popuh  i^ 


B 


D 


de  ttrra  dt  Morrona ,  (Z^  Villarum ,  (^ 
ejus  diftridu ,  ut  vos ,  vtl  altquis  vc~ 
ftrum  non   incidatis  vtl  incidtrt    faciatis 

ligna  dt  hojco  de  aq Cf  tjus  Cur- 

tt  dt  Montanine,  &  t/us  Curtt  dt 
San&aluct  &  tjus  Curtt ;  ntqut  intrt- 
tis  vos ,  vtl  altquis  vtftrum  pro  inci- 
dtndo  ligna  fludioft  aliqutm  bojcum  de 
Juprajcriptis  ^  ut  nibil  Juprajeripterunt 
fatiatis  fint  veluntatt  mta  vobis  nota 
parabola  mta ,  vtl  ptr  mtas  litttras , 
vtl  ecrtum  mcum  Nuntium.  Infuper  frt- 
cipio  vobis  fuprafcriptis  Cenfulibus ,  ut 
Jub  facramtnte  omnibus  aliis  dt  veftfo 
Populo  e^  dt  Ttrra  de  Mtrrona  prtcs- 
piatis  ,  ut  fuprafcripta  prccepta  obfer- 
vent ,  &  ea  precepta  eis  d^  partt  mta  ^ 
&  fro  mt  faciatis . 

C4&um  Pifis  in  balatorio  di8i  xAt- 
chitpifcopatus  ,  prefentibus  Domno  Tedi- 
cio  Pifanorum  Pottfiatc  ,  &  Bulfo  Ju- 
vif-dodo,  ty  Ugont  Sigtrii ,  c^  Bota- 
curfo  quondam  Lambtrti  majotis ,  &" 
Helditbo  Victcemitt ,  ^  HenrUo  Mal- 
pilii  ,  t^  Ormannino  filio  Ugonis  ds 
Btlla,  mt  quoqut  Uguicione  Judice  & 
Netario  prefente. 

u4nno  Dominict  Incarnationis  MUlefime 
Ccntefimo  Nonageflmo  Nono ,  Inditiione 
Stcunda ,  Sextodecimo  KaUr.das  ^Aprilis , 

Ege  Uguicio  quondam  Udtbrandini  de 
Curia  Gualandingorum  filius ,  Domnt 
Henriei  Romanorum  Imptratoris  Judcx 
ordinarius  atqut  Notarius ,  prtdiBis  em- 
nibus  inttrfui,  &  ideo  ad  mtmoriant 
futwi  ttmpotis  habtndam  Jeripft ,  fi*- 
r/iavi ,  atqut  eomfltvi , 


H  I  S  T  O  R  I  A 

BELLr  FOROJULIENSIS. 

NUNC  PRIMUM  EDITA, 
CONSCRIPTA 

A  JOHANNE   NOTARIO 
QUONDAM  AYLINI DE  MANIACO, 

AUCTORE     SYNCHRONO, 

Ab  Anno  Ck.  MCCCLXVI.  ufque  ad   MCCCLXXXVIII. 


A  -^  ,-,■  /~f ' , 


w 


-^isHag^wuaaHBWiBBatgi 


IN    HISTORIAM 

FOROJULIENSEM 

JOHANNIS  AYLINI  DE  MANIACO 
PRAEFATIO 

LUDOVICI     ANTONII 

MURATORII. 

Am  dedi  in  poftremo  Tomo  Rerum  haUcarum 
fiagmenta  cjuaedam  Hiftorije  F®rojulien(is  Au- 
ftore  Juliano  Canonico  Civsdatenft  ab  Anna 
MCGLIf.  ufque  ad  Annum  MGLCXV.  Alia 
nunc  addere  mihi  licet,  non  contemnenda  fa- 
ne,  ab  Anno  MCCCLXVI.  ufque  ad  Annum 
MGGCLXXXVin.  Auaore  Johanne  Nofarit 
quondam  y^flini  de  Maniaco .  £t  quidem  pro- 
fiteri  antea  juvat ,  me  omnia  haec  debere  di- 
i  gionae  atque  bcuevolentiae  ergs  me  fingulari  praeclariffimi  viri 
Francifci  Bsrettae  Comitis  ac  Patricii  Utinenfis,  in  quo  non  facile 
decernas,  Humanitafne,  an  Patriae  ac  Literarum  amor,  ftudiumqae 
praefertim  anciquse  ac  barbaricae  Eruditionis  plu<:  emineat.  Fragmen- 
tum  Hiftoricum  Aylini  jandiu  memoraverat  Voffius  in  Lih.  de  Hi- 
ftoric.  Lat.  uti  &  Du-Cargius  in  Indice  Auftor.  Glofs.  Latini .  Me- 
moraverant  ctiani  Au6tores  Ephemeridum  Italic.  Literar.  Tomo  iX, 
artic.  5.  NuUi  labori  pepercit  indefeffus  Comes  Bsretta,  ot  hocce 
fragmentum  fibi  conquireret.  Gerainum  illius  exemplum  obtuierunt 
generofi  viri  Nicolaus  5r  Fabius  Comites  dominantes  Cafteilo  Mania- 
ei,  qui  generis  Nobilitatem  Erudirionis  antiquae  culiura  exoraant. 
Sed  utrumque  lacunis  &  mendis  fcatere  deprehenfum  fuit.  Satis  jam 
•onftabat,  apud  QL  V.   Juftura  FocuDinium  Archiepifcopum  Ancyra- 

BURl 


5i8. 

nam  ejufmodl  Fragmentum  non  adfervari  tantur»,  kd  rigidifTirao  car- 
ceri  commendatutn  fuiffa,  ita  ut  nulla  fpas  lucis  fuperefle»:.  At  eo  c 
vivis  fublato,  ope  do£li(iimi  viri  Joiephi  Liruti  ab  humaniffimo  Fon- 
taninii  Napote  ac  Herede  illud  Beretta  impetravit .  Exaratum  auretn 
erat  manu  Camilli  Maninii  Utinenfis,  cui  pater  fuit  Bernardinus  Ma- 
ninius,  Do61or  &  Eques,  olim  Sabellici  d.fcipulus .  Atque  hoc  tan- 
tummodo  Aylianae  Hiltoriae  fragmentum  notum  antea  erat.  Verutn 
minime  quiefcente  diiigentia  praelaudati  Comitis  Beretiae ,  alceruoi 
tandem  Fragmentum  emerfit,  hucufque  latens  inter  papyros  Canonici 
i^quilejenfis  Eflorei,  viri  ob  corgeltos  MStos  Codices,  atque  cb  An- 
tiquitatis  ftudium  apud  fuos  commendati .  Antonii  Bcllonii  celebris 
Antiquiratum  Forojulienfum  veratoris  fcriptum  hoc  erat .  Integrum 
fane  Aylini  foetum  neque  propterea  habemus,  quum  iilius  duntaxat 
principmm  &  finera  gemina  haec  Fragmenra  comple£lantur.  Dicere 
«amen  liceat,  Jevis  momenti  fuiffe,  quae  intern  edia  excitlerunt,  uti 
ex  aliis  Hiftoriis  rite  deduci  poteft.  Reliquum  proinde  eli,  ut  Foro- 
julienfi  Provinciae,  cujus  H  ftoria  haRenus  perquam  jejuna  vifa  fuit, 
ob  novam  hanc  Ayhni  acceffionem  graiulemur. 

Scd  quis  hic  Scriptor?  percontetur  aliquis.  Id  unum  novimus 
ifsonente  fupralaudato  Comite  Fabio,  rerum  fuarum  peritifTimo ,  Ay- 
linorum  Familiam  Seculo  XIV.  floruHTe  in  nobili  Caflello  Maniaci , 
£to,  ut  creditur,  in  finibus  antiquae  Celinae  a  Plinio  memoratae,  ac 
jandiu  excifae.  Ibi  Notarium  agebat  Aylinus  fenior  proavus  Johannis 
Hifiorici  circiter  Annum  Chrifti  1277.  ^^  *^°  natus  Anronius  iti- 
dem  Notarius,  qui  Aylinum  juniorem,  pariter  Notarium,  &  Johannis 
nofiri  patrem ,  genuit.  Notariae  quoque  Arti  operam  dedit  Johannes 
Hiltoricus.  Reperitur  etiam  Johannes  Canonicus  Utinenfis,  junioris 
Antonii  Filius ,  atque  ipfius  Hiftorici  Nepos  circiter  Annum  I447. 
Haec  omnia  ex  antiquis  Maniaci  tabulis  depromta  fuere.  Quo  tem- 
pore  vitam  egerit,  refque  Fori  Julii  literis  confignarit  Johannes  no- 
fter,  Hiftoria  ipfa  fatis  prodit.  Ceterum  fi  quis  delicatulus  exfurgens, 
dum  in  humilem ,  immo  plebejum  Chronographi  hujus  ftiium  incur- 
rit,  nafum  corruget,  hoc  fibi  refponfum  habeat.  Si  praefto  tibi  ell 
quifpiam  coaevus  rerum  iffarum  Scriptor,  in  quo  Charites  &  elegan- 
tia  Latini  Sermonis  abundent:  au6lor  tibi  fum,  ut  negle^o,  immo 
exfibilato  Johanne  Aylini,  ad  cincinnatum  illum  legendum  accedas, 
Verum,  ubi  defit,  quid  Aylinum  faftidis,  pedeftri  qu-dem,  fed  veraci 
fermor>e  ea  narrantem,  quae  fruftra  ab  aliis  expe8e<.?  Quod  praeci- 
pue  Hiltoriam  conftituit,  rerum   geftarutn   veritas   eft.   Hanc   tibi  in 

rudi 


fu^i  candore  fuae  diflionis  exhibet  Aylinu?.  Ei  gratias  debes ,  quod 
iiu  tibi  unus  fcnpfii  atque  fervavit .  Si  vero  Hiltoricum  fimul  ele- 
gintem  cptas ,  Salluflium,  Livium,  Vellejum,  atque  horum  fimiles 
pete.  At  Forojuiienfia  Seculi  XIV.  minime  ex  eorum  Libris  exfcul- 
pes.  Denique  pofl  Opufculum  iftud  fuccedent  Afla  quaedam  publica  a 
faepe  Jaudato  Comite  B.'reita  in  ufum  fuum  olim  congefta  .  Quana 
&  ifta  pertincant  ad  ejufdem  temporis  Hiftoriam,  Eruditos  Viros,  St 
Foiojulienfes  poiidiinum,  haec  etiam  lubencer  excepturos  confido. 


Tom.  IX.  L  1  HISTO* 


53' 


53* 


^■iM ia85r^3i!aaafcjfet<Kfc«»»mLuawJwafuwtJw 


HISTORIA 

BELLI   FOROJULIENSIS. 


N  gucrris  ortis  fub 

Domino     Patriar- 

cha   Lodoico  del- 

la     Turre     multi 

Nobiles  de  Patria 

Aquilejenfis      Ec- 

clefiae  fubmiffi  e- 

rant   Ducibus  Au- 

ftriae  etiam   contra  ipfam   Aquilejen- 

fem   Ecclefiam ,    ejufque    fideles    refi- 

ftentes,  &  guerram  facientes.   In  qua 

quidem  guerra   rebelles   erant    Domi- 

ni    de    Spegnimbergo    cum    omnibus 

eorum   locis ,  &.  cum  Turri   fita  pro- 

pe   Terram   Portus   Naonis,  Dominus 

Andreas    de     Pulcinico     Plebanus    de 

ScrafToIdo  ,   Dominuj   Facina  de  Pcr- 

tiftagno  ,   Dominus  Johannes  de  Vu- 

rurfpergo  .   Hi  tenebantur  de  fidelita- 

te  Aquilejenfis    Ecclefiae.    Terra    A- 

venzoni  ,   &   Nobiles  de   Ragonea    e- 

rant  fideles  diftorum  Dominorum  Du- 

cum    Auftriae  .    Dominus    ver6    Dux 

Auftriae,  nomine   Rodulphus  gravem 

animum     habebat     conrra    Dominum 

Francifcum  de  Carraria,   eum   inten- 

dens  de  dominio   Paduae  ejicere.    Et 

eo  modo  potentiflimus  &  Magn'ficus 

Dominus  Barnabos  Vicecomes  ,  Sc  Do- 

minus    Mediolani  ,    mirabiliter    ani- 

mum  graviflimum  habebat  ad  deftru- 

ftionem    difti    Domini    Francifci    de 

Carrara    Domini    Paduae  ;    ita    quod 

ipfe    Dorainus    Rodulphus    Dux    Au- 

ftriae   ivit   Mediolanum  ,   traclaturus 


cum  ipfo  Domino  Barnabove  tam 
finalem  deftruftionem  difti  Domini 
Francifci  ,  qukm  hujus  Patriae  Fo- 
rijulii ,  quia  Dominus  Lodoicus  del- 
la  Turre  erat  Patriarcha,  &  contra- 
rius  difti  Domini  Barnabovis .  Et 
Dominus  Francifcus  confoederationem 
fecit  cum  ipfo  Domino  Patriarcha  . 
In  ipfo  traftatu  placuit  Deo  ,  &  e- 
B  jus  Beatiflimae  Virgini  Mariae ,  ut 
pravi  &  impii  infideles  ipfius  Aqui- 
lejenfis  Ecclefiae  corrigerentur .  Quia 
idem  Dominus  Dux  Rodulphus  in 
Mediolano  mortis  tranfitum  confum- 
raavit,  &  fic  ejus  traftatus  nocere 
non  potuit  huic  beatiflimae  Patriae . 
Tamen  Dominus  Francifcus  de  Car- 
raria  mifit  fuas  gentes  in  Foro  Julii 
C  Domino  Patriarchae  Aquilejenfi .  Et 
obfedit  Spegnimbergum ,  ibique  fte- 
tit  per  plures  dies  ante  Terram  .  Et 
haec  fuerunt  in  MCGCLXVI.  In  vi- 
giliis  Santli  Michaelis  fuit  infulta- 
tio  guerrac  ipfius. 

Ec  non  poft  longum  tempus  inde 
Dominus  Lodoicus  Patriarcha  mor- 
tis  tranfitum  confummavit.  Et  no- 
D  bilis  &  egregius  Francifcus  de  Sa- 
vorgnano  Miies ,  fa£tus  fuit  Viccdo- 
minus  Aquilejenfis  Ecdefiae.  Et  pro- 
ceflit  bellicofe  ad  guerram  contra 
praedi6tos  infideles  ,  &  alios  fubdi- 
tos  Donninorum  Ducum  Auftriae.  Ec 
per  gentes  Aquilejenfis  Ecclefiae,  & 
Dcmini  Paduae,  multae  affliftiones 
L  1  1  &  dam- 


5n  H      1      S      T 

&  darr.na  data  fuerunc  gentibus  ipfo- 
rum  Dominorum  Ducum  Auftriae  . 
Et  illo  Anno  receperunt  Civiraten- 
fes  Dominis  de  Spelimbergo  Zjco- 
lam  ,  &  Domino  Johanni  de  Villal- 
ta  Vurufpergum  ,  quae  Caftra  illico 
deruperunt  .  Ec  dum  feptemcentum 
lapceae  intrarent  Patriam  cum  po- 
tenti  Milite  Domino  Wslterpertoldo 
ide  Spegnimbergo ,  ad  deflru£tionem 
hujus  Patriae,  per  diftas  gentes  Ec- 
clefiae  Aquilejenfis  confliftae  fuerunt 
omnes  lub  Faganea ,  &  vix  ,  quod 
ipfe  Dominus  de  Spcgnimbergo  cum 
aliquibus  fugam  cepit  in  Spegnim- 
bergo  ,  &  alias  graviffimas  affl  £lio- 
nes  habuerunc  .  Tamen  gratia  Jefu 
Chrifti,  &  ejus  Virginis  Mariae,  ipfi 
de  Spegnimbergo  perdiderun''  Caftrum 
Trufli ,  &  Caltrum  Zaculae  ,  quod 
ad  rerram  dej(£tum  fuic  per  Civita 
tenfes  ,  &  ipfi  tunc  fc  reddiderunt 
Aquilejenfi  Ecclefiae.  Dominus  Jo- 
hannes  dc  Villalta  perdidit  Caftrum 
Vurufpergi,  &  per  Civitatenfes  fuit 
defl:ru£lum  &  deruptum.  IUi  de  Straf- 
foldo,  &  Dominus  Facina  ,  fe  dede- 
runc  Aquilejenfi  Ecclefiac .  Illi  dc 
Avcnzono  fubjugati  fuerunt,  dedu£li 
ad  ultima ,  nihil  habentcs  vefcere , 
propter  quod  fe  d)£tae  Aquilejenfi 
Ecckfiae  dederunt  .  Et  Terra  Portus 
Naonis  ad  ultima  fuerat  redu£ta,  & 
nifi  fuiffet  adventus  Domini  Mar- 
quardi  Patriarchae,  qui  venit  in  M- 
CCCLXVI.  in  vigiliis  Nativitatis, 
fi  per  folum  menfem  fietiffet,  fe  A- 
quilejenfi  Ecclefiae  dediffent  .  In  cu- 
jus  adventu  tra£iaCa  fuit  pax  per  Do- 
minum  Nichilum  de  Maniaco  inter 
praedicios  de  Porfu  Naonc  ,  &  di- 
£tum  Oominum  Patriarcham  Aqui- 
lejenfem .  Ec  iflo  modo  corre£li  fue- 
runt  jfli  rebelles ,  &  fub  iplb  Do- 
inino  Patriarcha  omnes  de  concrata 
!■  fideliute  permanferunt . 


A 


B 


D 


0       R       1       A  5H 

In  nomine  Patris  &  Filii  &  Spi- 
ritus  San£ti ,  amen .  Anno  k  Nati- 
vitate  Domini  roflri  Jefu  Chrifli 
MCCCLXXXr.  Indiaionc  IV.  die 
Jovis  III.  menfis  Januarii,  horS  quar- 
fd  no£lis,  exfpiravit  Revercndiflimus 
in  Chrif^o  Pater  &  Dominus ,  pius 
Dominus  Marquardus,  fan£lae  Aqui» 
lejenfis  Ecdefiae  digniilimus  Patriar- 
cha  ,  bonus  rt£lor  Patriae  Forijulii. 
Et  dic  Lunae  fequenti  VIII.  Janua- 
rii  duftus  fuit,  &  fepulfus  in  Aqui- 
leja .  Qui  omnibus  nobilibus,  pau- 
peribus,  viduis  ,  orfanis,  &  pupillis 
fempcr  fuit  benignus ,  pius  ,  miferi- 
cors .  Fuit  natione  Teutonicus  Ba- 
varus  de  Aufpurg,  Epifcopus  fanf^ae 
ac  beariffimse  Virginis  Mariae  de 
Aufpurg,  poflmodum  vocatus  ad  Pa- 
triarthatum  Aquilejenfem .  Ad  qnera 
nobilis  &  circumfpt£lus  Dorrinus  Ni- 
chil  dc  Maniaco  miffus  fuit  per  to- 
tam  Patriam  ,  ut  inflarct  ei ,  quod 
PatriarthaCum  debertt  a:ceptare,  qma 
rccufabat  cum  velle  acceptare  pro- 
pter  magnas  guerras  &  fcandala,  quae 
eranc  in  Pjtria  cum  Dominis  Duci- 
bus  Aufiriae  ■  cujus  anima  fc-mper 
requiefcat  in  pare ,  amen .  Pofl  ver6 
di£li  Rcverendiffimi  Domini  Mar- 
quardi  dign.flimi  Patriarchae  Aqui- 
lej.'nfis  obitum  ,  Reverendiffimus  in 
Chriflo  Pater  &  Dominus  ,  Domi- 
nus  Philippus  de  Alenconio ,  mife- 
ratione  di/ina  Epifcopus  Sabinenfis', 
fan£Iae  Romanae  Ecclefiae  Cardina- 
lis ,  in  Pafriarcham  Aquilcjenfem  in 
Commenda  per  fan£Iiffimum  in  Chri- 
lio  Patrem  &  Dorr.inum  ,  Dominura 
Urbanum  Papam  miffus  &  acceota- 
tus  fuit,  &  receptus  per  Civitaten- 
fes ,  &  aiios  quamplures  de  Patria , 
cum  quibus  erant  Domini  de  Spe- 
gnimbergo,  dc  Sacilo,  de  Canipa , 
dc  Aviano  ,  de  Pulcinico,  de  Mi- 
duna ,   ae  Tulmetio ,  &   cum    patte 

Cir- 


535  BELLl  FOR 

Carneae,  fed  non  omnes  unanimes, 
&  illi  de  Cadubrio,  quia  Dominus 
Philipponus  de  Turre  erat  Capita- 
neus  ibi,  illi  de  Glemona  ,  de  Val- 
vafono,  Donr.inus  Ambrofius  Epifco- 
pus  Concordienfs,  de  Cucanea,  de 
Sanfto  Daniele,  &  multi  alii  .  Ter- 
ra  vcr6  Utini  iplum  Dominum  Phi- 
lippum  Cardinqlem  in  Commenda 
acceptare  recufavit .  Propterea  prae- 
d  ftus  Cardinalis  literas  mifit  per 
totam  Patriam.  Ef  fecerunf  corum 
coUoquium  in  Civitate  Auftriae  ,  u- 
bi  praedifti  onines,  videliccf  Civi- 
tas  Auflriac  cum  fuis  adhaercntibus 
ipfum  habere  decreverunt  in  eorum 
Dominum  &  Paftorem  .  Utmenles 
ver6  cum  eorum  ctiam  fequacibus  , 
eum  in  Coromendam  habere  recuia- 
vcrunf,  cum  quibus  &  nos  de  Mi- 
niaco.  Videlicct  ad  principium  nal 
fus  fuic  per  cjus  fratres  &  confones 
praediftus  Dominus  Nichil  de  Ma 
niaco  U:inum  ,  qui  ibi  intravit,  & 
promifit  cum  Udnerifibus  eum  nolle 
habere  in  Rtftorem  ac  Doroinum  , 
rifi  effet  creatus  verus  Dominus ,  ik 
Patriarcha,  vel  quod  pileum  Cardi- 
nalatus  abjiceref,  &  per  confequens 
per  fucura  tempora  famquam  Patriar 
cha  verus  in  Patria  poffef  habitare  • 
&  fic  libertas  Patriae  totalirer  foret 
perdita  •  diccntes  :  melius  tft ,  quod 
Patria  deflruatur ,  quam  Libevtas  amit- 
tatur, 

Et  hoc  modo  in  quacumque  Ci- 
vitate,  Caftro,  &  ViUa  partes  ma- 
gnae  orfae  funf  de  fratre  ad  fratrem , 
de  conforfe  ad  conforfem ,  de  patre 
cum  filio,  &  non  foliim  inter  ho- 
mincs,  vetiim  etiam  inter  muiieres 
tam  civiles,  qu^m  rurales,  tam  par- 
vss  ,  qu^m  m..jores.  Nec  erat  Civi- 
tzs ,  Caftium,  Villa  aliqua  .  in  qua 
non  cffef  pars  ,  ut  di£\um  efl,  inter 
ipfos.   Et   fuper   kis    per  Utinenfcs,  l 


OJULIENSIS,  5^5 

A  &  eorum  partem  miffi  fuerunf  ara- 
bafciafores  facpius  ad  fummum  Pon- 
tificcm,  uf  vcrum  Dominum  Patriar- 
cham  deberet  mittcre  in  Patria,  mo- 
re  antiquitus  obfervato  •  vel  quod 
ifle  Dominus  Gardinalis  cjiceret  Cap- 
pellum  Cardinalatus  .  Et  Dominus 
Papa  fcripfif  in  confra,  ut  eum  de- 
berent    acceptare ,    &   quod    intifula- 

B  tus  erat  in  fuo  figillo  iflo  modo  : 
PHTLIPPVS  DE  ALENCONIO  E- 
P«Ao/>VSSABINENSISS.R.E.  CAR. 
Dinalis  PAT^/aycHA  AQJulLt/tnfi} . 
De  hoc  di£ti  Utinenfes,  &  ejus  pars, 
non  fuerunt  contenti;  &  faepius  mi- 
ferunt  ad  Dominum  Ludovicum  Re- 
gem  Hungarorum  ,  recipientes  pro 
eorum  Capitaneis  quam.plures  de  fi- 
ddibus  d:6ti  Domini  Regis.  Et  fic 
finaliter  orta  fuit  lis  &  difcordia  in- 
ter  ipfos  Civitatenfes  &  Utinenfes , 
&  eorum  complices.  Tunc  mortuo 
Dcmino  Rfge  Utinenfes  traftaverunt 
ligam  habere  cum  Ducali  Dominio 
Vcnetorum ,  &  cum  Dcmino  Anto- 
nio  de  la  Scsla  ,  Dcmino  Veronae. 
Qua  liga  faftS,  tunc  Ucinenfes  fcn- 
tire  voluerunt  ab  omn^bus  de  con- 
trata  ,  qui  cum  eis  vcllenf  cffe  ,  pro 
manutenendo  libertatem  Pjfriae ;  & 
quod  ifie  Cardinalis  non  forct  rcce- 
p;us  in  Commendam  ,  nifi  ejiceret 
Cappellum,  vel  quod  alter  verus  Pa- 
triarcha  detur  Aquilejenfi  Ecclefiae, 
ut  Ijbertas  non  amitreretur  .  Cum 
quibus    Urinenfibus    illi    de   Sacillo , 

^  de  Canipa  ,  de  Aviano  ,  de  Corde- 
vato  ,  dc  Spegnimbergo ,  de  Valva- 
fono,  de  Sanclo  Daniele,  fe  volven- 
tes  promiferunt  contra  ipfum  Domi- 
num  Cardinalem  cum  Utinenfibus. 
Qui  Cardinalis  continue  moram  tra- 
hebaf  in  Civitate  Auftria.  Tunc  li- 
tes  &  difcordjae  oriri  coeperunt  in 
confrafa.  Et  Ducale  dominiura  Ve- 
netiarum  incoepic  fcribere  gentes,  & 

mit- 


D 


537  H      I      S      T 

mittere  unum  de  Vcnetiis  probatif- 
fimum  ,  dcputatum  ad  regimcn  Ter- 
rae  Ufini ,  &  eorum  partis,  &  guer- 
rae.  Et  Dominus  Veronae  unum  mi 
lit ,  qui  pro  eo  gentes  faciebat ,  & 
fcribebat  .  Civitatenfes  ver6  ligam 
&  unionem  fecerunt  cum  Domino 
Francilco  de  Carraria.  Domino  Pa- 
duae,  Tarvifii ,  &c.  Et  ipfe  Domi- 
rus  Paduae  ligam  fecit  cum  Domi- 
ro  Comite  Virturum  ,  Domino  Me- 
diolani  contra  iplum  Dominum  Ve- 
ronae,  &  ad  ejus  deftruftionem  .  Et 
in  contrata  Fon  Julii  Utinenfes  cum 
eorum  gentibus  iverunt  ante  Glemo 
nam  cum  exercitu,  &  Terram  de- 
pugnantes,  domos  comburentes,  vi- 
tcs  detruncantes ,  &  finaliter  deflruen- 
tes  ,  fe  parti  Utinenfium  dederunt 
GJemonenfes  .  Et  fic  proceffum  fuit 
contra  Tulmefinos ,  qui  fe  parti  de- 
derunt ,  quia  in  Terra  multi  erant 
amantes  partcm  Utinenfium.  Et  fic 
tota  Carnea  laetanter  fe  cum  parte 
Utinenfium  pofuerunt. 

Dominus  autem  Philipponus  de  la 
Turre  uno  die,  dum  Caftrum  Piebis 
exiviflet  ,  volens  ire  ad  alium  lo- 
r.iim,  captus  fuit,  &  praefentatus  U- 
tinenfibus ,  propter  quod  Loca  dare 
eum  oportuit  Utinenfibus  .  Et  ifio 
tnodo  gucrra  infultavit  graviflima  in- 
tcr  ipfos  Civitatenfes ,  &  eorum  par- 
Ttm  ex  una  ,  &  inter  Utinenfes  ,  & 
corum  complices  cx  altera  •  ita  quod 
Utinenfes  multoties  ibant  cum  co- 
rum  campo,  &  gentibus  Cividatum 
Auftriae,  eos  fortiflime  deflruentes. 
Et  fic  iTiagna  fcandala ,  &  interem- 
tiones  hominum  ,  incendia  domorum  , 
captiones  hominum  ortae  fuerunt,  & 
fubfequuta  alia  graviflima,  quae  om- 
nia  pofle  narrare  ,  longum  quidem 
effet.  £t  veri  Utinenfes  faepiffime 
Civitatcnfes  cum  eorum  potentia  fu- 
perafTent  ;    fed    dur^  procedcbat  pro 


B 


D 


E 


0      R      I      A  5j8 

poflc  eorum  &  aliorum  de  contrata 
defiruftio,  ut  bene  poterant,  &  po- 
tuerunt  faepius  .  Civitatenfes  femper 
cum  blandimentis,  &  variis  volun- 
tatibus,  &  verbis  blandis,  quum  vi- 
debant  fe  fuperari  ,  mittebant  ad  U- 
tinenfes  eorum  Ambafciatores  ,  di- 
cerido  unum,  &  aliud ,  quum  vide- 
bant  fibi  ttmpus  faciendo,  &  dc  in- 
latis  pro  poffe  vindicando.  Et  dura 
Dominus  Rizzardus  de  Valvafono  po- 
fitus  effet  Capitaneus  in  Terra  Por- 
tus  Gruarii,  abjeao  nobili  Domino 
Albertino  de  Spegnimbergo,  qui  ibi 
fuerat  Capitaneus  per  diftum  Domi- 
num  Philippum  de  Alenconio  ,  Do- 
minus  Francifcus  de  Carraria  often- 
dens  fc  huic  liti  velle  interponere , 
traftatum  fuit  inter  Utinenfes  ,  & 
ipfum  Cardinalem  ,  &  Civitatenfes  , 
quod  partes  fe  in  eum  compromife- 
runt.  Et  fentenfiavit ,  quod  fub  poe- 
na  decem  millium  Ducatorum  quili- 
bet  obedientism  faceret  ipfi  Domino 
Cardinali  inter  fpatium  dierum  fex> 
Si  daret  omnia  lora  &  fortilitia  ipfi 
Dcmino  Cardinali  .  Et  occulte  ipie 
Cardinalis  promifit,  fe  daturum  ipfi 
Domino  Paduae  ,  Sacillum  ,  Porfura 
Gruarium  ,  Monremfalconem  ,  Srlu- 
fam ,  &  certa  alia  fortilitia .  Et  fa- 
6ta  efl  illico  eidem  obedientia  tara 
per  Urinenfes,  qu^m  per  omnes  eo- 
rum  coiligatos  ,  &  per  ros  de  Ma- 
riaco,  cum  verbo  &  confenfu  di£to- 
rum  de  Utino.  Tunc  ipfe  Dominus 
Paduae  pofuit  Utini  paenes  ipfuru 
Cardinalem  ,  Michaelem  de  Rebatta 
fuura  familiarem  in  Marefcallum  , 
qaemdam  Fratrem  de  Padua  in  Vi- 
carium  ,  &  omnes  OfSciales  ad  fui 
beneplacitum ,  &  in  Utino  retinen- 
do  fuos  familiares ,  &  Cavalarios  ta- 
litcr  ,  quod  in  Utino  multi  crant 
ei  inftantes.  Et  finaliter  Utinenfes, 
qui  videbant ,  libertatem  Fatriae  fo- 

re 


53P  BELLl   FOR 

re  quafi  in  totum  amtniffam,  nolen- 
tes  ultcrius  tolerare ,  difcordiam  ha- 
bere  coeperunt  cum  ipfo  Cardinali  , 
non  videntes  ipfum  Dominum ,  fed 
potius  Dominum    Paduae. 

Tunc  iterum  cum  eorum  fequaci- 
bus  eft  liga  ftfla.  Ad  guerram  fc 
pofuerunt ,  &  Nos  de  Maniaco  cum 
eis.  Propter  quod  ipfe  Dominus  Pa- 
duae  fuum  habuit  fraftatum  cum  Do- 
mino  Rizzardo  de  Valvafono,  &  Do- 
minus  Cardinalis  fugam  de  nofte  de 
derat,  &  ivcraC  Paduam  .  Et  dum 
ipfi  de  Utino  dubitarent  de  Domi- 
ro  Rizzardo  ,  quod  ,  ut  fccit ,  non 
ftaret  conftans  parti,  in  uno  die  Pro- 
vifor  Venctiarum  equitavit  cum  Do- 
mino  Doimo  de  Caftello  ,  &  aliis 
Kobilibus  ad  Tcrram  Portus  Grua- 
rii.  Et  vocari  feccrunt  ipfum  Domi- 
num  Rizzardum  ,  ut  ad  eos  veniret. 
Qui  quum  vcniffet,  ei  requifiverunt 
Caftrum  Portus  Gruarii  .  Tunc  di 
xit :  yos ,  Domini ,  benc  veneritit .  Nott 
elifpliceat  vobis .  De  matte  vobts  refpon- 
fum  dabo,  Et  reverfus  in  Caftrum, 
fubit6  nequam  ille  equitavit  in  la 
Motta ,  quae  erat  tunc  Domini  Pa- 
duac.  Et  Johannes  de  Barbiano  Ca 
pitaneus  magnae  gcntis  peditum  & 
equitum  tunc  venit  in  Portu  Grua- 
rio  tam  tacite,  quod  ifti  exfpcftan- 
tes  rcfponfum  vix  fugam  capere  po- 
tuerunt,  nec  Cives  Terrae  nihil  fen- 
ferunt  .  Et  Terram  ipfam  fic  prodi- 
torie  rcceperunt.  Cum  quibus  genti- 
bus  idcm  Dominus  Cardinalis  erat . 
Veneruntquc  diftae  gentes  cum  ma- 
gno  furorc  contra  Patriam  cum  ma- 
gnis  bombardis  ,  &  pluribus  divcrfis 
artificialibus  .  Qui  inde  redeuntci , 
venicntes  Sanftum  Virum,  ibi  Ca- 
ftrum  infultantcs  una  die  ipfum  de- 
vicerunt;  &  fe  parti  dcderunt  ini- 
quae,  non  obfiftentibus  gentibus,  vi- 
delicet  Lanceis  L>,  ^uac  ibi  per  U- 


OJULIENSIS.  540 

A  tinenfes  in  eorum  occurfum  miflTae 
fuerant,  &  quas  illico  abunde  cxpu- 
lerunt ,  &  venerunt  Ufinum.  Exin- 
de  recedentes  di6lae  gentes  ,  pofitis 
ibi  corum  Capitaneo  &  Officialibus 
aliis  ,  venientes  ante  Terram  Spe- 
gnimbergi  cum  eorum  infinicis  gen- 
tibus  peditum  &  equifura  ,  curribus, 
bombardis  ,    lapidibus  ,    viftualibus  » 

B  &  aliis  neceffariis.  Qui  de  Spegnim- 
bergo  illico  le  parti  dederunt  fine 
mora  ,  ob  tinriorem  indufti,  &  ex- 
territi  ,  non  tollerantes  i£ium  folam 
lapidis,  nec  traftum  unius  baleftrae. 
Sed  priufquam  ad  Terram  applicuif- 
fent ,  concordium  cum  ipfis  habue- 
runt  fatis  verecundum  .  In  qua  Ter- 
ra  erant  ultra  LXX.  Lanceae  partis 
Utinenfis,  &  pedites  in  fufEcienti  nu- 
mero  pro  eorum  defennone .  Et  his 
ron  obftanribus  ,  fe  ,  ut  di£lum  eft  , 
ftalim  reddiderunt  ad/erfae  parti  U- 
tinenfium .  Ad  quod  concordium  fuit 
nobilis  Dominus  Nicolaus  de  Fanna, 
pro  quo  miferant;  oftendens  noUe  fe 
impedire  de  praedicla  guerra,  fortifi- 
cando  Roccam  Mizzae,  &  foveas  cum 

O  bertoneflis  faciendo  ,  &  tofam  Vil- 
lam  Fannae  fortificando,  lic^t  fina- 
liter  fota  fuerit  deftrufta ,  Et  cxclu- 
fis  ipfis  gentibus  de  parre  Utincnfi 
in  Tcrra  Spilimbergi,  pro  eorum  dc- 
fcnfione  miffis,  nobilis  Dominus  Ni- 
colaus  de  Spegnimbergo ,  qui  mul- 
tum  dilcftus  ,  amafus ,  &  honorafus 
fuerat  per  Utinenfcs  ,  &  corum  par- 

E  tem  ,  &  quafi  caput  illius  partis  , 
quum  reverfus  fuit  Utinum  ,  quia 
concordio  fafto  cum  ipfis  genfibus , 
8c  ipfis  de  Spcgnimbergo  ,  reverfus 
eft  Utinum  ,  &  ibi  moram  affidue 
trahcbat,  quum  infroivit  Terram  U- 
tini,  in  furore  Populi  interfe£ius  fuit, 
&  duftus  fuit  fuper  Plateam  Utini , 
&  ibi  ftctit  quafi  per  totam  diem. 

Tunc 


541  H      1      S      T 

Tunc  gentes  praedi£lae  Domini 
Paduae ,  cum  quibus  crat  Dominus 
Philippus  de  Alenconio  Cardinalis  , 
continu6  videntes  fe  habere  citra  Tul 
mentum  ,  ut  diftum  eft ,  omnia  for- 
tilitia  &  loca ,  praeterquam  Caftrum 
nobile  Montis  Zaudinii  ,  antiquirus 
fic  nominarum  ,  hodie  ver6  nomina- 
tur  Maniacum  &  Sacillum  ;  verurn 
quia  di£lae  gentes  Sacillo  non  of- 
fendebant,  fed  bene  agebant  cum  no- 
bis  de  Maniaco  ,  putantes ,  nos  de 
Maniaco  ftatim  reddi  debere  parti  co- 
rum  ,  Tulmentum  tranfiverunt  .  Et 
iverunt  fubit6  ante  Caftrum  Savor- 
gnani ,  ipfumcjue  ftatim  habuerunt 
ron  pocenter,  fed  frauiulenter ,  quia 
Caftrum  fubit6  ob  timcrem  ruttico- 
rum  ,  qui  in  multitudine  magna  in 
eo  intraverant ,  fe  parti  dederunt . 
Propter  quod  durante  guerrS  muiti 
in  eo  ftantes  ,  Terram  Utini  damni- 
ficavcrunt  cum  aliis  locis  circum- 
ftantibus .  Et  venerunt  ipfae  gentes 
ante  Terram  Utini ,  &  videntts,  eis 
nihil  pofle  faccre ,  cxinde  recedenres 
ipfae  gentes  venerunt  ante  Caftrum 
Sanfti  Danielis  .  Ibi  quindecim  die- 
bus  fteterunc  cum  ma^nis  bombardis 
die  noftuque  intus  trahentes  .  Et  ad 
eorum  defenfionem  di£li  Utinenfes  , 
pedites  &  equitcs  miferunt.  Qui  de 
Sanfto  Daniele  potenter  fe  defenden- 
tcs  ,  un4  noBe  ignem  in  difto  loco 
jyftaverunt,  per  quem  multae  domus 
combuftae  funt  illi  nc£le  .  Et  pro 
certo,  nifi  a  Deo,  cjufque  gloriofa 
Virgine  Maria,  a  quibus  omnia  bo- 
na  procedunt,  &  fan£ta  Aquilejenfis 
Ecclefia  defenfatur,  auxilium  ipfis  de 
San£lo  Daniele  miffum  fuiffct  ,  ip(c 
locus  perditus  foret  ^  quia  quum  di- 
ftac  gentes  ante  locum  ipfum  vcne- 
runt  de  menfe  OSobris,  pluviae  ma- 
gnae  a  Deo  miflae  tam  copiofae  & 
inEoitae  fuerunt ,  quod  omnes  aquae 


0       R       1      A  541 

tam  mirabilifcr  creverunt  fic  ,  ut  a 
memoria  antiquorum  numquam  fecif- 
fent  ,  &  per  omnes  diccbatur ,  quod 
Tulmentum  &  omnes  lt£ti  aquarum 
numquam  in  lanra  altirudine  fuiffent. 
Propter  quod  exercitus  ipfe  non  po- 
terat  ali»:ubi  mitcere  pro  vi£lualibus 
aliquibus  ,  &  in  cannpo  tanram  fa- 
mem  pariebanrur,  quod  pro  pane  io~ 

B  lo  dtdiffrnt  Ducarum  unum  ,  &  nifi 
fu.ffet,  quia  fuper  campis  rapas  in 
magna  quantirate  repericbant ,  quas 
comedebanr,  penitus  ex  ipfis  multi 
cx  fame  mortui  fuiffent.  Domini  de 
CoJIoreto  potenter  fe  habuerunt  ton- 
tra  ipfas  genfes  rum  parte  Utinenfi 
inimicos  l&epius  laedenres.  Doniinus 
Candidus,  Zutrus  ,  &  Leonardus  de 
R?gonea  cb  fimorem  indtf^i  ,  invi- 
to  Drmino  J(  hinnino ,  fe  parti  ifti 
dederunt,  cique  miniftrabant  vi£tua- 
lia  pro  pcffe  .  Qui  Dominus  Johan- 
ninus  drvmum  fupericrem  tenebat  o- 
lini  Ser  Zoppi  ,  &  mulram  parrem 
Utinenfium  amabat .  Lachrymabili- 
ter  plorsndo  ,  oportuit  finalier  fc- 
ciffe  ,    fjcut    fecerunt    fui    Confortcs, 

D  quia  inter  ipfos  Confortes  non  erat 
verus  amor.  Et  fentientes  ipfae  gen- 
tes  ipfum  male  contentum  ,  nifi  fuif- 
fet  Dominus  Morandus  de  Brugnera, 
&  Michacl  de  Rabatha ,  qui  inter 
ipfas  gentes  Domini  Paduae  magni 
crant,  quia  Dominus  Morandus  erat 
Marefcallus ,  ipfc  Dominus  Johanni- 
nus  miffus  foret  Paduam  ,  tamquant 
carceratus .  Et  ftatim  recedens  de  ipfo 
exercitu  cum  tacito  &  fecreto  con- 
filio  praediftorum  ,  venit  Ragoneam 
domum   fuam. 

Et  ceffavit  intprim  pluvia  ,  &  a- 
quae  quoque  diminurae  f£.£lae  funt . 
Et  pracdi£lae  gentes  Tulmertum  tran- 
fiverunt  cum  magno  periculo,  in  quo 
multi  funt  fubmerfi  .  Er  venerunt  ia 
Zoppola,&  Ccvraja,  &  Caftigli<"no, 

itk 


545  BELLl   FOR 

in  quibus  Villis  per  plures  dies  mo- 
ram  duxerunt ,  nos  de  Maniaco  lae- 
piffime  invadentes  .  Et  non  folum 
ipfi  de  exercitu,  verum  etiam  gen- 
tes  de  Turri,  de  Valvalono,  de  Spe- 
gnimbergo  ,  faepiffime  nos  de  Ma- 
niaco  infultabant.  Nos  autem  de  Ma- 
riaco  ab  omnibus  nos  invadentibus 
bellicofe  &  potenter  cum  fortiffimis 
uofiris  fidelibus  vicinis  defendentes , 
ipfos  &  ex  ipfis  faepiiHme  ,  quum 
ad  nos  oerveniebant,  deftruclione  of- 
fendentes  .  Uno  die  quum  de  di^o 
exercitu  ad  noftram  laefionem,  venif- 
fent  circa  ducenti  equicej,  de  qui- 
bus  circa  fexaginta  vcnerunt  in  Ci- 
vitellam ,  totidcra  in  plateam  ,  &  ter- 
tia ,  &  major  pars  ad  plateam  Ma- 
niaci  ,  famuli  hori  meridiei  de  no- 
ftris  fexdecim  focii  cuntes  in  Civi- 
tclla  ,  pracfatos  adveriarios  de  Villa 
expulerunt,  iplos  extra  Villam  &  fu- 
per  viaCoIvarae  virjliter  perfequen- 
tes  .  Et  ibi  duo  boni  cqui  eis  mor- 
tui  fuerunf  ,  Et  finalitcr  noftros  ve- 
recunde  reliquerunt.  Ad  pontem  ve- 
x6  ,  five  ad  plateam  ,  fort^  quatuor 
focii  invaferupt  praediftos ,  qui  in- 
tus  dc  fortilitio  intrare  fatagebant , 
ti  ab  equis  jam  defcenderant .  Qui 
lubiro  vix  in  equis  afcendentes,  fu- 
gam  in  plateam  receperunt  •  Tunc 
major  comiriva  de  noftris  ,  velotiter 
in  juvamine  noftrorum  venientes  , 
praefatos  inirricos  de  platea  cum  fa- 
gittis  ,  baliftris ,  &  eorum  armatis 
viliflime  depulerunt.  Et  per  fimilem 
modum  tertia  focietas  de  nonris  per- 
fequens  praediclos  adverfarios  ad  pla- 
team  Maniaci  ,  famuli  turpirer  ipfos 
cxtra  ipfam  Villam  expulerunt .  Et 
ipfo  die  certi  ex  ipfis  inimicis  eun- 
tcs  Maniaco  Livri  ,  commoti  ex  ni- 
mia  triftitia  ,  quia  corura  noflros 
triumphura  non  obtinuerant,  fed  dam- 
pum  (8c  verecundiam  receperant ,  ip- 
Tom.  IX. 


OJULIBNSIS,  544: 

A  fam  villarn  Maniacl  Liyrl  combuf- 
ferunt  .  Et  fic  reverfi  ad  campum 
verccundantur,  modum  dederunt.  Et 
de  mane  reverfi  func  ad  nos  in  cre- 
pufculo  diei  ,  quia  totus  exercitus 
peditum  uC  equitum  furtive  no6le 
euntes  per  kftum  Colvarae  in  Vo- 
rada  ,  &  exindg  venientes  per  colles 
&  montes  pars  ipforum  ,  quos  ta- 
B  men  dc  no£le  fenfimus  ,  &  per  qua- 
fdam  mulieres  de  Bafalgslla,  habi- 
tantes  in  domibus  mei  Johannis  No- 
tarii,  quondam  Aylini,  quae  ad  Vil- 
lam  iplam  jverant  pro  faftis  earum, 
Quae  dum  effent  in  ipfa  Villa  audi- 
t!s  tubis  &  fonitibus  ipfarurn  gen- 
tium  ,  ipfilque  gentibus  vifis,  illico 
venientes  Maniacum  nohii  dixerunt 
C'  hora  mediae  no£lis  ,  videlicet  nobili 
&  circumfpefto  juveni  Domino  Lu- 
chino  ,  quondam  nobJlis  &  egregii 
viri  Domini  Nichiii  de  Maniaco  , 
quia  Dominus  Odoricus  ejus  frater 
nimia  vexabatur  infirmitate ,  tjliter 
quod  a  thoro  fe  voivere  non  vale- 
bat.  Dominus  Balthaffar  moram  tra- 
hebat  Utini  cum  filiis  fuis  ,  tunc 
Lj  temporis  jacobum  Laidam  de  Avia- 
no  cum  Laurenzotto  quondam  Jo- 
hannis  Motta  in  domo  fua  habens , 
Ser  Bartholomaeus  quondam  Domini 
I  Odorici  erat  fuper  Comjtatum  Tiro- 
j  lis.  Qui  vero  Dominus  Luchinus  il' 
j  iico  habito  novo  a  di£lis  teminis  dc 
!  adventu  ipfarum  gentium  ,  convoca- 
I  tis  vicinis ,  &  a  iomno  excitatis  , 
g  effecit,  ut  quilibet  effet  provifus  ad 
obviandum  infuito  adverfariorum  j 
quia  Villam  totam  reliquimus,  &  re- 
iiftam  habebamus ,  &  omnia  noftra 
reduxeramus  in  Cafl.ro ,  dum  ipfae 
genres  lleterant  uilra  Tulmentum.  Et 
recolligentes  minuta  &  bhda  ac  vi« 
ijum  ,  ipfum  Caflrum  nobiliflime  di- 
vitiis  implevimus ,  &  in  tan fa  co- 
pia  ,  quod  per  annos  quinijue  &  ul- 
M  m  tra 


545  H      l      S      T 

tra  Crfftrum  bene  erat   fulcitum  om- 
nibus  neceflariis. 

Vicini  vcr6  dura  furrexifTcnt,  & 
per  horam  ante  Portam  loci  ftetif- 
fent ,  nihil  fentientes,  doraiirioni  fe 
pofuerunt.  De  mane  ver6 ,  ut  diftum 
eft,  in  crepufculo  diei,  dum  noftri 
Caftrum  exirent  ,  &  ad  Villam  jam 
aliqui  iviffent  ,  rumor  apparuit  .  ita 
quod  in  Villa  &  in  montibus  inful- 
tatio  nobis  data  fuit.  Venerunt  fu- 
per  collem  Grifellum  cum  baliftris 
groflis  de  moinellis  &  arganellis  , 
rocchetas  in  Caflro  trahentcs  in  tan- 
ta  copia  ,  quod  aer  videbatur  accen- 
fus .  At  propterea  nullum  damnum 
robis  intulerunt ,  lic^t  multas  fuoer 
tcftis  jaftaverint  •  tamen  gratia  Do 
jnini  ,  ex  defenfione  bonorum  vici 
norum  nihil  nobis  nocuerunt.  Et  ipfo 
die  Villam  totam  combufferunt,  pau- 
ca  tamtn  fuerunt  lucrati  .  Et  illo 
die  morfui  fuerunt  de  noftris  Can- 
didus  Bafini  cum  uno  telo  in  capi- 
le  ,  &  de  eis  multi  percufli .  Et  fic 
reverfi  funt  ad  eorum  campum  in 
Caftigliono  ,  &  Zevraja .  Nos  autem 
die  Maniaco  non  exterriti  propter 
confummationem  domorum  combufta- 
rum  ,  animum  robufte  fumentcs  ,  & 
ad  nocumentum  inimicorum  proce- 
dentcs  contra  homincs  Meduni  ,  qui 
ad  noftram  laefioncm  cum  ipfis  ini- 
micis  venire  praefumferunt,  cum  fe- 
lici  pinello  domus  Maniaci,  faepif- 
lime  ante  portas  Meduni  ivimus,  lo- 
cum  exterminando ,  &  villicos  ca- 
piendo,  bona  ipforum  derobando.  Ad 
tantum  devencrunt  ipfi  de  Meduno  , 
quod  fe  uno  die  parti  noftrae  dare 
voluerunt .  Sed  nullus  fuit ,  qui  fi- 
gnum  concordii  &  paftnm  recipere 
voluiffet .  Dum  uno  die  ipfi  de  Mc- 
duno  ex  timore  nimio  Gaputium  u- 
num  circum  circa  duccrent ,  pa£ta  re- 
^uirentes ,   noftri    vcr6   animum   vo- 


B 


£ 


O      R      1      A  545 

luntarium  habenfes  ,  non  attendcntes 
ad  corum  requifitionera  ,  putabant 
cos,  illo  die  fuperaffc  .  Et  extra  mu- 
ros  VUIitm  totam  cremaverunt  & 
campaneas  ,  &  graviflimuni  damnum 
illis  intulerunt,  &  de  corum  anima> 
libus  &  viiinis  capfi»antes,  Mania- 
cum  conduxerunf.  Et  fic  quafi  omni 
die  noftri  ipTos  infultabant,  &  dam- 
num  graviffimum  cis  infcrebant.  Et 
uno  die  dum  Ser  Bartholomaeus  quon- 
dam  Domini  Odorici  veniffet  de  Co- 
mitatu  Tirolis,  ipfos  de  Meduno  in- 
fultavit  ,  &  ex  ipfis  quatuordecim 
cepit  dc  menfe  Martii  in  MCCG- 
LXXXVI.  Qui  dati  &  pracfentati 
fuerunt  praediftis  Dominis  Luchino 
&  Odorico  fratribus .  Et  quibus  im- 
pofita  fuit  talea  Ducatorum  ducen- 
torum  •  &  duos  alios  habebant  di£li 
Oomini  in  carceribus  .  Qui  omnes 
difti  dc  Meduno  lolverunt  mille  li- 
bras  Soldorum  ,  quas  ego  Johannes 
Notarius  quondam  Domini  Aylini  dc 
Maniaco  recepi  in  Caftro  Mizzae  , 
praefente  Domino  Nicolao  de  Fan- 
na,  &  duxi  in  Maniaco.  Nobilis  Do- 
minus  Balthaffar  ante  principium  ip- 
fius  guerrae  moram  tr?hens  Utini  , 
duci  fecit  filios  fuos  Utinum . 

Gucrra  ipfa  incoepit  in  MCCG- 
LXXXV.  in  fefto  San£lae  Crucis  * 
five  in  vigiliis  ipfius  fefti  .  Gentcs 
Domini  Paduae  ftantes  in  Turri  ,  nos 
de  Maniaco  invaferunt ,  nuUam  ab 
eis  cuftodiam  habentes  de  mane,  quum 
vicini  exirent  ad  opus  &  ad  vinde- 
miam  .  Et  in  ipfo  d'e  capfus  fuic 
Olvrandinus  de  Utino  Prior  prope 
domum  Zaniti  della  Centa  .  Sed  per 
B.-andilifium  cjus  filium  &  alios  vi- 
cinos  iliico  fuit  de  manibus  iaforun» 
redemrus  .  Et  erant  equites  &  pedi- 
tes  numero  fexaginta  cum  uno  Tam- 
burino.  Tamen  animalia  aliqua  fe- 
cum    duxerunt ,    &    quemdam    Intri- 

8"- 


547  BELLl    FOR 

gutium  pauperem  noftrum  vicinum  , 
^ui  tamen  de  corum  manibus  fugam 
cepit ,  &  venit  Mjniacum  .  Bartho- 
lomaeus  quondam  Domini  Odorici 
venit  de  Comitatu  Tirolis  poft  ip- 
fum  infultum  nobis  datum ,  &  repe- 
riit  nos  de  Maniaco  in  gravibus  guer- 
ris  &  difcordiis ,  fpccialitcr  nos  de 
Maniaco  cum  praedi£lis  de  Meduno. 
Et  Arbae  campanile  ad  terram  deje- 
ceramus ,  &  Villam  cremari  fecera- 
mus .  Poft  ver6  di£li  Bartholomaei 
ad/encum  ,  ipfe  potcnter  &  animofe 
procedens  ad  guerram  faepiffime  cum 
fociis  tam  de  contrata ,  quim  foren- 
fibus  ,  ipfos  de  Meduno  invadcns , 
eos  bcllicofe  deftruxit.  Et  quafi  om- 
ni  die  noftri  per  montes  &  per  pla- 
num  eos  infeftabant  &  deftruebant , 
&  eos  ad  tantum  deduxerunt  noftri 
praedi£li  ,  quod  contentio  gravis  in- 
ter  ipfos  confortes  de  Meduno  fa6la 
eft.  In  qua  difcordia  Johannes  Gran* 
dis  quondam  Domini  Francifci  ,  & 
Johannes  Parvus,  ejus  nepos  cxpule- 
runt  Ser  Jacobuccium  quondam  Ser 
Nicolufii  •  quia  ifte  Jacobuccius,  & 
Thomafcuttus  quondam  Ser  Philip- 
pi  ,  ejus  confanguineus  condolebant 
effc  cum  hominibus  Maniaci  in  di- 
fcordia  ,  videntes  contra  nos  nihil 
pofle ,  nifi  pati  ultimam  deftruftio- 
nem  ,  ut  eis  apparuit  in  pofterum  . 
Tunc  traftatum  habuerunt  ipfi  Jaco- 
buccius  &  confanguineus  de  menfe 
Julii  cum  eorum  villicis  ,  &  ipfos 
Johannem  Grandem  &  Parvum  ex- 
pulerunt  ,  &  Cdftrum  in  fe  fcrva- 
runt  ad  hororem  Ligae  Utinenfium. 
Et  miferunt  in  Maniaco  per  fuccur- 
fum  fociorum  ,  quibus  nos  de  Ma- 
niaco  ad  fuffitientiam  mifimus  (o- 
cios  ,  qui  cum  eis  habitabant ;  ha- 
buerunt  enim  confinuo  Caftrum  no 
ftri  focii  in  cuftodia  .  Et  in  praedi- 
fia  guerra  noftri  Ue   Maniaco  finnli- 


OJULIENSIS,  548 

A  ter  deftruflionem  dederunt  Yillae  Ar- 
bac  ,  arcas  ,  arcilia  ,  vafa  ,  brentas  ,' 
&  alia  fuppellc£lilia  Maniacum  du> 
centes ,  &  quod  ducere  non  potc- 
rant ,  cremabant,  nihil  pcnitus  di- 
mittcntes. 

Et  nota,  quod  regnante  guerra  in« 
ter  nos  dc  Maniaco  &  ipfos  de  Me- 
duno,    homines    Fannae   fatis   aperti 

B  ficut  nos  de  Maniaco  fentiebant  irc 
contra  ipfos ,  fivc  per  villam  Fan- 
nae,  five  a  parte  inferiori ,  vel  per 
montes,  ficuc  nos  ire  fentiebant,  per 
figna  fumi,  vel  nuncios  eis  nota  fa- 
cicbant.  Et  in  hoc  magna  inimici- 
tia  regnabat  intcr  nos  de  Maniaco 
cum  ipfis  de  Fanna ,  ac  ipfos  de  Mc- 
duno .  Certi  de  Fanna ,  fpccialiter 
Articus  Bofdrani  ,  &  Conradus  Pal- 
mae,  qui  tamen  per  noftros  adver- 
farios  fuit  interfe£lus ,  &  du£tus  cunx 
uno  sltero  in  Fanna,  nominc  Vi- 
gnudiffius  ,  per  gentes  Domini  Pa- 
duae  versus  Turrim ,  &  fuper  via , 
vtl  extra ,  mortuus  fuit  &  abfcon- 
fus,  quod  de  eo  penitus  fui  nihil 
fentire    potuerunt,    &    ficut   meruit , 

D  fic  mercedem  fufcepit .  Praedi£li  ve- 
rb  Articus,  &  Conradus  ,  &  alii  cir- 
ca  Baftiam  ipfos  de  Meduno  retine- 
bant  abfconfos,  ut  hora  aliqui  di£li 
noftros  ,  euntes  Fannam  ,  poffent  ca- 
pcrc ,  &  dcpraedari  .  Et  confentic- 
bant,  &  confenferunt  ,  quod  quidam 
Uvricus  Bohemus,  familiaris  Doroi- 
ni  Luchini  &  fratrum ,  fuit  in    villa 

E  Fannae  captus,  vadcns  loquutum  Do- 
!  mino  Nicolao .  Et  fic  pcr  ipfos  de 
I  Fanna  nos  dc  Maniaco  malc  tra£la- 
bamur.  Et  multoties  noftri  capientes 
capfivos  propc  villam  Arbae,  &  fu- 
per  dominio  ipfius  villae,  vtl  mul- 
totits  animalia  grofla  &  minuta,  Do- 
niinus  Nicolaus,  habitans  Mizz.ic , 
Maniacum  luos  nuntios  mittebat  ro- 
gindo,  ut  rclaxarcnt ,  cum  hlandis 
M  m  X  ver- 


549  H      1      S      T 

Verbis .  Cui  faepius  complacuimus  , 
non  proprer  pavorem  ipfius  tamcn  , 
fcd  quia  gentcs  Domini  Paduae  flan- 
tcs  in  Turri  .  Meduni  ,  in  Vslvafo- 
no ,  &  in  aliis  locis ,  non  re^uireret 
ad  ncftram  latficnem,  ficut  bene  do- 
ftus  in  mtltficiis  facere  fciebat.  Et 
paenes  fe  habebat  quemdam  Fratrem 
Chrinophorum  ,  Abbatcm  Fannae  , 
gencre  Romrgnolum  ,  nequiter  con- 
tra  ros  de  Maniaco  hborantem  con- 
filiis  paenes  ipfum  Dominum  Nico- 
laum  ad  omnia  noftra  nocumenta  , 
invigilantem  cum  certis  aliis  rufticis 
de  Fanna,  quos  ipfe  Dominus  Nico- 
laus  deputavit  ad  regimen  villae  Fan- 
nae,  ficut  fuir  quidam  Panta  Nico- 
lufius  de  Miello;  quibus  corum  pra- 
va  animofitas  ad  regimen  male  fuc- 
ceffit,  ut  inferius  de  veritate  narra- 
bitur.  Ifte  Dominus  Nicolaus  de  con- 
filio  ipfius  Abbatis  &  Deputatorum 
fecit  ultra  annum  conrinue  fieri  fo- 
veas  circa  locum  ,  fpinatas,  fpaitos , 
domunculas  ,  &  etiam  quod  omnes 
de  Fanna  conducerent  res  fuas  in 
Mizza ,  oflendens  fe  de  ipfa  guerra 
«ihii  velle  impedire  ,  &  cum  aliqua 
partium  ad  laefionem  alterius  nolle 
fe  immifcere,  dicens:  Vijlo  /iare  pa- 
cifice ,  C^  cum  nulla  partium  partcm 
captrt .  Std  fi  tfuis  me  offtndst  ^  tnt  ab 
tis  deftiidam.  Et  pro  mri  defenfione  tne 
fulcio ,  ftd  non  ad  laeflonem  alicujus  . 
Et  tamen  confenfiebat ,  quod  qui- 
dam  Thias  filius  Leonardi  Pagniti 
ftabat  in  Turri ,  &  veniebat  in  Fan- 
na ,  &  tamquam  fur  de  rio£le  ve- 
nicns  contra  nos  de  Mrniaco,  fi  po- 
terat,  recipiebat.  Oftendebat  Domi- 
nus  Nicolaus  condolcie ,  lic^t  nihil 
crat,  dice.ns,  fi  contingat ,  eum  ad 
tnanut  meas  pervtnire  ^  ip/um  ftatim  fu- 
f^tndam.  Qijem  uno  die  cepit,  eum- 
que  pofuic  in  carceribus.  Ec  vcnit 
ipfo   die   Maniacum «   dicens :    Habeo 


0       R       I       A 


350 


in  carctrsbus  mtis  Thsam.  Veri  mani-' 
hus  meis  ipfutn  /ufpendam.  Et  ipfo  dio 
receflit,  &  ivit  Fannam,  &  eum  il- 
laelum  abire  permifit.  Et  videntes 
noftri  dc  Maniaco  fic  feciffe  buffas 
de  nobis  ,  &  quod  quotidie  prccede- 
bat  plus  ad  damna  noftra ,  quam  pri* 
m6,  uno  fero ,  dum  ipfe  Thiss  ve- 
niffet  ad  domum  patris ,  certi  ncflri 
focii ,  ipfum  ftantcm  in  ttobeato  pa- 
tris  fuper  foenum  invaferunt,  &  per- 
cufltrunt  fortiffime,  &  fratrem  ejas-, 
qui  ad  rumorem  venire  voluit  ,  & 
plus  fratrem,  qukm  ipfum  percuffe- 
runt,  &  putabant  ipfum  interft£\uTX 
dimififfe .  Tamen  liberatus  ipfe  & 
frater,  fed  exterritus  ,  (e  ad  alienas 
partes  tranfmeavjt  ,  nofquc  quiete 
poftmodum  permifit .  Itaque  tacite 
&  aperce  nos  praedifti  de  Maniaco 
multum  laedebamur.  Et  ve.i  noftri 
juvencs  paftores  ibant  prope  locum 
Meduni.  &  receperunt  capita  groffi» 
bovorum  &  vaccarum  vigintinovem 
de  pulcrioribus ,  quae  ipfi  habcrcnt  j 
ita  quod  ipf)  de  Mei^uno  fe  videntes 
contra  nos  de  Maniaco  nihil  pcfle 
D  facere ,  tunc  coeperunt  traftatum  ha- 
bere  antediftum  inter  ie  iplos  difti 
Domini  de  Meouno.  Proprcr  quod , 
ut  inferius  defcribetur,  per  guer>-?m 
a  nobis  deftrucli  funt  di£li  Domini 
de   Meduno  , 

Et  in  MCCCLXXXVrr.  in  fne 
08:obris  ,  Verona  fuit  recepta  Do- 
mino  Antonio  de  la  Sc?la  per  Do- 
minum  Comifem  Virtutum  Douii- 
num  Mediolani ,  coUigatum  Domini 
Paduae.  Et  in  ipfo  Millefimo  dic  Jo- 
vis,  V.  Seprembris  gentes  Dcmini 
Francifci  de  Carrsria,  Domini  Pa- 
duae,  Tarvifii  &c.  venerunt  antc  Ter- 
ram  Sacilli  in  cbftfficne  ipfius .  EC 
fuhit6  fieri  fecerunt  Ponfes  fupcr  a- 
quam  ,  talitcr  quod  circum  circa  ip- 
fam  Terram  unus  ad  alium  ibat  per 

iplcs 


55«  BELLI  FOR 

ipfos  Pontes,  js£l.intes  cum  bombav- 
dis  in  ipfis  Turribus  &  donnibus.  Ec 
fuSiro  fuerunt  in  tanto  timore  indu- 
£ti  terri^enae,  quod  die  Mercurii  i- 
bi  pofl  fe<ju«nt!,  XI.  di£li  menfis  Se- 
pfcmbris  ,  ipfi  de  Sacillo  ipfi  Domi- 
no  Paduae  ie  dederunt,  &  non  con- 
ftrifti  ,  quia  in  numero  gentium  exi~ 
ftentium  iaobfeffione  ipfius  Terrae 
nbn  cranf  numero  ulfra  duo  millia 
pcrfonarum  inter  homines  armaros , 
pedites,  equites ,  &  bubulcos.  Et  in 
Terra  erjt  major  pars  hominum,  a- 
nimum  habens  cum  Domino  Paduae. 
Minor  pars  non  potuit  obtincre.  Do- 
minus  Jrhannes  de  Colloreto  erat 
tunc  Capiraneus  ipfius  Loci ,  &  re- 
quifivit  Cives  ad  defenfionem  Ter- 
rae,  qui  contra  ipfius  velle  Terram 
exeuntes  fuper  Campo  traftaverunt 
cum  inimicis,  &  fe  parti  dederunt 
contra  ipfius  velle  ,  quia  non  habe- 
bat  genres  paenes  f  e .  uC  Cives  pof 
fet  conftringere.  Et  vix  quod  ipfe 
paftum  habere  potuit  exeundi  Ca- 
ftrum  Sacilli  cum  fua  familia  .  Eo 
verf^  tempore  per  Summum  Pontifi- 
cem  in  Reftorem  &  Gubernatorem 
Aquilejenfis  Ec^lefiae  mifTus  erat  Do 
minus  Ferdinandus  P.Jtriarcha  Hie- 
rololymitarus.  Ef  flirerat  circa  an 
riim  in  regirr.ine.  Cui  pars  Utinen- 
fium  obediebat .  &  nos  de  Maniaco , 
&  colleeati  ejus .  In  craftino  ver6 
die,  videlicet  Xff.  di6ti  menfis,  ho- 
mines  Canipae  &  Aviani  portave- 
runt  claves  lccornm  Sacillum  ,  feque 
■viliter  Dcmino  Paduae  reddiHerunt. 
Nam  in  Aviano  crat  Ser  Corfetus 
cum  fuis  nepotibus,  filiis  olim  na- 
tural'bus  olim  Ser  Rrffii ,  ac  Nico- 
]ao  &  Marro  fratribus  qurnd?m  In- 
gercffii,  inftan'e!>  Pcnnlo,  ut  fe  par- 
ti  darenr.  Et  fir  invitis  Gafpardo  a 
Porta,  Melchiore  quondam  Dcmiri 
Pidrufii,  Franculino  de  Cantono,  & 


OJULIENSIS: 


SS* 


S 


Simone  ouondam  Mufim  ,  non  aa* 
dentibus  contrarium  dicere ,  fe  parti 
adverfae  dederunt .  In  quibus  locis 
modum  &  ordinem  dantes,  pervene- 
runt  diclae  gentes.  Die  ver6  Mercu- 
rii  XVill.  di£^i  menfis  Septembris, 
diftae  gentes  cum  majori  numero» 
&  cum  gentibus  ipforum  locorum  , 
fcilicet  de  Brugnaria,  &  de  totis  lo- 
cis  &  villis  Tarvifini  difiriftus ,  pu- 
fanfes  cetera  ioca  vircere  poffa ,  & 
fortunam  p-^ofperam  eis  non  defice- 
re,  cum  infiniris  curribus  oneratis, 
bombardis,  lapidibus  ja£landis,  bali- 
ftris,  malleis  ferri  ,  vifilualibus ,  & 
aliis  ingeniis  arcificialibus  nocivis, 
de  confilio,  ut  fenfimus,  ipfius  Ser 
Gafpardi,  &  fuorum  de  Aviano  ,  & 
aliorum  de  Contrata,  qui  volebant, 
nos  de  Maniaco  fuos  fore  fimiles  in 
verecundia  ipfis ,  putantes  nos  pavi- 
dos  &  fremulos  effe ,  cum  potenti 
manu  di^tae  gentes  venerunt  ance 
nobiliffimum  Caftrum  praedi^ti  Mon- 
tis,  Tardinei  antiquitus  nominati , 
hodie  ver6  Maniacum. 

Inter  quas  gentes  Dominus  Jaco- 
bus  naturalis  d;£li  Oomiiii  Francilci 
Domini  Paduae,  qui  dicebatur  Co- 
mes  Carrariae,  erat  capuc  feu  Capi- 
taneus,  &  cum  eo  multi  boni  ho« 
mines  pcriti  in  armis  j  &  de  Foro* 
juJio  nequ'ffimus  &  intcftiffimus  Do- 
minus  Rizzardu?  de  Valvafono.  Et 
pofito  eorum  infelici  campo,  qu''dani 
Trombetta  tubam  fonavit,  pe*ens 
sffidam .  Cui  data  fuit  per  nos  de 
Maniaco.  Et  eo  modo  Dcminuj  Riz- 
zardus,  &  cum  eo  qu^dcm  Anronius 
de  Verona .  qui  fuit.  &  eraf  Capi- 
taneus  S^rfli  Viti,  affidam  petentes, 
dataque  fiiit,  venerunt  ufque  ad  ra- 
fiellum  fub  porfa  Caftri  a  lafere  ver- 
shs  Occidentem.  Tunc  requifivit,  ut 
aliquis  de  domo  Maniaci  cum  &  fo- 
cjum  audircnt.  Tunc  ex  deliberatio- 

fle 


553     .  H      I      S      T 

ne  fa£la  inter  Dominos  Bartholo- 
maeum ,  Galvanum  Domini  Balthaf- 
faris  filium ,  &  Odorici  fratrum, 
Olvradinum  quondam  Bartholomaei, 
&  aliorum  fidclium  vicinorum  de 
Maniaco  ,  ipfe  Dominus  Luchinus 
intimidus  &  amabilis  toti  Populo , 
ipfum  Caftrum  cum  honorabili  co- 
mitatu  fuorum  fidelium  affociatus  c- 
scicns ,  ad  ipfius  Domini  Rizzardi 
praefcntiam  vcnic ,  &  aliorum .  Qui 
cum  co  ibi  venerant  pro  parte  di£ti 
anfeliciflimi  Domini  Comitis  natura- 
lis ,  ipfum  Cartrum  requificrunt  ex 
parte  difti  Domini  Comitis  filii  di- 
fti  Domini  Paduae,  dari  in  ejus  tna- 
nibus  ,  non  tentati  ipfius  vi  &  po- 
tentiS .  Quod  Caftrum  nomine  Do- 
mini  Philippi  de  Alenconio  Cardi- 
ualis  in  fe  cuftodiendum  &  falvan- 
dum  erat  nomine  difti  Domini  Phi- 
lippi .  Quod  fi  eidem  darent ,  multa 
promittebant  fe  operari  vclle  pro  ipfo 
Domino  Luchino  fratre,  &  confor- 
tibus  fuis  paencs  ipfum  Dominum 
Paduae ,  &  quod  eos  benigne  habe- 
ret  recommiflbs.  Quibus  diftis,  ipfe 
Dominus  Luchinus  juvenis,  fapicns, 
&  provifus  pracfatis  refponfum  fecit: 
Domini  y  voi  btne  vtnerltts  tx  parte  ve 
ftti  fuperioris  &  vtflrae .  Et  volo  quhd 
iibarrtut  infimul  Uetanter .  Eifque  pro- 
pinari  fccit,  &  honorem  rcddidit . 
Qui  hilares,  fuam  intentionem  pu- 
tantes  illico  obtinuffe,  gaudenter 
fumferunt  pratftitum  honorem  eis  . 
Et  ftantibus  in  his  vcrbis  ,  multi  de 
excrcitu  cum  fallacibus  animis  fimu- 
lantes  ,  per  rivum  inter  Ciftrum  & 
Collem  Grifollum  ,  armati  cum  pa- 
lis  ferreis  ,  zapponibus,  &  malltis, 
afccnderunt  ufquc  prope  muros  ,  fub 
domo  oliro  Domini  Luifini,  ubi  di- 
citur  Abbatia.  Ibi  Ser  Birtholomaeus 
aedificari  fecerat  flallam  equorum  u 
nan   iah  domo  praedifla,   nefcieote 


0      R 


B 


554 


Domino  Luchino  ,  &  cis  ,  qui  cuna 
eo  erant  .  Sed  cuftodes  noftri  ftantes 
fuper  muris  bene  vidtrant ,  &  nihil 
dixerunt  ,  quia  tregua  data  erat  in- 
tcr  partes,  vidclicet  nos  de  Caftro 
praedi£to  cum  ipfis  de  exercitu,  non 
confiderantes  maliiiam  ipforum  ,  & 
eos  fallaciter  venire  ,  immo  putan- 
tes  ,  concordium  fequi  inter  partes. 
Finaliter  ipfe  Dominus  Luchinus, 
tamquam  juvcnis  fagax ,  &  providus, 
multa  providentia  refulgcns,  conftan- 
tique  &  robufto  animo  loquens,  ipfi 
Domino  infelicifiTimo  Rizzardo  ,  ik 
ejus  fociis,  his  verbis  alloquutus  eft, 
&  refponfum  eis  fecit:  Domini^  vtt 
nuntit ,  per  vtflrum  Comitem  ^  Ca- 
pitaneum  miffi ,  una  cum  ipfo  noflro  Ca- 
pitaneo ,  ^  aliis  Jequaetbu)  futs ,  lati- 
re  non  etedimus  ,  nos  de  Maniaco  ferc 
lonfeederatos  eum  Ducali  dominio  Kene- 
tiarum  ,  (^  Utinenfibus ,  Cf  cum  eis 
praeflitiffe  nofltum  facramtntum  ,  noflr» 
pofft  paries  torum  obtinert  debere  ^ 
vetle .  Uofltae  intrntionis  ifl ,  praefli- 
tum  facramentum  nofiium  C  ptomijfio- 
nem  nojlram  potenter  vtlle  obtintre ,  nee 
vtrhis  nos  permittere  terreri .  Ite  ad  U- 
tinenfts  ,  vt(  mittite  nuntios  vtftros , 
Haec  eis  nota  facite  .  Quidquid ,  &  fi- 
cut  ipfi  per  vos  coactt  facire  facient , 
&  difponent  nos  factrt  debere  ,  fic  va- 
bii  ptomittimus  indiff:teHtef  ,  t!f  fiatim 
velle  facere  ^  futitmus  ,  Si  fecus  vot 
cum  pottntia  vtftra  contra  nos  fidtlet 
partis  ncftrae  facere  ttntahitit  ,  pottnter 
nts  tueri  veltmus ,  i^  paratos  nos  re- 
ptrittis  .  Fidem  ncftram  datam  prgedi- 
dae  ncflrae  parti  anitr^o  conflanti  Jerva- 
re  tobuflos  tics  invenittis  (J^  ncn  trrpi- 
doi  .  Et  pro  nune  a  vcbii  non  credatis 
nos  pevidos  effe  ,  nec  aliud  refponjum 
p/^ffe  de  nobis  ifabere ,  qtam  qued  ifiud , 
F^ticJJimt-m  noflrum  Caft-um  pro  nobis 
intenatmus  fetvare ,  ipjum^ue  contra  ve- 
ftram  petenfiam    ttstrt    ac  defendere  vel^ 

It. 


555  BELLI  FOB 

It .  Ihiod  (i  a  maKtbus  noflris  ipfum 
fmnpert  voltttritii ,  ne»  vtrbis ,  ftd  fa- 
£lis  ipfnm  vos  in  caro  prttio  habert 
txpfdit .  Et  vot  fcire  volumus ,  qued 
0M'es  in  nojlro  Cafiro  in:lu/i  fumus  u 
nanimes ,  tton  davdicantts ,  &  di'pofiti 
potenter  ipfum  Caflrum  obtinere  vlle  ad 
honorem  &  flatum  San&ae  %/4qiiiltienfjs 
Eulefiae  ,  &  partis  noflfae  praedidae  , 
i^  noftrorum  .  Et  his  verbis  quamvis 
affida  data  effet  inter  partes  >  tamen 
ipfi  de  exercitu  ,  tarrquam  homines 
infidi  non  cfflabant  foveas  facere  pro 
eorum  bombardis  aptandis  ad  muros, 
ut  ante  fcriptum  eft .  Sed  quia  vir 
honeftus  &  valens,  in  armis  peritus, 
nomine  Johannes,  natione  Utinenfis, 
Conreftabilis  fociorum  XXV.  miffus 
fuerat  in  fuccurfu  rerrae  infidelium 
Sacillenfium  per  Utinenfes  &  Re£lo- 
rem  Vcnetorum  ,  qui  in  Utino  mo- 
ram  trahebat  pro  Ducali  dominio 
Vcnetorum  ,  vadens  per  fubmontes  , 
quura  applicuic  ipfe  Johannes  cum 
cjus  comitiva  Avianum  ,  rcpcriit  Sa- 
cillum  fore  datum  parti  advcrfae . 
Et  ipfi  de  Aviano  clavts  ipfius  loci 
Aviani  miferant  pro  eorum  nuntiis 
Sacillum  ipfi  Domino  infeliciflimo 
Comiti.  Illico  ipfi  de  Aviano  eum- 
dem  Johannem  cum  fociis  fuis  prae- 
diftis  a  fe  licentiaverunt.  Qui  fla- 
tim  venientes  per  fubmontes,  ob  ti- 
niorem  indufti  ,  videntes  ipfas  gen- 
tes  talia  loca  fortiffima  verbo  tan- 
thm  vincere,  venerunt  in  ipfo  con- 
ftanii  &  for'iffimo  Caftro  Maniaci, 
referentes  gifta  per  infideles  ipforum 
locorum .  Admirati  multum  fuimus 
ros  de  Maniaro  ,  non  tamen  pavidi 
fa£ii ,  nec  noftro  bono  animo  ac  pro- 
pofito  aliqualitcr  moti.  Immo  ani- 
n-ium  quifdue  noft  u.n  fumfit  fortio- 
rem  in  obtinei^Jo  vtHe  ipfuTi  Ca 
ftrum  ,  &  pron.ffionem  ipf^m  fa- 
ftam  noftrae  parti.  Rogavimus  iplum 


OJULIENSIS,  55<f 

A  Johannem  ,  ut  pro  noftra  &  loci  no- 
ftri  praedi£li  defenfione  ,  nobifcum 
effe  velleC,  uC  fi  gentes  ipfac  ad  nos 
venirent,  juvamine  ipfarum  nos  po- 
tenter  tueri  poffemus  .  Ncc  intende- 
bamus  facere  velle,  uC  praedicti  fc- 
cerant ,  &  nobis  acquircre  infidelium 
famam  .  Eifque  promifimus  folvere 
pro  rata  temporis.  in  qua  nobis  fer- 

B  virent,  eofque  benignc  traftare.  Qu£ 
videntes ,  nos  tali  bono  animo  cffe 
vellc,  lactanter  fteterunt  nobifcum  . 
Et  reperti  funt  omnes  boni  &  viri- 
ks  ad  defenfionem  noftram .  £t  quae 
eis  promifimus ,  feciraus  ,  &  a  nobis 
lactanter  recefferunt  . 

Sed  ut  redeamus  ad  fa£lum ,  ifte 
honeftus  Johannes  Contcftabilis ,  lo- 
quente  Domino  Luchino  cum  Do- 
mino  Rizzardo,  &  cjus  fociis,  tam- 
quam  provifus ,  &  in  talibus  peri- 
tus  ,  fubit6  hortatus  eft  in  Caftro 
tam  homines  qu^m  mulicrcs  repeda- 
rc  ,  &  ut  quilibet  ponat  aquam  fu- 
per  ignem  cum  cinere  intus  ,  &  la- 
pides  ad  muros  pro  noftra  defenfio- 
ne  .    Animum    fumant    fortiffimum  , 

d'  &  fe  in  pavore  non  inducant  pro 
ja£lamine  bombardarum  ,  quia  audi- 
to  rumore  duarum  ,  vcl  trium  ,  nul- 
lus  ulceriks  curaret .  Eflote  (  ajebat  ) 
fortes  ansmo ,  quia  Vtrgo  Mari»  ,  Ma- 
ttr  Domtni  noflri  Jtft*  Chrifli  nobifcum 
tfl ,  pro  qua  nobis  nituntur  iflae  malac 
gentes  nos  offendirt .  Ipfa  Domina  no~ 
ftra  nol>is  juvamen  porriget ,  ^  fuff^a- 
gtum  tale  ,  quod  nuUus  noftn'm  laefio- 
nem  patietur  y  nec  ip/i  nos  vinctre  po- 
terunt .  Per  di£lum  cujus  vifum  cft 
unicuiquc ,  nihil  de  ipfis  gencibus 
curare.  Et  redeundo  ad  verba  ipfius 
Drmini  Luchini  cum  ipfo  Domino 
Rizzardo  ,  obtenti  licentii  inter  ip- 
fos,  tunc  quilibet  rcvertens  ad  fuam 
partem  rcceffit,  &  fe  reduxit  ad  fuam 
partem ,    dicentes    qui    miffi    erant  : 

Citi 


557  .      .        H      /S      T 

■Gyti  vobti  mittemus  in  Caftrum  ,  unum 
de  noftrit  Ntrancis  .  Quibus  fuit  re- 
fponfum  :  Et  nos  minei^ut  vobis  de 
noftrit  Pomilhs ,  quia  fufficienttr  habe- 
mus  in  dando  imbis .  St  quid  de  ncflro 
•volueritis ,  &  contingat ,  nos  ad  vot 
Vettire  ,  not  -paretos  vos  vslle  vecipsre 
iiidebitis  ,  nen  pavidos ,  fed  volu-.tariis  . 
Et  in  recefTu  difti  Domini  Liichini 
vix  cum  fua  fclici  &  fideli  comiti- 
va  fuorum  '/icinorum  ,  porras  intra- 
rc  potuit  illaefus .  lofum  enim  ,  & 
fuos  fubditos  baliftrarunt  ,  qui  fub 
muris  venerant .  Et  in  ftalla  praedi^ 
£la  habentes  palos  ferreos  ,  maglios  , 
zapponos  ,  murum  domus  prsediftae 
olim  Domini  Luifini  incipientes  fo- 
dere ,  cum  infinifis  bombardis  &  ba- 
liftris  copiofis  tela  trahentes,  lanceas 
lofjgas  ultra  altitudinem  tettorum 
tranfeuntes  ,  ipfum  Caftrum  fatege- 
runt  ,  &  putarunt  illico  habuiffe  , 
quia  luper  domo  illa  nulla  defenfio 
fafta  erat  contra  ipfos ,  nifi  -ad  fe 
ntftras  ,  ad  quas  ruUus  poterat  ibi 
ftare  propter  multitudinem  felorum  , 
pilocorum  ,  &  lancearum  ,  Et  noftri 
ron  propterea  exterriti ,  animum  ,  ut 
cis  expcdiefat  ,  capientes  fcrvidum 
iniidfifenfione  iprorum  ,  fubii6''mu- 
rurri  &  te6lum  ff egerunr .  Et  ifti  ad- 
veriarii  jam  feneftrae  unam  ferream 
ipfius  dcmus,  quae  erat  quafi  ad  ter- 
ram  ,  de  una  cruce  ferri  evulferant  . 
Tunc  roftri  frafto  muro  &  tefto  , 
sijuam  calidiflimam  cum  magnis  fa. 
xis  a  muris  ja^tantes,  de  ipfis  talem 
tecerunt  ultioncrn  ,  quod  ad  fugam 
fic  pcr  riparum  cxpofuerunt ,  unus 
alterum  non  cxpcftando ,  nec  per 
viam  ,  vcl  tramitem  euntes  aliqui  , 
/ocios-.  por  .pedcs  trahemes  mortuos 
&  vulncratos,  &  ex  ipfis  ir.ulri  pro- 
pter  aquam  calidam  decaptUati  , .  & 
cum  lapidibus  cruenlali  .  Ipfe  vei6 
Beminus  CoiTLes  ne^uiter   bene  cum 


B 


C 


D 


0      R      I      J  558 

XL.  ex  notabilibus  fuis  hominibus 
armigcris ,  &  ipfe  Dominus  Rizzar- 
dus  ,  ut  pollmodum  retulit  ore  pro- 
prio  ,  fuerunt  percufli  .  Ac  ipfe  An- 
tonius  de  Verona  tuit  percuffus  cum 
iapidibus  tantum  ,  quod  in  percuf- 
fione  lapidis  Irabuit  dicere  Ohitn^  ! 
audiencibus  Juis.  Et  jam  totus  exer- 
citus  Vf.nerat  contra  ipfum  Caftrum , 
puunre.s  ipfum  viciffc,  eo  quod  vi- 
derant  iHos  fcdientes  murum.  Ec  u- 
nus  venjt  ad  Portam  cum  una  ha- 
fta,  fuper  quam  erat  una  Ism^a  fer- 
rea  cum  fafliftis  accenfis,  purans  i- 
gncm  'IH  Porta  infiriere  .  Sed  unuS 
de  illJ!:  difti  .Ser  BHrtKolofnzti  lapi- 
dem  jr£l.vpi.  &  in  capite  percutiens, 
ibi  dormvionem  eum  capere  fecit . 
Alccr  ejus  locius  ,  cupiens  ipfum  dor- 
mjenrem  ad  fe  trah»:re  ,  tum  uno 
pavefio  ift  brathip», .  ptrmiffus  fuit  a 
ncftris  ao  dormitntcm  vfnire,  &  qoum 
hora  fuir,  cum  cDmtili  .  ioTum  ,  ut 
n;eruit  ,  hono  srunt  .  £1  in  ipla  ho- 
ra  tantus  in  cxerritu  -fuit  mugitus 
equorum.  &  hominum  ,  qur-d  toni- 
trua  magoa  tonantia.in  aere  non  po- 
tuiffen'^  audiri  .  Ec  in  ijfo  Caffrc» 
tot  &itant:i  jatula ,  leu  p  lotti  bai 
liftrarum;i6c  arbo«uro  fueriint ;  iquoi 
de  coelo :  vadebdntur  cidere.  rion  mi- 
nuV  ,  iiL.in3  taiit  pluvia.'  In'  .;uo  con» 
fi  6tu  mortui  fucrant  numero  ofto^ 
Cci  irn  .  &.  poirat)  in  cuj-ribus  in  Por- 
tu  Nsone  ,  &  ahbi  .  De  quihus  di- 
ceban-iur  morrui  tuiffe  ultra  cftogin- 
ta .  Eotom  ver6  ,  qui  fe  ad  fua'  ten- 
toria  reduxerurt,  numquam  aliquis 
.ad  ipium^JLaftriira  veiiire.  aufus  fuit. 
Kos  vcro  cc  Caflio  faepjffir  e  ipfos 
vocaoies  ,  uf  ad  ncs  velL^nt  venire  , 
quia  fi.  nor  ben«.  eos  honoravimus  ia 
printipio  ,  ipios  ir^entlebamus  mc- 
lius  hoijorarg,.  Ipfi  vtro  j^ravittr  inr 
dign;ibanturf,  fed  'ron  quod  vellcnt 
ie»€rti  ad  pugnara  loci ,   cum  hom- 


55P  BELll  FOR 

Wardis  jsSlabant  lapides  .  Uno  dic 
ja£taverunt  lapides  LXXIV.  ex  qui- 
bus,  nec  ex  telis  ipforum  nuUus  no- 
ftriim  umquam  laefus  fuit,  fubvenien- 
te  nobis  Virgine  Maria .  Tunc  ive- 
runt  per  Montem  Grifollum  ,  &  a- 
lios  Montes  circum  circa  ipfum  Ca- 
ftrum  omnes  magiftrati  in  armis ,  fi 
poffcnt  ponere  bombardas  in  nofira 
majori  laefione .  Et  defcenderunt  per 
Woveda  ,  Sc  nihil  videntes  contra 
nos  poffc  operari ,  de  mane  die  Sab- 
bati  XXI.  difti  menfis  Septembris  , 
cum  omni  eorum  potentia  iverunt 
antc  Terram  Spegnimbergi ,  &  ut  di- 
cebant,  ipfi  Domini  de  Spegnimber- 
go  parti  fe  ilhco  dari  parati  erant . 
Scd  unus  habiiit  dicere.  Non  potuc 
runt  ManiacKM  rtcipere ,  quia  potenter 
fe  defenderunt .  Nos  fempsr  erimus  ve- 
recundati ,  rtos  tanten  cito  reddere  .  Et 
Iho  verbo  fe  abflinuerunt.  Et  ante 
Terram  ipfam  Spegnimbergi  fteterunt 
dicbus  undccim ,  trahentes  cum  bom- 
bardis;  qui  multoties  fe  parti  darc 
voluerunt .  Sed  Dominus  Venceslaus 
Miles  ,  qui  dubitabat  venire  ad  ma- 
nus  Domini  Paduae  ,  quia  eum  non 
amabat  multiim,  operatus  eft,  ut  fui 
confortes  &  vicini  fe  non  redderent. 
Et  nifi  fuiffent  focii  forcnfes  ,  mifli 
per  Utinenfes  &  Rc£iorem  Veneto- 
rum  ,  fe  fine  dubio  reddidiffent  par- 
ti  adverfae . 

Interim  ver6  apparuit  gratia  Do- 
mini  noftri  Jefu  Chrifti,  &  ejus  glo- 
riofiffimae  Virginis  Matris  Mariac, 
fub  cujus  alis  ifta  fan£ta  Aquilejen- 
fis  Ecclefia  defenfatur.  Quidam  no- 
mine  Anderlinus  Trottus  ,  qui  ad 
modum  Socictatis  fteterat  ad  damna 
ipfius  fanftae  Aquilejenfis  Ecckfiae  , 
miffus  fuit  per  ipfum  Dominum  Pa- 
duae,  per  Villas  ftratae  alius  fub  U- 
tino  eundo  ,  ne  ipfi  Utinenfes  cum 
Juis  gentibus  fe  movere  auderent  jn 
Tor».  IX. 


oj 

A 


B 


D 


ULIENSIS.  5do 

fuccurfura  fuae  partis  contra  alias 
gentes ,  quae  erant  ante  Spegnimber- 
gum  ,  ut  eo  melius  poffet  vincere 
loca.  Cum  quo  Andcrlino  erant  Ci- 
vitatcnfes  Auftrianales .  In  qua  So- 
cietate  erant  ultra  mille  equites ,  & 
pedites  muiti.  Et  fuerunt  in  Aqui- 
ieja  ,  ibi  rubbantes  Ecclefias  ,  lan- 
ftiffimas  figuras  ,  &  Cruces .  Appa- 
ruerunt  ex  hoc  multa  miracula.  Nam 
quidam  de  Tulmino  ferens  Reliquias 
ibi  reccptas ,  toti  nofte  equitavit , 
putans  iviffe  versiis  domum ,  quia 
viam  bene  cognofcebat .  De  mane 
reperiit ,  fe  effe  ante  Portas  Aqui- 
lejae  ,  &  fic  reverfus  ad  Altar^,  ibi 
eas  repofuit .  Apparuit ,  quod  quae- 
dam  figura  Virginis  Mariae ,  fuper 
quS  recepta  fuerant  ornamenta  ejus  , 
fe  inclinavit  cum  capite  ;  &  fic  ho- 
die  ftat,  ubi  cum  elevato  capite  fta- 
bat.  Appartiit  etiam,  quod  unus  Con- 
tcftabilis ,  qui  Crucem  unam  in  di- 
fta  Aquilejenfi  Ecclefia  receperat  ar- 
genteam ,  quam  ex  cjus  fuperbia,  in 
Valvalono  habitans  ,  fuper  humeris 
ferebat ,  rabie  captus ,  illa  infirmi- 
tate  mortuus  eft .  Apparuit ,  quod 
quidam  Italicus ,  qui  fimiliter  Cru- 
cem  unam  in  Ecclefia  praedi£la  ar- 
gcnteam  receperat,  ipfam  vcndidit , 
&  cmit  cquos ,  &  fc  ipfum  induit 
cum  argento .  Qui  habens  feptem  e- 
quos  ,  vermis  eos  omnes  equos  ,  qui 
crant  feptem ,  intrans  occidit  &  mor- 
tui  funt ,  &  ipfe  poft  pufillum  tcm- 
pus  mala  mortc  claufus  eft .  Et  pu- 
biica  vox  &  fama  erat ,  quod  Pa- 
duac  ,  Tarvifii ,  &  in  alienis  Civi- 
tatibus  multi ,  qui  fuerunt  ad  dero- 
bationcm  ipfius  Ecclefias,  aut  mor- 
te  fubitanea  moriebaritur,  aut  rabie, 
aut  in  divitiis  poc-nam  patiebantur. 
Et  fic  vox  crat  aperta,  quod  ex  pec- 
cato  in  ipfa  Ecrlefia  commiffo,  ifta 
divinitus  eis  occurrebant.  Et  pro  ip- 
N  n  fo 


5^1  H      I      S      T 

(o  peccato  Dominus  Paduae  expul- 
fus  fuit ,  ut  inferus  defcribcur,  de 
omni  fua  potentia  .  Praedi6tus  An- 
dcrlinus  venit  de  fupri  Utinum,  non 

dubitans  ,  gentes   Utinenfes Et 

fuper  aqua  ,  rominata  la  Tor ,  er-nt 
ipfae  gentes  in  Villis  ,  prope  quas 
illi  dc  Ucino  habcntes  eorum  ex- 
ploratores  foris,  fenferunc,  ipfos  nul- 
lam  cuftodiam  haberc  de  potenria 
Utinenfmm  .  Et  quia  tempus  erat 
multum  pluviale  ,  &  aquae  magnae  , 
&  erant  prope  Cartrum  Savorgnani, 
quod  ipfi  de  Padua  habebant  in  eo- 
rum  potentia  &  cuftodia  ,  in  quo  e- 
rant  jnulti  pedifes  &  bellicpfi  homi- 
nes  ,  multum  ofFendentes  Utinenfes 
&  alios  circumftantes  ,  ideo  genres 
iftius  Anderlini  Trotti  in  majori  fe- 
curitate  ftabant  in  ipfis  Villis.  Tunc 
Utinenfes  in  Gapitaneum  ipfarum 
gcntium  habebant  quemdam  nobilem 
Comitem  Theutonicum  ,  nomine  Do- 

minum   Conradum    de homi- 

nern  antiquum  in  armis,  mulrum  fa- 
gacem  &  expertum  rationibus  ordi 
nem  imponere  magiftratuum  .  Intel- 
leftoque  de  inordinatis  modis  reten- 
tis  per  ipfas  gentes  inimicorum ,  mo- 
dum  dedit  &  ordinem  dandi  eis  con- 
fli£tum .  Quare  invitis  Utinenfibus 
&  Reftore  Venetorum  ,  omnes  gen- 
tes  Utinenfium  tam  forenfes ,  quim 
terrigenas  ,  in  equis  &  equabus  por- 
tas  Utini  fecit  exire  ,  ipforumque  i- 
nimicos  reperiens  in  domibus  ,  eos 
inrafit.  Et  finaliter  die  primo  0£to- 
faris  in  praefcripto  Millefimo  eos  de- 
bellavit ;  &  vix,  quod  ipfe  Ander- 
linus  cum  Civitatenfibus  tranfiens  a- 
quam  ,  riominatam  /.»  Tdy ,  cum  ali- 
quibus  fuis  gentibus  Savorgnanum  fu- 
gam   rapuerunt  . 

Et  fic  ipfae  gentes  iniquae  per  par- 
tem  Utinenfium  fuerunt  confliftae  ex 
peccato  t    ut  di^lum    eft  ,   commiiTo 


0       R      1      A  562 

contra  iprHm  AquMejenfem  Eccle- 
fiam  .  In  quo  co  ifli^tu  mortui  funt 
&  capti  ultra  quingentae  perfonae. 
Et  Urinenfes,  qui  multum  in  mi- 
nori  numero  erant ,  redeuntes  ad  Ci- 
viiateni  Utini  cum  ingenti  gaudio , 
&  ^opiofis  diviti  s  ,  equis  ,  armis  , 
arnefi  s  ,  carceratis  ,  vict»  liAm  ,  & 
triumphum  laetaSundum  porrexerunt. 

B  Ei  ex  ipfis  gentibus  in  tranfitu  ipfius 
aquae  ,  quae  raagna  erat ,  non  refpi- 
cientes  propter  impetum  inf-jlTus,  & 
nimium  timorem  ,  in  ipfa  aqua  fub- 
merfi  funt.  Et  cogiiito  toto  novo  i- 
ftae  gentes  ,  quae  erant  ante  Spe- 
gnimbergum  ,  ob  nimium  timoreni 
indufti ,  de  mane  rel'ctis  omnibus  eo- 
rum  domiciliis  ,  gradiciis  in  magna 
quantitate  faftis ,  lapidibus  bombar- 
darum  fraftis  ,  fugam  rapuerunt  ,  & 
in  campo  panem  ,  vinum  ,  ik  alia 
viftualia  mulca  permiferunr,  euntes 
versus  Sacillum.  Et  nifi  fuiffet  con- 
fliftio  praedifta  data  ipfis  gentibus , 
ditti  de  Spegnimbergo  in  craftinum 
firmiter  fe  dediffenc  .  Ifte  Dcminus 
Anderlinus    Tratti    cum    fuis    genti- 

D  bus  ,  quae  ei  remanferant ,  clandefti- 
ne  Tulmentum  tranfivit,  &  venit  per 
fub  Valvafonum  ,  &  hofpitatus  fuit 
in  Cufano  .  Et  venit  cum  aliis  gen- 
tibus  veniis  montes  ,  &  venit  ad 
damna  Dominorum  de  Saegnimbergo 
fuper  Villam  Sequalfi  ,  &  Sonimber- 
gi  ,  &  quod  remanferat  combuflrtc. 
Exinde  venit  ance  Caftrum  Maniaci 
in  Villa  tamen ,  &  ad  plateam  reli- 
ftis  equis  ,  defcendentes  cum  pluri- 
bus  baliftreriis  &  arceriis  Engiefiis, 
venerunt  currentes  ufque  ad  bivium 
olim  Antonii  a  Porta .  Contra  quos 
glomerofa  &  laudabilis  comitiva  no- 
bilium  Maniaci,  videlicet  Dom.inus 
Bartholomaeus ,  Galvanus,  Dominus 
Balthaffar  &  Odericus  quondam  Do- 
mini   Nichili  ,   confanguinei   &    fra- 

tres , 


5^: 


BELLl   FOR 


trcs ,  venerunt,  relifto  Domino  Lu- 
chino  prudenti  &  fagaci  ad  cufto- 
diam  portae  Caftii  praedifti  ,  cum 
aliquibus  eis  depuratis.  Ad  invafio- 
nem  praedic^orum  inimicorum  hofti- 
liter,  fdgacicer  &  potenter  fe  exten- 
dentes  cum  honorabili  comitiva  fuo- 
rum  fidelium  vicinorum  ,  ipfos  ini- 
micos ,    quos    jam    vcnifle    praefenfe- 

runt  ad   portam   muri fihorum 

praedi£li  olim  Domini  Nichili  ,  fu- 
per  rivum  talirer  cum  gravi  clamo- 
re  fuorum  ,  &  bellicofo  infultu  in- 
■Vadentes  ,  (juod  ipfi  inimici,  qui  ad 
porras  ipfius  Caflri  venifTe  putabant, 
reliftis  corum  falfis  cogitationibus  , 
coafti  &  non  voluntarie  terga  dare 
noftris ,  ufque  ad  bivium  praediflum 
fe  reduxerunt  .  Ibique  fuit  corfli£tio 
inter  partes  ipfas  gravis  .  Modo  una 
pars  cx^^endens  fe  contra  aliam  ,  & 
altera  praevalens  aliam  ,  finaliter  no- 
ftri  ferveriti  animo  cum  baliftreriis 
noftris  ,  arcubus  ,  mazzafruftis  ,  fran- 
degulis ,    lapidibus    ipfis  taliter  infe- 


OJULIENSIS.  554 

A  ftantes ,  quod  ab  inde  recedere  funf 
coafti,  eolque  duxere  porenter  ufque 
ad  medium  burgum  &  ultra  .  Qu£ 
ver6  videntes  noftrorum  potentiam 
praevalere  cum  eorum  fagittariis  ,  e- 
quos  fuos  afcendentes ,  viliier  recef- 
ferunt  a  ncbis  .  Poft  haec  vero  gen- 
tes  Domini  Paduae  pofitae  in  locis 
fuis  ,  videlicet    in    Saciilo  ,  Canipa  , 

B  Aviano  ,  Turri  ,  Meduno  ,  &  Baftia 
Montis  regalis,  pedites  ,  &  equites , 
nos  de  Maniaco  faepiffime  infulta- 
bant,  ac  in  Valvaiono,  Portu  Grua- 
rio ,  in  Sancto  Vito  contra  locum 
Cordevati  ,  in  quo  Rodulphus  quon- 
G?m  Domini  Vidoli  de  Faganea  e- 
rat  Capitaneus .  Qui  Rodulphus  po- 
tcnter  &  bellicofe  multa  fecit  con- 
tra  inimicos  noftrae  partis  cuoi  fua 
comitiva  ,  ante  quem  locum  ultra 
quinque  vicibus  inimici  cura  bom- 
bardis  &  omnibus  nocivis  inftrumen- 
tis  eos  infulrarunt,  intrantes  in  fo- 
veas  &  fpaltos .................. 


Cmillus  Mminius  Htjloriae  Studiojis: 

Haee  f^o  e  veteri  quodam  manufcrlpto  L^byo  ad  literam  defcripft.  Sf  quaedam  erta- 
ta  mJe  ftgnata  ^  &  patum  (ut  tta  dicam)  ortographice  fcripta  invem/ii ,  ami- 
ce  L-^or,  precor  negligtntioe  meae  ne  adjcribito ^  &  alifutd  iHComtae  illius 
ttmporif  &  mtuptat  antiqmtaii  condonaio , 


N  n  2 


AL- 


s<^s 


^66 


JJiUMI»V   'Ui.l   JmM*»Ml..BI     l|l|H»»1gaH 


ALTERUM  FRAGMENTUM 

HISTORIAE     FOROJULIENSIS 

EX     EODEM     AUGTORE. 


non    folura    ipfe ,  verum    & 

€X  fua  comitira  quamplures  carcera- 
ti ,  vulncrati,  &  mortui  remanfiffent. 
Sed  fui  in  juvamine  ipfius  eorum 
Domini  ad  terram  proftrati  ipfum 
elevaverunt.  Et  fic  ipfis  exiftentibus  B 
in  quadam  domo  Agnetis  futricis  , 
quidam  juvenis  Lombardus  ,  pulchcr 
horao,  longus  ftaturae,  puCans  ali- 
qua  lucrari>  fequutus  eft  eum .  Qui- 
dam  nomine  Vcnutus ,  juvenis ,  & 
parvae  ftaturae  nimium,  &  fine  lan- 
cea  ,  vel  aliquid  in  manu  ,  qui  a 
fomno  excitatus  dormiens  in  ipfo 
Burgo ,  cum  pugnis  fe  expofuit  con» 
tra  iftum  magnum  .  Homo  ifte  lon- 
gus  ipfum  parvum  ccpit  in  fuis  ul- 
pis,  ipfum  velit  nolit  portans  extra 
domum  ipfam .  Scd  vidcns  fe  fic  por- 
tari  j  &  carcns  omni  potentia  &  de- 
fcnfione,  fe  erexit  contra  Lombar- 
dum.  Et  illico  ore  aperto  ipfum  cum 
dentibus  acutifllmis  pcr  nafum  ca- 
piens ,  potenter  ipfum  laniando  &  D 
i^ringendo ,  taliter  ipfum  duxit  & 
induxit,  quod  extcnfis  manibus  ip- 
iuni  illaefum  3  fe  libenter  ali6  abire 

f*}  ViQC  eft  trt  femofalihui ,  Italicil  r^e"  Calz 
•  Venettis  pro  Venutus  legitur  Jn  Mediolan. 


pcrmififlet .  Sed  ipfe  priufquam  a^ 
eodem  relaxaretur,  totus  in  (*)  cc- 
rabulis  ex  gravi  dolore  dcturpatus , 
&  ut  ita  loquar  deterius  ,  permerda- 
tus  cft,  &  fe  rcddidit  eidem  .  Qu£ 
*  Venutus,  poftmodum  per  ora  vicino- 
rum  vocatus  Facin-Ca» ,  illum  Lom- 
bardum  fecum  carceratum  duxit  per- 
merdatum  in  Caftro  taliter ,  quoi 
omnibus  magnus  foctor  erat,  qualis 
numquam  fuerit  de  tali  putredine . 
Quem  paenes  pcr  tres  dies  ob  ejus 
vcrecandiam  in  Maniaco  fervavit , 
ut  eo  modo  cognitus  forct  &  truffa- 
tus  cum  nafo  toto  laccrato.  Et  prae- 
teritis  ipfis  tribus  diebus,  tunc  rece- 
ptis  fibi  armis,  non  libentcr,  quia 
taleam  ab  eo  noluit,  pcr  multos  ro- 
gatus,  eum  abire  permifit,  qui  pro 
talea  paffus  fuit  dedccus  &  damnum. 
De  cujus  captivitate  ipfis  dc  Fanna  , 
fuifque  gentibus  fatis  fuit  dulor  & 
triftitia  in  illa  hora ,  in  qua  ignem 
impofucrunt  in  Burgo  praedifto ,  vi- 
dentibus  noftris  quadr?.ginfa  fociis . 
Qui  ftabant  in  cuftodia  curruum  i- 
gnem  pofitum  in  diflo  Burgo  fore 
accenfum  vidcntcs,  triftitia  maxim3 
commoti,  eo  quod  ron  aderant,  con- 
fiderantes  folummodo  in^^ultum  fore 
datum ,   illico    velociflime    venientts 

ver- 

ow/,  aut  nelle  krache, 
Editinne. 


<6f  BELLI   FOR 

ver5U5  Caftrum  ipfum  ,  quum  fuerunt 
in  Magredo  Colverae  fub  Centa  Ec- 
clefiae  B.  Mauri,  Patroni  Maniaci , 
fcnferunc  gcntes  ipfas  exeunr.es  Fan- 
nam ,  &  venientes  fuperius  prope 
ftrettam  campi.  Et  obviaverunt  cer- 
tis  portantibus  unum  puerum  aetatis 
annorum  quinque .  Dixerunt :  Qjt*  t- 
fik  ?  Et  illi  quoque:  Qi*i  i/lts  vos  ? 
Qiiis  vivat?  Don.mm  Paauat.  Et  no- 
flri  dixerunt:  fivat  feltx  Lf^a  Vd- 
tHn/tum ,  <<$■  mfriatuir  Curut  (*)  .  Et 
fic  noftri  invaferunt  eos ,  &  illi  pauci 
erant.  Tamen  pucrum  filium  An- 
dreae  Merlerae ,  qui  pracfens  iftis  e- 
rat,  &  conduftorem  pueri  cum  tri- 
bus  aliis  ceperunt  ,  eofque  quatuor 
captivos  habuerunt.  Et  in  his  ver- 
bis  noftri  audicntes  rumorem  in  Vil- 
la  dubitaverunt  ulterius  contra  iftos 
procedere ,  putantes :  Njs  tvimus  ccn- 
fi^di ,  fi  tnajortm  diffenfionem  incipimus 
eontra  i/los ,  quia  tr.ajor  pars  gentium 
tjl  in  Villa.  Et  nifi  hoc  fuiftet,  mul- 
tos  ex  ipfis  de  Fanna  lacfifl"ent.  Et 
fic  ipfi  de  Fanna  vilitcr ,  &  cum 
triftitia  receflcrunt  a  nobis.  Noflri 
verb  venientcs  in  Villa  invenerunt 
Petrum  Pilonum ,  Conteftabilem  fo- 
ciorum  XXV.  in  Baftia  pofitum  con- 
tra  nos  de  Maniaco  ad  noftram  lae- 
iioncm  ,  hominem  fortem  ,  intimi- 
dum  ,  &  audacem  .  Qui  cum  fuis 
gentibus  villicis  ftantibus  in  ipfa  Ba- 
ftia ,  &  aliis  contra  nos  ab  alio  la- 
tere  versiis  Occidentem  ,  infultum 
dederat ,  &  roftri  cum  ipfis  mixti 
crant.  Et  fupervenientibus  nofiris , 
quia  foras  exftirerant,  potenter  con- 
tra  iftos  de  Baftia  bellum  acerrimum 
incoeptum  eft.  Tamen  ipfi  de  Baflia 
dare  tcrga  noftris  cosfti  funf .  Et 
praefertim  ex  vulnere  gravi  fa£lo  u- 
ni  Conteftabili  ex  fuis .  Fr  ex  aliis 
plures  de  fuis  laefi  funt,  aliqui  cum 

<•)  Stemma  gentilitium  CarrarenCum» 


OJULIENSIS,  5^8 

A  telis,  aliqui  cum  lapidibus .  Q.ai  ,  fi« 
cut  fecerant  illae  gentes  de  Fanna, 
verecundanter  a  nobis  recefTtrunt . 
Ex  noftris  vero  nullus  gratia  Domi- 
ni  laefus  eO.  Ipfi  vcr6  quum  fue- 
runt  in  eorum  Baftia  poft  pufillum  ^ 
ipfe  probus  eorum  focius  mortis  tran- 
fitum  confummavit,  &  cx  ipfis  mul- 
1  ti  rcperti  funt  vulnerati.    Et    faepif- 

B  fime  noftri  euntes  ad  Baftiam  contra 
ipfas  gentes,  quae  ibi  ftabant,  fae- 
piflime  inimicos  laedebant ,  &  ex 
ipfis  capti  ducebantur  in  Maniaco, 
ac  de  ipfis  animalibus  multa  duce- 
banfur  in  Maniaco. 

Sed  redeundo  ad  primum  ,  illico 
in  reccffu  Domini  Nicolai  &  ejus 
gentium  de  Fanna  ,  certi  ex  noftris 
fociis  in  fuo  recefl^u  dc  Maniaco  fe 
in  duabus  partibus  dividcntes  iverunt 
in  Villa  Aunedi ,  &  fubito  ipfam 
cremaverunt  in  ea  hora ,  in  qua  Do- 
minus  Nicolaus  arma  exuebat  .  Et 
ftatim  altera  pars  fimiliter  Villam 
Urnefii  invadentes,  talem  lucem  ipfi 
feccrunt,  taliter  quod  ad  deponenda 
eis  arma  ipfe    cum    tota    familia  vi- 

E>  fum  habere  potuit  fatis  lucidum  & 
fplendidum  .  Quod  videns  Dominus 
Nicolaus  fremuit  intra  fe,  dicens : 
Illi  de  Maniaco  non  wultum  fuptrjtde- 
runt  in  facitnda  torum  vindi£iam  de 
effinfa  tis  fa&a.  Et  non  foliim  ipfe, 
fed  &  omnes  ruftici  ejus  pavidi  fa- 
ai  funt  .  Et  videntes  noftri ,  fe  fore 
in  guerra  cum  ipfis  de  Fanna,  qui 
nos  de  Maniaco  pro  nihilo  habcbant, 
&  nos  reputabant  pavidos  contra  ip- 
fos  forc,  putantes,  nos  ftatim  facere 
declinarc  parti  ipforum  ,  quilibet  de 
noftris  animum  ftrventem  affumens 
8c  lactabundum  confra  ipfos  de  Fan- 
na  &  gentcs  ipforom ,  &  ad  corunj 
deftruftionera  invi.oilsntes,  potenter 
intravgrunt  ipfam  Villam  Fannse  ad 

Tifi- 


5'^!' 


// 


T 


vifitarjonem  iniqui  confultoris  Domni  A 
.Chriftophcri  Abb?.tis  ,  affidue  invigi- 
Jantis  paenes  ipfum  Nicclaum  ,  & 
genfes  ipfius,  ik  qui ,  ut  nobis  often- 
fum  fuit,  ignem  in  Caftagneto  ma- 
jori  de  nc£te  impofuerat  pro  laefio- 
He  noftra  ,  quia  aliter  non  poterat 
'«os  plus  ofFendere.  Ejus  vero  &  ce- 
-tcrorum  domos  de  Fanna  circa  ip- 
fam  Abbatiam  &  ullra,  totaliter  cre-  B 
maverunt  fine  aliquo  obftaculo  ali- 
cujus  perfonae  de  luis,  ipfamque  Ab- 
batiam  taliter  fumigantes,  &  liquo- 
re  thuris  non  impofito  nec  mirrhae, 
quod  fumus  non  foliim  ad  coelum 
coram  Deo  afcendensi  verixm  &  fe 
per  terram  exflendens,  ex  ipfius  o- 
dore  muiti  laetitiam  fumferunt .  Al- 
tera  autem  die  noftri  praedifti  mo- 
dum  imponentes  inter  fe  iplos  ad 
offenfionem  praediclorura  nofirorum 
jnimicorum ,  ut  decet  in  talibus  bo- 
nos  homines,  ad  Caileltum  Micae 
euntes,  ibi  plura  animalia  derobave- 
runt,  &  unam  pulcram  mulam  Pre- 
sbyteri  Blafji  ,  &  certos  de  Fanna 
captivaverunt ,  quos  fecum  duxetunt 
cum  ipfis  animahbuj.  Et  a  Caflello  D 
ipfo  inferius  ViUam  integraliter  cre- 
n^averunt.  Contra  quos  pavidi  fafti 
ipfi  de  Fanna,  nullus  fe  contra  no- 
ftros  txtendere  aufus  fuit.  Et  fic  fe- 
cum  noftri  de  Maniaco  oneraverunt 
de  mEffericia  iptorum  per  canipas  , 
quia  fufficienter  reperiebant  in  eis, 
&  domum  laetEnter  venerunt.  Uno 
altero  die  nof^ri  intrarunt  montes , 
■fcntientes  ipfos  de  Fjnna  cum  eo- 
rum  genribus  prcpe  Huntdura  ,  &  do- 
mum  loJiim  pro  fceno  iviffe.  Dum 
noftri  in  nemore  in  travefiito  con- 
tra  praed  6tos  pofuifTcnC,  &  illi  de 
Fanna ,  lcd  non  omnes  foeno  equos 
Sc  perfonas  onerifTent ,  noflri  ex  ni- 
mia  ardcris  volurtr;te  impeium  con 
tra-  pratdi6los   facicrues,  &  inlultum 


0      R      1      A  570 

nimis  fubitum ,  &  anfe  debitam  ho- 
ram  ,  quadraginta  tres  cx  ipfis  cepe- 
runt.  Tredecim  cum  equis,  reliqui 
ver6  cx  ipfis  infultum  facientes ,  & 
clamorem  luorum  audientes,  reliftis 
fomis  &  foeno,  &  falcibus  foeni,  ac 
aliqni  reliftis  equls  ibidem,  veloci- 
ter  ex  equis  deiccndentes,  fugam  per 
nemora  &  cotlcs  capientes,  tali  ti- 
more  indufti  fuerunt,  quod  non  au- 
dentes  ad  fubfidium  fuorum  concur- 
rere,  immo  nec  retrofpicere  aufi  funt, 
qui  eos  perfequebantur .  Er  fic  fu- 
gam  arripere  timore  nimio  indufti 
iunt  inimici  noftri  versiis  Fannam  , 
dicentes,  omnes  colles  effe  munitos 
gentibus  infinitis,  &  copio/a  inim'tco~ 
rum  multitudo  nos  tjl  perjetfauta  ujqut 
ad  Vtllam  j  ubi  eorum  multifudo  ma- 
jor  erat,  qukm  noftrorum  eos  inva- 
dentium .  Et  ut  dicebatur,  fi  ex  no- 
ftfis  viginti  cum  clamore  de  fupra 
Villam  Fannae  iviffent  ,  vix  extra 
ipiam  Villam  qui  non  fuiffent  in- 
clufi  in  fortilitio,  non  cepiffent  fu- 
gam ,  in  tanto  timore  fuerurt  indu- 
£ti.  Et  fic  noftri  domium  fuam  lae- 
tanter  cum  triumpho  fttici  &•  v;£lo- 
ria  reverfi  funt,  ducentes  ftcum  ca- 
ptivos  vicinos  de  Fanna ,  &  equos, 
a  quibus  taleam   bonara   habuerunc. 

Poft  h;*ec  vero  in  brevi  tempore 
ipfe  Domitius  Nicolaus  fuorum  vici- 
norum  ultiontm  anhelans  facere,  ful- 
cimtnium  magrum  fecit,  &  appara- 
tum  peditum  &  equitum  •  &  vcnit 
in  Butgo  Maniaci  ufque  ad  domum 
Barrholomaei  bsrbitonforis  .  Contra 
quem  ncftri  audaces  fctii  &  vicini 
sriicnofe,  &  cum  gravi  impefu  ipfos 
invadentes,  baliftrerii  fagittantes  cum 
arcubus  iagitias  pottnter,  &  1.. pides 
ejicitijtes  ,  ipfos  terga  dare  toafti 
funt .  Et  tsnta  crat  ccrum  multitu- 
doj  quod  Dorrinus  Nicolaus  ,  qui 
primus  erat  ad  iniultum,  non  valens 

acicj 


57£  BPLll   FOROJ 

aclcs  luorum  pertfsnfire ,  fii.ut  liheti-    A 
ter  conabatur  facfre  ,    tunc  noftri  ad 
tergum    iplius    quarurr    erant    ipfum 
pungentes,    &    ab    equo    eum   vivum 
ejiicre  fatagt-ntes  cum  eorum    Innceis 
longis.    Ec    jam   carut    iofius   coUum 
equi   rangebar  .   Int<=>-irri    unus   ex   fuis 
fub    lar.ceis    praedittis  &    poft    ipfus 
equum  cum   eijuo  ad   terrafr   cecidit. 
Prop(.er    quod     ipfi     quatuor  .    reh£lo    ^ 
ipfo   Domino   Ni<  rlao    cum     lanceis  , 
quifque     ipiorum    equum     iplum    cu- 
pien^   capcre  ,  eum   ccperunt .    laque 
percuffus    fuit    hcntnu^    &    fort's    vir 
GuidottuJ     de    Fontinrllis    cum    telo 
uno  ,    &    rrnrtuus    fujr.    Et    ex    al''s 
multi    dcvaftati    &    percnfli  -    8^    equi 
interfefti ,   &   percuffi   mulri   fuerunt, 
ita  quod   tora   via    er^t    madida    fan- 
guine   mulro,    &    vere   nullus  de   no- 
ftris  damnum  aliquod   paffis  eft.    Info 
die    de    i^fis    in    Valvafono    &    alibi 
multi    vulnerari     funt  .     Ef    illo    die 
Carduffius    quondam    Federici    Teffii 
fuam   lanceam  de  manu   foris    jaftavit 
ipfi    Domino  Nico'ao  .    fed   eum   non 
punxit,  quia  fi  tetig^fTet,  procul  du- 
bio  morti    eum    fuhdidifTet .    Et    illo 
die   bene  vidit  8c  cognovit    ipfe   Do- 
minus  Nicolaus  fuam    &   fuorum    po- 
tentiam    contra    nos  de   Maniaro    ni- 
hil   praevalere.     Ipfoque    tumultu    fic 
fafto  di6lae  gentes  inimicorum   fe  in 
Aviano    ccngregaverunt    ad      bucium 
calcinae  prope  fabricam  ,   &  fteterunt 
per  fpatium  magnum.  Er  laetabantur 
de    reditu    ipforum   ,     cognofcentes  , 
eos  f'£tos  fc-e  timidos*    putantes  ex 
ipfis  &  equis  ,   equorum    partem  ha- 
buiffe  bonam  .    Et    fic    di£lae    gentes 
fa6to   eorum    confilio    recefferunr  ve- 
recundofe,  &   fine  lucrcx.    Altero  au- 
tem    die    dum    ipfi    de    Fanna    cum 
fcorta,  feu  in  cuf^odia  ipforum  mul- 
ti   pedites    Fannae    ftarent    cirra   Ab- 
batiam ,    &    rivum ,    q^ui    eft    ultra , 


ULitr^sis:  572  ^ 

ex  noftris  cucurrerunt  forte  in  equis 
X.  contra  inlos  ^    qtii  in  r-umero  ul- 
tra  qu^m.  LX.  erant    inter  ftipendia- 
rios ,    oc    operarios    vites    putantts  ; 
noftri.  vero   pedites  'ipfos   fequebaniur 
noftros    equiu'S.    Ipfi    vero  de  Fanna 
audito    noftrorum    equiturri    curiorum 
adventu,     ex     nimio    terrore    du£ti  , 
qui  in   arboribus    crant,    fe    ex    ic;fis 
cruere    permittentes  ,    faltantcs    palu- 
des,  foveas,  &  clufas,  non   dubitaa- 
tes  in   fp.nis  cadere,  nec  fe   pungere. 
Stipendiarii     noftros    non    ofFendentes 
nec  arma   fua   ceperunt    in    manibus> 
tam    cico  fuerunt    noftri    contra  eos, 
&  dicebant   noftris :    Sttmus    flipendia- 
rii      Eofque    eis    oftendendo    cum   di- 
gitis.   El    fic   pedites    noftri    fuperve- 
nientes,  ex   ipfis  de   Fanna   quamplu- 
res  ceperunt.   Er  euntes    per    canipas 
fine  oKfttculo  alicujus  ,    fe  onerantes 
rebus  &   m^ffericiis  ,  &   fecum  vala  , 
arcas,    &    brentas    ducenrcs ,    Mjnia- 
cum  cum  captivis  laetanter  venerunt. 
Et    ipfi    de    Fanna    tam    pavidi   fifti 
funt  contra    noftros>    quod    unus  no- 
mine  Guilla  de  Cadubrio,  qui  omni 
die  ,  &  fi   non  omni    die  ,    faepe  ta- 
men  ducens  quandoque  puerum  unum 
aetatis     annorum     quatuordecim    vel 
quindecim  ,    ibat    ad  Abbatiam,    vel 
in    Turri,    &    trahendo    per    terratn 
ante  fe  ufque  Maniacum   mod6  vafa , 
modo  brenras  ducebat  ,    &   multoties 
folus  tanrum   ibat ,  &  ducebat  fecum 
vafa    duo    faepe    trahens    per    grados 
raod6  unum,   poftmodum  redibat  pro 
alrero,  &  per  iftum   modum   pro  fo- 
lidis    24.    vel    28.    dabat    vas    unum 
capax  urnarum   quinque   vel   fex ,  vel 
unam    magnam    brentam    pro    folidjs 
32.   Et  ifto  modo  multos  replevit  de 
brentis  &   vafihus  ,  &   multa   vafa   & 
brentas  fecum  duxit.    Quod   videntes 
jpfi  de  Fanna  ,    qui    in    coll.^bus    fta- 
bant ,  ex  ipfis  nullus  contra  eurri  ve- 

nire 


i7  3 


H 


T 


nirc  aufus  eft.  Et  ver^  quae  &  quan- 
ra  noftri  de  Maniaco  contra  ipfos 
fecerunt  ,  &  in  eorum  fortiliciis  • 
&  fuper  montibus  ipforum  ipfos  ca- 
ptivando,  animalia  recipiendo.  Om- 
nia  poffe  refcribere,  qui  non  vidif- 
fct,  credere  non  poffet,  &  longum 
quidem  effet  omnia  poffe  refcribere. 
Et  de  iis ,  quae  eis  per  nos  de  Ma- 
niaco  fiebant,  homines  Meduni  for-  B 
tiflime  laetabantur,  quia  quum  con- 
tra  ipfos  de  Meduno  procedtbamus, 
di6li  de  Fanna  de  ipfis  multum  truf- 
fabantur.  dicentes:  Sf  ifli  dt  Mania- 
co  nobtfcum  guerram  faerrent ,  alher 
contra  ipfos  proiedtrent .  Itaque  ipfi  de 
Meduno  multum  laeti  erant  de  no- 
itro  triumpho  contra  praedi^los  de 
Fanna.  Uno  autem  die  ipfe  Domi-  C 
nus  Nicolaus  fuos  pcdites  numero 
ccntum  mifit  Maniacum  versus  Col- 
veram ,  ut  noftri  numero  XX.  &  mi- 
nus,  qui  fuerunt  ad  melendinum  Ni- 
coluccii  contra  Pitte  in  cuftodia  fuo- 
rum  vicinorum ,  qui  macinabant  • 
auditis  cuftodibus  Turris  &  parte 
Caftri  campanae  fonantis,  audaci  a- 
nimo  contra  iftos  venientc.  Et  fue- 
runt  Budafter  ad  manus  unus  contra 
alium  in  ftretta  poft  domura  Pauli 
quondam  Rainardi.  fbi  noftri  vinli- 
ter  irruentes  contra  illos  ,  eofque  a- 
cerrime  ducentes ,  Maroldum  cepe- 
runt  quondam  Fornerii  de  Fanna . 
Ipfos  de  Fanna  terga  ipfis  dare  mi- 
rabiliter  cocgerunt,  &  eos  retrocede- 
re  fecerunt,  putantibus  noftris  vi£lo- 
riam  ipfos  poffe  contra  eos  de  Fan- 
na  obtinere. 

Tunc  ipfe  Dominus  Nicolaus  fu- 
perveniens  cum  LX.  equis  in  fpatu- 
lis  poftrorum  ,  ifti  noftri  fe  reduxe- 
runt  in  Ccnta  mci  Johannis  Notarii 
Aylini  poft  domum  filiorum  olim 
Petri  Agathae.  Ibi  quidam  nomine 
Jangillus  de  Bavaria,  familiaris  Ds- 


0       R       I      A  574 

minorum  Lufini  &  fratrum,  hone- 
ftus  juvenis  XXIV.  annorum  ,  ftatu- 
rae  parvae,  bellicus  juvenis,qui  mul- 
ta  fecerat  contra  adverfarios  noftros , 
partem  fuam  mirabiliter  cxercendo, 
fait  per  quemdam  Hungarum  captus  . 
Q_uem  quum  vidit  Dominus  Nico- 
laus ,  ipfum  violenter  ci  recepit  de 
manibus  fuis,  eumque  fecit  exuere 
diploidem  ,  panceriam  ,  &  quaelibet 
alia  arma,  ipfumque  dedit  in  mani- 
bus  fuorum  fervitorum  Johannis  quon- 
dam  Galani ,  Petri  filii  Fornerii  ,  & 
Magni  quondam  Henriguccii  de  Fan- 
na .  Ipfumque  fuper  camicia  exuta 
fic  nequiter  a  fuis  juffit  ibidem  in- 
terfici.  Et  fic  per  ipfos  fa£lum  fuit. 
Et  quidam  Bertheus  nomine  juvenis 
annorum  XX.  ipfo  die  pcr  fuos  fuit 
interfcflus.  Et  hoc  faftum  cft  eis  fi- 

ne  honore ,  quia  &  iftum no- 

luerunt  recipere,  quum  fe  ipfis  red- 
didit-  &  pu:ans  fibi  &  fuis  famam 
deberc  de  verecundiis  habitis  per  nos 
de  Maniaco.  Iidem  interfe£ii  fue- 
runt ,  &  de  fuis  per  noftros  mortuus 
fuit  Mazzola.  Et  fi  noftri  voluiffent 
de  fuis  tam  virilitcr  interfeciffe,  fac- 
pius  facere  poterant.  Noftri  afcende- 
runt  in  eorum  coUe  de  Regula ,  Ci, 
ibi  boves  plures  conduxerunt  Mania- 

cum noftri     intraverunt    in 

eorum  montibus  &  villis,  &  ex  ip- 
fis  carceratos  duxcrunt.  Adveniente 
vcr6  tempore  meflis ,  Domini  de  Spe- 
gnimbergo  omnes  eorum  fegetes  re- 
coUegcrunt,  &  nos  a  parte  noftra . 
Itique  nequitia  ipforura  per  nos  de 
Maniaco,  &  per  partem  noftram  val- 
de  fuit  corrt61:a.  Et  quamquam  duo- 
bus  annis  pacifice  &  quiete  fteterint, 
tamen  poftquam  guerram  habere  vo- 
luerunt  cum  parte  noftra  ,  non  mi- 
nus  damnum  pafli  funt,  quim  quod 
quum  ad  principium  guerrae  intrave- 
runt.  Et  ubi  fuerant  reputati  fapieu- 

tcs. 


575  BELLI  FOR 

t«,  fic  pcrtmodum  fuerunt  reputati 
infipientes ,  eo  quia  non  fapienter 
fteterunt  quieti  de  Baftita  Montifre- 
galis.  Multa  poffent  dici,  quae  in- 
ter  ipfos  &  nos  occurrerunt.  Tamen 
multoties  eos  noflri  juvenes,  Domi- 
ni  videlicet  Bartholomaeus ,  Galva- 
nus  ,  Lufinus  ,  Odencus  fratres,  & 
Vi£tor  quondam  Domiai  Ofvaldi  , 
cum  coniiliis  fuorum  fidelium  vici- 
norum  contra  ipfos,  in  di£l:a  Baftita 
exiftentes,  &  ad  derobstiones  eorum 
animalium,  captiones  hominum,  & 
alia,  ut  in  guerris  fit  8<  fieri  folet , 
iverunt.  Et  finaliter  voluntarie  dicli 
villici  fe  dederunt  in  manibus  di6li 
Domini  Lufini.  Quod  fi  non  fecif- 
fent ,  eumquc  in  corum  confilium 
non  elegiffent,  ordo  datus  erat,  re- 
cipiendi  ipfis  omnia  eorum  blada . 
Et  quum  gentes  noftrae  veniflent  fu- 
per  campo,  animo  recipiendi  eis  bla- 
da  eorum ,  illo  dic  praecedenti  difli 
Villici  fe  diSto  Domino  Lufino  red- 
diderunt,  &  in  eorum  Dominum  & 
Capitaneum  elegerunt.  Propter  quod 
ipfe  exivit  de  Baftita  praedi£la ,  & 
ivit  ad  Capitaneum  gentium  partis 
noftrae,  rogans ,  ut  ipfos  non  debe- 
rent  damnificare,  quia  fortilitium  in 
fe  habebat.  Et  ei  facramentum  fece- 
runt- omnes  fideles  partis  noftrae,  & 
ipfi  eidem.  Et  iis  diftis  diftae  gen- 
tes  noftrae  partis  inde  recedentes  nui- 
lurn  damnum  eis  ftcerunt . 

Item  in  Anno  MCCCLXXXVI. 
Caftrum  Maniaci  die  VII.  Menfis 
Septembris  combuftum  eft  per  uxo- 
rem    Moraflii    de   Roga  ,    quia    totus 

Populus    Maniaci erant  in  eo 

inclufi  propter  guerram .  Itaque  ipsa 
dic  praedi£^a  femina  faciens  tortas , 
&  calfonos  fuis  compatribus,  ut  ini- 
quus  modus  eft  in  concrata,  non  ob- 
Aante  quod  fibi  fuit  inhibitum,  6c 
mandatuni  ,  ne  ignem  ibi  facere  de- 
Tem.  IX. 


B 


OJULIENSIS.  575 

A  bereC  fuper  uno  folare  fub  teflo , 
habens  fafcem  foeni  unum,  ignis  in- 
travit  in  foeno  in  te£l;o  domus,  & 
ea  non  pofuit  fe  ad  extinguenduna 
foenum  accenfum ,  fed  fubito  ad  fu- 
gam .  Et  fic  in  momento  totum  Ca- 
ftrum  accenfum  cft,  &  in  parva  ho- 
ra  combuftum .  Et  mulier  ipfa  cum 
viro  fugam  rapuerunt  in  Fanna »  i- 
bique  ftant,  nec  poftmodum  aufi  fue- 
runt  venire  in  2vlaniaco  ex  gravi  per- 
ditione  noftra  ,  &  bonorum  homi- 
num,  &  perfonarum.  Ccmbuftae  funt 
cclo  canipae  cum  Somafis  ,  &  fuper 
Somafis  homines  non  habentes  cani- 
pas  in  Caftro  pofuerant  corum  ar- 
cas  ,  blada  in  cis  ,  carncs ,  pannos , 
maiTericias .  Et  certi  prope  murum 
Caflri  fecerunt  canipas  ,  in  quibus 
habitabant  ,  eorum  bona  in  eis  reti- 
nentes  .  Quae  omnia  combufta  funr. 
Et  nifi  fuifteC  ignis  de  guerra  ,  quae 
duravic  annis  quatuor  ,  nos  de  Ma- 
niaco  penitus  de  igne  Caftri  nihil 
curabamus  .  Eramus  bene  fulciti  vi- 
£tualibus  annis  quinque  pro  defen- 
fione  loci.  Propterea  potenter  ferva- 
vimus  noftram  promiflionem  &  fi- 
dem  datam  parti  noftrae  ufque  in 
finem,  ita  quod  citra  Tulmentum 
nuUus  fuit  qui  tanta  difcrimina  non 
toleraverit,  practerquam  locus  Cor- 
dovati .  Ec  poft  combuftionem  loci 
fupervenic  peftis  inter  animalia,  quae 
moricbantur  ,  taliter  ,  quod  fi  unus 
dccem  habuifTet,  vix  unum  ei  rema- 
nebat .  Et  iis  duabus  de  caufis  fui- 
mus  paffi  deftru£lionem .  Sed  inimici 
tamen  nobis  de  animalibus  pauca  re- 
ceperunt  ,  ac  de  vicinis  fimiliter. 
Per  inimicos  multum  fuimus  inful- 
tati  &  faepe,  paucas  tamen  taleas 
a  nobis  habuerunt .  Sed  ncs  deftru- 
ximus  circa  duodecim  Villas ,  &  k 
multis  hominibus  &  perfonis  taleas 
nos    de    Maniaco    faepiffime    habui- 

O   0  IHUS, 


D 


mus.  Et  in  ipfa  guerra ,  per  noftros 
bonos  Dominos  &  vicinos  fideles  , 
&  voluntati  eorum  Dominorum  fem- 
per  conftantes,  &  numquam  difcre- 
pantes  fuimus.  Domini  Lufinus  & 
Odoricus  fratres  multum  fe  in  di£la 
guerra  exercuerunt  familiares  bonos 
retinentes  ,  magnafque  expenfas  paffi 
funt,  &  a  fuis  vicinis  multum  a- 
mati,  dilefti  ,  &  hcnorati  .  Et  ipfi 
muhum  honorabant  Populum.  Do- 
minus  Bartholomaeus  bellicofe  fe  ha- 
buit  in  ipfa  guerra ,  poft  fui  adven- 
tum  de  Comitatu  Tirolis  fe  multum 
cxercens  in  armis,  &  hortans  focios, 
ac  inducens  ipfos  ad  nocumenta  ini- 
micorum  ,  &  de  perfona  valens,  for- 
tis  &  audax  ,  non  magnae  ftifurae 
homo,  diltftus  per  focios  fortiffime. 
Dominus  Galvanus  filius  Domini 
Baithaffaris,  juvenis  longae  ftaturae, 
aetatis  decem  &  o£to  annorum  ,  vo- 
luntaric  fe  oftendens  contra  inimi- 
cos ,  tamen  non  permiffus  foras  per 
fuos  praediftos  confanguineos  exire , 
hortatus  eft  juvenes  ad  pugnam  con- 
tra  inimicos.  Olvrandinus  quondam 
Ser  Berthei  ufque  ad  bivium  exiens, 
vel  faepiffime  ad  portam  ftans ,  ha- 
buit  filium  ejus,  Brandilifium  nomi- 
ne  ,  qui  libenter  contra  inimicos 
cum  baleftra  fua  fe  viriliter  exten- 
debat  .  Multum  fuit  ipfe  Olvrandi- 
rus  ad  partem  butinorum  provifus . 
Gir^rdus  frater  Olvrandini  portans 
arcum   unum  continue  cum   una  cor- 

rigia  ,    multum  vexabat ufque 

ad  plateam  vel  ultra  parum  ,  inimi- 
corum  veftigia  confequens ,  fidus  ho- 
mo.  Vj£tor  quondam  Domini  Ofval- 
di  ferens  baleftram  bcnsm ,  eamque 
bene  fciens  exercere ,  ferociifime  & 
faepiffime  inimicos  laedens,  pulcher 
juvenis,  annorum  XXIV.  amatus  per 
Pooulum .  Zuttus  quondam  Ser  Ni- 
colai,  habens  provinonem  a  Domino 


A 


B 


0       R      1      A  5j3 

Paduae,  numquam  praefumfit,  arma 
induere  contra  inimicos  die  ,  quo 
gentes  Domini  Paduae  ftantes  in  Ze- 
vraja,  venerunt  combuftura  Villara 
Maniaci  .  Ipfe ,  nec  Galvanus  ejus 
frater  cum  eorum  vicinis  contra  ini- 
micos  nullam  fecerunt  defenfionem, 
&  odio  erant  toti  Populo,  quia  a- 
nimus  eorum  dedinabat  ad  Domi- 
num   Paduae  . 

^  Ivere  congregati  omnes  vicini  bo- 
ni  una  nofte  in  unum  coram  Domi- 
no  Lufino  ,  quia  Ser  Beriheus  erat 
tunc  temporis  fuper  Comitatu  Tiro- 
lis ,  &  Dominus  Galvanus  cum  pa- 
tre  in  Utino.  Habuerunt  difti  vicini 
dicere:  iVjr  Jttt/tmus  dt  vcrhate ,  <iy 
nohis  rtlatum  ifl  ,  tjmd  iflae  gentes 
G  Domini  Paduae  flantes  i»  Ztvraja , 
traSatum  habent  cum  Zutto  ,  quia  eis 
promi/it  dare  iflud  Cafl/um .  Undt  nos 
dehemus  taliter  de  eo  ptovidere  ,  (juod 
habeamus  pacem  ab  eo  tS"  non  fttmus 
in  tali  cuflodia ,  quia  inttr  nos  omnts 
alios  futnus  unanimes  .  Et  haec  verbi 
erant  de  nrfte  fuper  palatio  Domini 
Lufini  &  fratrum  .  Et  nos  decem 
focios  habebamus  extra  portas  Ciftri 
omni  nofte  pro  tutiori  cuftodia  ,  eo 
quod  irent  circa  Caftrum .  Et  loquen- 
tibus  contra  Zuttum  in  iis  verbis , 
unus  de  decem  cuftodibus  de  foris 
fupervenit  feftinanter  dicens  .*  Domini 
ijf  viciiti ,  vidimus  de  pratjcnti  in  cam^m 
po  Domini  Paduae  fi^na  fa&a,  clevan- 
do  C^  declinando .  Et  vidimus  in  dotno 
Zutti  eis  inttndtndo  ad  ejus  ftnrfirant 
venus  rivum  fontit .  Itajut  dubitanms  ^ 
quae  figna  fsnt  ifla^  s^  vohis  monfl^a- 
mus .  Tunc  vicini  una  voce  dixerunt: 
Eamus  ad  domum  ipfotum ,  C'"  ipfos 
tamquam  proditorts  occidatnus ,  &  nos 
flttnus  in  h!s  vtrbis.  Et  ipfis  eunti- 
bus,  ego   Johannes  Aylini  ob    hono- 

rem    filiorum  olim    Domini 

praedifti  Domini   Nihiii,   habui   di- 

cere:  • 


D 


E 


57P  BELLl   FOR 

cere :   0  vhlnl,  confulo ,  quod  tali  mo- 
do    non    pro:edatur ,    nt    difiordia    intcr 
nos    oriri    vidiatur ,    quia    habcmus    ae- 
fnulos  vi:inos.  Sed  ponatur  perfona  cw» 
dtcttrt  hortis  pirfotfs  fuptr  Turri  portae, 
^  nos  omics  fiensus    /»    bona    cu/iedia 
i»  muris ,    is^   /imus    conftaates  ad    r.o- 
flram  difen/ionem  ,  ne  ad  matus  ini<ni- 
corum  pervsniimus .  Et  ordo  dttur  inttr 
nos  de  pratftnti ,  ut  fi  de  mane  inimi- 
ci  contra  nos   veniant ,    q'-*od   fint  depu- 
tati  aliqui ,    qui    illico  vadant  ad    iftos 
proditorts ,    ipfofqnt    ctpiant ,    C^  capti- 
vos  retintant  p»ents  fe  .   datia   Dimini 
fumas    htnt   f^ffisittstts    ad    dtfinftonem 
iujus    loci  .    Tu.^c    i^juiremus    cb    iftis 
cum  torturd  ,  ^   talia  poterimus   ab  eis 
habert ,  prepter  quat  cum  fenientid    pu- 
nientur    &    corrigentur  .    Et    ifta    tnodo 
nullus  contra    ncs    poterit    dicere ,    quod 
malt    &    voluntarit   ftcerimus  .    Et    fic 
oranes  contenti  de  verbo  per  me  al 
loquuto  quieverunt  ab  eoruni  volun- 
tate  .    Et    ordo    diftus    de    praefenti 
pofituJ    fuit  .    Et    fic    de  mane    ipfae 
gentes  non  venerunt.    De  fufpicatio- 
ribus  ipforum  fratrum  multa  Doffent 
fcribi    de    veritate  ,    quae    taceo    in 
fcriptura    mea  ,    quia    fufficit,    quod 
praedixi ,  quod    numquam    contra    i- 
nimicos  fe  cum  eorum  vicinis  expo- 
fuerunt  ad  defenfionem  nofiram,  nifi 
femel  Zuttus  ipfe  ad  equum  afcendit 
in  via,  qua  Nicolaus  Caval,  &  qui 
dam  alter  fuerunt  per  nos  &  noftros 
capti  .     Et    nifi     fuiflet     Canduffius 
quondam  Federici ,    ipfe  Zuttus  fuif- 
fet    ipfo    die    per    inimicos     captus  . 
Afcendit  equum  die    illa,    qua    Ber- 
theus  quondam  Leonardi  fuit  captus, 
&  hoc,  quia  clare  in  ejus  vultu  fae- 
pius  dicebatur,  quod  partem  Domini 
Paduae    contra    fuos  vicinos  maligne 
tenebat,  &  multa   mala  verba  ei  iae- 
pius  objiciebantur  ,  quibus  contrarium 
(iicere  non  eft  aufus.    £t   inter  vici- 


B 


OJULIENSIS,  580 

A,  nos  de  vicinis  ad  Villam  flantibus 
magna  &  perfe£la  conflantia  dileftio- 
nis  &  fideliratis  regnavit,  ita  quod 
de  nullo  dici  potuit  oppofitum .  Ega 
enim  Johannes  Aylini  nolo,  difla, 
gefta ,  &  operata  per  me  in  guerra 
lcribere ,  quia  facerem  contra  manda- 
tum  fapientifiiimi  Catonis  ,    dicentis: 

N:e  tt  coUaudts ,  ntc  te  laudavtris  ipfe . 

Tamen  aliqua  &  minima  tangam , 
quia  per  nobiles  &  vicinos  fui  de- 
putatus    Provifor    cum     rneis    affini- 

bus Feci  fieri  fuper  Portam 

inferiorem  defenfionem  bonam ,  quia 
rjulla  ibi  erat  fuper  olivariis*  aliam 
prope  domum  Oluvrandi  •  unam  in- 
ter  Ecclefiam  Sanfti  Jacobi  &  do- 
mum,  quae  eft  ibi  prope  "  pro  bali- 
fiamento  unum  mantellum  ,  ubi  de 
Colle  Grifono  noftri  in  Caftro  bali- 
firarent.  Portas  inferiores  Caftri  no- 
vas  fieri  feci  .  In  Sacillo  feram  ma- 
gnam  fieri  feci :  fub  olivariis  duas 
offinfibiles  polias  inimicis  fuper  por- 
ta  muri  fuper  rivo ,  &  alibi  fpina- 
tas,  &  die  no6teque  vigilando  pro 
fuftentatione  ncftra ,  literas  infinitas 
fcribendo  ,  cum  perfona  cum  arcu 
vel  baliftra  in  Villa  tamen  cum  vi- 
cinis  meis,  eundo  ,  arma  mea  ,  fcu- 
ta ,  pavefios  concedendo  non  haben- 
tibus  ,  vicinos  contra  inimicos  ad 
eorum  nocumentum  inducendo  .  Et 
Antonius  nepos  meus  cum  fua  per- 
fona,  juvenis  aetatis  XIV.  annorum 
in  principio  guerrae  voluntarie  fe 
exercendo  ,  ultra  fuum  debitum  & 
contra  meum  velle,  propter  ipfius 
juventutem  ,  Yoluncarie  conTa  ini- 
micos  fe  cum  vicinis  mifcuit . 

In  MCCCLXXXVIII.  die  XXVIL 
Novembris,  Reverendiffimus  in  Chri- 
fto  pater  &  Dominus  ,  Dominus  Jo- 
hannes  Marchio  Moraviae  cleftus 
fuit  &  p/ovocatus  in  Patriarcam 
O  o     2  fanciae 


T 


581  H      1      S 

fanftae  Aquilejenfis  Ecclefiae .  De 
cujus  provocatione  pars  Utini  liben- 
tiffime  audivit .  Et  ex  laetitia  ma- 
gni  fafti  funt  per  eos  6c  parte  ipfo- 
rum  pagnaroli  in  Civitate  die  no- 
£tuque  inter  omncs  Cives  cum  igne, 
lc  cum  haftiludio;  magnum  gaudium 
putantes,  fe  fore  exemtos  de  tanto 
dolore  &  triftitia  habita  &  habitu- 
r4,  quia  in  hyeme  Dominus  Paduae 
rnultum  fe  fulciebat,  volens  recupe- 
rare  partem  ,  quam  non  poterat  vi- 
cifle .  Et  infinitos  lapides  bombarda- 
rum  fieri  fecerat  &  conduci  in  A- 
viano  in  magno  numero  de  diverfis 
maneriebus ,  videlicet  dc  groffis  & 
parvis,  qui  hodie  ibi  funt .  Utinen- 
fes  vetb  faepiffime  nuntios  &  amba- 
fciatores  ipforum  faepius  &  faepifii- 
me  ad  ipfum  Dominum  Patriarcham 
miferunt ,  uc  ccleriter  ad  ejus  Pa- 
triarchatum  venire  deberet  in  eorum 
&  totius  Patriae  fuccurfum,  dubi- 
tantes,  Dominum  Paduae  venire  in 
futura  aeftate  contra  Patriam ,  quac 
totaliter  erat  depauperata.  Et  pro 
nuntiis  faepius  miflis  difti  Utinen- 
fes  expcnderunt  ultra  mille  Ducaros , 
quia  de  melioribus  eorum  Civibus 
miferunt;  quibus  mandatum  fecerunt, 
ut  nullo  modo  redirent  fine  Domino 
Patrisrcha  .  Qui  ibi  moram  traxe- 
runr  ultra  quatuor  menfes  ,  ipfius 
adventum  exfpeftando.  Et  fic  finali- 
fer  ipfe  Donninus  nofter  Dominus 
Patriarcha  per  totam  illam  aefiatem 
non  venit .  Interim  ver6  fuccurrentc 
gloriofiffima  Virginc  Maria,  Domi- 
na  &  Advocata  omnium  in  ea  foe- 
rantium ,  fub  cujus  alis  ifla  fan£^a 
Aquilejae  Ecclefia  defenfatur  ,  Ma- 
gnifitu$&  Exccllentiffimus  Dominus, 
Dominus  Comes  Virtutum  ,  qui  con- 
foederatus  exftiteraC  cum  Domino 
Fran-ifco  de  Carraria,  fentiens  ipfe 
DamiUus  Comes   ipfius  Domini  Pa- 


B 


C 


0      R      l      A  582 

duae  iniquos  traftatus  ,  &  prayam. 
ejus  voluntatem  contra  eum  traftari 
per  eumdem ,  eidem  Domino  Fran- 
cifco  fuas  literas  diffidationis  mifit, 
&  fcripfit  in  hac  forma ,  quarum  te- 
nor  talis  efi .  Fallimini  ,  Magnifice 
Vir ,  fi  quat  in  dcpytjfiontt»  nofiri  fta^ 
tus  non  in  Italia  jolhm  fcd  in  Germa- 
nta  ty  Gallia ,  pluribus  jam  tntnfibui  , 
non  uno  tantum  ,  fed  pluribus  divcrfis , 
calidis^  &•  txquifitis  modis  accuratljfi- 
me  procuraflis  .  Nec  minus  ,  fi  quae  itt 
lacfionem  nefiri  honoris  protuliflis  im- 
prudcnter  convicia  ad  noflram  non  cre>- 
ditis  netitiam  pcrvenijfe.  Stnfimus  qui- 
dtm,  e^  fi  noH  omnia  ,  dt  pluribus 
tamtn  iovrenda  (jr  enfecranda  nimis , 
quae  nifi  manu  palpaffemus  ,  nccduni 
per  Vcs  fieti  vel  proferri  debcre ,  vtth/» 
nec  excogitari  dehuiffe  minime  puteffe- 
mus:  quum  talia  fint ,  qualia  hoflis  i» 
hoflem ,  nec  nifi  infuportabilis  lacceffitus 
in  furiis  moliri ,  feu  meditari  deberct  , 
Nos  autem  quales  injurias  vil  offenfat 
vobis  intulerimus ,  ignoramus ,  nifi  quod 
lebentem  ,  corruentemque  in  pratcipitiu*» 
Statwn  veflrum  tempore  illo ,  quo  cunt 
Dotnino  u4r,tonio  de  la  Scala  concurre- 
batis  actrrimo  bello  ,  dum  prorfus  omni 
fpe  alia  dtflitutus ,  ruinam  vefiram  a- 
pettis  oculis  cernthatis  ,  ftrvaffe  ,  prote- 
xiffe  ,  d^  muhfplici  favort  gvtrtat  di- 
fcimus  fublevaffe  ,  veftras  ojftnfas  & 
injmias  vindicatsdo  .  Satis  Magnifict 
Vir ,  nec  nos  ignoramus  quotquot  &  qua- 
lia  inter  Nos  (^  Vos  agitata  fuerint 
iflis  temporibus  rttrea3is  ,  quae  fuk 
breviloquio  conflringi  non  poffent ,  cuttt 
prolinii  fitipturA ,  quod  non  res  agitat , 
reddert ,  in  hoc  refetv»tis  reliquis  fuo 
loco  ^  tempore  ctndudendi  in  brtvita- 
te  duxstnus ,  quod  tutius  arbitramur , 
apertum  &  putli:um  ,  quam  fimulatut» 
^  infidiofum  fub  amici  nemine  hcfletn 
babere ,  &  guerram  patentem  praeferre 
pacf  fidae    li^    fimulatae  ,    ntc     aliud 


583  BELLl   FOR 

qujm  dslos ,  fraudes ,  vim  ,  ej^*  infidias 
partUirae .  Proinde  btlhtm  vobis  laps& 
dii  XXX.  btijus  Mett/ts  Janii  ,  p'.r 
praeftntes  indicimus  in  Deo ,  &  conmr- 
rtnte  ad  hoc  illu/iri  Dominio  Venttia- 
ruKt,  eum  quibut  nuptr  eonfotdsrati  fu- 
mus ,    contra    infptratam    ^    indebitayn 

ingratitudinem  vefiram jufiitine 

favore/n    noflrorum    favtbit    ty    claman 
tiunt  ad    coelum   opprefforum   fubditoru'»  I 
vefirerum ,  quibus  non  compati  certe  non 
poffumus ,  vocts  ixaudiet .  Datum  tye. 

Verum  eft  tamen  ,  quod  praefcrl- 
pta  Litera  diffidarionis  fcripta  fuit 
in  MCCCLXXXVIIT.  Et  ante  prae- 
fcriptionem  ipfius  idem  Domfnus  Co- 
mes  Virtutum  Dominus  Mediolani 
confoederafus  erat  cum  Ducali  Do- 
minio  Venetiarum  .  Qui  Veneti  jam 
ad  principium  noftrae  guerrae  con- 
foederati  crant  cum  Utinenfibus  & 
eorum  CoUegatis,  &  Nos  de  Mania- 
co  cum  ipfis  .  Et  antequam  confoe- 
deracionem  fecerunt  cum  ipfo  Domi- 
no  Comite  Virtutum  ,  fecerunt  cum 
certis  pa£lis  pro  Uiinenfibus  &  eo- 
rum  Cnllegatis,  ficut  inferius  in  te- 
nore  Literarum  ipfarum  Utinenfibus  i 
miffarum  defcri^^ptur  in  fine .  Poft 
ipfius  ver6  diffidationis  terminum 
ipfe  Dominus  Comes  Virtutum  fuas 
genres  mific  contra  ipfius  Domini 
Paduae  potentiam  .  Tunc  dimiflb  Do- 
mino  Francifco  Novello  cjus  filio 
in  Civitate  Paduae,  idem  Dominus 
Francifcus  fenior  ivit  in  Tarvifio , 
ibique  moram  ducens  ,  &  fubvenien- 
te  Viraine  Maria  Domino  Comiti 
praedifto,  qui  bonum  animum  ha- 
bebat  Ecclefiae  Aqailejerfi  &  ha- 
buit,  quae  per  poteritiam  ipfius  Do- 
mini  Paduae  fuerat  df^ftru£la ,  dero- 
b.^a^  &  difpoliata,  &  monumenta 
Dominorum  P^triarcharum  ,  praete- 
ritorum  Prfftorum  ipfius  benediftqe 
Ecclefiae ,  fuffraq'o  ipfius  Diminae 
noftrac    gratiofiffimae  ,    quae  non  re-  ^ 


ojvLiJinsis.  584 

A    linquic  fperantes    in    ea  ,    miraculum" 

ob ipfius   Domini   Paduae  in 

brevi  fermone  condudens.  Paduam 
cum  fuis  terris ,  Caftris ,  Oppidis, 
fortilitiis,  Villis,  &  jurifditlionibus 
perdidit ,  ac  etiam  Tarvifium  fimili-. 
ter  cum  fuis  Caftris  &  Fortilitiis 
perdidit,  de  Menfe  Oftobris  ,  die 
Ibi  poft Et  nota  > 

B  quod  ipfe  Dominus  Francifcus  ,  re- 
cepta  ei  Civitate  Tarvifii  per  Cives 
Terrae,  ftipendiarii  fe  cum  ipfo  Dof 
mino  introduxerunt  in  Caftro  ,  quod 
eft    in    Civitate    Tarvifii  ,    &    Cives 

fecerunt nomine    Ducalis  Do- 

minii.  Ipfe  ver6  in  contemtum  Ve- 
netorum  dedit  ipfum  Caftrum  cum 
omnibus    aliis    Gaftris    &    fortilitiis 

C  Domino  Comiti ,  &  pofuit  fe  gratiae 
!  Domini  Comitis.  Et  eo  modo  eju» 
filius  Dominus  Francifcus  Novellus 
fe  reddidit  gratiae  Domini  Comitis. 
Quos  duci  fecit  in  fua  Givitate  ,' 
quae  nominatur  Comum,  pulcra  Gi- 
vitas  fupra  Mediolanum  ,  quos  ia 
eadem  Civitate  captivatos  retinuit . 
Et  de  fuis  carceribus  exivit  ipfe  Do- 

D  minus  Francifcus  Novellus,  qui  poft- 
modum  Paduam  recepit  in  MGCCXC. 
in  fine  Junii.  Sed  redeundo  ad  Do- 
minum  noftrum  ,  Reverendiflimum 
Dominum  Johannem  Patriarcham 
praedi6lum ,  is  mifit  in  Patriam  Fo- 
rijulii  de  Menfe  M^ji  quemdam 
fuum  Militem  ,  magniftcum  virum  > 
magnum  hominem   ftaturae,  in  aeta- 

E  te  bene  annorum  LX.  in  fuum  Ma- 
refcalcum.  Et  applicuit  in  Glemo- 
nam ,  &  noluit  intrare  Utinum,  nec 
aliam  Terram  Patrise,  ibique  mo- 
ram  trahens  habitavit  ufque  ad  diSli 
Domini  Patriarchae  adventum  .  Cui 
Domino  Marefcalco  ,  nomine  Domi- 
nus  Nicolaus  Buch  Bohemus,  nomi- 
ne  ipfius  Domini  Patriarchae  ipfe 
Dominus  Piduae  dari  fecit  omnia 
1  fortilitia,  quae  recoperaverat  in  Fo- 


585  H      /      S      T 

ro  Juhi ,  &  in  fe  habebat.  In  qui- 
bus  pofuit  fuos  Capitaneum  ,  6c  Of- 
ficiales.  Et  in  Savorgnanum  intravit 
Francifcus  Nafcinguerra  de  Civitate 
Auftria,  dicens  illum  locum  fuum 
efle  ,  &  fuifle  fuorum  antecefforum  . 
Dominus  Patriarcha  male  informatus 
xontra  Utinenfes ,  &  fpecialiter  con- 
<tra  Dominum  Federicum  de  Savor- 
gnano,  partem  Civitatcnfium  cepit . 
Finaliter  venit  in  Utino,  &  often- 
dit  fe  velle  Confilium  Utini  tran- 
fmutare  .  Et  fic  fecit ,  &  deputavit 
quofdara  ribaldos  Artifices  numero 
duodecim  ad  regimen  Terrae  Utini. 
Partes  erant  inter  Civcis  Terrae  ma- 
gnac,  unde  ipfum  Dominum  F^deri 
cum  Militem  multum  coepic  odio 
habere  .  Hoc  totum  dicebatur  facere 
induftu  Domini  Paduae ,  <jui  non- 
dum  Tfrras  perdiderat^  &  indu£tu 
Civitatenfium  .  Domina  Elifabeth, 
relifla  olim  nobilis  Domini  Franci- 
fci  patris  ipfius  Domini  Federici  , 
ejus  noverca ,  lamentabatur  Domini 
Pdtriarchae  contra  ipfum  Federicum , 
Ex  quo  ipfe  Dominus  Federicus  fe- 
ceflic  in  Gaftro  fuo  Pinzani ,  non 
audens  in  Utino  moram  ducere.  Do- 
mina  Elifabeth  praedi£ta  habebat  in 
Curia  Domini  Patriarchae  quemdam 
Militem  fuum  confariguineum ,  una 
cum  ea  inftantem  Domino  Patriar- 
chae.  Eidem  Domino  contra  ipfum 
Dominum  Federicum  petebat  ipfa 
Domina  ipfi  Domino  Federico  tam- 
quam  heredi  Dominorum  Francifci 
&  Heftoris  ejus  filiorum  &  dicli  o- 
lim  Domini  Francifci  Militis  patris 
difti  Domini  Federici ,  partem  eorum 
tangentem  de  heredicate  paterr»  di6ti 
dlim   Domini  Francifci  ejus  viri. 

Dominus  Federicus  videns  Domi- 
num  Patriarcham  indignatum  contra 
fe,  contentus  crat ,  uc  ipfa  quaeftio 
terminaret  per  mocium  judicii  &  in 
tevminis  coram    fuo  Vicario,   Si,   in 


B 


0      R      1      A  585 

judicio  vel  in  Bononia,  aut  Parifio, 
in  punfto  Juris  .  Si  in  aliquo  eidem 
teneretur  fecundum  determinationcra 
judicii  fui  vel  Sapientum  ,  fic  facere 
non  recufabat .  Contra  quem  Domi- 
nus  Patriarcha  praedi£lus  faepe  in 
Terra  Ucini  arrcngum  fieri  fecit . 
Finaliter  uno  die  fecic  capi  quem- 
dam  Civem  ,  nomine  Dethalamura 
de  Andrcottis  de  Utino,  hominem 
anti>|uum,  aetatis  annorum  fere  LXX. 
qui  fcmper  amator  &  defenfator  ex- 
ftiterat  Domus  Savorgnanorum ,  nunc 
autera  contrarius    ipfius    Domini  Fe- 

derici ,    qui  quemdam  nomine 

fuum  inimicum  interfecerat  de  Sol- 
doneriis  fuper  dominio  Dominorum 
Ducum  Auftriae  ,  prope  Villam  Cu- 
riae  Naonis.  Erant  circumcirca  XXX. 
anni ,  de  cujus  obitu  literas  abfolu- 
tionis  habebat  a  Dominis  Ducibus 
Auflriae  ,  a  Dominis  praetericis  Pa- 
triarchis,  &  pacem  cum  ejus  inimi- 
cis  habebat.  His  omnibus  non  obftan- 
tibus  poni  eum  juflic  in  manibus 
novorum  Re6loram  iniquorum ,  inter 
quos  crant  Platufius  Speronarius,  & 
Chriftophorus  Mifalinus  Notarius  , 
inimici  Dethalami.  Ipfumque  acer- 
rime  tormentantes,  duci  fecerunt  fu- 
bitb  ad  judiciariam  in  Platea  Utini. 
Ec  crida  fa£la  fuit,  ut  in  poena  Du- 
catorum  ducentorum  nullus  fua  ver- 
ba  facere  aufus  cfTet.  Et  Domino 
ftance  ad  feneftras  Caftri  ,  &  genti- 
bus  fuis  in  Platea  armatis  ,  Martinus 
Thomaffini  fententiam  protulit  con- 
tra  eum,  debere  decapitari.  Sed  Ni- 
colaus  quondam  Ser  Gabrielis  fen- 
tentiam  protulit,  quod  nec  eum  con- 
demnabat,  nec  eum  abfolvebat.  Ipfe 
ver6  Dethalamus  propter  torturara 
fibi  datam  non  poterat  pede  ftare, 
fed  portabatur  fupcr  una  cathedra . 
Ibique  ftans  nullus  aufuS  fuit  fuum 
verbum  facere.  Sed  ipfe  folus,  vir 
loqui    potensj    cx    nimia  tortura  pe- 

tebat 


387  BhLLI   FOa 

tebat  &  requirebat,  fua  jura  abfclu- 
tionis  audiri  debere .  Nihil  ci  vale- 
bant  jura  ejus,  nec  valuerunt  ,  quia 
portatus  fuper  cathedra,  illico  fuit 
decapitatus.  Qiii  fi  ftetiffet  in  dile- 
flione  ipfius  Federici,  non  fic  fa- 
£lum  foret  de  eo  .  Immo  faftus  erat 
de  familia  di6ti  Domini  Patriarchae 
duobus  diebus  ante,  habens  ejus  Li- 
teras  familiaritatis .  Et  detruncato  ei 
capite,  ultra  horam  ftetit  in  capfa. 
Quare  Dominus  Parriarcha  habere 
voluit  ab  eodem  pro  incertis  Libras 
mille  Solidorum ,  quas  habuit.  Poft 
haec  dum  Dominus  Patriarcha  cflet 
in  coenis,  m,fit  in  Civitate  Utini 
pro  quodam  Advocato  divite,  nomi- 
ne  Nicolaus  Manini ,  qui  totus  erat 
intimus  amicus,  fervitor,  &  dileftus 
Domini  Federici .  Qui  fubito  afcen- 
dens  Caftrum  ivic  ad  praefentiam  ip- 
f'us  Domini,  &  fic  juflit  retincri 
eum  ,  ufquequo  coenaflet.  Exivit  u- 
nus,  &  venit  in  Plateam  ,  dicens 
Populo :  N  colaus  Manini  retentus  ift 
pcr  Dominum  carccratut  .  Hoc  audito 
totus  Populus  afcendens  Caftrum  , 
petierunt  Nicolaum.  eorum  vicinum  , 
fibi  dari .  Pro  quo  fecuritatem  facei  e 
intendentes ,  fi  quid  fecerat ,  quod 
ipfum  cum  terminis  ducere  deberent* 
quia  non  erat  ufus  Dominorum  prae- 
terirorum,  fic  Cives  capere,  &  quod 
nolebant  hoc  eis  innovari  .  Vifoque 
furore  Civium  Dominus  ipfum  Ni- 
colaum  eis  dedit ,  &  lubito  de  Ter- 
ra  receffit  cum  quatnor  fociis  furi- 
bunde  &  cum  iniquis  verbis  contra 
Cives.  &  ivit  tunc  in  Suffumbergo. 
Poft  haec  ira  major  crevit  inter 
ipfum  &  Cives.  Adhuc  fui  Reflores 
regebant,  &  Dominus  Federicus  re- 
qiitfitus  per  Populares  venic  in  Uti- 
no.  Qui  afl^um-us  eft  per  omnes  Ci- 
ves  ,  ac  fi  Deus  veniflet,  falvo  quod 
aliqui  tenentes  partem  Domini  erant 
in  Terra .    Sed    omnia ,    ut    apparue- 


oj 

A 


B 


D 


ULiENSiS.  588 

runt,  defcribere  longum  efl^et .  Sed 
adveniente  carnifprivio,  in  domo  Do- 
mini  Federici  erat  magnum  folatium. 
Choreizantes  &  juvenes  Utinl  ordi- 
naverunt  haftiludium  in  Terra  Uti- 
ri.  Et  in  ipfa  Terra  venerunc  Sene- 
fcalcus  Domini  Patriarchae  Bjhe- 
mus  Miles  ,  confanguineus  Dominae 
Elifahethae,  Francilcus ,  &  Andreas 
fratres ,  filii  Nafcinguerrae  de  Civi- 
tate ,  Henricus  Bkon  quondam  Ser 
Petri  de  Faganea  ,  tunc  Marefcalcus 
di£li  Dcmini  Patriarchae  ,  ut  dice- 
batur ,  fo£lus,  &  quidom  Marchus 
de  Faganea  cum  eorum  famulis ,  o- 
flendentes  fe  caufsa  fefti  &  haftilu- 
dii ,  qui  intraverunt  ad  choream  in 
domo  ipfius  Domini  Federici.  Quos 
furgens  a  fcamno  laetanter  fufcepit> 
&  in  eorum  receffu  eos  fecum  in 
coena  voluit  ftetifle ,  &  eis  honorenx 
intulit ,  rogans,  ut  in  craftino  cunx 
eo  eflent  in  prandio.  Ipfi  obtenti 
licentia  rectfl"erunt .  De  mane  ver6 
die  Lunae  XV.  Februarii  ipfe  Do- 
minus  Federicus  intravic  fuam  Cap- 
pellam  ,  &  audivit  Mifl^am.  Et  cunx 
eo  erant  folijm  de  ejus  familia  tres . 
Et  obiinebat  familiam  bonorum  fo- 
ciorum  inafpeftu,  qui  muliiim  fue- 
runt  triftts,  &  nondum  a  leclo  fur- 
rexerant.  Et  difta  die  praedifti  Se- 
nefcalcus  Miles  Bohemus,  Francifcus 
&  Andreas  fratres  cum  uno  altero, 
per  luum  nuntium  fcntientes  ,  ipfum 
efle  quafi  folum  in  Ecclefia,  atque 
cum  Henrico,  &  Marco  &  aliis  fa- 
miliarjbus  numero  quatuordtcim ,  & 
non  pluribus,  ipfis  ad  ejus  Cappel- 
lam  venientibus,  unus  Cuftos  portae 
ipfius  Domini  Federiri  ,.  nomine  Pau- 
lus  ,  illico  videns  iftos  fic  venire> 
feftinanter  ivir  ad  ipfurn  Dominum 
fuum  &  claufit  oftiura  Cappellae, 
dicens  :  Dcmir.e ,  velc:iter  iiemunt  ter- 
!us  110S ,  farniliares  D  ty-ini  Patriarchae , 
Dubiio  ,   quod  tion  vmient  in  noiutntn- 

to 


58p  II      J      S      T 

to  vcftrat  ptffonae ,  Cui  Dominus  Fe- 
dericus  refpondens  ,  dixit :  w^peri  o- 
/Itum  .  Non  dublto  familiam  Dotyini 
rrtti.  Et  confeflim  aperuit  ofiium  . 
Aperto  oftio  ifti  applicuerunt  prope 
oftium ,  &  Dominus  Federicus  eri- 
gcns  fe,  di£lo  Euangelio  Sanfti  Jo- 
hannis,  ad  aquam  fanftara  ,  quae  eft 
in  medio  Ecciefiae,  fe  fignavit.  Irtis 
intrantibus  ,  videlicet  Francifco  & 
Andrea  fratribus ,  Senefcalco,  &  duo- 
bus  aliis,  Miles  non  defcendit  ,  nec 
illi  de  Faganea .  Ipfi  ante  Ecclefiam 
cum  baliftris  extenfis  ,  &  gladiis  e- 
vaginatis  ftabant.  Et  quum  Dominus 
Federicus  eos  vidic,  non  dubitans  , 
eos  ipfum  lacdere  vclle  ,  obviam  eis 
immo  fuit,  &  elevans  caputium  , 
eos  humiliter  fufcepit .  Ipfi  autem 
evaginatis  gladiis  ipfum  inter  Tem- 
plum  &  Altare  crudeliter  &  prodi- 
torie  ibi  mortuum  permiferunt.  Qui- 
dam  nomine  Defertus  de  Glemona 
familiaris  difti  Domini  Federici,  fu- 
gam  poft  Altare  fe  abfcondens  rapuit. 
Quidam  romine  Milunus  audito  cla- 
more  Ecclefiam  cum  folo  enfe  velo- 
citer  intrans  contra  ipfos  ,  &  ifti 
contra  euro  ,  ejus  enfis  fraflus  eft  ad 
merlas ,  &  illico  fe  &  ipfum  per- 
cuflerunt.  Qui  quafi  mortuus  ad  ter- 
ram  cadens  ibi  remanfit,  &  nifi  e 
jus  enfis  fraftus  foret ,  aliquem  vel 
aliquos  intcremifl^et .  Scd  tamen  li- 
beratus  eft  a  vulneribus  fibi  factis . 
Quo  audito  clamore  vix  ad  equum  a- 
fcendcre  potuerunt ,  &  ob  hoc  iftum 
percuffum  dimittentes  ibi,  ipfum  non 
interfecerunt .  Et  fubito  Miles  equi- 
tavit  ad  domum  Dominae  Elifabe- 
thae,  fecum  duci  facicns  unum  pala- 
frenum ,  volens  cam  fecum  ducere 
extra  Terram .  Et  non  inventa  Do 
tnina  domum 


B 


G 


D 


0       R       I       A  5po 

ad  Ecclefiam ,  fubit6  fequens  praedi- 
Skos  malefa6lores ,  portas  Civitatis 
Utini  exiverunt.  Et  clamor  maxi- 
mus  in  Populo  infonuit,  &  faftus 
c!i  valde  .  Voluerunt  aliqui  portas 
claudere ,  fed  ii  exiverant  .  Tunc 
Populus  fubit6  fuit  congregatus  •  Ec 
ceperunt  Ghriftophorum  Mifulini,  & 
Platufium,  ac  ipfam  Dominam  Eli- 
fabetham  ,  &  ipfi  in  furore  Populi , 
&  luper  ipfa  Platea  Utini  in  inftan- 
ti  crudeliter  funt  jugulati  ob  mor- 
tem  ipfius  Domini  Federici.  Poft 
haec  ver6  quidam  Notarius,  romine 
Hieronymus  ,  de  nece  ipfius  Domini 
Federici  confcius  &  cuipatus,  in  al- 
to  fufpenfus  eft  per  Reftores  Utini . 
Et  tunc  Reftores  ipfius  Domini  Pa» 
triarchae  expulfi  &  exclufi  ab  omni 
eorum  regimine,  Confiliarios  &  Re- 
ftores  inter  fe  fecerunt.  Foft  haec 
Ser  Nicolaus  magiftri  Gregorii  ,  qui 
nominatus  erat  Ser  Nicolaus  A  Do- 
minabus  ,  advocafus,  homo  iniquus, 
qui  ex  nihilo  faftus  erat  ditiffimus 
cum  Dominis  de  Savorgnano  ,  &  in 
diem  hodiernum  bene  amatus  fuit 
(k  tra6tatus  per  ipfum  Dominum 
Federicum,  tenens  partem  Domini 
Patriarchae  pcaedifli ,  laetufque  de 
nece  praedi£li  olim  Domini  Federi- 
ci ,  per  queindam  Doroinicum  Cia- 
lium  Felliparium  ,  prope  San£lum 
Lazarum  Ucini  interfe£tus  eft.  Poft 
haec  Martinus  Thomafini  partem  ip- 
fius  Domini  tenens,  &  iaetus  de  mor- 
tc  ipfius  Domini  Federici,  uno  die 
de  mane  in  Terra  Utini  per  Johan- 
nem  de  Andreoiis  ,  fratrem  difti  o- 
lira  Dethalami  decapitati  ,  &  per 
Fetrum  dc  Triefto,  &  per  Pititam 
de  Meduno  familiarem  di£li  clim 
Domini  Federici  Militis  interfc£tus 
eU. 


^uia   erat    &   iverat 

De/cripfa   per  Antonium  Bellonum  Notariuml 
F        I         N         I        S; 


59' 


'55»» 


Donatio  allquot  Caftrorum  &  Villarum,   fafta  Wolderlco   Patriarchae 

a  Wolderico  olim  Marchione  Tufciae,  &  Diemura 

ejus  Gonjuge.  Anno  1170. 


IN  tiomlne  Domtm.  tAnno  a  Nattvha- 
ts  Domini  MCLXX.  IndiSiionc  Ter- 
tia ,  die  Lune ,  Stcttndo ,  intrante  men- 
Je  FeiruariOy  in  prejentia  irsfrafcripto- 
tum  te/iium ,  Vuldaricus  quendom  Mar- 
cbio  Tufcie ,  t^  Ditmur  quondam  Mar- 
ebifana  tjus  XJxor  ,  pro  rtmedio  anima 
fum  fuarum ,  c^  prtdectfforum  fuorui»  , 
eontulerunt  puram  &  meram  donatio- 
nem  fuper  y4ltare  beatiffirAe  Marie  Vir- 
ginis ,  &  itt  ntanu  VV.  oiquilejtnfis 
Ecde/ie  Patriarcbe ,  d^  ^peflolice  Stdis 
Legati  ,•  de  Ca/iro  de  ,Atte»s ,  uti  nunc 
foffidet  ,  in  integrum ,  t^  Villa  fub 
Cafiro  confiituta ,  cum  omni  jure  fibi 
pertinente  ,  ftrvis  &  ancillis  ibidem 
manentibus  ,  «^  ptculio  ipforum^  & 
ionis  cultis  &  iticultis  ,  montibus  ,  ne- 
moribus  ,  vaUiius  ,  campis  ,  pratis ,  vi- 
neii  ,  pifcationibus ,  vcnationibus  ,  mo- 
Itndinis  ,  aquis  ,  aquarumque  decur/ibus  y 
d?-  de  Ca/iro  Pertben/iene ,  cum  omni- 
bus  fuis  pertimntiis  j  e^  de  Vtlla  Por- 
til,  &■  de  Vdla  Subid  ^  &  de  Villa 
Ftrlcinich  •  (j^  de  hoc  toto ,  quod  habet 
in  Vcrgin  a^  Lugre ,  cum  V'lla ,  iir 
«mnibus  fuis  pert^nentiii  j  &  de  Villa 
Cerneu ,  (jr  de  Villa  Calmines  ,  C^  de 
aliquo  ,  qued  babtt  apud  Namach  y  e^ 
de  Curia  Hage  confiituta  y  &"  de  Villa , 
que  vocatur  Predegoi ,  ©r  de  VUla  , 
que  veeatur  La/ina  ;  &■  de  VilU  Re- 
tbelacb,  &  de  Vtlla  Wipelfach ,  &  de 
Villa  Wolfscbtl ,  cum  emnibus  pirtinen- 
tiis  predidorum  lo;erum ,  vineis ,  pra- 
tis ,  cultis  c^  incuhis,  nemoribus ,  pi- 
fcationtbus  ,  aquis ,  aquerumque  du8i- 
bus  ,  &  cum  omni  di/itidu  &  jme 
fiYtdtBcrum  locorum ,  Cf  cum  emnibut 
firvis  &  arcillis ,  &  peculiit  ,  &  re- 
Tom.  IX. 


B 


C 


D 


bus  terttm  ,  in  fuprafcriptis  Itcis  habi' 
tantibus.  In/uper  prefati  Jugalts  dona- 
vere  prefato  ^ltari  ^qutlejenfis  Eccls- 
fie,  S'  prefato  VV.  u4qmle'fenfi  Patriar- 
che ,  &  ^pc/iolice  Sedis  Legato^  Minl- 
/ieriales  fuos  Difnimannos ,  videlicet  St- 
fridum  cum  filils  ,  quos  habuis  de  Dom- 
na-Deddi,  Conradum  &  f^atrem  cura 
omnibus  filiis  g^  filiahus  /uis ,  Conra- 
dum  de  Mclano  cum  filiit  &  filiabus 
fuis  ,  preter  filiam^  ejtts  Diemur  ,  jE»- 
gelmanum  fratrem  diBi  Conradi ,  Hen- 
ricum  de  Strar(_,  Rubertum  de  Bamach , 
^lbertum  Cle/iar ,  IVtrnandum  de  Gtt" 
dig  cum  filiis  &  filiabus ,  Herardum 
fratrem  ejus  ,  Fertoldum  de  Ruztvim  , 
Otiltum    de    Ru^tvim    cum  filiis  &  fi- 

liabus  preter  unum  ,   qutm .,   Bet- 

tadin  de   Pul cw>;^    filiis   <^ 

filiabus  ejus ,  prtttr  O&onem  &  fororerA 
ejus ,  que  efi  apud  Cilchan ,  Peltgrinum 
de  Lubidracb  cum  omnibus  foreribus  , 
Henricum  de  Funbtr  cttm  duabus  foro- 
ribus ,  H^nricum  de  Hag  cum  uxore  &" 
filiis  i^  filiabits  eorum ,  Pertoldum  de 
Hage ,  Henricum  de  Wipelfach  cum  fi- 
liis  /uis ,  Domna  Madidi  de  Predegoc 
cum  filiis  &  filiebus  /uis .  Otacum  dt 
Foidc  cum  /Drore  ejus  Mar^artta ,  Hir- 
mindtim  de  v^ttens  cum  filiis  &  filia» 
itii ,  Htnricum  de  ^tttns  cum  fiHa , 
.Arpontm  de  ,/^ttens ,  V/dalricum  Ga- 
fialdionem  de  v4tttns ,  Joannem  de  San- 
^o  Vito ,  Wdahicum  de  SanSio  Vito , 
Joannem  de  Ver/a .  Quibus  Minifitria- 
iibus  idtm  Mat:hio  Vuldaricus  omnia , 
de  quibus  prius  /e  violtnter  inimiferat , 
teddidit  ,  t^  tenutam  ejus  reftitmi  . 
ConftrtnatHm  tfi  flmtim  ,  ut  nulltis  Ca- 
fttllaiius  in  eodem  Ca/iro  ^  vidtlicet  ,At- 

P    p  UttS, 


5P3 

tens,  locttur  ,  «//?  quem  vduntas  & 
confilium  Mintjlerialium  ,  ad  idim  Ca- 
firum  pertinentium ,  elegerit .  Supradi- 
&US  quequc  Marchio  Vuldaricus  ibidem 
entequam  prefatam  donationem  facertt , 
juravit  fuper  ^ltare  beatijjime  Virginis , 
quod  expeditrat  cmnia  fuprafcripta  a  fi- 
liabus  &  a  nepote  per  refutatienem  , 
quam  in  eum  fecerant ,  &  quod  libert 
fo(ftt  tradere  de  jure  cuicumque  volue- 
fh.  Et  promifit  ea  deftnfare  ^  'warenta- 
tf  fiiprafcriptam  donationem  legiiimo  /'«- 
rejurando  fuprafcriptt  Ecclefie  y  &  Do- 
mino  Patriarche  in  integrum  ab  otnni 
homine ,  <^  qtio.i  firmam  c^  ratam  per- 
petuo  fuprafcriptam  donationem  habebit . 
Item  Dcmna  Diemura  quondam  Mar- 
chioniffa  Tufciae  juravit  per  Nuncium 
fmm,  cui  ipfa  di4it  parahulam  juran- 
di ,  quod  ipfa  nuUa  ozcafione  nec  dctis , 
nec  donationis ,  vtl  cnjuilibet  altcritis  ^ 
veniet  contra  fuprafcriptam  donaticnetr. , 
fed  femper  firmam  &  inviolatam  habe- 
bit .  Nuncius  verb  jurandi  fuit  t^rtnwi- 
cus  de  Curia  vtteri ,  (^  major  pars 
Difnimar.orum  ^  Minifterialium  i/lo- 
rum  Ftudum  ,  quod  hahebant  a  fupra- 
fcripte  Marchione  j  praeftnte  eo  vene- 
runt ,  i^  ei  fidelitatem  fuptr  ^ltare 
juraverunt ,  Nomina  illerum ,  qtti  jura- 
verunt  infrafcriptam  fjdelitatem ,  funt 
haec'  Conradus  de  Cinpica ,  Sifridus , 
filius  fratris  ejufdem ,  Conradus  de  Nia- 
gti  y  Herogclmarius  e}us  frater ,  Henri- 
cus  de  Sttccha  ,  Rodopertus  de  Nime^ , 
^dalpertus  Klifles ,  Wariendus  de  Gu- 
dig^  Henficus  dt  Frata,  Pertddus  dt 
Fratgy  Henricus  de  Wiptlfach ,  Wodol- 
ricus  ejus  filius  ,  Joannes  de  Verfa , 
Wolaricus  dt  SanBo  Vito  ,  Wdolricut 
dt  Flaguga  ,  Odolricus  de  Zumpita , 
Qttacus  de  *  Faedefo. 

t4£li»m  eft  boc  i»  Civitate  vfquile- 
fenfi ,  antt  o4hare  beatiffimt  Marit 
Vtrginis ,  prtfentt  Cltro  df  populo  , 

*  Faedefo. 


B 


D 


594 

Stgna  tiflium:  Wdelrtcus  sAbbas  de 
Mufinih,  Magifttr  ^delbertus  de  Pf»- 
fac ,  Lumpidus  Decanus  u4quile)tnfis  , 
Jonatus  Prepcfitus  SancJi  Felicis  ,  O^e- 
fcalcus  dt  Pifine  ,  Piligrinus  Prepofitus 
Ecclefit  Civitatis ,  Comes  Wolfredtts  , 
Comts  Henricus  ejus  gener  dt  Lenen- 
munt  y  Conradus  de  Fontanahona ,  Fri- 
dericus  &  .Art-wicus  dt  Cauriag ,  Otto 
dt  Puch,  Wtlttrius  de  Lufiriago ,  Ra~ 
ginardus  de  .Artigna ,  Reginhardus  de 
Frata,  Nappus  de  Civitate ,  Walche- 
rius  de  Vendoy ,  Frafhau  de  Murub  , 
Erbardus  de  Fagedes ,  Warnerius  de 
Pinhano  ,  Warnerius  de  Clemona ,  & 
alii  plures  tefles  rogati  fuere ,  fcilicet  » 
fttprafcripto  Marchione  &"  Marchifana  . 
Et  praediBiiS  Marchio  e^  Marchifana 
rogaverunt  fuprafcriptam  donationem ,  ut 
in  fcriptis  redigeretttr  . 

Poflea  die  Mercurii  Marchio  Vulda- 
ricus  tradiiit  pcfftfponem  de  Curia  de 
Hagt  prediilo  Domno  Patriarche  apud 
Hagt ,  pro  omnibus  prediis  fupradi&is 
&  Caflris ,  c^  confeffits  efl  Hrcbardus 
feciffe  fidelitatem  Domno  Pattiarche  , 
prefente  Comite  Wolfrado ,  Wdalfcalcho  ^ 
Jonatba ,  Waltherio  de  Pinhano ,  i^ 
Cunone  Purgnif  de  Ufono ,  qui  &  fu- 
periori  donationi  affuit ,  e^  Ceno  ejus 
f.lio.  Et  hoe  fuit  in  Hage  in  ftrata 
juxta  Ecclefiam. 

Sequenti  vero  die  Vfneris  fupradi&us 
Marchio  &  Marchioniffa  in  Caflro  dt 
^ttens  tradiderunt  claves  ejufdtm  Ca- 
ftri  in  tnanu  VV.  .Aquilejenfis  Ecclefie 
Patriarche ,  &"  miftrunt  tum  per  Tur- 
rim  ^  Portam  in  tenutam  pro  Caflro  , 
C^  omnibus  pofftffionibus  Juptrius  diclis 
&  datis ,  pre{enti[)us  his  teftibus  ,  quo- 
rum  nomina  hec  funt :  Comes  Wolfri- 
dus ,  Comes  Henricus  de  Lexmunt ,  e^ 
Fridericus  &  .yfrtwicus  de  Cauriach , 
WJolricus  oibhas  de  Mofinih ,  JonataS 
Prepofitus ,  Roraolus  ,  Otto  de  Puch  , 
Walterius  dt  Pincbano ,  Gotfalcus  ,  H:r- 

manus 


5P5 

ntMitus  P^^sptfitus  Sandi  Wdalrki ,  Cu- 
no  de  Ujono ,  Reginbardus  de  Pifima  , 
Ofredus  de  Sufano,  I/Vu!conus  dt  Ven- 
dcy.  Et  eodem  die  fuprajcriptus  Mar- 
chio  &  Marc&:oniffa  enivcrut  de  fupra- 
di&o  Caftro,  &  pofftffiontm  ejufdtm 
Caftri,  &  totius  predominii  fuprafcripto 
Patriarcbe  relinquerunt  in  pre/entia  fu- 
prafcriptoruM  tefliut»  .  E?  ibidtm  ^rbo 
C"  Hinricus    de  ^tttts   juravete  fidtli- 

Charta  Foederis   initi  inter   Ludovicum   Hungariae   Regem  ,  &  Mar- 
quardum    Patriarciiam  Aquilejenfem.  Anno  Ij7<5. 


'5P^ 

t.xtf»t  DsmiJO  Patrtarche ,  ficut  "Diemftr" 
matini ,  &"  Fcudum ,  quod  habebant  a 
Matchione ,  ah  to  teceptrunt .  San&us 
facratiffime  ur4ule  Juden  omnibus  fupra- 
fcriptis  interfuit  teftis ,  &  viJit ,  ©?• 
audivit , 

Ego  Johannts  Bonus  TabeUio  rogatus 
a  juprafcriptis  Jugalibus  &  Dinijman- 
nis  ,    ut   fuptrius  ,    hic  fcripfi  &  cem- 


I  f 


S,'Si<i  , 


LUdovicus ,  Dei  graiia ,  Ri*  Hnn- 
gariae  ,  Poloniae  ,  Dalmatiae  ,  Ra- 
r/)ae  ,  Serviae  ,  Galetiae ,  Rodomeriae  , 
B^lgariae ,  Comaniaeque  Rex  ,  Prin:eps 
Salernitanus ,  (^  honoris  Montis  San^i 
%/ingeli  Dominus ,  notum  facimus  »«?'- 
verfts  prefentes  has  infpecl-fris  .'  quod 
tanto  ctlebrius  faritae  r.cfltae  praeconium 
tulmiiti  noftro  vegalis  ftrenitas  non  du- 
bitet  ampliare  ,  quanto  Pttsedecefforum 
ncflrcrum  notabili  rttu  ,  C^  praecipue 
tifflri  excellentifpmi  Genitoris ,  EccUfia- 
rum  caufas  i&  commoda ,  in  quibus  no- 
flrae  Chriflianiffimae  Religioitis  pottn- 
tiffima  vis  confijlit ,  ampltoribus  niti- 
tur  favoribus  confovere  ,  &  regalibus 
muitificentiis  pratmunire  .  Sane  ad  fan- 
ilam  .A-^uiltgienftm  E^^clefiam  multorum 
aemulorum  ,  patre  difcordiae  miniflranie , 
retroadis  tempoti'>us  opprtffionibus  lacef- 
fitam  ,  cu/us  Peftorts  &  incoUe  uni- 
verfi  ad  culminis  noftri  augmentitm  in- 
natas  devotiones  fidehm  animum  habuti- 
runt ,  mentis  ncftrae  ferenitatis  acltm 
dirigentes ,  medis  &  conventicnihus  in- 
frafcriptis,  more  filiorum ,  heredum,  i^ 
fuccrfforum  noflrorum  in  Rcgno  ,  &  ip- 
fius  Rrgni  noflri  una  voce  cum  Ttllini- 
ftris  noftris  ,  &  Regni  noftri  Praelatis 
&  Baronihus ,  de  torumqut  confttnfu  j 
Jcitu ,  &  voluntatt ,    ac  matura  dalibe- 


,B  ■  rstione ,  &  de  certa  fcieKtia ,  c^  /»/»'4 
omnia  ft ,  fuccsffotts ,  filios ,  &"  here- 
des ,  e^  hotia  omnia ,  vict  ttiam  & 
nomint  didorum  Regni  obii^atiombus , 
cum  torum  juramtntis  (j^  fjgiUis  infe- 
rius  dtnstatis ,  teciplmus ,  &  nune  Rs- 
verendiffimum  in  Chrifto  Patrem  Dom- 
num  Marjaardum  Patriarcbam  v4qsile- 
gienfem  ,  &  ipfius  facceffores  ,  &  fart-^ 
iiam  Ecclefiam  ^qailegienftm  ,  Praila- 
tos ,  Capitula  ,  &  fucceffores  fuos ,  e^ 
Cornmuniiatis  Forojulienfis  Civitates , 
Terras  ,  Ceftra,  &  Ttrriso*ia  jam  di- 
cli  Patriarchatus ,  (^  (ii&ortim  Praila- 
torum  ,  Capitulorum ,  NcbiHiira ,  e^  Com- 
r/iunitatum  praediBarum ,  quas ,  quae  , 
&  quod  ad  praefens  tenent  df  poffi- 
dent ,  &  in  futurum  ac^uirent  ,  feu  ad 

D  eos  devenerint ,  fuh  noftra ,  filioru.n , 
heredum ,  Cj^  fucctfforum  noflrorum  ,  nec 
non  Regni  noftri  ,  Praelatorum  ,  &" 
Baronum  ipfius ,  prete&ione ,  (j^  defen- 
fiont  plena  Cf  gratuita.  Et  ipfas  Ter- 
ras ,  Caflra ,  d'"  Civitates  praefcriptaf  , 
&  tertitorittm  praefcriptum  deftndete 
promittimus  ,  quibus  fupra  ,  nominibus  , 
manutentre  ^  defendere  &  ccr.jttvare  con- 
tra  ^  advtrsus  qunfcumqitt  P-  incipes  , 
Duct) ,  Comites ,  Barcnes ,  ac  Daminos , 
&"  q'Aaf:umque  Communitates  ,  ad  rt- 
quifitioitcm  ipfius  Patriarcbat  &  fucctf- 
P  p      X  foiUM 


%97  ... 

farum   fuomm  ^    &   majorh    partss    fui  A 

GoHfilii ,  Parlawitnti ,   e^  Sedt  Patriar- 

cbale    vMCatttt    ad    rtquifitiontm    Victdo- 

mi»if     ^    Capituli    ofquiltgittt/ij ,    €?" 

majoris  partis  Conftlfi ,  Parlamer.ti ,  tx- 

ctpto    vidtlicet    contra    Papam    &    fms 

fucctfforts  ,   &    Imperatorem  &  /ucceffo- 

res  Imptrio . 

Infuper  volumus  &  decernimus ,  quod 

Magnifiius  Dominus    Francifcus  dt  Ca- 

t.'.ria  ,     Dominus    Paduae ,    quem     nun: 

p)0  ncflro ,    ((y    Rtgtti    noflri    Colligati) 

dtclaramuSf    obliget   ft,    &    bona    jua 

aobis ,  fiHis ,   hitedibus ,  Cr  fucctffoyibut 

ttoftris ,     eJ"    Rcgno    nofifo ,    Praelatis  , 

&  principalioribus  Baronibus  R'gni  no- 

firi ,    ad    noflret   fertnitatis ,    htrtdum  , 

C^  fucctfforum  nojiforum ,   c^  Rtgni  no- 

firi  mandatum  ,    factrt   gutrram  in  ttr-    C 

ritorio  fuo ,  g?*    i»    partibus  circumftan- 

tibas ,    epud    territorium    ip/iut ,    contra 

inimicos  di&i  Patriarcbae  &  fuccefforum 

fuoram ,   d?"  Patriarcbatus ,  &  Eccltfiae 

»4quilegitnfts ,  ^    Patriae    Fori  Julii . 

Verfa  vict  ipft  Domnus  Patriarcba    pro 

fi ,   Ecclt/ia  ofquilegienft  ,    &    Patriar- 

thatu  fao  ,   e^  /ucctfforibus  fuis  ,    Prae- 

htisy    &    Capitulis  di£ii  jPatriarcbatus    D 

pro  fe  &  fucceffotibus ,  c^  Nobiles  Fo- 

vi  Julii  pre  fe  ,  hertdibus  tS"  fuatffori- 

hus  fuis  y    &  Communitates  Patriarcha- 

tus    pratdi^i ,    fub    fide    ipforum  ,     & 

eum  earum    juramento ,    C    cum  obliga- 

tienihus  hettorum  fuorum,    pre  ut    ipfo- 

tum e^   privilegiis  Celfitu- 

dini  neflrat  perre&is  y    &    eorum    Com- 

niunitatibus  fuper  iis  conft&is  ,    plenius 

indt    patet ,    trint^    &   ftnt    dt    ctttro 

««»»    Ctl/itudine    noflra ,    filiis ,    heridi- 

ius ,  fuccefforihus    neflris  ,    c^  cum  Rt- 

gne  nofiro ,   (^  Baronibus  di&i  Rtgni , 

o^-    htrtdfbus^    c^    fuccefforibus    terur/t, 

^  tum  ipfo  Domino    de    Padua    Colli- 

gato  ne/lroj  &-  bertdibus  fuis ,  i»  qui- 

"ufcumque  ttllis,   gutrris ,    &    inimici- 

*«>,  c^  difcerdiis  j  (entra  &  advtr/us 


5f8 

quofcumqut  Prtncipes ,    Ducet ,  Comitts  , 
Marcbiones ,    Baronts ,  &  Dominos ,  & 
quafcumque    Communitates ,    ad    petitio^ 
ncm    &    matidatum    noflrae   /erenitatis  ^ 
/iliorum  ,    htredum ,    ac   /ucciffjrum    h*~ 
flrerum ,    &    diiii    Regni ,     it    Patria 
Fori  Julii ,   &  in  ttrritorio  Patriarcha- 
tus  sAquilegienfls ,    dir    in    partibus  cir- 
cumflaniibiiS  apud  dtBam  Patriam  Fori 
Juhi  ,  (ir    territorium    diSi    Patriarcha- 
tus ;  faciendo  &■  extundo  contra    inimi- 
cos  de  Civitatibus ,   L':cis  ,  Terris ,  Ca- 
/Iris ,  Paffibus ,  &  Fortilitiis  didi  Pa- 
triarchatus  ,   excepto  videlicet  contra  Pa- 
pam   &  fucceffores  ipflus ,   c^   Imperate- 
rem  &  /uccefforts  Imperti ,    quantum  efl 
pro  faHo  Ecclefiae  Romanae ,  c^   Impt' 
rii  tanthm  .  Excepto  quoqut  contra   Dtt- 
cts   v4uflriae ,    durantibus    trtguis    prae- 
fentibus  inter  ipfum   Dcniinum   Patriar- 
cham  .Aquilegienfem  &  praediclos    Dtt- 
ces ,    &    centra    folam    ptrfonam    Mar- 
quardi     Comitis     Goritiat .    Claudtntqut 
ttiam    paffus  g^  flratas    Fori  Julii  (^ 
Territorii    Patriarcbatus    ad    petitionem 
&  mandatum    Celfitudinis    noftrae ,  fi- 
liorum ,  hetedum ,  ^  fucceffirum  noftro- 
rum ,  tempore  guerrarum  contra  quefeum- 
que ,  centra  quos  effet  guerra .    Quod  «- 
tiam  faciet ,  &  facere  permittet  ^  clat*- 
dtrt  Strtnitas  neflra  vtrsa  vict ,    ac  e- 
tiam    facitnt    noftri  filii  ,    heredes ,    C^ 
fucctfforts ,    ac    Rtgnum    noftrum  ad  re- 
quifitienem  di&i  Patriarchae   &   fuccef- 
forum  fuerum,    c^  Sede  vacante  ad  re- 
quifitiontm  Victdomini  Patriarchatus  ^~ 
quilegitnfis  ,   &   ipfius  Capituli .   Et  ad 
Serenitatis  neflrae  mandatum  ,  &  fiHe- 
rum ,    heredum ,    &    fuccefforum    ncflre- 
rum ,    ac    Regni  ,    ftmilittr    faciat    €y 
claudat    flradas    &    paffus    fuos  ,    ^y 
claudere  tenebuntur  diSfus  Dominus  Pa- 
duanus  r.efter  Colligatus ,  fiiii ,  &  be- 
redes  fui. 

Vttlt    infuper    noftra    Maje/ias ,    quod 
Ji    contingerit    dttrentibus    prae/tntibus 

eenvtK- 


59?    .  .  .         ^ 

tenvctittonf/jus  ,    «r    acquittrentur  aUqua    A 

Gajlra ,  Terrae ,    ^^V/^f ,  aut  Civitates  , 
p*f  «oj ,   filios ,  e^  htredcs  neflros  ,    tf;; 
fucceffores  ,     C^     Regnam    noflrur/t ,     & 
partes    praediBtts ,    viiieiicet    di&os    Pa- 
triarcham  ,   ij^  fucciffores    fuos  ,    Prada- 
tos ,    Nohiles  ,    htrcdes  ,    e^     fucctffores 
fuos  ,   d'*  Cornmunitatrs   Fori   Julii ,   e^ 
Domlrium   Paduae    praefcriptum ,    /5/;o/  , 
i^  hiredes  fuos ,  cemmuniter ,  vel  divi-    B 
y?»»  ,•  6'*  »7/(1    C<»/ir<» ,    Terrae ,    f«//i*e  , 
aut  Civitates  fpeHarent  &  ptrtinerent , 
feu    retroa&is    temporibus    quovis    modo 
pgt-tinuiffent    ad    Petriarchatum  tAtfuile- 
gienfem  de    jure ,    quod  dtbtant  effe  di- 
Bi    Patriarchatus ,    tf'*    remanere    diBo 
Patriarchaiui .    Si  vtri  no»   fpeiiarent , 
nec  pertinerent ,   feu    retrottBis    tempori- 
ius    quovis    modo    non     pertinuiffent    ad 
Patriarchatum  praediSum  de  jure  acqui- 
rendo ,    Contmunitates    per   partes    divi- 
dantur  fecundhm  determinationem  noflro- 
tum  htndum  ,   fiUorum  ,  ^   fucctfforum 
noflrorum ,    ty    diBi    Regni    nofiri .    Si 
vtif^  acquirerentur  per  aliquam  partium , 
fint    iif    effe    dtbeant    acquirentis  /    CJ'' 
quod  captivi ,  &'  bona  mobilia  /int  ca- 
pientium .    Na»    peffittt    infuper    di&us  \  D 
Domnus   Patriarcha  ,    e^    fucceffores   fiti 
in  Patriarchatu ,  &   Pratlati ,    ^   fuc- 
ceffores    eorum    di&i    Patriarchatut  ^    & 
Kobilet,  heredes,    &    fucceffores  fui  di- 
Qae  Patriae  Fori  Julii ,  c^  Communi' 
tates    Patriarchatus ,    nec    debean*    inci- 
pir$  novam  guerram  ,    ni/i    ad  defen/io- 
nem  ^  offen/ionem  contra    occupare  vo- 
lentes  manu  armata  ,  vel  alio  modo  in- 
Ucito  c^  manififlo  aliqua  Caflra ,    Ter- 
fas ,  &  Civitates    diiii    Patriarchafus  , 
quae  ad  preftns  tenentur ,  &  poffidentur 
per    di&es    Fatriatchatum  ,    PraelaSos  , 
Nobiles ,  c^  Communitates ,    e^  in    fw 
turmn  quovis  modo  acquirentur  per  eos  / 
ac  etiam  ad   defenfioncm  ^'  offenfionem 
tontra    invadere   voleyttts  manu  armata , 
vel    alio    modo    inlicito    ^    manifefio  , 
'z^ntmuna  di&i  Fatriarfkatus .    Ei  di-   \    i 


609 
Sfus    Patriarcha ,    d^   fucctfforts   fui    «» 
Patrlarchatu ,   &  PraHati  ,   (^  fttccfffo' 
rts  eorum  ,   Nebiles ,   heredes ,   ^  fuzcef- 
fores  eofum,  &  Communitates  di&i  Pa^ 
ttiarchatus ,  non  faciant ,  ntc  poffint  fa- 
ce/e    pactm  aut  treguas  de  aligaa  gtttv-' 
ra ,   in    qua  noflra   Majtflar  ,   filii  ,  i!^ 
btredcs ,   ac   fucctfforts    noftri ,    &    Rt~ 
gnum    noflmm    dtbeat    effe ,    &    fuerint 
cum  eis  ,   fine    confenfu    exprtffo  noflro ," 
fiiiorum  ,    heredum ,    C^    fuccefforum  tto- 
flrorum  .    Nos    infuptr ,    filii ,    hcrcdes  , 
&    fucceffores  noflri ,    !&"    Regnum    no- 
flrum ,  peffmus ,  e^    poffint  &  valean^ 
facere  pacem  ,  aut  treguas    fint  conftnfu 
e^  voiuntate  di&orum  Patriarchite ,    <i!r 
fucctfforum  fuorum  ,    &    diSiorum  Prae- 
latorum ,  &  fuccefforum   fuorum ,  Nobi' 
lium ,  hertdum  ,  ac  fucccfforum   fuorum  , 
e^  Communitatum  praedi&arum  ,    dum- 
modo    noflra    Serenitas ,    filii ,    hertdts  , 
e^   fucctffores    noflri ,    ci^    Regnum  no- 
flrum ,  includant    in   pace ,    aut    trtguis 
di&um  Patriarcham ,  &  fucceffores  fuos , 
Praelatos ,    &    Capitula ,  &   fucceffores 
fuos  ^     Nobiles    heredes  ,     &    fucceffores 
fues  ,    fif    Communitates    Patriarchatus  , 
e^     Ecclefiam     ^quilegitnftm .     Et    m 
cafu    praedi&o    noflra     Majtflas  ,  filii , 
^     heredes  ,    C^    fuccefforet    noflri ,    C^ 
ipfum  Regnum,  non    psfpnt   facere   pa- 
cem ,   aut  tregugs   fine    conftnfu  «^  va- 
luntate    praeds3orum  ^    nifi    reflituantur 
in  to  flatu ,  in  quo  trartt  ttmpore  guer- 
ree  incoeptat .  Et  fi  pratdi&us  Domnus 
Pfitriarcha,  &  fucctfforts  fui ,  Nobiles  ^ 
hertdes,  &  fucceffores   fui,   &  Commu- 
nitates  pratdi&ae  ,    dmante  di&a  guer- 
ra    acquififfent    aliquod ,    quod    dt    )ure 
fptBartt    &"    ptrtinntt ,    ftu    retroa&is 
ttmporihus  ptrtinuifftt  ad  Fatriarcbatum 
^quiltgitnftm ,     quod    iUud    aequifitun» 
timport   gutrrae ,   ptr   pacim ,    aut    tre- 
guas  finitndas  per  nos ,  fidos  ,  htrtdts  ^ 
&  fucctffoves    neflros,    &    di&um    Rt- 
gnum,  nort  ttntatur  ttflittitre . 

Qitfii 


.     Qyas  qutdttn  cB»vint':onts ,  &  orinta 

/upradi^a  vult ,  (S^  dtcftvit  ttojlra  Ma- 

jeflas  ^   fimas    tfft    ac   duraturas    ufque 

ad  ^nnos  qmnquaginta  preKtmt  fututos . 

Uos  Dii  gratia  Joannts    Sttigonitnfis  y 

Sttphanus     Coloctnfis  ,     v^nbitpifccpi  y 

Detnetrlus  Zagobritntfis ;  LrJiitaus   Vi- 

fptratnitnrii  S  Mi:bsel  %Agrienfis  ;  Emt- 

ricus    Walditnfis  /    Ptttui     Fauritnfis ; 

&    Donunicus    Bor^uantnfts  ^    Ecchfia- 

rutn    Epifcopf,    Frtlati    fupredicli    Re 

gni;     Nicstaus     de     Gatta     Palatinus ; 

Ladislaus  iVajola  Tranfilvanus ;  Pants 

Zudar  Sclavonic ;  /oanitss  Trtuccl  Zcu- 

nantttfis ;  Jeannts  Mtg^otntnfis ;    Baue 

Comts  ;  Jacoi/us  Judtx    Cuiiae  Rigis  / 

Grego/ius  Sebtk  Tavtinicorutn  regaltu/n ; 

Cregorius  Zudar  Cutiat  R'gis ,  &  Pin- 

ctrnarutn ;    Paulus    de    Diji.rUo  Dsipift- 

rorutn  ;  Miciael  Zndar  Janiterutn  rtga- 

liutn ,  Msgiftri ;  Fianco    Comts    Sopfo- 

tntnfis ,  Joatints  Ojcil  Comts  Zaugunen- 

fis  ,    Cr    Temelinus    Comes    de    SanBo 

Ceergio  ,     Barones     Regni  ,     Hungariae 

principaliores    pro    nohis, ,    Jucccfforibus , 

heredisius ,  <&  fiUif  ncfiris.,    ac  vict  & 

nomine    totius    Regni    Hungariae  ,    fub 

fide  noftra ,    &    cutys    obligationibus  bo- 

norum  ttoflrorum ,    ^  dtdi  Rigni,   )u- 

rantes  corporaliter  ad  fancla  Dei  Evan- 

gelia ,  promittimus ,  &  nos ,  fucctffores , 


602 

A  htrtdts ,  &  filiot  noftros ,  eJ"  dicJunt 
Regnura ,  a:  bona  noflra ,  fucefforum  no- 
flrorum,  htrtdum ,  ac  filiorum,  &  i?e- 
gni  pratdiBi,  ebligamus  fidtliter  atten- 
dere ,  obfervare ,  &"  in  omnibus  adim- 
plere  proteBiontm,  i^  omnts  conventio- 
nes  fiiilas  ,  &"  ptomiffas  fuperius  per 
gloriofifftmwn  Cy"  invici iffttnum  Domi- 
r.um   noftrum    Dominum    Ludovicum  tx- 

B  cellentijfimum  Rcgem  Hitngatiae ,  &c, 
Riverendo  in  Cbriflo  Patri  Domno  frUr- 
quardo,  Dti  gratia  fan&ae  Sedis  ^- 
qudegienfts  Patriarchat ,  &  ipfius  fue- 
cefforibus ,  Praelatis ,  &  Capitulis  Pa- 
triarchatus  ^quilegitnfis ,  &  eorum  fuc- 
ccfforibui ,  l^obiiibus  Fcri  Julii  ,  hcre- 
dfiius ,  C^  fucctfforibus  torum  ,  nec  no» 
Communitatibus  Patria/chatus  tAqulle- 
gienfts .  Et  ea  omr.ia  durantt  termins , 
in  ipfts  prctedione ,  &  ccnventionibus 
per  ipfum  Dorrtinum  neflrum  Regem  ap- 
pofito  ,  rata  &  grata  habtre  ,  &  in- 
violabiliter  ohfeivare,  jurt  fupradi&a- 
rui»  Literatum  d>6ii  Domini  Rfgis  , 
continentta  t^  tenore,  Pratfentes  itetim 
ipfiui.  Domini  Rrgis  ,  e^  noft^as  Lite- 
ras ,   figillif    ipfitts    Domini    Regls ,    ae 

D  Koftris  cormmunitas  damus  in  teflimo- 
ttium  praeit>iffcyum . 

Datum  i»  Wifegrad ,  die  XXI.  ttten- 
fis  Junii,\4tnoDominf  MCCCLXXVI. 


Literae  Apoftolicae  Urbani   Papae  VL  de   adrainifiratione  Aquilejenfis 

Ecclefiae  conlata  Philippo  de  Alenconio  Cardinali,  exhibitae  Ga- 

pitulo,   &   Ganonicis  Aquilejenfibus,  Anno   Chrifti  138^ 

Ex  menibrana  entflente  penes  Patrem  j^gricolam  Agrkola^ 
Presbyternm  Oratorii  Utiuenfts» 


IN  Chrifti  nemine ,  %4intn .  .Anno  Na- 
tivitatis  e/ufdem  MCCCLXXXI.  In- 
di&iont  IV.  die  III.  Menfit  ,4ugufii. 
%/lclutn  in  Terra  Sacilli,  x/^quilejenfis 
dioecefis  in  Sacriftia  Eccltfiae  feu  Ple- 
bis  SanSii  Nicolai ,  Praefentibtts  ncbili-  \ 


bus  &  poteatibus  viris  Dominis  lAn- 
drea  Milite  Marchione  de  Cavalcahobus 
de  Cremona  Legum  Doclore ,  at  Jaco- 
mutio  &  Johanne  FurlatJO  Comitibus 
de  Porcihis ,  ^  Zifriolino  della  Tur- 
re ,  ttftibus  ,  O^  aliis   plmibus   ad   in- 

frafcripta 


<5oj 

frajcripta  vosath  fptcialtter  f^  tegatU . 
Ibiqut  convocato  &  congrtgato  Capitulo 
Eicltfiat  ^qmltjenfu ,  dit  &  loco  fu- 
prafcriptis ,  dt  mane  pofl  M^Jfam  ,  per 
venerabiles  viros  Dominos  Fedtricum 
Comitem  dt  Porciltis ,  Johanrttm  jurtio- 
rem  dtUa  Turrt ,  &  Otobonum  dt  Ce- 
nete ,  diSat  s/lquiltjtnfis  Eccltfiat  Ca- 
nonicos ,  habtntts  facultattm  ,  commiffic- 
ntm ,  &  pottfiattm  ipjum  Capitulum 
convocandi  &  congrtgandi  pro  infra- 
fcriptis  agtndis  &  txptditndis ,  a  vt- 
ntrabili  viro  Domino  Johannt  dt  Spin- 
tellis  de  Civitatt  Btllmi  Vict-  Dtcano  , 
Canonicis ,  &•  Capilulo  ^qutlejtnfi , 
pro'jt  dt  pratdiBa  facultatis  ,  commijjio- 
nis ,  <&  poteftatis  conctjjtont  conftat  pu- 
blico  inflrumtnto  ,  fcripto  manu  Johan- 
nis  Lanctllotti  dt  Cucanca  Notarii  Clt- 
ricf  ,/4juilc/t»/is  diotct/is ,  fub  inflanti- 
bus  MHleftmo  e^  Indidiont ,  dit  vtrb 
per.iiltimo  Mtnfis  Julii,  a  mt  ^ltxa-t- 
dro  Notario  infrafcripto  vifo  &  le&o. 
In  quo  quidtm  Capitulo  inttrfutrunt  vt- 
ntrabilts  viri  Domini  Ftdtricus ,  Johan- 
nts  ,  Cf  Ottobonus  fupradi8i ,  e^r  /o- 
hannts  Stnior  quondam  Domini  Photbu- 
Jini  dtlla  Turrt ,  Thomafinus  de  Ponti- 
rolis  dt  Forlivio ,  Oioricus  dt  Rago- 
nea  j  ^ittonius  dt  Ronchonis  ,  e^  Jo- 
kannts ,  ambo  de  Utino ,  Bartholomatus 
dt  Bobio ,  e^  Ortuphrius  de  Zantis  de 
Rrgio ,  Eccleftae  .Aquilejen/is  Canoni- 
ti  praebendati ,  Cf  ad  Capitulum  ,  ut 
pratmittitur ,  vocati  &  congregati  ,  pre 
»t  ibidem  omnes  ^  finguli  fupradiBi 
fe  ad  Caphulum  vocatos  ad  ditm  ,  lo- 
cum  ,  &"  hotem  praefentes  publice  dixe- 
rttnt  &  conftffi  fuerunt .  Coram  praedi- 
Bis  Dominis  Canonicis  &"  Capitulo ,  ut 
pratmittitur ,  capitularittr  eoH^regatis , 
comparuit  vtntrabilis  vir  Magifttv  Hu- 
go  de  Hunerfl,  in  artihus  Magifltr , 
&  B*cealaurtus  in  Thtologia  ,  Dtcanus 
Eccltfiat  SanBorum  u4poflolorum  Colo- 
nitnfis  ,  Piocurator ,  c^  procuratorio  »0- 


B 


D 


604. 
mint  Revtrendiffimi  in  Chriflo  patris 
&  Jtrtnijfimi  Principis  Demini  PhUip" 
pi  de  u>flenconio  ,  miferatione  divina , 
fanBxe  Romanat  Ecclefiae  Sahinenfis 
Epifcopi  Cardinalis ,  Ecclefiae  Patriar" 
chalis  ^juiltjtnfis  tam  in  fpiritualibas  ^ 
quam  in  ttmporalibus  adminiflratoris 
ptr  faniiifjimum  in  Chriflo  Patrtm  & 
Deminum  nofirum ,  Dominum  Urbanum , 
divin^  providtntid  Papam  VI.  deputa- 
ti ,  Cf  commijfionem  plenae  adminiflra- 
tionis  habentis  .  Habens  idem  Dominus 
Hugo  ad  infrafcripta ,  fif  nonnulla  alia 
pltnum ,  legitimum  &"  Jufficisns  tnan~ 
datum ,  prout  de  diBo  mandato ,  five 
procuraterio  lonflat  publico  infltumtnto 
jupefindt  cenfe&o ,  fcripto  Kanu  ^tgi- 
dii  dt  DouUit  de  Rotomago ,  publici 
.Apoflclica  &"  Imptriali  cticloritate  No- 
tarii  in  MCCCLXXXL  Udi&iont  IV. 
die  II.  Mtnfts  Maji ,  Pontificatus  fan- 
Biffimi  in  Chriflo  Patris  &  Domini 
noflri ,  Domini  Urbani  divina  providen- 
ti^  Papae  Stxti  ^nno  IV.  a  mt  NetO' 
rio  vifo  (ir  leSio  ,  eifdem  Dominis  Ca- 
noniois  &  Capitido  txhibuit  &  prat- 
ftntavit  Literas  ^poftolicas  fupradi&i 
Domini  noftri  Papae  ,  inttgras  &  il- 
laifas ,  non  abfafas  vtl  eanctUatas ,  ne- 
qut  corruptas  ,  vtl  in  aliqua  tarum 
parte  /ufptEias ,  ftd  omni  prorfus  vitio 
(^  fufpiciene  cartntts ,  ipfius  Domini 
noftri  Papae  vtr4  BuUi  plumbtd  ad 
cbordulam  eanapis  ptndtntt  mort  Roma- 
nae  Curiat  huUatat ,  fuptr  commfjflone 
adminiflrationis  pratfatat  Patriarchalis 
Eccltfiae  ^quiltjtnfis  coafe&as .  Q^ia- 
rum  Littrarum  tenor  de  vtrbo  ad  vtr- 
bum  ftquitur ,  &  tfl  talis . 

„  T  JRbanus  Epifcopus ,  ftrvus  ftr- 
„  y^  vorum  Dei,  veHtrdhili  fratri 
„  Phtlippo  Epifcopo  Sabinenfi  ,  .Admi- 
„  niflratori  in  fpirituali^us  &  ttmpo- 
,,  ralikus  Ecdffiae  ^quiltjtnfis  per  Se- 
„  dem    ^pojiolicam    deputaioi    faluttnt 

&  <Apo- 


rfo5 

iy  *Apcflolicitm  btntdt&ionsni.  Rfgl- 
mini  univtrfaits  Ecclt/iat  quamquam 
inlufficitntibus  mtritis ,  difpontntt  Do- 
mino ,  pratftdtntt)  ,  dt  univtrfis  Or- 
bis  Eccltfiii  ,  ac  ipfaru»*  Pafloribus , 
pro  tarum  fiatu  Jalubrittr  dirigtndo  , 
Jolicitt  y  qucnttim  nobis  ttt  alto  con- 
ctditur ,  cogitamus  .  Sed  illa  proptn- 
fius  folicitudo  nos  urgtt  ,  ut  EccUfiis 
illis  ,  quat  funt  fuii  dtfiitutac  Pajto- 
ribus ,  »t  Eccltfiae  ipfat  in  fpiritua- 
libut  <^  ttmporalibus  dititmenta  fu- 
fiintant  ,  dt  falubri  rtmtdio ,  pro  Kt 
ipfarut»  EccltfiaruM  ntcifjitas  C^  ttm- 
porum  qualitas  txigunt ,  confulamus . 
Dudum  Jiquidtm  bonat  mtmoriae  Mar- 
quardo  Pat*iarcha  u^quiltjtnfi  rtgi- 
mini  i^quiltjtnfts  EtcUfiae  praefidtn- 
tt  ,  not  cupitntts  eidtm  EccUfiat 
quum  eamdtm  vacare  contingcrtt ,  ptr 
.Apoftolicae  Stdis  providtntiam  ,  uti- 
Um  e^  idontam  pratefft  ptrfenam , 
provifiontm  e/ufdtm  Ecctefiat  ordina- 
tioni  &  difpofitioni  noftrae  ed  vice 
duximus  fpeciaUler  refervandam  ,  dt- 
ctrnendo  ex  tunc  irritum  &  inane  ^ 
fi  ftcus  fuper  his  ptr  quofcumque 
quavis  au^oritate  fcienter  vtl  igno- 
ranter  contingtret  atttntari .  Pofimo- 
dum  vtrb  tadtm  EccUfia  ptr  ipfius 
Marquardi  Patriarcbae  cbitum ,  qui 
extra  Revtrendam  Curiam  dthitum 
naturae  perjolvit  ,  vacante ,  Nos  ex 
certis  rationabilibut  cauffis ,  ad  id 
noftrum  moventibus  animum ,  EccU- 
fiam  ipfam  ad  manus  noflras  duxi- 
mus  rttintndam  ,  dontc  dt  ipfa  du- 
ctremus  aUttr  ordinandum .  VoUnttt 
igitur  diffae  EccUfiee  de  Cubernato- 
re  ftcunditm  cor  ncftrum  unU  &  i- 
donto ,  ptr  qutm  EccUfia  ipfa  usiliter 
rtgi  Cf  falubriter  gubernari  vaUat , 
providere ,  ac  jperantei  ,  quod  Tu  ei- 
dtm  EccUfiae  t[fe  pcttris  admodum 
ntilis  ,  C^  muUipUcttcr  fru8uefus , 
ipfamqvt  Ecekftatn  Jciss  &  poteris  a 


B 


D 


>» 

5> 


6oS 

A|  „  ptrverftfum  eenatihus  viriUter   dtfen- 

fare  ,     Te    ,Admimflratortm    ejufdtru 

EccUfiae    fic    vacantis  ,    ac    omniutu 

furium  Cr  pertintntiarum  ipfius  ufque 

ad  noftrum   hintplacitum  tam  in  fpi- 

,,   ritualibus   qiam   in  ttmporaUhus ,    de 

„  fratvum   no/irorum  conjlUo ,    au&orita- 

„  te  .Apoftttici  conftituimus  ,    &  eiiam 

„  dtputamus  ,  curam  ,    regime» ,    gubtr- 

,,  nationtm  ,    &    adminiftrationtm    pU- 

„   nam  &  libtram  tjufdtm  ^qutUjtnfis 

„   EccUfiat  Tibi  in  ttfdtm  fpiritualibut 

„   &    ttmporaUbus   pltnarit    cemnitttn- 

„  tes ,  aUtnationem   lamcn  honorum   im- 

mohiUum     &     pretciforum     mabilium 

ipflus  EccUfiae    tibi    ptnitus    interdi- 

&am .  Volumus  autem  quod  ( dtbitii  , 

confuttifqut    ipfius    EccUfiae    entrikts 

„  fupportatis  )    de    refiduis    fru8ibus  , 

„  reditihus ,   &  proventibus  ,    ad    mtn- 

,,  fam  PattiarchaUm  w4quiUftnftm  fpt- 

,,  Hantibus ,    hujufmodi  benrplacito  du- 

„  rantt ,  Uhtre  dijponere  valeai ,    ficuti 

,,  de  iUis  Patriarcbae  .AquiUjenfts ,   qui 

„  futtunt    pro  ttmport    difpontrt    potue- 

„  runt ,    feu  etiam  debuerunt .  Quocirca 

„  Fraternitati  tuat  per  ^poftolica  fcri- 

„  pta  mandamus  ,  quatenus   curam ,  re- 

„  gimtn  ,    gubtrnationtm ,     &•    admini- 

„  ftrationtm    pradi&^m    { durantt    hu- 

jufmodi  beneplacito  )   ptr  Te  ,  vtl  a- 

Uum  ,  ftu  aUos  fic  geras  foli:ite  ,  fi- 

dcUter ,  e?"   prudtnttr  ,   quod  ^quiU- 

jtnfis   EccUfia  utili  S"  fiuBuofo  Gu- 

btrnatori  gaudtet  fe  cor>:mi[fam  ,   Tu" 

que  praettr  rttributionii  aturnat  prae~ 

ji,   mium  ,     d^    humanae    laudis    fratco- 

„   nium  ,    quod    proinde    mtrtbtris  ,    «o- 

„  firam  ,  &  di&ae  Sedis  htnediHiontm 

„  &    gratiam    wberius    txinde    tenftqui 

„    mtrtaris  , 

„  Datum  Romae  apud  San&um  Pe- 
„  trum ,  Quarto  Idus  Ftbruarii ,  Po»- 
„   tificatus   noftri  ^nno  Tcrtio. 

Qjas  quidtm  Littras  vdpeftoUcas  prae- 
faii  Dmini  CaKOniei  (^  Capitulum  rt- 

vtUHttr 


)> 

» 


)> 
>) 
)> 
)) 
» 


6oj 

verenttr  (^  hKmWttt*  recepirnnt ,  cffe- 
rtntts  fe  mandath  ^po/iolhis  in  omni- 
l/us  y  in  quiius  poterunt ,  rtvtrtnttr  & 
bumiliter  parituros . 

Et  e^o  ,Alexander  natus  Ser  Bartho- 
hmaei  Notarii  de  Ceneta  ,  puhlicws  ^- 
pe/iolica  tf  Iittperiali  aufforitate  T^ita- 
rius ,  /uprafcript-s  Liierarum  %4pofloli' 
tarutn   prae/entationi    &    receptioni ,    a- 


liifqut  omnlhtis  tir  fingulis  fuprafcrU 
ptis ,  dum  ,  ut  pratmittitur  ,  sgertntur 
Cr  fierent ,  una  cum  prxenominatis  ttm 
/iibus  prae/ens  fui  ^  (Sf  requifitus  pro^ 
pria  manu  fcripfi ,  ^  in  banc  puhli- 
cam  formam  redegi,  mtumque  fignum 
confuttum  &"  nomen  appofui  in  fiderm 
iir  tefiimonium  omnium  pvatmifforum » 


Confilia   ac   deliberationes    Gommunis   Civitatenfij   favore   Philippi  d« 

Alenconio  Patriarchae  Aquilejenfis    adversiis    Uiinenfes  &  coufoe- 

deratos,  eidem  Philippo  obedire  nolenies.  Anno  Chrifti  i^bz. 

Ek  MSto  Codtce  Definlttonum  Communis  CivttatenfiS , 


MCCCLXXXII.  Die  Vtneris  VII. 
Ftbruarii ,  in  Civitate  ^u/iriat , 
in  Jtupba  Confilii ,  in  pleio  Confilio 
juxta  morem .  Suptr  eo  ,  quod  Dominus 
tso/itr  Dominus  Pbilippus  de  ^lenconto 
Epifcopus  Sabintnfis  ,  Cardinalis ,  inif 
Patriarcba  ^quilejenfis  pttiit  fibi  conft- 
lium  dari  ptr  Commune  Civitaten/e  de 
wiodo  tenendo  &  via ,  ptr  quam  contra 
Vtinen/es  d^  Celligatos  ,  fibi  rtcu/antes 
cbedire  tattiquam  eorum  ptoprio  Dcmino , 
Ut  debent ,  ^  tenentur .'  idem  Dominus 
nc/ier  debtat  ambulare ,  pcfiqutim  man- 
fuetudines  in  rtductndo  illos  ad  dtbi- 
tam  obidientiam  nullatenus  prcficiunt  ' 
deliberatum  &  dtfinitum  fuit ,  quod  i- 
dem  Dotr.inus  ncfier  ex  parte  Con.munis 
eonfulatur ,  quod  ip/e  Jupplictt  Domino 
ncfiro  Papae  ,  ut  contra  ip/os  UtfKtn/es  , 
df  alios  recufantes  cbtdire  prarfato  Do- 
tnino  nefiro  Fatriarchae  &  Cc.dinali, 
tnittat  ptoct/fui  /ucs  gravatos  ,  ficut  Cu- 
tia  Rcmana  fcivtrit  gravare  y  &  qucd 
ttiam  ipfe  Dominus  ncfier  Cardinalis 
&  Patriarcba  petat  ,  e^  indu.at  Prae- 
latos  ,  l^.tilts  ,  t!t  Ccmmunitatts  ,  qui 
Junt  fiht  auditr.tts  in  pratfinti  ,  ut  ad 
ipfum  Dominum  r.cfirum  Papcm  fuptr 
boc  mittant  I^Juntios  /uas .  Et  qucd  Cotn- 
Tt»t.   IX. 


B  munitas  factre  intendit  &  vult  lihtntit 
tx  latert  Juo  qucd  potefi .  Et  quod  i- 
dtm  Dominus  nofter  utatur  prcciffibus 
PapaliLus ,  &"  etiam  guert^  utrimque  , 
fi  fuerit  cpporiunum.  Virum  antequam 
ad  guerram  ptocedat ,  pcffe  /uum ,  & 
quantum  pcttfl ,  inquirat  diliginter  tam 
a  Juis  fidtlshus  quam  ab  attiicis  ,  qti9 
Juo  pcfjt  tutic  ptnjato  tunc  novum  fa- 
Sium  ,  tievum  confilium .  Praeterea  di- 
catur  etiem  ipfi  Dcmino  Patriarchat  ^ 
ut  faffum  /uum  cflendat  aliis  fuis  fi- 
delikus  ,  tS"  confillum  petet  ab  eis ,  fi- 
cut  petiit  a  Cctr.muni ,  de  via  ,  C^ 
tnodo  tenerde  ccntta  ip/os  Uimenfes . 
Praetetea  deliberatum  fuit ,  quod  fi  Do- 
minus  nofler  praeai£Jus  pttetet  ,  cuttt 
quatito  fiibi  velit  in  gutrra  fervirt ,  ftt- 
:D  per  hoc  fi't  gttitralis  vtfpcKpo  &  nott 
/pecialis .  Et  qutd  interim  illi  Dfputati 
inqvirant  cum  quanto  Comtnunc  pote/l 
fervirt  ,  &  tunc  relasiontm  dent  itt 
Confilio  fuo  faSio  y  novum  confilivm  &e. 
^r.no  Dcmini  MCCCLXXXII.  die 
Jovii  XIII.  Mtnfis  Fibtuarii,  in  plt- 
no  Confilio  pcfi  ptandiutr ,  definitum 
ftiit  ,  qued  ex  parte  Ccmnounis  Dominc 
ncflro  confulatur.  Primo  fvper  eo ,  quod 
1  Dcmiv.us  requifivit ,  uSrttm  dtbcat  pro- 
Q_  ^  pttti 


fsnt  in  Pavlamtnto  dc  faclenda  untent 
i»Ur  fidelts  &  fubditot  fuoi  infimul , 
f^  fuper  unione  fa:ienda  cum  aliquo 
Domino  &  amico ,  dtfinitum  fuit ,  quod 
dieatur  Domine ,  qttod  aliqua  Liga  in- 
ttr  fuot  (ubdttos  &*  fidelts  noyt  fi^t  de 
praefenti  pro  i>ono>'e  fuo  ,  iC^  pro  rnelio' 
ift  y  fed  btnt  dtbeat  tequirtre  fileles  fuot , 
vt  iterum  debeant  fibi  praeflare  fiJeti- 
tattm .  D:  faila ,  aut  unione  facienda 
cum  altquo  extra  Patviam ,  dcUbtratum 
ftfit  ,  quod  dtcatur  Djnino  d^  confula- 
tur  f  ut  dtbiat  declarare  cura  quo  dt 
btat  fitri  ifla  unio .  lUh  dtdarationt 
fa^a ,  nova  tunc  fi^t  delibtratio  .  Se- 
eundo  fuper  ambafciata  mitttnda  ad  Do- 

minum  Papam  in  fa&o  Dcmini e^ 

fuper  ambafciata  ad  Dami-iUm  Dncem 
tAitflriae  in  faSo  prorogansiarum  tregua- 
rum ,    definitum   fult ,    quod  confulatur . 


6io 

Et  haec  non  proponatur  in  Parlamtttt, 
fed  in  Cm/ilio  Parlamtnti  ,  i^  quod 
omnine  diJIae  ambafciatae  mittantur  . 
Praeterea  dtliberatum  fuit  ,  quoii  de 
e«ptnfis  t/4,7ibafciatorum  cauf'd  emnis 
Civitatis  vel  Ctvitatis  nen  fizt  aliqna 
diffi:ultas .  Tertio  fuper  to ,  ut  deputen- 
tur  per  Parlamentum  aliqui ,  qm  ha- 
beant  plenum  arbttrium  fuptr  omnibus 
B  o:currenti!nii  ?*>•  tangtntihus  ,  flatutum 
&  difinitum  fuit  ,  quod  conJuUtur  Do- 
mino  nofirj  ^  quod  tn  Pj.lamtnto  non 
proponat  bujujmoii  deputationtm  ,  & 
quod  hatc  deputatio  non  fiat  pre  nune  , 
fJvo  ft  guerra  tffet  ptnitus  ventura , 
tun:  pottrit  idtm  Djminus  nofier  convo- 
care  Parlamentum ,  &■  illud  pfoponerc  . 
Ultimo ,  quod  in  Parlamento  audiantttf 
rtlationts  ^mbafciatorum  Do:»ini  Rtgis 
Hungariae  ,  c^   Dominae  Rcginae  . 


Epiftola  Caroli  IIF.  Regls  Sicillaa ,  qua  Gives  &  Commune  Givitatis 

Utinenfis  horratur ,  ut  obedientiam  impendant  Philippo  de 

Aienconio   Patriarch&s .   Anno   Ch.    1382. 

Ex  MSto  Codke  Communh  Ufhenjis, 


Vlri  Nal)ilts  ^  devoti  earifftmi.  Re 
verend,  in  Cbriflo  patrem  Domi- 
num  Patriarcbam ,  Dti  gyatia  Epifco- 
pum  Sabinenfem  ,  fanBae  Romanae  Ec- 
tlefiae  Cardinalem  ,  di^um  dt  Lango- 
ttio ,  eonfanguintum  noflrum  cariffi-nttm  , 
ett  dignis  confHtrationibus  prefequentcs 
finctrat  diltBionis  afft&u  ,  adte  q:tod 
ipftus  procuraremus  Jbonorts  cir  eomme- 
da  ,  (J^  evitartmus  libinter  quatlibtt 
noxia  dttrimtnta ,  propttrta  dtvotiotem 
vidram  vequirimus  &  hortamitr ,  quate- 
nus  (  con/idtrantes  f  qued  obedientiae  vir- 
tus  matcimum  donum  conditionis  huma- 
»ae  defcribitur ,  ficut  inobedientia  ab 
«mntbus  dtteflatur'^  vtlitis  a  quibuslibtt 
initt^ditHtiae  &  centraii^ienis  a&tbus 
s*ga  di^uiti  Domtttum  Cardinaltm  defi' 


D 


fiire  ,  e^  /ibi  &  Offi.ialibus  fuis  tat»- 
quam  Domine  Civitatit  ipftus  ^  ut  pe- 
nitur  in  his ,  i»  quibus  rattefiabiliteif 
tenemini  &  debetis ,  intendere  (T  obe- 
dire  velitis ,  qiit»  vohis  id  erit  ad 
profe&um  e^  cemneium,  nobifqut  ad 
fpecialc  ebfauium  a4f:ril>em(4s  . 

Datum  N'aO!>li  fub  annulo  noflro  /It- 
creto ,   dit  XIV.   Mtfi  ,   UdiBione   V. 

Ptfi  datum  ^d/icimus ,  q'tod  quidquid 
faveris  iJT-  adftfitniat  ,  (eu  for/ttan  in 
contrarittm  ptr  Vos  tidrm  D'mino  Car- 
dinali  imptnfum  fucrit ,  nobis  proprit 
rtputabimiti  fa  1u»t  fo^e , 

(  a  tergo  )  Nobilibut  ^  p^^denti- 
bus  viris  ,  Communi  Civhatis  Vtintn- 
fis ,  dtvotis  nofiris  earilfimis  ,  Karoltts 
Reit  Hierufaltm  <^  Siciliae, 

EpiftoU 


6ii 


6ii 


Epiftola   Populi   &    eommunis   Florentiae,    qua  hortatur   Utinenfes;' 

Ht  res  &  bona  Johannis  de  B^rdis  Florantini  ab  Utinenfibus  ablata 

&  divendita,  quSd  partes  Philippi  de  Aienconio  fequereturj 

eidem   Johanni  reRituant.   Anno   Gh.    1384, 

Ex  MSto  Conjrmtnti  Ufwenjis» 


AMlcl  earffflmi .  Ja^tiiudunt  eudi- 
viwtis  ,  ves  malis ,  ut  putamus  , 
juggeftionibus  infortnati  ,  propter  difcor' 
diam ,  quam  cttm  Revtrendiffimo  paire 
neflro ,  Dcmino  de  ,Aler,csnio  Patriarcha 
t^quilejenfi  &:.  multa  bona  mohilia  <& 
imynobilia  Johannis  oUm  Caftonis  de 
Bardis  ,  dilefliffimi  Civis  noftri  C^ 
fratrum  ,  audontate  publica  diftra*iffe  , 
ex  eo  quod  praedi&i  Domlni  Patriar- 
tbae  fautoribus  aibaeret  .  Qito  quidem 
gudito  jumus  multis  refpeciffus  admira- 
ti .  Ntm  quod  ipfe  vtftrum  Patrem  & 
verum    ^ntiflitem   fequeretur ,   fibi    non 


B 


debtift  ad  culpam  vel  aliqued  faeir.us 
iinputeri,  Placeat  igitur ,  bujufmodi  bona 
tam  ei ,  quam  fratribut ,  quae  fine  ju- 
fia  caufsd,  ut  videmus  ,  abh.ia  funt , 
qaae  repetiuninr  ,  faccre  reftitui  ,  ^ 
quae  confumta  fortnt  ,  refleurationc  de- 
bita  refarciri.  Nam  quum  diclu-s  Joban- 
nes  &■  fratres  Civts  ncftri  fint ,  non 
pofftmus  eis  in  tam  manifefta  injmi» 
juftttiae  dtbitum   dentgart  . 

Datum  Flerentiee  die  XVIII.   Februa- 
rii  ,     VI.     IndiBione     MCCCLXXXIK 
Priores  ,Artium  ,   &  Vexilltfer  Jtiftitiae  , 
I  Populi  &  CommHnis  Flerentiae  , 


Charta  procurationis  Nobilium  de  Ragonea  ad  facramentum  fidelitatis 
praeftandum  Philippo  de  Alenconio  Patriarchae.  Anno  Gh.   1^85. 

Ex  autographo  Johannls  AyVtm    de    Maniaco, 


DTt  XTII.  Menfis  ,jAg»fli.  Prae- 
fentibus  Nobiltbus  Dominis  Jihan- 
nino  quondam  Domini  Niceluffti  de  Ra- 
gonea,  Luchino  quondam  Dsmini  N.hi- 
li  de  Maniaco  ,  Bartbolcmaeo  quondam 
Ser  Tbomafii  de  Fotgaria  ,  xAtdrea  di- 
Ro  u4'tdrtino  qucndam  Domini  Floriti 
de  Ofopio ,  Vtini  habitante  ,  Johanne 
quondam  Pttri  ds  Pcrtu  Natnis  ,  Jo(e- 
pho  quondatn  PtUeprini  de  Tulmitio , 
teftibus  ,  e^  aliis  pluribits  /  Nobilss 
Domini  Zutttts  quondam  Do<ntni  Ja:o- 
r/iuccii ,  Catididus  quondam  Datnini  ,An- 
tii ,  Lionardtis  quondcm  Dcmini  Nlcbi- 
li  Prividucii  ,  e^  Niiolaut  Batboffus 
quendam    Ser  Jehanntiti    de    Ragonea  , 


D 


omnibus  medis  ,  via  ,  jure  &  formA  ," 
quibus  melfus  &  efficacius  potuerunt  , 
fecerunt  &  conftitutrunt ,  creaverunt  & 
ordinaverunt  Dominum  Luflium  filium 
praedicii  Ser  Leonardi ,  ibidem  praefen- 
tem ,  &  ho:  mandatum  fponte  in  fe  fu- 
fcipientem ,  conitn  certum  Niiniium ,  a- 
fiorem  ,  feBcretn  ,  fyndictim  i^  Procu- 
ratorem  legitimwm  ,  pro  ut  mtlius  df 
titilius  de  jttre  dici  debet  (^  pottfl ,  ad 
ptomittendum  cum  facramento ,  promiffio- 
r.ibui ,  claufulis ,  c^  folemnitatibus  qui- 
b:ifc«mque  opportunis  obedleniiam  ,  ^ 
dsbitam  fidelitaiem  Reveretid  ffttKO  itt 
Cbriflo  patri ,  ac  feteniffimo  Principi  i^ 
Domino,    Domino    Phitippo    de  ,Alenco- 


.^IJ 

stlo  ,  divtHs  tniftratloH!  Epifcopo  Sithi' 
nenfi ,  fanSae  Romanae  Eccle/iae  Car- 
dinali  ,  fanSatque  Sedts  ^quilejenfis 
Eccle/iae  Patriarcbae  dignifjinto  Ee  ai 
frorriixtendum  nominihus  ,  «t  /upra  ,  fa- 
aert  &  eKhibere  pratfato  Domino  noji/o , 
Domino  Cardinali  &  Patria-.cbae  hcno- 
res  debitos  &  rcvfentias  ,  pro  ut  foli- 
tum  efi  fieri  d''  rxhii/eri  anterioribus 
»Aquilejenfis  Ecclefiae  Patriarcbis  ,  £?" 
pTO  ut  &  fitut  praefati  confiltuentes  e- 
ktdire  y  facere  (^  eahibere  tenentur  &" 
debent .  Item  ad  confentiendum ,  firman- 
dum  ,  ratificandum ,  &  approbandum  , 
Jic  &  in  quantum  continet ,  feu  conti- 
ntre  poffit  pracfatos ,  conftituentes  prae- 
diclos  tn  omnibus  c^  ptr  totum ,  ^  in 
qualiuet  fui  parte  fententiam  arbitra- 
riar.i  ,  latam  i^  promulgatam  per  ma- 
gniftcum,  iltuflrem ,  c-r'  incelfum  Domi- 
uum  ,  Dowinum  Francifcum  de  Carra 
ria  f  Paduae  y  Tarvifii  ■&c,  Dominum 
gtneralem ,  tamquam  arbitrum ,  arbit*a- 
torem,  &  amicabiUm  compofitorem^  e^ 
$tn:ordialtm  amicum  affumtum  ptr  par- 
tts  inter  pratfatum  Reverendiffimum  in 
Chriflo  patrem ,  <if  feren'fpmum  Princi- 
ftm,  <Zir  Dominum  Cardinaltm  &  Pa- 
triarcham  praedidum ,  &  Civitatem  pto 
fe  <ir  fuis  fidtlibus,  ftu  ipfius  Domini 
ttoflri  Cardinalis  (^  Patriarcbae  Syndi- 
los  C^  Procuratores  ex  parte  una ,  g^ 
Vtintnfes  e^  torum  CeUegatos ,  feu  ipfo- 
run  Utinenfium  &  Collegatorum  fuo*um 
Sy^dicos ,  Nuntios ,  ^  Procurato*es  par- 
te  e*  altera,  die  Dominice  ultimo  Men- 
fis  Julii ,  proftimt  praeteriti ,  fub  v4r%no 
C^  IrtdiBione  praedtSis ,  cum  omnibus 
from-ffionibus  bonorum  ipforum  eonfli- 
tututfHm  t   C   Cemmunitatit    prstdiSst 


D 


tbligaticr.ihus ,  poenarum  edjeSionibut , 
clau/ulis  ,  capitulis  ,  particulis  ,  ^  ju- 
ris  &  faBi  *  Joltmnitabus  quibufcumque 
ad  hoc  necfffayiis  C-r  epportunls .  Et  ad 
recipienJum  ,  fic  &  in  quantum  fuerit 
expediens  ,  &  di&o  Procuratori  •vifum 
fuerit  txp'dire  ,  promiffionem  a  praedi- 
£lii  Domino  noflro  Cardineli  £?*  Pa- 
triarcha  ,  quod  fervabit  praefatos  co»fii- 
tuente.'  in  fuis  jurtbus  &  confuetudini- 
bus ,  in  quibus  cettri  Dimini  Patriar- 
chae  pratdtcffores  fui  eofdem  confliiutH- 
tes  confervare  confueverint .  Et  generali- 
ter  ad  fadendum  omnia  e^  fingula  , 
qvae  praeii-Ji  conflituentts  facere  poffent , 
fi  pra^[e»tialittr  inttrefftnt ,  &  quat  in 
praeni'ffi.  &  circa  prnemiffa  vifa  fue- 
rint  uiiiia,  ntceffaria ,  feu  quomodolibet 
oppDituna.  Dantes  de  pratftnti  dicii 
conjittuentes  anttfcripto  Syndico  &  Pro- 
curatori  plcnum  eJ^  generalt  mandatum^ 
pltnam  ,  liberam,  &  generalem  admi- 
niflrationtm  cum  plenaria  poteflate  in 
omnibus  C^  flngulis  fupradi&s  adbat- 
rtntibus  ,  emergtntibus ,  diptndentihus  , 
tf''  ctnntJiis  .  Promitttntes  mihi  Netari^ 
inffafcripte  ,  tamquam  fuhlieae  ptrfenae 
fltpuUnti  e^  recipienti  e^e.  vel  poffit 
inttrtff:  ad  praefens  &  quomodohbet  i» 
futurum  ,  ratum  (^r  gratum  babere ,  te» 
nere ,  adimpltre ,  (^  obftrvart  omne  te- 
tum  &  quidquid  per  ipfum  Syndicune 
e^  Procuraterem  in  praemjps  e^  cir^ 
ca  praemlffa ,  ac  in  dependmtibus  ^ 
cennrxis  ab  ecdem  aSum  f'<erit ,  vel 
quomedolibet  prtcuratum  tam  in  damn» 
quam  in  lucre ,  ad  boc  obligantes  omnis 
fua  hona  praefentia   (Z^  futura  . 

^lum  in  Burgo  Caflri  Ragontae  im 
Platea . 


Philippus 


tfiS 


6iS 


Philippus  de  Alenconio  Patriarcha  Aquilsjenfis  coBcedit  in  feudum 

Ofcalco  de  Pulcinico  quofdam   Manfos  k\x  fundos  emphyceu- 

ticos  in  Villa  F^nnae,  ablatos  Balthaffari  de  Maniaco, 

rebelli    fuo  .    Anno    Chrifti    138^. 


PHUippns  de  ^lcnconio  ,  ntiftrattcnt  A 
divina  Epijcopf*\  Sabinen/ii  ,  /««- 
Sae  Romanat  E:cUffat  Cardtnalis ,  Pa- 
ttiarcha  <^^u  l. /enfts  ^  N  frili  Ofcalco  , 
uato  nobilis  ^tdreat  de  Pulcintco  ,  fi- 
ddi  nojlro  dtlt&o  jalutem  &  gratiam 
noflratti  .  .A^.ttndtntts  g^ata  Ct  laudabi- 
lia  ftrvitia ,  quat  prcgeniterts  tui  tttn- 
poribsis  letrca^is,  (&■  Tu  etiam  Praede- 
tfjforibui  noflris  Patriarcbis  ,  ac  Nvbts ,  B 
C^  EcJt/iae  noftrae  ^qutlejtnfi  imptn- 
dijlis  ,  &  quae  ptr  te  i&r  fuccefforts 
tuo-  nohis  ,  iir  ipfi  Ecchfiae  ,  ac  Suc- 
etfforibus  nofl  is  impendi  JperamMs  in 
futurum ,  inducimm ,  ut  tibi  reddamur 
in  txhibitione  gratiae  ftbtralts  .  Sant 
rtbeUantibui  nobis  Vtintnfibus  cum  te- 
rum  complicibus  &  ftquacibus ,  ac  no- 
his  ebtditntiam  rtcufanttbus ,  contra  to- 
tum  fidtm  &  proprium    juramtntum  dt 

fidtHtate  ^  cbfditntia  nobis tos , 

qui  emnis  V^ffalli  ipfim  noflrae  Ecclt- 
Jfiat  txiflunt  ebftrvandis  ttmtre  vtnitn- 
do  pofl  dtbitam  admonitiencm  antta  ptr 
tio  fadam  ,  quia  in  terum  malitii  & 
ebflinatii  ptrmantbant  ,  prout  adhuc 
fermanznt  y  ctrtos  preceff'AS  noflres  contra 
«mnts  &"  fingulos  fic  nobis  rtbtUantts  D 
CS'*  inobfditntes  pofl  maturam  dtlihera- 
ticnem  duxirrius  promulgandes ,  per  quos 
emnes  &  fingulos  hufufmedi  nobis  re- 
itUantfs  &"  inobedientes  ,  torumque  cem- 
fltcis  ,  fiquaces  ,  fautort  ,  &"  auxHia- 
tores  ultra  alias  poenas  in  ipfis  rscfiris 
ffecfjibus  cententas ,  emnibu>  &  ftngu- 
Vt  T  udis  ,  hahitantiis  ,  minifletin  , 
ionif  ,  ptatrogativis  ,  bonoribus ,  &  of 
ficiis ,  in  quibujcumque  rebut  eonfiflant ,  i 
f^  qutcumque  nomint    ctnfeantur ,    quae  ' 


a  nohis ,  &  Praedecefforibus  neflris  ,  «e 
sAquilejenfi  Etclifia  noftra  praediBa  ob- 
tinebant ,  ipjo  jure  fore  privaies  decla- 
ravimus  &  privavimus  ttfdtm  ,  pront 
baec ,  &  alia  in  ipfis  nt-ftris  proc(ffi- 
bus  latius  continentur .  Q^Aum  itaqat , 
ficut  accepimus ,  Balthi^ffarius  de  Ma- 
niace ,  qui  cum  ipfis  noflris  rebellibus 
fe  eolligavit ,  &  nohit  etiam  rebePavit , 
ab  ipfa  noftra  Ecclefia  &  Praedeciffori- 
hus  nofiris  tam  ex  Je  ,  qpd'»  ex  fuccef- 
fione  Gafparis  fratris  fui  in  Vtlla  d» 
Fanna,  d^  intra  territorium  diiiae  Vil- 
tae  ,  Manfos  infrafcripios ,  videiictt  U' 
num  manfum,  riBum  per  N^ncium  Ja- 
cobi  de  Marcheta ,  ilem  unum  manjum , 
reBum  per  heredes  Ja:ohi  dt  Manheta, 
ittm  unum  manjum ,  rtHum  per  Perifi- 
num ,  ittm  unum  manfum  ,  te8um  pet 
Pantha ,  iitm  unum  manjum ,  reBum 
ptr  Nicclaum  dtl  B^n  ,  iiem  unutrt 
manjum,  teEium  per  Zanontm  ,  iitm  «- 
num  manfum  ,  rtdum  ptr  Laurtntiunt 
dt  la  ^nglata  ,  item  unum  manfum , 
redum  per  Borthohfftum  Jobannis  Def- 
der ,  e^  quaedam  alia  Livella  &  ttr- 
ritoria ,  fita  in  di&a  Vtlla  de  Fanna  , 
in  fiunum  ttntrtt ,  tx  quibus  ptr  pte- 
ceffus  ncfiros  hujufmodi  propter  ejus  re- 
btllionem  &  felloniam  pri-oatus  enftitit  ^ 
G^  ad  ipfa  ohtinenda  in  poftfum  ft 
reddidit  inhabdem  &  indigr^um  :  Not 
praemifforum  gratovum  fttvitlorum  ^ 
meritcrum  tuotum  intuitu  volentes  tibt 
gratiam  facete  fpecialtm  ,  huiulmodi 
Manfos ,  Juperius  deJaratos ,  cum  livl- 
lis  tr  ter  ttfis  qt.ibufcvtr.que,  quat 
idem  Ba'-haff,riwi  iritra  terr<torium  Vtl- 
lat    dt  Fanna    ab    ipja    ncftra    EcJefis 

k  Um 


6iy 
tsm  eu  fe ,  quam  ex  JucaffiBnt  di&i 
Fratrii  fui  quorvis  modo  obttntbat  ^  dt 
quibus  privatus  txjlitit ,  ut  pratfcrtur  , 
Tibi  pro  tt  &  bertdibus  tuis ,  a  te  ex 
tt&a  linta  in  mafculo  ftxu  dffctndeat:- 
bus ,  donamus  (y  concedimus  in  Feu- 
dum ,  ac  Ti  pro  te ,  C^  h:redibus  tuis , 
ut  pratfertur ,  ptr  fimbriam  veflimtnti 
Koflri  inve/iimus  pratftntialittr  de  ei- 
Jdem  cum  fuis  juribus  ,  &  pertintntiis 
univerfii  ,  no/iro  &  Ecclefiat  noflrae 
pratdi3at  jure  in  omnibf.s  fintper  fal- 
vo .  Dintes  tibi  &"  conctdcntes  tenort 
pratftntium  ,  lictntiem  ,  auBoritaitm  , 
C^  pote/iatim  bu/ufmodi  Man/os ,  livel- 
la ,  &"  ttrritoria  intrandi ,  i^i;-  torum 
fcff.fftontm  &"  tenutam  adipif:e»di  C^ 
conjervandi ,  rtcognofttndiqut  &  gubtr- 
ttandi ,  ac  in  ftudum  ab  Fcclefia  ncflra 
pratdida  ,  &  nobis  ,  ac  Succt^oribus 
tiofiris  ttnendi ,  &  dt  ipfts  emntmodam 
tuam  voluntattm ,  ahfqut  tamen  alttna- 
tiont  ipforum  ,  a  nobis  ,  &■  E:cltfia  , 
ac  Succtfforibus  pratdi8is   faciend^ ;  iia 


B 


di8 

tamen  qmd  fervitta ,  aut  Ce-^fns ,  qaae 
aut  qui  pro  ipfts  Manfit  &  territeriis  ^ 
nobis  e^  Eccle/iae  nofiree  dtbentur  , 
factre  &  folvere  teneantur ,  preut  hot 
p:r  flicm  tuam  fscere  promifi/ii .  Qj>um 
vi.  h  de  fidelitate  iir  obedientia  ,  quas 
F^ffjllus  Domino  fuo  facere  tenetur  , 
nol;is  praefiitifti  dtbitum  facramtntum , 
idcirco  univtrfis  &  fingulis  Miffariis , 
colonis  ,  cb-  inquilinis  <iiclcrum  Manfo- 
rum  (^  ttrritorii  ^  et  omnibus  aliis  & 
fmgulis ,  quotum  interefl  ,  praecipimns 
&  mandamus  ,  quattnus  de  frttBibus  , 
ctnfibus  ,  reditibus  ,  &  provtntibus 
Manforum  &  territorii  tujufmodi  Tibi  y 
&  a  te  deputato ,  ac  tuis  heredibus  , 
ut  pratftrtur ,  rtfpondtantur  inttgraliier 
C^  compltii ,  harum  fub  nofiri  apptnfio- 
nt  figilli  tt/iimonio  Littrarum  . 

Datum  Montiifilitis  Paduanat  diet- 
ctfts  ,  dit  V.  Ftbruarii ,  ^nno  Domini 
MdUftmo  Trtctnttfimo  03uagtfime  Sett- 
to ,    Indi&ione  IX, 


Charta  Induciarum  inter  Francifcum  de  Carraria,  ejufque  Gonfoedera- 

tps,  &   Civitatenfes  ex  una  parte,  &  Nobiles  de  Pertiftagno 

ac  de  Atens  fuperiori  ex  altera,  Anno  Ch.  i^bS. 

Ex  apograp/jo  authentico   penes  Patrem  jigricolam  Agricola  ^ 
Preib^terum  Oratorii  Utinenfts . 


NOs  Bartbolomaeus  de  Zambonis  , 
gentium  Magnifici  Cf  txctlfi  Dc- 
mtnt  mti ,  Domtni  F/ancifci  de  Carra- 
tia,  Paduae  &c.  in  Foro  Julio  txi- 
fl:ntium  Capitantus  gentralis  ,  Leo  de 
Turrino  Lictntiatus  in  jure  civiti ,  Ca- 
fialdio ,  Provifores ,  i^  Conftlium  de 
Civitatt  t/^ufi/tae ,  uotum  facimus  uni- 
verfis  ,  has  Itteras  infptBuris  ,  quod 
qtium  honorabilis  vir  B'Untitui  dt  Par-> 
Hta ,  habitans  Savcrgnani ,  nomine  d^ 
vice  Magnifici  &  txctlfi  Domini ,  Do- 
wini    Frattcijci  dt  Carraria   fttpradsiii , 


D  \  nec  non  vice  ,  &"  nomtne  omnium  & 
fif.gulorum  tjufdem  Magtifiii  Domini 
Colligatorum  i&  adbaertr.ttum ,  trtguat 
feciffent  Njbilibus  Vtris  Brunitto ,  Frt- 
jco ,  &'  Simont  de  Pertifiagno ,  Petre 
Domini  Bmtdicli ,  &  Hiiolao  Domini 
jindrtat  dt  ^ttns  fuptriori ,  pro  eis , 
torum  confortibus ,  fubditis  &  fervito- 
ribus ,  in  praediBii  locis  de  ^teni  &° 
de  Ptrtiflagne  hahitanttbus  ufque  ad 
primam  diem  proxime  futuri  Mtnfis  Ju- 
lii  inclufivt ,  firmittr  duraturas  .  Et 
virja  viie   fratdicli  Nobilts  Bruntttus , 

Frtjcws, 


Frijcus^  &  Sitnen  dt  Perti/iag»o,  Pe-    A 
trus  C^    Nicolaus    de    o4yens    luperiori  , 
pet  eo! ,  eofumqut  Confortes ,   habitantes 
in  praefatis  lo:is  dc  ^itns  fuperiori  &" 
de  Ptrti/iagno,    &  per  eorum  fervitores 
^    juhdites    quolcumque ,    fimilitcr    trt- 
guai    feciffcnt    honorabili    viro    Brunetto 
de    Partna  ,    recipienti    nomine    CJ'"    "vice 
ipfius   Mignifici    Domini ,    e/ufqut    quo- 
lumciitr.que  adhainr.sium  C^  coUigatorum     B 
tifque   ad    ipfam    primam    diem    proxime 
futuri  Mer./ii  Julii  inclufive  duraturas , 
conventicnibus   &  paBis  fuh  his ,   vidt- 
lictt  .  Qi'.od  rton  receptent  ,    nec  deteant 
rtceptare    ipfi    Noiiles     Brunettus ,    Fte- 
J:iis  ,   &   Simon  de  Pertiflogno  ,    Pitrus 
0    Nicolaus  de  ,Atcns  fuperieri ,  tcrtim- 
que    confortes    praediSi ,    eifdtm    treguis 
duranttbus ,   aliquas   perfonai    in   loca  &    ^ 
in  dotr.os  torum  ,    ubi    ipfi    Nobiles  ha- 
bent  potefiattm  ,    quae    damnificent    ali- 
qua-   gentes   praefati  Magnifici   Domini , 
Communitatis     Civitatis    .^uflriae  ,     i^ 
quorumcumque    adhaerentium   &   colliga- 
torum  ,    Jtu     cclligatos     (^     adhatrtntts 
ijufdem   Magnifici   Domioi ,   t^   Commu- 
nitatis    Civitatis    ^afinae    praidi&at  . 
Et    quod    ipfi    omnti    &  finguli  adhae- 
rentts  t&   coHigati   ipfius   Magnifici  Do- 
tnini ,    &    Communitatis    ptatdidat  Ci- 
vitatit    %/fuftriat ,    Juorumque    Collegato- 
tum   ^  adhatrtntium  »b   tifdtm    N^bi- 
libus ,  fnifqut  conjortibus  Jupradi&ii   dt 
Pertiftagno ,   &  dt  ^tens   luperiori ,   i^ 
a  Jiiis  fubditis   tS"  Jtrvitoribus  ,   irt  ptr- 
Jenis     &    bonis    debeant ,     ipfts    treguis 
duraniibws  ,   tuti  effi    &    Jecuri.    Vrfa 
vict    pratfati    Nohilts    Bruntttus ,    F/e- 
Jcus  ,   g^   Simon  dt  Pertifiagno  ,    Petrus 
^   Nicolaus   de  ^tem  Juperiori ,   eorum 
que  eonfortei    in  pratjatis  locis  de  ^Atens 
Juptrtori    &    de    Ptrttftagno    commcran- 
tfi ,  &"   ipjorum    ftrvitorts    'y  fubditi  a 
gentibut     e/ujdem     Mfgnifici     Dvmini  , 
CommuKttatii   Civitatis  .Auflriae  praedi- 
^at,  &  JmvuM  tollegaierum  &  adbae- 


6lO 
rtntiutn  ,  c^  ab    ip/is  eoUtgatis  &  ad- 
baerentibus    dtbeant  ,     ipfatum    termino 
trtguarum    durante ,    fimititer    tuti  tfje . 
Item   quod  fi  ca/iis  daret ,   vidtlictt  quod 
unus     e^     plares    de    gentibus     t/i.Jdem 
Mfgnifici  Domini ,    Communitaiis  Civi- 
tatis   x/i-ftriae  pvaediclae,  &"  quorumU- 
bet   Juorum   adhaerentium    C^    coUigato- 
rttm  ,    &    etiam  aliqui  ex  coUigatis  (^f 
adhaertntibti!     praediHis  ,    Jotti    foytunA 
finifttante  ,    fuga>enmr    per    aliquos    ai- 
mulos  ,    ftu    per    aliquas    gentts    aliquo- 
rum  aimulorum  praefati    Magniftci    Do- 
mini  C^    C.ommttnitatis   pratdidae  Civt- 
tatis  ^i/firiae ,    6'"   Je  ad  loca ,    &    i>t 
domos    praefatoium    NobiUiim    de    Psrti- 
ftagno ,    &    de  .^tens    Juptriori    vtUent 
reducert ,     iUum  &   iUts  tunc  ttntantur 
&  debeant    praejati    Nobiles    de    Ptrti- 
ftagno  ,   &    de  v4  ens    Juptrioti  ad  lica 
&"  ad  domum  eotum  acctptart  ftmtl  & 
pluries ,    quoties    fue^it    cpportunum ,  ita 
quod  tuti  &  indemnes    permaneant  ipfl 
teceptati    &"    txifttntes    iit    fugi ,    totis 
ipjorum  Nobilium  dt  Ptrtiftagno  &  de 
v4ttns  Juptriori  viribut    atqut    pofje .   l- 
tem  quod  ipfi  Nobiles ,  eorumque  conjor- 
tes  ,    Jtrvitorts  ,     Jubditi  ,    familiarts  , 
Mifjarii  ,     ^     mulitrts     ncn    vadant  , 
ntc  tranfeant  ,   ipfts   triguis  durantibus  , 
hos  ttrminos  &  confines .    Vtnu'  partts 
Juptriores    dt    Sclavons    ultra     Natffant 
vtnu:    Tulminum  ,    ntc    venus    Deraut ^ 
^     Majarvalis     ultra    C*uctm ,     i^    a 
Cruce  de  Guafa,    &    venus    Civitatem 
^ufiriae  vtnus    Campiltum  &  Lacaffi- 
nam ,  &  Rivum   Hlari,  ntc  ultra  E:- 
cUfiam  San&i    Donati    venus  Civitatet» 
^uftriat ,   nec  ultra   Vdlam  de  Gruyatt» 
virsus   tomdim   Civ>tatem   w4''firiat ,   nec 
vn.hs    Unnum    tranfire    alveum    Turris 
Savcrgnanum    infra ,    dejuper    Vtib    Sa- 
xorgnanvm     tranfirt     xahant     Turrtm  , 
tundt   GUmonnM,   &  vtnus  Ver.xpnum . 
Salvo    tair.ry)    quod     ipferum    Nobilium 
mnltctei   tre  vaUant  ,    q^.h  volutti ,    nott 

fortantej 


6zi 

peytentes  vi&ualia  tuaritis  ,  eum  hoe 
tamtn  ,  tfuod  ipfae  eorutn  mulierts  por- 
tare  pefftnt  Utinum  ferrum  ,  paleas  , 
tarbone!  ,  ty  cortlcem  pi/iam  ,  <$''  de 
Vttno  rtferre  pcjjitt  ipUt  mulieres  quae- 
tumqut  vi&ualia  ad  Perti/lagnum  9^ 
ad  tAte»!  fuperius  .  NvS  itaque  Capita- 
ntus ,  Gaflaldio^  Provifores  ,  Conftlium, 
&  Commune  pratdi&i  attendtntts  & 
tor.fiderantes  trtguas  ipfas  fadas  fort 
bono  T^tlo ,  tafdem  trrguas  ttnore  prae- 
/entium  approbamus  &  firmamus .  Pft- 


B 


tlX 

tnittentet    eafdtm    treguas    ptt    nos    ^ 

noflros  firmiter  obftrvare ,  ncltntes  ipjot 
Noi>iles  ,  eorumque  ftrvtores  ,  famulis  , 
e^  fubdites  altcubi  ultra  confinet  C^ 
terminos  fuprafcriptos  tuios  fort  •  ba- 
tum,  quas  fieri  jufjimus  ,  fub  noflro- 
rum  imprtffione  figttlorum  ttftimonit  li- 
terarum  . 

Datum  in  Civitate  %^uftriae  die 
XXyill.  Mtnfts  ^pyilis  fub  tAnnt 
Domini  MCCCLXXXVlll.  Indiatt- 
ne   XI, 


Charta  pa£^orum  &  conventlonum  conccrdiae   initae   inter  Johannem 
Fatriarcham  Aquilejae  &  Urinenresi   Anno  Chrifii  13»^. 

Ex  authentico  apographo  apitd  Patrem  Agricolam, 


1N  Cbrifti  nomine .  ,/^mtn .  ,Anno  Na- 
tivitatis  ejufdem  MCCCLXXXIX. 
Jndidione  XII.  die  X.  Mtnfts  Martii , 
Infrafcripta  funt  pada  &  conventienes 
tra&ata  Cf  conclufa  per  generofum  Mi- 
littm  Dminum  Gtbrieltm  Jlymo ,  in- 
tlitat  Ducalis  Dcminationis  Venetiarum 
folemntm  ^/Imhafciatortm  ad  Reverendif- 
fsmum  in  Chrifto  Patrem  &  Dominum , 
Dominum  Jthannem  ,  Dei  gratia  fan- 
&ae  Sedii  ,/fquilejenfis  dignifJimwM  Pa- 
triarcham  ,  &  «d  Patriam  Fori  Julii  , 
fuper  dfff^rtntiis  Cf  ccntrevtrftis  ,  quae 
trant  inter  praefatum  Reverendifftmum 
Dominum  Patriarcham  ex  una  parte , 
€^  Communitatem  Terrae  juae  Utini 
per  fe  Cf  convicinos  fuos  ex  parte  alte- 
*a,  prout  per  infrafcripta  capitula  evi- 
dtnter  continetur , 

Prime,  quod  e£lo  Cives ,  feu  Syndici 
Communit atii  Terrae  Vtini  ,  per  fe  e^ 
fcnvicines  fuos  viniant  ad  praefentiam 
pratfati  Rtvrendffimi  Domini  Patriar- 
tbee .  Utfi  Jlxis  genihws  pcflulent  tf 
requirant  ventam  &■  rtm  ffiontm  ,  fi 
centra  Patfmtatem  jttam  i^  heKorem 
feurutft ,    ei/mmfetuat ,  auf  tra5iavct»nt. 


aliquid  di&o  vel  faBe  ,  per  qvod  putet 
fe  injuriatum  ,  aut  fervitores  (uos  ullt 
modo ,  forma ,  vel  ingenio  ufqtie  in  prae- 
fentem  diem  .  Et  foBd  dtda  revtrtntii 
&  fupplicatione  ptr  d.Hos  Civts  ftu 
Syndicos  nomint  diBae  Communitatig 
Utini ,  ex  tunc  ipfe  Rtverendiffimus  Do- 
minus  Patriarcha  remittat  diSae  fuat 
Communitati  Utini ,  a:  convicinis  fuis 
D  emntm  injuriam  ^  tffinftonem ,  in  qui- 
bus  &  de  quibus  ipje  reputat  fe  inju, 
riatum  quomodocuw que  ujque  in  praefen- 
ttm  ditm  tam  in  fe,  quam  in  fervito- 
res  fues  . 

Q^4od ,  quum  Communitas  Terrae  fuai 
Utini  tam  pro  fe  ,  qi'am  pro  convicinis 
fuis  fupplicaverit  fupradiBo  Rsvtrtndif- 
ftme  Domino  Patfiarchae  ,  Pcttrnitas 
fua  dignttur  fieri  facere  jus  &"  jtifti- 
ttam  contra  &  advenus  omnes  i^  fin- 
gulos ,  quibufumque  nominibus  nunctt- 
pentur ,  qui  fuount  (y-  erant  in  Sccit- 
tate ,  aut  dederunt  autcilium ,  conftlium , 
^  favorem  tempore  ptrpttrationis  ba- 
micidii  comtnijlji  ita  vituperoft ,  erudcli- 
ter  ,  &  er.otme  in  perfonam  egregii  &" 
firenui   Militis   Domini  Fcderici  de  S*- 

vorgnatsi 


VOrgnano  in  XJuvo .  M  quar»  pethlc' 
nttn  fejpondtiur  ptr  ptaefatum  Dominum 
Patriar.bam ,  quod  in  hos  &  circa  hoc 
tu  dift&u  &  culp^  eortim  petitio  huju- 
fmodi  non  tfi  auditnda .  Sed  quum  fe~ 
renijjima  &  txcilla  Dominatio  Venctis- 
vum  nijm/ierit  praefatum  Dominum  Pa- 
tfiarcbam ,  qued  dt  morte  pratlihati  Do- 
mini  Fedtrtci ,  civis  fui  diledl'ffi  »*  , 
pUitat  ftiae  reverendijjimae  Paternitati 
fieri  facere  jus  &  jujlitiam  plenariam 
contra  omnes  ^  fingulos  ctdpahtlti  di- 
iiae  mortis  f^  e%;ciffus  ,  rejpondtt  idem 
Dominus  Patriafcha. ,  &  fic  promittit  , 
q9od  ob  reversniiam  &  amorem  firtct- 
ttjjimum  ,  quem  Duc/alit  Domin/itio  Ve- 
nciiarum  gerit  fuae  Paternitasi ,  paratm 
eji  factre  jus  i^  jttflitiam  contra  prae- 
.  dtBts  homicidas  ,  qucmlibet  eovum  ,  g^ 
fyiandare  fuo  Marefchalco  aut  Vicegeren- 
ti ,  aut  aliis  Officialibus  fuis  ,  quod 
contra  omnet  ^  fingulos  culpahiles  pro- 
ctdant  ,  fecuna  H>n  juflitiee  debitum ,  C^ 
eottjuetudines   Patriae  Fori  Julii  . 

Qjtod ,  quum  idera  Dominus  Patriar- 
cha  teneat  Ctifirum  Savofgnani ,  i^  cer- 
ta  alia  hona  praefati  oltm  Domini  Fe- 
dtrici ,  C^  confcrium  fuorum  convicino- 
tum  di&ae  Corntnunitatis ,  quae  nunc 
jpiBant  heredibus  &  filiis  antedttli  Do- 
Kitni  Fetterici ,  ^  con'ortfbus  fuit,  fup- 
fltLetur  reverenter  ,  (jj^  dtvote  eit  parte 
dii^ae  Communitatis  praediBo  Reveren- 
difjtwo  Domino  Patrtetrcbae  ,  quatenus 
paicmitas  fua  dignttur  rtfiituere  prae- 
fatum  Caflrum  Savorgnani ,  ij^  omnia 
filia  bona  ti  pertinentta  &  fpe&attia  , 
quee  ptr  omntm  rrtodum  tenet ,  praefatis 
hirtdibus  &  conjortibus  clim  diili  Fe~ 
derici.  .Ad  quam  veth  fupplicationem  i- 
dtm  Revtrendtjjtmits  Dominus  Patrtar- 
cha  relpendet ,  '  quod  paratus  tjl  ob  n- 
•vrrtntiam  &"  conttmpUtiontm  Ducalis 
Dominit  Vtnttiarum  ,  quad  fuper  hoe 
Paternitattm  fuam  togavit  ,  rejlituers 
bcredtbus  pratfatis  ^  (onjottibits  elim 
Tom,  IX, 


B 


D 


^24 
di&(  Domini  FeJerici  Caflrum  Savor^_ 
gnani  cunt  omnibus  pertintntiis  fuit . 
<i>'  omnibus  bonis  di&o  Caflro  JpeBan- 
tihus ,  ^'  omnia  alia  bona  Jua,  <^ 
ipfos  htredes  invefiire  de  novo  de  fett- 
dis  bonoruyn  de  Sacillo.  Vtritm  ad  fa- 
Bum  Galayti  de  Vtn^ono  conttntaiur 
pmiHter  re/iituere  btrtdibus  quondam 
Domini  Federici ,  rtfervato  tamtn  /ure 
ipfius  Galayti  fuae  Pattrnitati  ,  ^  «- 
nicitiqtie  alttri  ptrjonae ,  habtnti  jus  i» 
ipfo  Galayto .  Quod  jus ,  quandocumqne 
cognofcatur ,  cognofci  dtbeat  per  laudum 
&  fenttntiam ,  &  fecundiim  confuetudi- 
nei  P^triae  Fori  Julii.  Dummodo  ptae- 
fati  hfredej  (^  confottes  quondam  Do~ 
Ktini  Federici  facient  prom'JJiouem  Re~ 
verendo  Patri  Domino  Fratri  .AuguJtino 
Ordinis  EremitaYum  ,  Elt&o  Con:orditn- 
fi ,  &  piovido  viro  Str  Johanni  u4nto- 
nio  de  Civttate  u4uflriag  de  Ducatis 
duobus  millibus  auri  ,  qaos  idem  Rtve- 
rtndiffimus  Dominus  Patriarcha  efependi" 
dit  pro  re:Kperatione  diBi  Cajiri  Savor- 
gnani ,  vel  dent  bonas  &  Juffi:ietites 
fidejuffiones  praefatis  Dominis  Ele&e 
Concordienfi  &  Jokanni  ,A»tonio ,  de 
(olvendo  di&es  duo  mille  Ducatos  i» 
infraf:ripsis  tefminis  ,  videlicet  Ducatot 
tnille  auri  amode  u[q'M  ed  oiiavarrt  dietn 
M.etifis  Junii  proximi  venturi ,  cJ^  alios 
Ducatos  mille  pro  compltta  &"  inttgra 
folutione  diflorum  duorum  tysillium  Dm- 
catorum ,  ufque  ad  oBavam  ditm  Mtn- 
fis  Septtmbris  proximi  tunc  vtnturi  , 
Et  fi:  heredes  (^  confortes  fupradicli 
Dsmini  Fidtrici  dedtrunt  &  pratfilte- 
fitKt  bonas  &  fuffjcientsi  pltxarias  & 
fidtjuffiones  dt  folutione  diBorum  duoritm 
■/iullia  Ducatorwm ,  ut  didum  eji , 

Quod  fua  Reverendiffima  Paternitas 
dignetur  accipere  pratfatam  Communita- 
tim  fuae  Terrae  Utini  ,  &  u%orem ,  fi- 
lios  ,  bertdes ,  ctque  *ttinentes ,  dy  coh- 
fortes  dicli  Domttii  Federici  &"  coivici- 
ncs  di&as  Communitatis  ^  nd  gratiem 
R  r  fuamf 


6i$ 
fuamy  &  bahive  ipfos  i»  jurthus  futs 
&■  autiquis  ctnfuttudinibus  Patrtae  , 
M«M  comptllcndo  tsliquem  de  faile,  fed 
frecedendo  contra  ros  dir  qucmlibtt  eo 
rum  ptr  laudum  &  iente<ttiam ,  juicta 
erdints  &  mprcs  PatrJae  Fori  Julii. 
%Ai  ^aam  prtittontnt  praefatus  Reveren- 
d<jifir-us  Daminus  Pttrtanh*  rcfpondet  , 
quod  ftmptr  intintionis  fuae  fuit  e^ 
r/J,  ohfervarr ,  ut  lujtrius  di&ntn  efi  , 
&  ita  de  novo  ohfervare  promittit ,  ut 
fupra   fupplicalur . 

Communiiai  praefata  T-r*at  Ufi»i 
promiitit  fuae  R^vertndifji-uie  Pate-ni- 
tati  y  effe  fidtles  e^  ehedientts  ,  tit  te 
ntntur ,  &  cottftrvare  prgtCatnm  R'Vt- 
vendfffimum  Dominum  Patriaicbam  circa 
konorts  ,  jura ,  &  jurifdicliones  fuas 
juxta  ritM>n  y  ordinem,  e^  matdatwn 
Jandae  ^quile/enfis  Eclefiae ,  e^  in 
aliquo  nen  contrafacere  vtl  venive  ullo 
modo  vel  ingenio. 

Quod  illi ,  qui  funt  extra  Terram 
Uttni ,  qui  inculpati  futrunt  ptr  mani 
fefiationem  &  conffffiontm  Hiero»y>ni 
quondam  ^lbricci  de  Utine ,'  fciy<!ffe  de 
tra^atu  mortis  praefati  Domini  Ftderi- 
ci ,  ptfjint  reveni  Utinum  ,  quandocum- 
que  piacehit  fuat  Rtvtrfndiffi^ae  Pa~ 
ttrnitati ,  xAd  quae  pratUhata  Comtvu- 
nites  Utini  refponitt ,  qued  de  hoc  funt 
lonitnti  ,  qued  ad  htneplacitum  pvaefati 
Demini  Patriarchae  rtvevtantur ,  e^  pnL 
fint  rtverti ,  rtcevr.mendando  R^jermdJ- 
fimae  Paternitati  fuae  tranifuillum  ,  tfuie- 
*M»»,  &  honum  flatum  diHae  Commu- 
mtatis  fuae  Utini. 

Et  tihima  quo'}  illi  de  rfmrro  illo- 
funt  viginti  quetuof ,  q'*i  e.rriftt  fuerutt 
per  ipfum  Dominum  Pa*'i/ircham ,  ?^ 
deputati  ad  Confilinm  Tfnat  Ut'ni  , 
^ti  ad  pratftns  funt  in  di^^n  Confilio  , 
vmjMMMl   ad  dfilttm   Cenfilium  ,   cutn 


B 


D 


62S 

additione  &  tUBione  faBa  diffe  Confi- 
lio  per  ipfam  Co<nmunitatem  U'ini  ufque 
ad  Fi-fium  San&i  Mith^'e'is  proximi 
venturi ,  (^  ah  inde  in  antta  diSia 
Communitas  U-n  i  -li^at  &  faciat  Con- 
filium  juuta  mores  &"  antiquas  torum 
coniuetudines  . 

Quat  omn<a  C^*  fi-.gula  in  fupraf:ri- 
ptis  cap<tuln  contenta  ,  &  quaelihtt 
ipiorun-.  l.ffa,  pKblicata ,  &  ptr  prae- 
f^tum  RevtYtndilJimuyn  Patuarcham  ccn- 
fimeta,  &  con^effa  fucunt  fupra/cri ptts 
MiUtfiyno ,  In4t  iii  1« ,  e^^  Die  in  Pa~ 
trtarchali  PaLtto  Civitatis  ^^ftriae  , 
pratftr.tibus  Rtvrrendo  patre  D^mmo 
F  oire  ^igufiino  Ord  nis  Eremitaruia 
San&i  ^ugujiini ,  nutc  EUtio  Concor- 
dienfi ,  fiitnuo  Mlitt  Dimmo  Luiovico 
Comite  de  Porcileis  ,  vtnerabili  viro 
Domino  Mtrquardo  De.rttorum  Do&ore  f 
Reverendifpmi  Domini  Patriarchae  t^i- 
cario  in  Jpiritualihus  dtputato,  N.rolaO 
Zontini  quendam  Bencivegni  de  Vene- 
tiis  ,  Jatobe  de  Cornta  N>tario  Commtt- 
nitatis  Utir.i ,  c^  al}is  piurihus  audien- 
tihus ,  iiy  fuprafcripta  omnia  C^  pngts- 
la  inttlligentibus .  Qiae  omnia  &  fin- 
gula  ,  in  jupradi&is  cipituHi  cententa  , 
praelihatus  Revertniiffimus  Dominus  Pa- 
triar.ha  promifit  firmittr  ebjervare  <}if 
adimplere  ;  ^  e  converfo  praelihata 
Communltas  Terrae  Udni  ptomiffrunt 
invwlahiliter  ehfervare ,  tenere ,  &  a- 
dimplere  , 

Et  rge  Odoricus  de  Robahtllis  quon- 
dam  S  ■■  Jobannis  ,  inclitt  Ducalis  Do- 
tninii  Vtnttiaum  Notanus  ac  Civis  , 
hcbitater  Venetiav.im ,  hts  emnibus  ^ 
fin^ulis  interfui ,  ^  de  man^fato  prae- 
fati  Rtverendiffimi  Domini  Patriarchae , 
ac  de  conftnlu  •^T'  voluntate  prafHbatae 
Communitatis  Uttni  fcripfi  y  legi  j  & 
puhlicavi . 


DE 


DE     ASSUMTA 

A    CIVITATIBUS    ITALICIS 

REIPUBLICAE  FORMA, 

A     T    Q_    U    E 

ORIGINE   LIBERTATIS 

I    N        I    I    S. 

DISSERTATIO 

aUADRAGESIMAQJJINCTA  . 


R  r    tt  DIS- 


I 


tfjl 


6^2 


DISSERTATIO 

QUADRAGESIMAQUINCTA^ 


Uicurmue  in  Hi-  ' 

ftoria  veteri  ali 

quantulutn  verfa- 

tus    eft ,    aut    ad 

ea  ,    quae  in  fu- 

perioribus  Difler- 

rationibus  ego  at- 

tuli  >  animum  a- 

djecit,   probe   novit,    Iralicas    Urbes 

(  fi   Romano    Pontifici    loca    fubjefta 

excipias)  regnantibus  Langobardis  & 

Francis    Regibus  ,    multifque    etiam 

deinde  annis ,  fingulas  Comiti  aut  Ca- 

flaldio  fuo  paruiffe,  qui  praeter  alios 

Magiftratus  minores    loco  Regis  mi- 

litiam  regebat ,    atque    juftitiam    fu- 

bjeftae  genti  miniftrabat.  Marchioni- 

hus    vcr6  ,    five    Ducibus ,   quibus    in 

defignatas  Provincias,  autMarchias, 

five  Ducatus  ,  jus  tribuebatur  a  Re- 

gibus  ,     fubfuiffe    eofdem     Comites  . 

Rurfus  idem  norit ,  plerafque  ex  hi- 

fce  Urbibus  Scculo   XII.  Reipublicae 

formam  ac  rcgimen    affumfiffe ,    foe- 

dera  iniiffe  ,  bella  geffiffe ,  uno  ver- 

bo  cetcra  peregiffe ,  quae  ad  liberas , 

fuique  juris   Urbes  pertinent.  Tanta 

rerum  metamorphofis,    ex    qua  atte- 

nuata    non    parum    fuit    Regia ,    five 

Imperialjs  au£loritas ,  unde  originem 

duxerit,  quove  tempore  coeperit  ,  fi 

quifquam  fcifcitetur,    obfcuram  qui- 

dem  rcm   led  rem    magni    momenti, 

immo    maximi    ad    Hiftoriam    Itali- 

cam  ,  ideoque  niinime  neglJgendam, 

pofcat  ,    Ego    quid    lucis  inter  tene- 

bras  ex  vetcrum  Scriptorum ,  ac  mo- 


B 


D 


numentorum    inopia  offufas    detexiffe 
mihi  fum   vifus,  paucis  nunc  indica- 
bo  .    Clariffimum    Mutinenfis    Urbis 
ornamentum    Sigonius    Lib.     lo     de 
Regno    Italiae,    ad    Annum    ChriFd 
MCVI.    cenfuit,    fub    Henrico    intcr 
Reges  V.  inter  Imperatores  Quarto  , 
qui  eodem  Anno,  fublato  patre,  tu- 
tius    regnare    coepit ,    ftatuenda    cffe 
primordia  Italicae    Libertatis .    Impe- 
rium  intie ,    ait    ille,    Henrici  fiHi  no- 
vum  qua/i  [iabiliindat  Lihirtatis  ac  do~ 
minationti   initium    ah    Italicis    ip/is  efi 
habitum  .   ISlam  ba:    imptrante  Mediola- 
ntnjes ,    atque    adco    ttlarrt    eorum  extm- 
plo  alii ,   Libertate  Imsmiantis  ,  ac  Re^ 
gis    arma    defpicientes  ,    controvsrfsas  , 
quae  Rigis    ante  componi    fententid  coa- 
fueverant ,   armis  difceptare  inflitucrunt  , 
atque    ad    baac    rationem    fuam    finguli 
Rempublicam  contulerunt .  Ita  Sigonius  : 
cujus  fententiae  fua   fundamenta  non 
delunt*   nam  revera  ,    uti    infra  con- 
ftabit,  tunc  in  Libertatem  acrius  at- 
que  copiofius  affurrexere   Populi    Ita- 
lici,    ac  praecipu^    Lombardi.    Mihi 
tamen  liceat  quaedam   rudimenta   at- 
que  veftigia  arreptae  au£loritatis  lon- 
ge    ante    ipfum     Henricum    prodere: 
neque  cnim  Civitates  repentina  fedi- 
tione ,    fed  moderato  gradu  e6  deve- 
nere,    ut    fibi    plenam    Libertatcrn  , 
dominaticnemque     tandem      adfcive- 
rint.    Ufque  ad  mortem   Ottonis    IL 
Augufti,    hoc  eft,    ulque   ad  Annum 
DCCCCLXXKIII.     in     officio     fefe 
continuere    Itaiici    Regni     Proceres  > 

&  Urbes  , 


^3? 


&    Urbes.    Regiis,    aut  Augijftalibus 
Praefe£lis  affueta  gens  parere  ,  quem 
concordia  vota  in  eligendo,  aut  fuc- 
ceflionis  jus ,    aut    belli    forruna  Re- 
gem    conftituebant,    hunc    revereban- 
tur  j    &    fi    qui    incerdum    Epifcopi, 
Marchiones,    aut  Comites  nova  mo 
liti    funt,    auC   in    apertam   rebellio- 
r.em    erupere  ,    armis    &    vi    meliora 
ample£\i  confilia  coa£li  funt.   Impu- 
berem   poft  fs  fiitum  ,    Octonem    III. 
videlicet ,    reliquit    Otto   II.   Si  fides 
brevi  Chronico  Regum   Itahae,  quod 
Tomo  2.  Anecdotor.   pag.  204.  evul- 
gavi    *,    dtfundo  Se:imdo  Oitottt ,  fuit 
tunc  Regnum  fmc  R'gi  ,  ^nnos   V,  & 
Menfes   IX,    Proftflo    diuturnum    hu- 
jufmodi   Interregnum,    atque  Ottonis 
Iir.  tandem    ad   Regnum  affumti  im- 
becillis    aetas  ,    ejus    non    brevis    ab- 
fentia  ab  Itaiico  caclo,  in  caufa  mi- 
hi  fuiffe  videntur ,    cur    Civitates  a- 
liquae  in  Italia  tum  coeperint  attol- 
lere  caput,  ac   meditari    confilia  Li- 
bertatis .    Ec    in  ea  quidem    tempora 
conjiciendos    puto  Mediolanenfis    Ur- 
bis   funeflos    motus.    Tefte  Arnulpho 
in  Hiftor.    Mediolanenfi    Lib.    primo 
Cap.  10.  Tomo  IV.  Rer.  Italicarum  **  , 
Landulphus    Mediolanenfis   Archiepi- 
fcopus    (  is  Anno  DCCCCLXXVIII. 
confecratus  ,    Anno     DCCCCXCVII. 
finem  vivendi    fecit  )    propter    tiimiam 
patrii    ac    fratris     injolentiat»  ,    gravem 
Populi  perpeffus  efl  iitvidentiam .'  infia- 
bent    enim     prae    folito    Civitatis    abuti 
Dotninio.    Urbis    dominatio    tempori- 
bus    iis    apud    Archiepifcopum    fuifle 
videtur  e  conceflione    Ottonum  Cae- 
larum .    Unde  Cives  indignati  ttna   ftfe 
conjuratione  firinxerunt .   lnde  civilis  ft- 
ditio ,    «c     partium    tft    fada    divijio  . 
Q^tihus  continue  rixanti^us ,  grande  com- 
tniffum    tji    in    Uibe    ctrtamen .    Tum 


•  NoSis  T.  Xr.  P.  3.  pag.  171, 
•*  Edit.  Mediolan. 


ANTJ^UIT.  MEDII  AlVI 


<554 


B 


D 


Praeful  cum  frafribus  folum  verterc 
coa6lus  eft .  Iterum  autem  colleiio  ttt 
diverfis  partibus  agmine ,  ceajtixit  el- 
fdem  cum  Civibus  in  Campo  Carkond- 
rtet ,  tihi  faffs  efl  plurima  catdes  u- 
trinqut  .  Viftoria  ftefic  a  Populo ; 
fed  pax  tand^m  odia  dilfolvit,  atque 
inter  diffenrientes  fpedus  fucceflit. 
Viden'  heic  Mcdiolanenfem  Populum 
aliquam  jam  fpeciem  dominationis 
arripere,  ac  proelia  inire  excuflb  Ar- 
chiepilcopi  imperio,  quem  ramen  ci- 
dem  praefecerant  Augulti  ?  Haec  ve- 
ftigia  nalcentis  Libertatis. 

Sed  ubi  confirmaia  aetate  in  Ita- 
liam  defcendit  Orto  III.  Rex,  poftea 
Imperator,  ad  antiquura  ordinem  ac 
regimen  cunfti  rediere .  Anno  dein.- 
de  MII.  quum  nullam  prolem  poft 
fe  Orto  III.  moriens  reliquifler,  mul- 
tique  ex  Italicis  Principibus  conten- 
derent,  ex  fua ,  non  autem  ex  Ger- 
manica  gente,  Regem  Itaiiae  deli- 
gendum:  tunc  inter  Magnates  ac  Po- 
pulos  Italicos  grave  fchifma  inva- 
luit,  hinc  Arduino  Eporediae  Mar- 
chione  Rege  confalutato  ,  inde  Hen- 
rico  II.  Germaniae  Rege  ad  eandem 
coronam  adfcito.  Difcordem  hunc  a- 
nimorum  motum  confequuta  funt 
bella  ,  praedae  ,  ac  incendia  .  Tan- 
dem  Arduino  dej  6I0,  Henricus  piif- 
fimus  Caefar  Regnum  pacifice  tenuit. 
Ea  igifur  occafione  coepere,  ut  pu- 
to  ,  Italici  majora  cogitare  ,  fibique 
plus  tribuere ,  qu^m  antea  licuiffet. 
Ticinum  Anno  MXIV.  profeftus  Hen- 
ricus,  &  comiter  cxceptus,  Populum 
dtinde  tumultuantcm ,  immo  rebel- 
lantem  fenfit  :  quae  res  non  levem 
Civium  corum  caedem  ,  ipfiufque  Ur- 
bis  teterrimum  incendium  peperit . 
Domiia  Papii  ,  inquit  Adelboldus  E- 
pifcopus  in  Vita  Sanfti  Henrici,  »0- 

10 


<J35       DiSSERTAIiO  ^Uj^DRAGESjM.iQUf^Crj .       6^6 


^ 


ta  ccmutftur  Itglia .  Civitates  ,  ad  quas 
Rtx  nondum  vtnrrat ,  obftdti  ultro  tran- 
fmittunt  ,  fidt*>,qut  debttam  prr  facra 
tnenta  prcnit.unt ,  Indignati  Cives  Ti 
cinenrcs  iram  continierc  ulque  ad 
fanfti  Jmperatc  ris  obitum  :  quo  au 
diro,  furore  conciti  Regium  Pala- 
t'um  ,  potifli  -  um  antea  Ticintffis 
Urbis  decus  ,  H.mmis  dedere,  afque 
ab  imis  fundan  entis  dejecere.  Aegre  ,B 
tulir  hujurmoHi  injuriam  Crnradus 
Henrici  luc^^ffor,  Anno  MXXIV. 
clfftus  •  &  quan-quam,  ut  Wippo 
in  tjis  Vira  tradit  ,  ad  ejus  corona- 
tionem  Tcintnfutm  L  gati  artefjmt  , 
tum  murtt.ibus  iir  amicif  mcHtntti  ,  ut 
Rigem  pio  cffr/jcnt  Cirjium  placarent , 
id  adtpifci  a  R^ge  nutlo  moiio  valut- 
runt .  Tum  codem  Hiftorico  tefte  in 
Italiam  ingreffus.  Papienje:  in  ^rattam 
redpert  nolutt ;  eorum  ver6  Urbem  , 
quoniam  valdt  populofa  fuit ,  jubish  ca- 
pert  ncn  potuit  j  ptr  biennium  tamen 
ownts  Tiiintnfts  efftittit .  Haec  utique 
Ticinenfium  afla  fi  rebellionis  no- 
mine  notare  velis  ,  certe  per  me  li- 
ceat:  rihilominus  hinc  faris  elucet, 
jam  tum  eos  Cives  dominationem 
arripuiffe  ;  ceteras  ver6  C'vitates  , 
quae  ut  lupra  vidimus  ,  ohftdts  tran 
Jmiftre  ad  Henricum  Auguftum  ,  ali- 
quam  Reipublicae  formam  praefulii- 
fe  .  Teftibus  etiam  Annalibus  Pifa- 
nis ,  Tomo  Vr.  Rer.  It^licarum  ,  jam 
Anno  JMIL  &  MlV^.  Fifani  vicerunt 
Lucenles .  Anno  IWVI.  Pt'ani  e^  fa- 
nutnfes  devictrttnt  Sardlneam.  Mitto 
cetc^a  ,  e  quibus  facile  intelligas , 
Tui  iae  Populos ,  &  Genuenfes  eo 
etii>m  Seculo  i^^a  fuiffc  compofifos, 
ut  aliqua  lalfem  Libertate  frueren- 
tur  .  Veriim  iis  Annalibus,  utpote 
fe'  us  quSm  veHem  confcripfis  ,  ne- 
fcio  an  fit  penitus  fidendum  .  Quod 
mihicertum  videfur  .  Anno  iVlLXXXI. 
Pifana  Civitas  pa6la  compofuit  cum 


Henrico  IV.  Germariae  ac  IrUiae 
Rcge,  quae  Ughellius  Tomo  ^.  Ital. 
Sacr.  in  Archiepifcop.  Pifanis  evul- 
gavit.  Mulra  ibi  occurrunt,  in  hinc 
I  rem  aftente  conficipranda .  iUud  vcr6 
;  in  primis  ,  quod  Henricur  ipfe  pol- 
I  licetur,  inquiens:  N  Mar^biontm  a- 
!  liqutm  in  Tuiciam  mtttemus  fine  lauda" 
I  tiont  hominum  duodedm  Ele^orum  in 
colloquio  facfo  !onaiti'u)  campano  .  Haec 
indicant,  jam  conflituta  Confilia  Po- 
puli  Pifani,  eifque  multum  auftori- 
tatis  corJatum  fuiffe.  Incertus  fum 
de  tempore,  quo  pronuntiatus  fuit 
Sermo  ,  quem  memini  me  oljra  le- 
gere  in  Codice  MSto  Ambrofianae 
Bibliothecae  ,  fub  Liter^  Q_  num, 
28?.  in  folio  .  Is  Infcribjtur  :  Serr/i» 
Domni  U/'e>ti  venerabilii  t/JitiJatis .  Eft 
autem  exhortatio  ad  virtutes  .  Prae- 
ccdit  haec  praefdtio  :  ISl-^n  ejl  honunt 
notam  praefumtionit  incuryere.-  fsd  pe- 
jm  efi ,  patris  amici  precibus  non  obau- 
dire.  v4ltero  quippc  famn  minuitur ;  ve- 
thn  altero  qttippc  Catitas  laeditur  e^e. 
Rogatus  igitur,  vt  Strmonem ,  quem  im- 
peiantt  Rverent-fji^no  Dimino  a:  Patye 
nefi-o  ,A  hitpifcopo  jan:iae  M  dtolant<i- 
fts  Ecclepae  B.  Teclae  habuimus  ,  fcri- 
pto  mandarem  ,  licet  d  ffiiam  de  ingi- 
nio ,  tatften  de  Caritatii  auxlio  ,  cujus 
hoc  opus  efi ,  praefumtns  ,  amico  tKOttm 
gerere  non  abnuo .  Nuper  igitur  in  prat- 
fata  Bjfilica  nohii  rtftcitntihits  ,  viiA 
tam  piatclara  ^'  crdinata  filiorum  Le- 
vi  ntultituHtne  y  con^pitemer  cccwrit  dt- 
ctndum  illud  Ptin.ipii  .A  cflalo^^um  .• 
,,  Vos  autem  genus  cltflum  „  &c. 
Illic  aurcm  haec  praecirue  verba 
fupt  animadvcrtenda  ,  ad  Mediola- 
nenfem  Pcpulum  lpe6t.;ntia:  Tu  fnp- 
platttare  quaerii  Crencnenjtm ,  fubvrte- 
re  Papitnftm ,  dtloe  N.waritnftm  ■  M«- 
nus  tua  contra  omAts  ,  ^  manus  om- 
nium  contra  te  &c  O  quando  eret  illa 
dies ,    ut    dicat  Pap.tnfis   Mtdinlantnft; 

Pcpulus 


/ 
l 


6if  Al^TiQUlT. 

Populus  tuus  Pepulus  tntus  .  Cr^mcA- 
[is  CrcmoHtnfi:  Civltas  tua  Civitas 
tnta  &c.  Qao  tempore  habitus  fueric 
prolixus  hic  Sermo ,  decernere  nequa- 
^uam  aufim  .  Sunt  quae  indicare  vi- 
deantur,  circiter  Annum  MXX,  fi- 
quidetn  ante  Sermonem  ifta  leguntur: 
Hatc  tninuta  lahoris  fui  mittit  in  ga- 
^ophylacium  San&i  ,A<nbrofii  dtvotlo 
Pault  &  Gtbthardi ,  obftcra^t  g*''»*^^" 
tnam  Ktritattm  tuam  ,  fidtl-ffimt  cufios 
Martinc ,  ut  lorum  in  oratianibtes  mt- 
tnoriam  digncris  frtqutntart  ,  <&'  fratrcs 
vicc  ipforum  falutart .  Uti  ex  Puricel- 
lio  &  ex  Mabillonio  in  Mufeo  Ita- 
lico  conftat,  Paulus  &  Gebehardus 
Pre!.byteri  circiter  Annum  MXX. 
Mediolani  fioruere.  Attamen  dubius 
fum  ,  an  eorum  verba  Sermonem  fub- 
fequentem  refpiciant  ,  &  nihil  de 
ipfius  Sermonis,  &  Huberti  Abbatis 
tempore  afflrmandum  duco.  Quod  fi 
tempcftate  illa  hic  fuerit  pronuntia 
tus ,  jam  haberemus,  Rempublicam 
Mediolanenfem  fub  exordium  S!.-iuli 
a  Chrifto  nato  Undecimi  conftiru- 
tam .  Arnulphus  Mediolanenfis  nuper 
laudatus  Lib.  l.  Cap.  7.  fcribit  , 
Conrado  I.  imperante,  prefl^am  fuiffe 
obfidione  Laudenfem  Urbem  ab  He- 
riberto  Archiepilcopo  &  copiis  Me- 
diolanenfium  ,  civefque  coaftos  fuiffe 
accipere  novum  Epiicopum :  .j^h  illo 
ttmport  inttr  Msdiolancnjcs  ctque  Lau- 
dtnfts  tmplacabile  viguit  odiur/t  ,  unde 
pofita  pcr  multa  annorum  cuvricula  prac- 
das  CJ^  inctndia  ,  cetdtjqae  altcrnant 
innumtras .  En  Populum  circiter  An- 
num  MXXVIIl.  bella  gercnrem  ad 
versvis  alterum,  fcilicet  auftoritatis 
&  Libertatis  indicium  . 

Hifce  adde  quae  lub  eodem  Con- 
rado  -apud  Infubres  pera6ta  lubinde 
fucre  .  Sigebercus  Gemblacenfis  in 
Chronico  ad  Annum  MXXXIX.  Au- 
guftuca  hunc  in  Itaiiara  rediiHe  icri- 


MEDU   AEVl 

A 


6S 


bir ,  quia  omnts  Longohar/l!  con/uravt- 
rant  ,  ut  non  patertntur  qttemlibtt  Do- 
minum ,  qui  aliud  quam  ipft  vellent  , 
contra  ft  agtrtt .  Propterea  Heribertus 
Mediolanenfis  Antiftes  ipfius  Conra- 
di  JLjflTu  carceri  datus  eft ;  fed  inde 
ragaciffime  elapfu-s  ,  Mediolanenfcs 
Cives  ad  arma  convertit,  &  Augu- 
fto  irato  fortiter  ohftitit  .  Ifta  qui- 
B  dem  non  Anno  MXXXiX  ut  Sigeber- 
tus  refert  ,  fed  Anno  MXXKVII. 
contigere,  ut  auaor  eft  Wippo  fyn- 
chronus  Scriptor-  &  in  {ubfequentes 
duos  annos  eadem  perturbatio  dedu- 
fla  eft,  fruftra  per  Imperatorem  Me- 
diolanenfis  Urbis  obfidione  tentata . 
Diffidii  ac  belli  hujus  luculentsm 
mencionem  habes  ar)ud  Landulphum 
feniorem  ,  &  Arnulphum,  S:riptores 
Mediolanenfes  illius  Saeculi  ,  Tomo 
IV.  Colle£lionis  Rer.  Italicarum. 
Excogitare  haec  non  poffumus,  quia 
fimul  intelligamus ,  tunc  a  Mediola- 
nenfibus  fulceptam  aliquam  Reipu- 
blicae  formam  ,  cui  tanquam  caput 
Archiepifcopus  praefueritj  Magiftra- 
tus  vcr6  Imperiales  cxpulfos  ,  novos 
D  ver6  e  Ci^/sbus  adle6los,  qui  jus  rcd- 
derent  ,  &  militares  copias  pro  re- 
rum  neceffitate  duftarent.  Paria  quo- 
que  molitos  fuiffe  Cives  Cremonen- 
ies ,  ex  Diplomate  ejufdem  Conradi 
apud  Ughellium  in  Vita  Hubaldi  E- 
pilcopi  Cremonenfis  compertum  ha- 
beo.  At  e  vivis  erepto  Conrado  Au- 
'  gufto  filius  ejus  Henricus  inter  Re- 
E  ges  Tertius  Anno  eodem  MXXXiX. 
I  lucceifit  ,  ad  quem  Chronographo 
I  Saxone  tefte  e  venigio  convolans  He- 
ribertus  Archiepifcopus ,  dt  conirovtr~ 
fic  fua ,  quam  eontra  Catfarem  excrcuit , 
fatiijaciens  ,  inttrvtntu  Proctrum  gra- 
tiatr»  R<galtm  rectpit  ,  rurfufque  jura- 
mento  peitm  ftrvaturum  cffirmans  ,  pa- 
triam  rtmtavit  .  In  Pacis  fotdtribut 
tunc    ftabilitis   inter   Henricum    III. 

&  Me- 


tf  j9      DmERTATIO  ^ADRAGESIM^^UINCTA,      640 


&  Mediolanenfes  ,  poffit  quilquam 
•pinari  ,  illud  praecipue  decretum 
fuiffe  ,  ut  Regales  Hve  Imperiales 
Magiftrarus  in  Urbe  reftituerenrur . 
Et  fane  hanc  in  rem  prcditum  vo!o 
gratiffimum  mihi  geminum  antiqui- 
tatis  monumentum  ,  nempe  duo  Pla- 
cita  Mediolani  habita  Anno  MXLV. 
e  quibus  inteiligss  ,  qui  tum  Civi- 
tati  praeclariffimae  Rcgis  vice  praeef- 
fet.  Fortaffis  etiam  Rcgius  Praefe- 
&.ns  Mediolanenfibus  rcdditus  cft  , 
tantummodo  poft  extinftum  bellum 
civile  Mediolanenfium  Anno  MXLI. 
inchoatum  .  Tunc  cnim.  Henricum 
cogitaffe,  quomodo;  Urifcm  Mcdiela- 
n;n/jum  fuls  poffiet  imperiis  reiitte^rare  , 
tradit  Landulphus  fenior  Hiftoricus 
Mediolanenfis  Lib.  a.  Cap.  26.  Ac- 
cedit,  quod  aufloritas  Heriberti  Ar- 
chicpifcopi  ctiam  in  temporali  do- 
minatione  Mediolanenfis  Urbis  ma- 
gnifica  fuit,  ita  ut  is  ex  Augufto- 
rum  Privilegio  Comes  &  Re£tor  Ci- 


vitatis  fuiffe  videatur.  At  is  morte 
fublatus  Anno  MXLV.  Januario  de- 
currente,  rion- ver6  Anno  MXLVL 
uti  Puricellius  contendit,  locum  no- 
vis  Magiftratibus  ab  Henrico  IIL 
Rege  adleftis  fecifle  credendus  eft  . 
Aniraadvertenda  etiam ,  quae  idem 
Landulphus  tradir  Lib.  3.  cap.  2. 
nempe    Mediolanenfes    alt^uantit    die- 

B  ^wx  pe/i  praeclarijjimi  Hereberti  dtcef- 
fum,  hoc  eft,  Februario  Menfc  Anni 
MXLV.  Legatos  mififfe  ad  Imperato- 
rem  HenricKr»  ,  qui  no-viter  furrexerat , 
mvitetqAe  Populum  ipfum  a  M^jerun» 
(  ideft  Nobilium  )  manibm  libtraverat , 
Haec  produnt,  Mediolanenfem  Popu- 
lum  noviter  ^  hoc  eft  ,  non  ita  multo 
ante  ad  offi:ium  rediiffe ,  atque  Hen- 

C  rici  Augufti  Magiftratibus  fefe  fubje- 
ciffe .  Chartae  ver6  iftae  defcriptae 
fuerunt  ex  autographis  exiftentibus 
in  Archivo  infigni  Collegii  Canoni- 
corum  Bafilicae  AmbrofiaDae  Medio- 
lanenfis. 


Placitum  Mediolani  habltum  ab  Azone  Marchlone,  ejus  Urbis 

Coraite ,  ubi  Canonicis   Bafjiicae  Ambrofianae  tutela 

conceditur  pro  fundo  Axiliano,  Anno  1045. 


DUm  m  Dei  nomine  ,  Civitate  Mt- 
diolani ,  in  laubia  folario  proprias 
kabttationis  uffioaldi  Judix,  per  ejus 
4ata  licentia  in  judioio  adtffet  DOM- 
NVS  AZO  MARCHIO,  ET  CO- 
MES  ISTIUS  CIVITATIS  ,  Jingulo- 
THm  hominum  /ufiitiam  facitndam  ac  de- 
liberandam  ,  refidentibus  cum  eo  fupra- 
fcriptn     ^rioaldus   ,     Jonam  ,     ^mi^a  , 

tValdo,  qui  Cf  Lan^o  ,  Richardus , 

t/irduitfus  ,  ^riprandm  ,  Lar.francus  , 
Petrus,  Judtces  facri  Palatti ,  Lanrp , 
Benno  germanis  ,  ^dtlbertus  de  Paria- 
va  ,  ^rmanus ,  Btnno  ,  V,ffalU  de  fu- 
jnafcripto  MARCHIO,  &  rcliqui  plu- 
t«i.'  tbique  eorum  venerun$  prejtntia  jPt- 
Tem.  IX. 


ttus  &  %AcAbrop.ut  Presbiterts  de  erdins 
Decomanorttm  Isn&e  Mcdiolanen/is  £<- 
(lefie  ,  Offiiiale  Baftliie  hcati  Chrifii 
Conftfforis  tAmbrofti ,  ubi  tjus  fandum 
quiefcit  Corpus ,  nna  eum  Petrus  %/ivoca- 
to  eorum  ,  ceptrunt  dictre  cdvtrfus  DOM- 
NUS  AZO  MARCHIO;  Nos  volu- 
mus  ,  ut  Vos  fuper  nos ,  &  fuper 
res  illas  ,  quae  rejactt  in  loco  & 
fundo  Axiliano  ,  vel  in  ejus  territo- 
rio,  qui  fuerunt  jure  quondam  Ar- 
derici ,  mitcatis  bannum,  cum  legi- 
time  cffe  poteft .  Tunc  ibl  tocum  in 
eodem  juditio  mifit  todem  DOMNUS 
AZO  MARCHIO  bannum  ft>pt*  eo- 
Jdem  Pretbiteris.  ify  Petro  uivocato  eo> 
S  s  wuni. 


641 


ANTJ^UIT,    MEDJl    AEVl 


rum^.  &  elfdtm  rtbus ,  ut  nullus  quisli- 
bet  honw  de  rifdtm  rcbus  fint  legsli 
fudicio  devtflire  audeat  Ecdefia  ipfa 
Sancii  v4mbro/ii ,  fe  compofiturum  agno- 
fiat  millt  Mancufos  aurti ,  medittatem 
Camere  Domni  R'gif «  <&"  tnedietattm 
pars  ipftus  Eccltfit  San&i  ^Ambrofii . 
Et  finita  tfl  cauja.  Jicla  notitia  pro 
ftcuritattm  torurnt  Preshittrii  ^  Petra 
^vocato  eorum  fi:ri  admofutrunt .  Q^i- 
dtm  &"  tgo  ,  qti  fupra  ^rdtricuf  Na- 
tarius  tx  juffiont  fuprafcripto  MAR- 
CHIO,  Cl^  Jud'ci  amunitione  fcrtpfi  , 
%i4nno  ab  In.amattone  Dfmsni  nojiri 
Jtfu  Cbrifii  Mlirfimo  Q^  adragtfimo 
Quin^o  ,  Mi.nft  Nuvtmfjtr  y  Indidione 
Quartadecima . 


<$4t 


+ 


Signum  fuprafcripti  t)OMNI 
AZONI  MARCHIO,  qui  hos 
fignum   ftcit ,    &"  interfuit , 


B 


t^'ioaldus  Judtx  intttfui , 
Ego   IVddo ,  qui  &    Lanj^o ,  Ji*dtit 
faeri   Palatii  inttrfui . 

E^o  Lanfrancus  Judtx  facti    Palatii 
intfrfui . 

Jonam  fudtx   interfui . 
,A  iprandui  Jt*dex   inttrfui  . 
Pttrus  Judtx  tnttrfui  . 
^duinui  Judtx  interfui. 
Rfcardus  Judtx   inttrfui  , 
E^o    qM.  fupra. .  M^fditietts ^  Notarita 
\  fcripfi  &  tnttrfui.^  lif^.-t    j.w; 


•-%  -  ■ 

Alterum  Placitum  Mecliolani  ab  eodera  Azoiie  Niarchione 
habitum  ip^a  de  cadia,  Anno  io4_5.  ,„5  .3 


DVm  in  Dti  nomine ,  Civitate  Mt- 
diolani ,  in  lauhia  folario  propria 
abttationis  .Arioaldi  Judtx ,  ptr  tfus  da- 
ta  lictntia ,  in  judicio  ad^fftt  DOM- 
NUS  AZO  MARCHIO  ET  COMES 
iflius  Civttatis  ,  fingulorum  bominum  ju- 
Jlitiam  facitndam  ac  dtltbtrandam .'  rt- 
fidentibus  cum  to  u4^ioaldus  ,  .^'y.i^a  , 
Lanfranius ,  l/Valdo  qui  &  Lan^o ,  item 
Lanfrancus  ,  Richardus  ,  ^riprandus  ,  Pe- 
trus ,  Ttudaldus  ,  Judicts  facri  Palatii  , 
Lanxp ,  ,/4dilbtrtu)  ,  .Amaldus  dt  Mt- 
dtrniano ,  Gandulfus  ,  ,Adam  germcnis  , 
Jchannts  ,  &  .Albtticus  ,  Buro ,  Lan- 
duiphus  filius  Raimbtrti ,  Gtroinui  ,  &■ 
tA'-do  gtrmanis  ,  Rtmtdim  ,  <Aro ,  Ro- 
landus ,  i^  rtliqui  plures  ,'  ihiqut  torunt 
vtnitns  prtjtntia  Petrus  Prnbittr  de 
Ofdint  Deccmanorum  fanQt  Mtdiolanen- 
fis  Eccltfit  ,  Officialt  Ba/tlict  San8i 
^mbto/ii ,  qui  dicitur  ad  Corpus ,  ty 
filius  quondam  o4rivtrti  dt  ifla  Civita- 
tt ,  una  cum  v4  lam  .Avocato  fuo ,  cepi- 
ruHt  dictrt:  Abemus  &  detinemus  ad 


C  proprietatem  ifta  Ecclefia  ipfius  San- 
iti  Ambrbfa:  rebus  illis  omnihus  , 
quibus  funr  pofitis  in  loco  &  fundo 
Axiliano  &  in  ejus  ,territorio,  qui 
fuerunr  juris  quoridam  Ardcricus.  Et 
fi  quislibet  bomo  adversus  nos ,  & 
ad  partem  iftam  Ecclefia  aliquid  di- 
cere  vult,  paratus  fum  cum  eo  exin- 
de  adratione  ftandum,  &   legiptime 

D  finiendum .  Ec  quod  plus  eft,  queri- 
mus  ,  ut  dicat  exinde  ifte  Aripran- 
dus ,  qui  h\c  preiens  efl ,  fi  eadem 
res ,  quam  fupra  nominavimus  ,  pro- 
pria  ifta  Ecclefia  eft ,  aut  fi  contra- 
dicere  aut  fubtrahere  querat,  an  non. 
Cum  ipft  Pttrw  Prcihiter ,.  i&  .Adartt 
tAvoca^o  fuo  talitrr  rttul'(frnt,  ad  hec. 
tefpondens     ipfe     .Ariprandus     dixit^  ^ 

^.projiffus  tfi :  Veri    eafdem    res ,    quas 

fupra    denominaftis ,    proprias    de  ea- 

fdem   Ecclefia    funt:    &    cgo    contrdi 

dicere     aut     fubtrahere     non '-^uerr>J 

,  nec  mihi  ad    habendum,  irieC'  "requii^ 

;  rehdum  pilyl  pe-rtinet»  nec  perrin«r« 


(543      DISSERTATIO  ^ADRAGESlMA^mcTA.      6^\ 


debet  cum  lege,    pro  eo    quod  exin 
de  nuUum  fcriptum,  nullam  firmita- 
tem  ,     nullamque    rationem     habeo  , 
nec  habere  poflb.  Set,  ut  dixi ,  pro- 
prias    eafdem    Ecclefia    funt,    &    cfTe 
debent  cum  lege.  Et  rtjpondit  fe  ipfe 
^riprandus ,  vtl  fuos  evtdts ,  Ut  ft  un- 
quam  in  tempore  de  pratdiBas  res  agt' 
re  aut  caufare  vel    removere    prtfumpft- 
rint  per   fe,    aut    fu*  fumittente    perfo- 
na  ,    &"    taciti    &     conttmpti    txinde 
tton  permanferint ,  vel  ft  apparutrit  ul- 
litra  datum  aut  fa&um ,  vtl  colibtt  fcri- 
ptum ,  quod  nos  exinde  in  alia  parte 
clarueric,    tunc  componere    promitto 
dubla  eafdem  res ,  ficut  pro  tempore 
'  fuerit    melioratas ,    aut    valuerit    per 
extimatione  in  confimile  locas*  infu- 
per  pena  argenti  denarios   bonos  Li- 
bras  centum .    His    aBis  f!y  manifefia 
tio ,  ut  fupra  faffum,  re5ium  eorum  ju- 
dicium    (^    auditoribus    paruit    effe :  & 
judicaverunt ,   s^  jufia  eorum  profffftone 
ty  manifefiatione ,    ut    ipfe  Petrus  Pre- 
sbtter    cum    tAdam  %Avocato  fuo    abeant 
&  tentant  ad  proprietatem  prtdida  Ec- 
elefta  Sandi  %Amhrofii  eafdtm  res  _,'    «J^ 
ipfe    ^riprandus    &    fuos    htredes    ma- 
neant    exinde    omni    tempcre    taciti    & 
contempti .  Et  finita  efl  caufa .   Et  aBa 
ttotitia    pro   fecuritate    eovitm  Petri  Pre- 
ibitero ,    C^    .Adam    ^vocato    fuo    fitri 
adr/ionuerunt  .  Quidtm    C^    ego  %Afderi- 
eus     Nitarlus    ex     juffione     fuprafcripto 
MARCHIO  ,    &    Judici     amunicione 
fcripfi ,  v4nno    ab    Incarnacione    Domini 
ncfiri  Jeju  Chrifii  Milltximo  Quadrage- 
ximo  Quinto ,    Menfe    November ,    Indi- 
Hione  Qitartadtcima  . 

ijf  Stgnum  fuprafcripto  DOMNI  A- 
ZONI  MARGHIO,  qui  hoc  fignum 
Crucis  ftcit ,  &•  interfuit . 

^  ^rioaldus  Judtx  interfui  &  fub- 
fcripft . 

»it  Ego  Waldo ,  qui  &  Lanr(p ,  Jw 
dtx  facri  Palatii   interfui .  \ 


B 


^   Ricbaraus  Judex  interfui . 

!$♦  Ego  Lanfrancus  fummus  Judex 
facri  Palatii  inttrfui  . 

»Jt  ^riprandus  Judex  interfui  , 

^  Petrus  Judex  interfm. 

^*  Ego  qui  fupra  ^rderictis  Nota- 
rius  fcripft  &  interfui . 

Evulgaveram    ego    Par.  I.  Cap.  6. 
Antiquitatum  Eftenfium  Ghartam,  ex 
Archivo  Eftenfi  depromtam ,    in   qua 
Anno    MCLXXXIV.    Fridericus     L 
Imperator    invtflivit    Marchioncm   ©bi~ 
Zpnem  de  Htfi  dt  Marchia  Genuae ,  (^ 
de    Marchia    Mediolani  ,    e^    de    omnl 
eo  ,   qttod  Marcbio  .A-^XP    habuit  ty  /«•• 
nuit    ab    Imperio .    Inde    ver6    deduce- 
bam     ego ,     celeberrimum     .Azxonem 
Manhionem  ,     propagatorem     minime 
dubium    Regiae    Brunfvicenfis    Fami- 
liae  in  magna  Britannia  imperantis  , 
oc    Ducalis    Eftenfis    Familiae    Muti- 
nae  ikc.  dominantis,    fimulque  illius 
majores,  .ATixpnem  I.  Marchionem^  O- 
bertum  Marchionem ,   facri    Palatii    Co- 
mitem  ,    atque    alios    ejufdem    profa- 
piae  ,    Mediolanenfi    olim    Marchiae 
praefeftos    fuiffe.    Verum ,    quod    eft 
ad    iplum    ,Ai^-^onem    II.    Marcbionem  , 
nihil    ex    antiquitate    mihi    fuccurre- 
bat,    quo  rem    luculentius   confirma- 
rem.    En    ut  Anno    MXLV.    Regiae 
Praefeflurae   munere  Mediolani    fun- 
gebatur  ^xp    Mtrchio  &  Comes    ifiius 
Civitatis .   Pari   modo  etiam  occurrunt 
Marchiones  Tufciae  olim  ,  qui  fimul 
Civitatis  Lucenfis  Comites  erant,& 
ad    Annum    DCCCG.    alibi    vidimus 
Sigefredum  Comitrm   Palatii ,    &  Comi-i 
tem    Comitatus    Mediolanenfjs  .     Quare 
vix  uUus  in  pofierum  dubitationi  lo- 
cus    eft    futurus  ,    quin    &    Obizonis 
Marchionis    Eftenfis    Avus    ,A7X'>    J^' 
M^rcbio,  Civitati  Mediolanenfi  prae- 
fuerit.  Quandiu  Azzo  Marchio  fplen- 
didiffimam   Urbem    illam    Regio  no-: 
S  s     z  minc 


tf+5       '  -^-"jiNTl^UlT. 

Biine  gubcrnarlt,  &  quandiu  ibi  re- 
liqui  Regales  Magiflratus  fubftiterint , 
minime  compertum  habeo.  Eos  ce- 
dere  coaftos  fuiffe,  ftatim  uc  Henri- 
ci  III.  fupra  memorati  mors  evulga- 
ta  cft,  mihi  perquam  verifimile  vi- 
detur  ex  eis,  quae  Arnul.jhus  Me- 
didanenfis  Auftor  aequalis  in  lua 
Hiftt>ria  habet  Lib.  ^.  Cap.  6  To- 
mi  IV.  Rer.  Italicarum  .  Poftquam 
enim  fcripfit  Rgnantt  tnfantia  Hen- 
rici  IV.  Regis;  Ticinenfts  afpernatos 
fuiffe  Epikopum  fibi  datum  ,  fubinde 
hacc  addit  :  ff.V  dithut  inter  ipfos 
(Papienfes)  &  Midiolanenfes  de  cauf 
fii  civilibus  emevgit  difcordia  &c.  Inde 
erat  ,  quod  fibi  vtptndebant  ad  invictm 
catdei  praedai  ,  d^  incendia  ,  nec  non 
e^  Isttocir.ia .  F~Sum  tfl  auttm  ,  ut 
Papienfts  y  dum  tnferiores  tffent ,  cottdu 
Bis  aliunde  pretio  legionibus  ad  dtva- 
ftandos  Mediolanenlium  fitss  accederent . 
M^diolaienfes  ve>9  ,  co»foedtratis  /Ibi 
L»udtnfibs*s ,  in  illos  infurgerent .  CoH- 
vtniunt  titraequt  <«  car/tpis  acits  ordina- 
tis  agntinihus  ,  •vtteilla  in  fublime  fe- 
rentes  .  Fit  vehemtns  partium  in  fefe 
eoncurfus.'  bacchantur  certa>tdo  diutius  ; 
divitttunt  tamdem  Papienfes  a  hello  , 
sdverfariis  infequetttibui  illas  a  tergo . 
Fit  flvagts  immenfa  Nimlium  equi- 
tum  drc.  Haec  legens,  vix  falH  me 
poffe  puto ,  fi  dixero  ,  heic  aperte 
cerni  immutatam  regiminis  formam 
inter  Galliae  Cifalpinae  Populos  , 
eofque  fpeciem  non  obfcuram  jam 
vcndicatae  Libertatis  praeferre.  Nul- 
la  heic  mentio  Marchionis  ,  nulla 
Comitum.  Populi  ipfi  inftruftis  acie- 
bus  hillit  inter  fe  gerunt,  foedeta  fta- 
tuunt  ,  Itgiones  txtrantas  fibi  adjun- 
gunt,  &  quidquid  ad  liberum  Popu- 
lum  fpe£l.it,  agunt  circifer  Annum 
Chrifti  MLVlI.  Sufpicari  ergo  li- 
ceat  ,  fub  Rege  puerulo  imperraffe 
pleraf^ue  Urbes  ,    &  pecunia  ^uidem 


MEDll    AEVl  6^6 

A  intercurrente  ,  ut  a  fe  deleftis  Ma- 
giftracibus  parerent,  illesa  fcmper  di- 
tione  fuprema  Regis,  ejufque  Came- 
ra,  &  appellationibus  ad  Comiteni 
facri  Pdlatii  deferendis  ,  qui  forcaflis 
eo  Se.ulo  (e  Laumellum  recipere 
coaftus  fuir,  ut  in  D  ffcrratione  VII. 
de  (.omitih.  Palatii  animadverti.  Suc- 
ccffere   deinde   turbae   Mediolani    pro- 

B  pter  Sacerdotes  aJ  uxores  ,  Graeco- 
rum  more  inhiantes,  quorum  tumul- 
tuum  narrationem  habes  in  Hiftoriis 
L-indulphi  fenioris ,  atque  Arnulohi. 
B"lla,  caedes,  obfidiones  interceffere 
ta  occafione.  Landulphus  &  Herlem- 
baldus  Laici  primas  contra  Presby- 
teros  duxere,  vexillo  etiam  ereclo 
ufi ,  quo  uti  confuevere  Populi  Li- 
bertate  donati  .  Ibi  haec  &  alia  le- 
gat ,  qui  velit.  Mihi  interim  muta- 
tionis  hujus  clariora  veftigia  fubluce- 
re  videntur  in  iis  ,  quae  idem  Lan- 
dulphus  fenior  Lib.  z.  Cap.  16.  li- 
teris  confignavit  de  civili  difcordia  , 
q.tat  fuit  inttr  Capitaneoi  &"  Valvaffo- 
rei  ett  parte  una ,  &"  Populum  M'dio- 
lanenfem  ex  altera ;  &  quidem    riven- 

D  tc  adhuc  Henrico  II.  Imperatore  in- 
cepta.  Antiquos  ipfe  D^tces  comme- 
morat  ac  laudat ,  qui  Mediolanen- 
fem  Urbem  animi  jcienlid ,  corporis 
virtute  regere  ac  ttfiare  folebant ,  adji- 
ciens,  amifftoyt  ab  iii  dominium  pef 
^uamdam  negligtntiam  .  Q^ti  preat  eo- 
rum  dignitas  atque  nohihtas  etfigebat , 
per  tempara    in   Palatiis  jttttta   Ecclrfiam 

E  SatfCii  Protafti  rnorantes ,  quidquid  ho- 
neflum  erat .  Civitati  eufiofe  prpcura- 
hant .  Defcribere  etiam  per^it  reliqua 
Ducum  egregia  fafta  ,  &  in  haec 
tandem  verba  definit.  ^t  poflqHam  ^ 
mfcio  quibus  dt  malis  ceufts  honorifi- 
centiam  ,  atque  fuarum  dignitjtum  tna- 
gni/icentiam  Dttces  novitiis  Capitantis 
paullatim  dederunt  ,  tneximis  nudatt 
hoitoiibui  ,  ar.tiquorutH  ,  C^   fuorum  pa- 

remuxn 


6^7      DnSERTATIO  ^^DRAGE^IMA^INCT /1.      64.8 


i  ,    qui     Duces     militiae    erant . 
excidiflTs    e    regimine    Civicatis 


mitterent:  quud  poftea  efF.ftu  caruit.' 
Quae  vero  novi  regiminis  tunc  for- 
ma  Mediolani  fuerit ,  fublaiis  eorutn 
temporum  monumentis  ,  imaginari 
quidem  ,  non  autem  explicare  qui- 
fquam  rite  poffif.  Quod  tamcn  nunc 
nobis  propofuimus,  tencre  jam  certo 
videmur  :  nempe  ante  Henrici  V. 
Regis  exordia ,  atque  ante  Seculum 
XII.  inveftam  fuiffe  peculiarem  ali- 
quam ,  ne  dicam  integram  Libertatis 
ac  Reipublicae  fpeciem  Mediolani  , 
arque  inter  alios  quofdam  Populos 
Cifalpinos  ,  incolumi  fupremo  Re- 
gum  aut  Imperatorum  dominio.  Nar- 
rat  Arnulphus  Lib.  2  Cap.  ig.  fla- 
granre  bello  intcr  Nobilcs  &  Plebera 
Mediolancnfem  ,  vtnff'  ah  ^ugufto 
L'gatos  ,  tftguam  inviolabilim  indi:tn- 
tts  .  Confeftim  pofitis  armis  obtem- 
peratum   eft. 

Sed  quid  fi  longe  etiam  antea  No- 
biles  viri ,  hoc  eft,  Milites,  Capita- 
rei ,  Valvaflcres,  &  reliqui  id  genus 
I  Nobiles,  fpecimen  aliqood  cnr.ltitue- 
rint  Univerfitatis  &  Corporis  ,  ad 
quod  accefterint  privilegia  Imperato- 
D|  rum  ?  Ego  fupra  bac  de  re  egi  in 
Differtatione  XVIII.  de  R^publica  . 
Ccrte  dignum  eft ,  quod  intentis  o- 
culis  legatur  Diploma  Henrici  Secun- 
di  Regis,  Primi  ver6  inter  Augu- 
ftos.  Haufi  ego  illud  una  cum  aliis, 
ubi  ^imanni  Mantuani  commemo- 
rantur,  a  me  fupra  editis  in  Difler- 
tatione  XIII.  De  Hominihus  Libttis  , 
Lanzone  prifT^i^e  Populi  Mediolanen-    E     haufi  inquam  ,  illud  ex  Archivo  Archi- 


rtntum  rtve  eKtiam  obiifi  ,  it  honn  om 
cttnilis  annufatt  Junt .  hatfue  unive^ltts 
Poptiltn  revtftntiam  i^  ctebtsum  ,  ^«"4 
Di.ibui  in  pendere  fotebant  ,  paucis  Ca- 
pitanet  ,  quos  Duces  lublimavetant  ,  t- 
Kgbitt.  Quid  nomine  D<tcum  figni- 
fi.et  Landulphus  ,  non  latis  cxplora- 
tum  eft  Attamen  vix  ahud  inTelH- 
gere  poffi  nus,  qukm  Comiies  &  M^r- 
chtan 
Hos 

MedioIan:nfis  ,  &  eorum  loco  fuc- 
ceffifl^;  novtt<cs  Cetpitaneos ,  faf  apertc 
proJit  Lmdulphus  ,  ac  potiffimum 
qubJ  infra  adjiciac:  Interea  univerftts 
Pcpulus  fuorum  malorum  ptr  diverfoi  ac 
varios  Ocminos  mala  vidint  creviffe  , 
durius  habens  dominium  fuorum  Civtum  , 
quam  D<4cum  quondam  [uorum ,  tentan- 
do  eventus  hellotum  varios  ,  ab  illorum 
de.nlnio  feft  defendere  ac  liberare  difpo- 
Jtiit .  Recenfet  dcinde  Hiftoricus  fub- 
fequutum  bellum  inter  Nobiles  ac 
Populum  Mediolanenfem  ,  cujus  eft 
ctiam  mcntio  apud  Wipponem  in 
Vira  Conradi  &  apud  Arnulphum 
Mfdiolanenftm  L'b.  z  Cap.  lo.  At- 
que  haec  fcrihebat  Landulphus  circiter 
Annum  MLXXXV,  quo  temporc,  ut 
vi<ics  ,  jam  invdluerat  Mediolani  du- 
rum  dominium  juorum  Civium  ,  &  ex- 
piraverat  *  dominum  Ducum  quondan* 
jutrum ;  immo  &  Auguftorum  .  Nam 
Landulpho  ipfo  tefte  ,  fcrvente  ipfa 
Civium  Mediolanenfium  difcordia  , 
Henricus     inter     Auguflos     II.     cum 


fis  egit,   ut   **   ibi    fidelitatem  Cives 
jurarent,  fuaf^ue  copias  in  Urbem  im- 


ducali  Mantuae,  cujus  Urbis  habitato- 
ribus  v4rsmannis  olim  concefl^um  fuit. 


Hanricus  II.  Germaniae  Rex  Arimannis  Mantuanis  privilegia 
varia  confirnTat,   Anno  IC14. 


I 


N  ttomlne  fan^e  &  indivldut  Trsni- 
tatis.   Henricus   divlna  favsnte  cle- 

*  Nu-^quid  non  domininm? 
*•  Legeniu;Ti  fibi . 


tnentia    Bex  .    Omnium    fan&orttm  Dei, 
HoJirorutKque  fiJiliuta  prejentium  Jcilicet 


at 


6^9  A^T  I^UIT. 

ac  fusuroYum  noverit  fagacitatts  indu- 
firia ,  queliter  ftos  pro  Dei  amore ,  ani- 
meque  ttoflre  temedio ,  cutt^os  Ariman- 
nos  in  Civitate  Mantue,  ftve  in  Ca- 
flro  ,  qui  dicitur  Portut  ,  five  in  Vico- 
ras ,  que  rteminatur  Sando  Georgio ,  Ce- 
pada ,  Formigefa ,  fett  ^  irt  Comitatu 
Mantuano  babitantes ,  cum  omni  eorum 
berectitate ,  pattrno  vel  materno  jure , 
proprietate ,  Communaliis,  ftve  omni- 
bus  rebus ,  que  ab  eorum  parenttbus 
fofftjfa  fuerunt ,  &"  eorum  adquifita , 
five  adquirenda ,  nominative  Silva  .Ar- 
manore,  Carpeneta ,  Succa  ,  Septingtnti , 
five  per  ceteras  locas  i»  Comitatu  Man- 
tuanenfe  rejacentibus ,  pifcationibus ,  f.u- 
minibus ,  e^  paludibus  fine  aliquo  fcri- 
ftionis  titule,  quod  jufie  <&  legaliter 
tis  pertinente ,  cum  familiis  utriufque 
fexus  ,  fervis  &  ancillis ,  libellariis  , 
frecariis ,  d^  cum  cmnibus  rtbus  eorum 
mobilibus  ©^"  immobilibus ,  per  hujus 
noflri  prectpti  paginam  ,  frout  jufle  & 
legaliter  poffumus ,  conctfjimus ,  d^  cor- 
roboramus,  fcilicet  utrafque  ripas  fiumi- 
nis  Tartari ,  deinde  furfum  ufque  ad 
fiumen  Olei:  de  alia  parte  Foffa-alta: 
de  ttrtia  parte  Eccltfia  SanBi  Fauflini 
in  Caput  Variana  ,  &  irtde  ftorfum  u- 
fque  in  ^grieia  majore :  ea  videlicet 
ratione  conctdimus  tis  omnem  tbolontum 
C^  ripaticumy  quod  pro  negocio  exercent 
in  Cardst  «^  i»  Lafefty  <d^  in  fummo 


MEDU   AEVl  550 

A  i  Lacu ,  vtl  in  Brixiana ,  (&  in  Ftrra- 
ria ,  vel  in  Comaclu ,  ^  in  Ravenna  , 
ipfi ,  fuifque  filiis ,  ac  hominibus ,  qui 
illorum  caufam  laborantts  ntgociantur , 
listntiam  habeant  pottflativt  ntgociandi 
ptr  jam  diBum  Lacum  ahfqut  omnium 
beminum  contradiBiont ,  vtl  publica  fun- 
Biont ,  vtl  alicujus  tholonti  vtl  ripati\:i 
rtddita,  Precipientes  itaque  jubemus ,  ut 

B  nullus  Dux ,  Epifopus  ,  Marchio ,  Co- 
met,  Vicemomes,  GaflalHie,  Sculdafcio , 
Dscanus,  vtl  aliqua  noflri  Regni  ma- 
gna  parvaque  perfona  de  hinc  prefatos 
Arimannos  de  juis  perfonis ,  five  ttiam 
de  omnibus  predi^is  rtbus  inquietare  , 
difveflire ,  moleflare ,  nullufque  in  eorum 
manfionibus  eis  invitis  hofpicium  facert , 
vel  ad  aliquam  publicam  funSiionem  , 
nifi  ad  eam  ,  quam  fui  antectffores  ft- 
cundhm  Ltgtm  ftctrunt  ,  eogere  fint  le- 
gali  judicio  facere  prefumat  .  Si  quis 
autem  ,  quod  futurum  non  credimus , 
contra  hoc  noflrum  prtceptum  infurgerit , 
aut  illud  infringere  tentaverit ,  fciat  ft 
compofiturum  auri  optimi  Libras  mille , 
mediitatem  Camere  noflre ,  d^  medieta- 
ttm  prtdiSis  Ariraannis,   in  /am  difJa 

D ,  Mantua  Civitate ,  five  in  Caftto  Portu  , 
vtl  in  Comitatu  Mantuano  refidentibus 
habitantibus ,  Qjtod  ut  verius  credatur , 
C7'  diligentsus  ab  omnibus  obfervetur , 
noflri  SigiUi  imprtjfione  fubter  infigni- 
ri  jujfimus . 


Signum  DemHt 


Henriii  Regis  inviBifpmi. 


Hcnriius  Csnctllarius  vice  Evttatdi  Eplfcopi  &  ^rebicapellani  rtcognovi. 

Datum  oinno    Dominice    Incarnationis    MXIIII.    IndiHiont    XII,   vfnne   verh   Dimni 
Htnriei  Regis  Secundi  regnantis  XII. 


*/l3um  Ravtnne  fcliciter  .  »/4men . 


Qui 


rfji       DISSRTATIO   ^ ADRAGESm^^INCTA .       (J51 


Q.ji  ./fnntanni  heic  appellantur  , 
five  Hirimanni ,  uti  jam  pridetn  ani- 
mad/ertit  Aventinus,  &  pofl:  eum 
Du-Cangius  ( de  quibus  &  ego  mul- 
ta  habui  fupra  in  Diflertatione  XIII. 
dt  Homsnibus  L  beva  )  fuere  Militarti , 
five  Libtri  homines  >  qui  bona  here- 
ditaria  poflidebant ,  quafi  domini  mi- 
no'ts  ;  ab  Eiha^mtnntr  ,  ut  fufpicatur 
Johannes  Georgius  Eccardus.  Libtroi 
quolque  heic  ea  vox  defignare  vide- 
tur:    compleftitur   enim  &   Negotia-  \ 


B 


fores.  Vidti  autem,  fuifle  Ariman- 
nis  Mantuanis  res ,  bona  ,  &  jura 
comrrunia,  <\uie  Ccmmttnalta  appella- 
bantur  ,  quibus  ecrum  Univerfitas 
jam  Anno  MXIV.  fruebatur.  Memo- 
raras  heic  etiam  habeas  eorum  im- 
munitates  ac  privilegia.  Huic  autem 
Diplomati  lux  major  accedet  ab  al- 
tero  Henrici  IIl.  Regis,  Imperatoris 
II.  eifdem  Mantuanis  Civibus  ,  ri- 
dtlictt  Erimannii  ,  ut  ibi  repecitur, 
conceffu,  cujus  haec  funt  veiba. 


Henricus  lU.  Rex ,  Tmperator  II.  Arimannis  Mantuanis 
jura  ac  immunitates  confirmat,   Anno  1055. 


IN  netr.int  fan£lt  <ir'  individue  Tri- 
nitatis  .  Hcinricus  divina  tavtntt 
tUmtntia  Romanorum  Imperator  Au 
sunus  .  Si  pttitionibui  fidtlium  noflro- 
fKm  jujlis  &  vationabilibus  annuimu  , 
&  necijji^atts  injnfla' ,  violtntaftjiut  op 
preffiints  ftcundum  Imptrialis  txctHtntie 
dthitum  fubUvamus ,  a  Dto  emnium  bo- 
unrum  r/cotHptnfatore  ,  tntritam  retribu- 
tlonem  ftlicittr  adepturos  fove  fptramut  . 
Q^iate  cynnium  fanBe  Dii  EccU/ie  ,  wo- 
fliOfumque  f/dtlium  tam  futurorum  quam 
prtfentium  iniuflria  nevtrit  ,  qualitcr 
Mantuani  Cives  noflram  adierunt  cle- 
mentiam  ,  fuaf  miferias ,  «z^  diuturtas 
opprijjionis  conquerentes  .  Noi  vero  ma- 
gnis  eotum  neceffitati^iui  compatirntes  , 
ob  intrrventum  dtli  'Itffime  coniugis  no- 
flre  Imperatricis  Agnetis,  e^"  propter 
incremtntum  X)\\\  noftri  cat^ffimi,  Hcn- 
rici  viitlictt  Qjarti  Regis ,  noftra  Im- 
periali  auBorittte  omnes  fuperflitiofas 
exaftiones,  &  importunas  violentias 
funditui  dtincep^  tUh  abolendas ,  (^ 
ra  llcttus  ex  irpandas,  moJis  omnibus 
drernimus  ^  i.onHymamm  .  Siatuentes 
etiam  ,  ut  nulla  mafina  ,  parvaque  per- 
fona  prediftos  Cives,  videlicet  Ere- 
mannos ,    in    Mantua    Civita:e  habi- 


D 


tantes ,  de  fuis  ptrfonis ,  Jive  de  itlo' 
rum  ftfvis  ii^  ancillis ,  vel  de  libtrit 
hominibus ,  in  eorum  refidrntibui  ttrra  , 
vtl  de  Eremania,  &  communibus  re- 
bus ,  ad  predi£lam  Civitatem  perti- 
nentibus  ,  ex  utraque  parte  fiuminis 
Mincii  fitis,  five  de  btntfiAis  ^  hbella- 
riis  ,  pricariis  ,  ftu  tciam  de  emnibus 
tofum  rebus  mebilihus  &  immobilibut 
jufle  conquifitis ,  &"  fttfle  conqutrtndis 
incfuittart ,  meUflare  ,  difvtflirt  fine  le- 
gali  judicio  prtfumat .  Prtiipimus  quo-. 
qtit ,  ut  lictat  omnif>us  prtdi^is  Ctvi- 
bus  fecutt  ire  cir  red!rt  ad  mertata  em- 
nia  fivt  per  terram  five  per  aquam , 
quandocumque  vclutrint ,  ita  videlicet  , 
ut  non  dent  ripaticum  nec  tholontum  itt 
Rtvtnna  ,  in  w4genta,  in  F<rraria^  itt 
Summo  La-At,  e^  eam  confuetudinem 
bonam  &  jiiftam  habeant,  quam  que- 
libet  noflri  Imperii  Civitas  obcinet  . 
Q^ticutr.que  autem  hujus  nofl'e  con.cfjia- 
nii  C^  coyfi  mationi>  violater  tutitent  ^ 
centum  L  ras  auri  cptitri  ceioponat , 
mtdietattm  noflre  Camrre  Imptriah ,  e^ 
mtdietafem  pred'B'i  Civibus  .  Et  ut  bte 
noflre  coffi-motioHis  auBarltas  flabilit 
atque  fitma  pttmaneat  ,  batte  Cartam 
indt  ccnjcrijptam  manu  prepria     ut   irfra 

videtur , 


«^55  'ufNTI^UIT. 

vidttur  y  cerrehorantet ,  StgiUi  nojtti  im- 
fteffiont  fuffimus  in/ig»iri, 

Signum  Domni  H:tnrici  Ttrcii  Regis 
invi&iffimi  Romanerum  Imperatoris  ^m- 
gufti. 

Guntherius  Cancellarius  vite  Herim- 
manni  .Afihicancellarii  recognevit . 
'h  Dat.  III.  Nonas  Novtmbris  ^nno 
0ot»inice  Incarnationis  MLV.  htdiSione 
yill.  */inno  auttm  Domni  Heinrici  Ter- 
tii  Regis  ,  Imperetoris  autem  Secundi , 
erdinet'enis  tjm  XXVII.  Rrgni  qusdem 
XVII.    Imperii  w  i    Vlin. 

jiSum  Gttarijalle  in  Dei  nemine  fe- 
liciter .  ,4mtn . 

Pro    Guarefelle    legendum    videtur 
Guarjiallt .   Anno    MLII.  ex   violenta 
morte     perierat     Bontfacii^s     Marcbio  , 
Matbildae    roagnae    Comitiffae     pstr.r  , 
tunc  Mantuae  etiam  ac  Ferrariae  Do- 
minus,    &    Mantuae    tumulo    daru?  . 
Kam    quod     Benevenutus    de    Sanfto 
Georgio    tx    Arrulpho    Mediclancnfi 
kabct,  alterum  Bonifacium  Marchio- 
nem  iifdem  tempotibus    Montisferra- 
ti ,  atque    ipfum  codem   genere  mor- 
tis  fublatum   (  quod  &   mihi    perlua- 
feram  in  Antiquitat.    Eftenf.    Par.  I. 
Cap.  ^6.)  nullo  denique  fundamento 
Biti  a  me    deprehenfum    fuit.   Vitia- 
tus    nempe  Arnulphi    textus    Bjnifa- 
cium     Montisfetrati     Mirchionem     nobis 
obtrufit .    In   MSto  Codice  Eftenfi  e 
jufdem   Arnulphi    pervetufto,    uti    in 
Praefatione  ad  illius  Hiftoriam  often- 
di ,  Tomo  IV.  Rer.  Italicarum  ,  Mon- 
tisferrati  non  legitur,  ita  ut  pro  ccr- 
to  habcndum    fit ,    unum   Bonifacium 
Tufcifte    Marcbioneai   Aano    MLU. 


MEDII   AEVl  554 

A    ex   venenatd    fagitti    pcriiffc.    Is    aa- 

tcm  e   Diplomate   nuper  edito  digno- 

fcitur  afpero  jugo  prcffifle  colla  Man- 

tuanorum    Ci^ium*    abolendas    enira 

jubet    Imperator    lupetflitiojas    exaBio- 

nes  y    (Z^    impertunat    violentias ,    quas, 

ut    conjicere    licet ,    Bonifacius    ipfe 

invexerat .    Ignotum    mihi ,    qua    ra- 

tione  is   Mantuam   luae  ditioni  addi- 

B    derit,  fcilicet  utrum  ex  Imperatorum 

I  indulgentia,    an   cx  Civium    poltula- 

i  tione  .    Ceierum     illius    potentiam  , 

:  immo    impotenriim    fenfic    Conradus 

ipfe   Auguftus    hujus    Henrici    pater  , 

I  cosc^js   videlicet    ci   concedere    plura 

•  quam  confuetudo   fcrret ,   i'a  ut  fcrip- 

i  ferit   Dorizo  in  Vua  Mathildis  Lib. 

primo,  Cap.   decimo : 

C 

^         Nttltus   DuK  uMquam  meruit  tam  foe~ 

I  dcra   cuha  . 

i 
Occurrunt  autem    in    hoc   Diplomate 
communet    res    ad    praediiam   Civitatem 
ptrtinentts     ex    unacfue    patte     flpminis 
Mncii  fitae ,  Pratterea  confirmat  Hen- 

I  ricus  eam  cctfuetttdinem  bonam  &  ju- 
flam ,  quam  quaJiitet  no/}ri  lynperii  Ci- 
D  vitai  ebtintt .  Infra  in  DiflfcTtatione 
XLVIII.  de  Soattat.  Lo-nbardorum  , 
non  femel  occurrent  nobis  hewae  con- 
Juetudinei  ,  quas  Langobardicae  Ci»i- 
taies  fibi  a  Fridcrico  I.  corfirman- 
das  efle  poftea  confenderunt .  Eam- 
dem  quoque  formam  dtcendi  ani- 
madvertas  in  parum  difpari  Djplomate 
Henrici  III.  Impcratoris&  IV.  Regis, 
E  iifdem  Mantuanis  concefl^o,  quod  mi- 
rime  ceJandum  duxi ,  depromtum  ex 

j  praelaudato  Aribivo  Archiducali  Mat> 
tuae. 


c»v 


<553      DISSERTAriO  ^ADRAGESlMA^JlNCTA,     6^^ 


Confirmatio   Pnvilegiorum   fafila. ;  ab   Hsnricp   Rege    lY. 
lirtperatore  III.  Civibus  Mantuanis,  Antio  loyi. 


IN  nomitte  fanBe  &  indtvtiittt  Tfi- 
rtitatU  .  Enricus  dlvina  favente  cle-' 
mentia  Romsnorum  Tertius  Impera-' 
tor  Auguflus.  Spifitus  San^i  gyacH , 
qui  ubi  vttlt  [pirat ,  eporttt  nes  /tmper 
onniam  neflrotuin  fi4tliuvn  mtrita  equa 
tratione  penfare  /  ^  quamvis  fit  tabo- 
riofum  tam  omnihus  atqtte  fingtiHsju- 
xta  qtiod  pro  no/iio  fltfdsrJ  fiifliter  Id- 
hofart  fetvicio  ,  debita  rtmuncracic^HS 
premia  fcicntey  ordinsre  .  Predantm 
qnippe  Romani  decus'  Imperfi ,  fiatufque 
Rtipublice  miferam  ac  deteftebtlem  his 
Tnaxime  periculofis  temporibtts  rtsinam 
fateretur ,  nifi  a  nebis  utttmque  mul- 
tifario  nifu  prudentis  cowfilii  ,•  atque  fc 
rt  continuo  bellictfi  hborii  ettercitio  fu- 
fiinereiur ,  r(getetur\^  atque  defcndiretur , 
Hcc  auiem  peticulofi  teinporii  inflantia  , 
eontintiique  ,  qttitus  agitamtir  ,  '  Ikhores 
pfopttr  ju/iici/im  ,  quarit  tuemur  ,  fidelts 
ao  infideiibus ,  amicos  ab  inimi:is ,  tan- 
quam  gratum  a  paleis  ^' nes  edocetn  di- 
fctrnere,  &  utrique  in  prffenti  Reipu- 
bliee  drfenfioKe  ,  quam  tueri  conamur , 
r>;ttniftfle  tnertntur ,  quam  nunc  c^  pofl- 
sviodum  digni  funt ,  &"  a  Dso  ^  a  nc- 
bis  retributionim  accipere .  Cura  veth 
^pefielo  dicente ,  Rfx  non  fine  caufa  , 
fcilicet  ad  vindi£iam  rrialefdftorum  , 
laudcmque  bonorum,  portat  gladium, 
bonis  dart  lawlem-  <if  immenfnm  tem»- 
nirationem  ,  malifafJorts  autem  digtt^ 
punire  vindiff^  hineri  Regi^  ftliK  efl 
0:  eternum  confilium .  Igitur  evidenter 
segnofcentes ,  omnes  unanimitcr  Man- 
tusnos  Ko/iram  fiieliter  ,  frottt  dthent , 
fidelitattm  ftrvare ,  eorum  dignis  poft» 
iatienibus  dignunt  duximus  cottdefcende- 
re,  Qttapropter  intervtntu  Conrz^i  Re- 
gis  ,  dikdijfimi  fiiii  noftri ,  &  ««,/- 
TetM.  IX. 


B 


,A   tsmeda  poflulatiene  Ogerii   noftri  Can- 
'       cellaiii-,  aliorttmqttt  noflrorum  fidtliuwt ^ 
tioftre-Imperieli  au&oritate,  omnes   fu- 
perlHtiofas  cxs^tiones,  &  impbrtunas 
violentias ,  funiiittts  deinceps  illis  abo- 
lendas  (j^  radicitus    extirpandas ,    wo» 
dis  omnibus  decernimus  Cf  confirmamus , 
Statutntes    tcism   ,     ut    nulla    magna  , 
parvaque    pe^fona     predidos     Cives  ■  ia 
Mantuana    Civitate    habitantts    de   /»/*• 
perfonis  ,  five  dt  illorum  fsrvis  <if  <»»-' 
cillis ,  vtl  liberis  beminibifs ,    i»    eovHm 
rtfidtntibus  terra  ,    vel    de  Hermania  , 
&  rebus  communibus  ad  Mantuanam 
Civitatem   pertinentibus  ,  ex  utraque 
parte    fluminis    Mincii    fitis ,    fcihctt 
utraqut    ripa  ftxminis    Tartari ,    dtindi'- 
lurfum   ufque   ad  flumen    0'ei,    tH    eliii' 
parte  Foffa^tlta  ,  tn  tertia  pavte  Eccle- 
fia  SanBi  Faufiini  i»  Capite   Feriene  ^* 
^    deinde   /torjum    ufqite    in  tAgriciam 
r/iajorem  j  five  de  beneficiis  ,   libellariis  « 
precariis  ,    fet*  eciem    de    omnibus    rebut' 
tngbilihus  &  itnmcbilibus  jvfle  cersquifi- 
tis  ,    €^    jufle    tonquireidts     inquietare , 
moleflare ,    difveftite   fine  legali   /udieio 
prefumat .   Precipimus   qtiOtJue  ,    ttt  fictat 
omnibus  predidis  Civilws   fecurt  ire  &> 
redire  ad  tnercata    emnia   five    ptr    ttr^ 
ram  fivt  pef  aquam-y  quandocumqut  v»- 
lueriitt ,    ita  videlicet  ,■   ut  nsn  dtnt  ri- 
paticum  nee  tholoncum  ift  Ravanna ,    >»  ■ 
^rgrnta ,   in  Ferraria ,    in  Summe  La- 
cu  ,  &  eam  confuetudinem   bonam  & 
juftam  habeant,    quam    quelibet  Im- 
perii  noflri  Civitas  optinet.  Hec  em- 
nia    modo    diBa     Mantuanis    ennibus  , 
q^ti  nunc   funt ,   &"  adhuc   faturi  funt  ^ 
fecundum  quod  Pater  nefier  eis  ccAcefpt , 
&    ipCt  "ftio  ttmpore  tenueritnt    ju/ie  ^ 
Ugalitir  ^  cenetdisnus ,  Si  qtti  ergo  Duttg 
T  t  Mar- 


D 


tf57  ANTl  ^UIT. 

Marcbit  ,  Vlcteomts  ,  ^rcbitpifcopuf  , 
Epifcepm ,  o4bbai  i^c. 

Signum  Dmni  HiHrici  Ttrtii  invi' 
ffijpmi   Itnperatotis   ^AttguJli. 

Ego  Ogtnm  Dii  gracia  Hyporienftt 
Epi/c»puf ,  e^  CanctUarius  ,  •uice  Htri' 
manni  ^/cbicanctllarii  rtcogtovi, 

t/^i»o  Dominict  Incamationis  M'-llt- 
Jimo  liinegtfino  Primo ,  Indi&iont  Xlll. 
R-gni  vtri  Domni  Henrici  Ttrcii  Im- 
ftratorif   XX.  &    Vlll.    Imptrii   auttm 

riii. 

Semina  quoque  nafccntis  Liberta- 
tis  ,  immo  eandcm  jam  ftabilitam 
■*ideas  in  Civitate  Ferrarienli  Anno 
MLV.  ubi  feri6  confidcres  Diploma 
Ht-nrici  II.  Augufli  Re^is  III.  quo 
illi  Populo  privilegJa  ac  immunita 
tes  confirmat.  Legitur  idem  in  ve- 
tuftifliTio  Regefio  MSto ,  quod  ad- 
fervat  B  bliothcca  ERenfis ,  atque  e- 
go  illud  infra  evulgabo  in  Differta- 
tione  LXVIir.  de  Redtmtlont  ptcca- 
torum.  Illinc  ipfum  petat ,  qui  velir. 
Ec  fane  quum  ferc  omnia  Civitatum 
Italicarum  Archiva  fljmmis  forruito 
aut  confulto  olim  tradita  fuerint, 
itaut  vii  ullam  viderim  ,  quae  ante 
Fridcricum  I.  Imperatorem  illaefa 
proferat  monuTienta  fua :  magni  pro- 
ptcrca  faciendum  illud  cft  tum  ex 
fua  antiquifate  ,  tum  quod  legenti 
ofTcrat  plurcs  eorum  tcmporum  con- 
futtudints ,  ron  aliundc  edifcendas  . 
Fortafle  pofteriora  tantum  tcmpora 
confideranti  negotium  factflet ,  quod 
in  Fcrrarienfem  Urbcm  Henricus  II. 
Imperator,  vcluti  in  rem  fuae  plane 
ditionis  auftoritatem  exercuerit»  Ve- 
rJim  nihil  ad  haec  haefitabit,  qui- 
cumque  congefta  a  me  in  Pleniori 
MMpofitiont  Jtirium  Imperialium  6'  E 
ftrnfium  I&-C.  leoerit .  Nuper  etiam 
iuculcncc  expreflam  vidimus  eanddTi 
veritatem  iii  A^lis   fupra   cvulgatis; 


MEDII   AEVI  6^% 

A  Manruanis  enim  Civibus  immunita- 
tcm  a  telonto  ci^  rlpatico  Imperatores 
concedunt  in  Garda ,  vtl  in  Brixiana , 
^  in  F<.>raria,  vel  in  Comaclu ,  i^ 
in  Ravtnna  .  PraeCerea  Luccnfi  in 
Urbe  fi  non  integram  Libertatem  a- 
nimadvertas  ad  Annum  Chrifti  M- 
LXIV.  quum  adhuc  ibi  jura  Ducis 
fiye  Marchionis  vigerent,  faltcm  ia- 

B  iiitutam  Communitattm  reperias  ,  quum 
Ptolomeus  Lucenfis  fcribaC  in  Anna- 
libus  brevibus:  Eodem  ./ftno  ^le*an-' 
dtr  II.  Papa  Civitattm  LACtnftm  mul~ 
ta  dignitatt  nobilitat ,  N»m  primo  tri- 
buit  ti  B-Allam  plumbtam  po  Sigilla 
Communitatis ,  ut  bibtt  Dux  Vtmtoru^, 
Ptolomei  certe  fiJes  'lanta  non  cft  , 
quum  in  eo    faepe   diligcntia    critica 

C  defideretur,  ubi  de  anriquis  rebus  a- 
git  ,  ut  is  dubicationem  omncm  de 
hujufmodi  Privilegio  nobis  eripiat. 
Nihilo  tamen  fecius  mihi  non  diffi- 
cilc  perfuadeo,  jam  tum  in  Urbe  il- 
la  translafum  fuifle  in  Communita- 
tem  jus  Comitis,  intafto  jure  Mar- 
chions*  eo  quippe  tempore  Beatrix 
Duaffa,  &  Mathildis  Comitiff"a  ejus 

D  filia  Tufciam  regebant.  Verum  Ica- 
licis  Civitatibus  nullum  magis  ac- 
commodum  tempus  fe  obtulit  ad  u- 
beriora  Privilegia  ab  Auguftis  impe- 
tranda,  feque  erigendas  ad  fublimii 
au£loricatis  ac  Libertatis  fafiigium , 
quim  quo  Henricus  Rex  IV.  inter 
Imperatores  III.  Regni  habenas  te- 
nuit.  Puellus  patre  e  vivis  deceden- 
te  reli6lus,  quanta  imbecillitate  Po- 
pulos  rexerit,  erfi  Hiftoria  filerer, 
nos  tamen  non  immerir6  ex  confue- 
ta  humanarum  rerum  condicione,  ac 
potifliroum  ex  perditis  eorum  Cera- 
pcum  moribus  intelligere  pofl"emus  . 
Tunc  auro  atque  argento  msjor  qu^m 
an*ea  vis;  ac  proinde  facile  jura  Im- 
perii  parrim  venura  expofita,  partim 
a   potentioribus    occupata .    Attamcii 

diffici- 


tf55>      DlSSERTATiO  ^ADRAGESIMA^INCTA,     669 
dlffi.iliora  etiam  tcmpora  fucctlierc,   A    ei  fuit,    largiore    manu    Regalia  Ci 


ubi  exarfere  bella  inter  Sacerdotium 
&  Imperium  ob  ipfius  Regis  vitia  , 
^uae  vifa  funt  minime  diutius  tole- 
randa.  Ipfe,  ut  nemo  nefcit ,  fen 
tenrii  Gregorii  Vlf.  Papae  anathc- 
mate  perculfus,  atque  e  foHo  dtje 
ftus ,  per  annos  plurcs  tum  in  Gcr- 
Diania  tum  in  Italia  ,  inter  bello- 
rum  ,  variaeque  fortunae  turbines  c- 
xagitatus,  &  fua  jura  dubio  Marte 
tutatus  ,  funefliflimam  Tragoediam 
«fque  ad  fuum  obitum  cgit.  Ut  au- 
tcm  fibi  vires  bcUi  compararet,  Po- 
pulorumquc  animos  flucluantes  fibi 
devinciret,  nihil  miraudum  ,  fi  opus 


B 


vitatibus  aut  divendere,  aut  elargi- 
ri  ,  aut  etiam  ufurpata  ab  aliquibuc 
difnmularc.  Prae  cetcris  vci6  inter 
hujufmodi  Regnorum  pcrturbationcs 
Mathildis  ComitifTa,  ac  Tufciae  Da- 
ciffa  ,  fuam  amplificare  potentiat» 
non  praetermifit  .  Anno  MLXXXI. 
Henrici  armis  &  faftione  praevalen- 
tibus,  quae  pa£\a  Pifanus  Populus 
cum  iplo  percufferit ,  fuperftes  Di- 
ploma  indicabit,  editum  quidem  ab 
Ughellio  in  Catalogo  Archiepifcopo- 
rum  Pifanorum  ,  fed  nuac  mibi  Cft» 
ftigatius  ciLhibendum . 


Concordia  inter  Henricum  IV.  Regem,  &  Populutn  Pifanaai^ 
ubi  pa5)a  inter  eos  iniu  receafencur,  Anno  leSx. 


IiV  ntmine  fanSfae  &  individuat  Tti- 
nitatis  .  Henricus  divina  favtntt 
tUmtntia  Rex  .  N^tur»  fit  emnivM 
Chrifli  fidtlibus  tam  fttturit ,  qua-n  prt- 
fentibus  ,  qualiter  nos  cenfilio  nofirorum 
Principum  ,  fidtlibus  nofiris  Pifanae 
Urbis  Civibus  ,  quod  rogavtrunt ,  con- 
teffimus .  Siquidem  annuimus ,  e^  fir- 
mittr  fiatuimus ,  qutmquam  bominum  , 
nifi  eommuni  cenfenfu  torum ,  nt:  rafas 
appitbendtre ,  ne:  4'Jfipare  ,  nee  figilla- 
re  infra  Civitatem  Pijae ,  neque  in  B^r- 
gis  ,  ft  foras  Civitatis  ipfi  bahuerint 
Enimenta  y  nec  mures  fuprafcriptae  Ci- 
vitatis  dtflrutrt  ,  nec  optattcare  ,  neque 
fuprafcriptam  Civitatem  igne  crema>e , 
nec  foderare  juhehimus  .  Et  fi  offtnfio- 
nem  miferimus  aliquam  fuper  aliquem 
hominem  ftve  de  ttrra  ,  ftve  dt  aliquo 
trimine ,  cum  duedecim  Sactamtntatibus 
abfque  pugna ,  txctpto  de  vita ,  aut  mt- 
tihuf  ,  aut  honort  noflro  ,  fi  approbart 
ivlutrit  tllt  ,  quibus  eonftlium  cum  eo 
invenerit  .  Nec  hannum  tolUmus ,  nift 
fer   Ugem .    Nes   bem«  eapietur  s  nabis 


C   dt    fuprafcripta    Civitatt    vel    Bargit  , 

nifi  per  Ugem  facere  probibutrit ,  C" 
^ilodium  ia  Civitatt  vei  foris  non  bit- 
butrit .  N:c  bominibus  praeparatii  ad 
navigandum  ittr  probibtmus ,  nifi  fltt- 
dioft  boc  ftctrint  propttr  querimoniam 
de  eii  fa&am ,  E(  fi  culpaverimus  ali- 
qutm  eerum ,  qtti  ob  ho:  fe  pratpara^tt , 
ut  jufiitiam  pojfit  evitare ,  permittemus 
cum  facramento  fuo  fe  dtfendere,  Et  fi 
aliquis  eorum  in  itinere  fuerit ,  mulie- 
rem  ejus  in  difiri&ionem  no»  mititmus , 
Et  de  tenimtnto  ,  quod  aliquis  ttnutrit 
ptr  btntftcium ,  quod  a  ncbis  ttnutrit , 
tum  non  di/vtfiitmus  nifi  per  Ltgtnt , 
Et  Confuetudines  ,  quas  habtnt  de 
Mari ,  fic  ti\  ohftrvahimus  ,  fiiut  illo~ 
rum  efi  ctnfuetndo .  Et  illum  ,  fuper 
quem  rtclamatto  venerit  dt  ttrra  ,  fl 
guartntem  babere  potuerit ,  vel  poffjfio- 
ntm  jurare  voluetit,  per  pugnam  fati- 
gari  non  finimtts ,  Et  bominibus.dt  a- 
lia  Civitate ,  aut  de  alio  Caftdlo,  vel 
de  alia  Vtlla  ,  vel  de  alio  Sigitoratico , 
Legem  no»  faiitmus  de  Pijanis  bomint- 
T  t     %  bus. 


S6i  AKT  I^UIT. 

bus ,  nifi  illl  dt  fuprafsriptis  lo:is  .  vtl 
tofum  Stnieres ,  qui  effenfiontm  fectrint , 
Ltgtm  faciant  prius  Pifanis  heminihus . 
Fodrum  de  Cafltllis  Pifani  Comitatus 
nen  tolltmus  ^  nifi  quomodo  fuit  confut- 
tude  tempert  Ugonis  Marchionis.  Ho- 
minibus  in  Vtllis  habitantibus  dt  torum 
Comitatu  fodrum  non  toUtmus  .  Nic  a- 
Hquam  cenfuetudintm  fupttimponttnui  , 
tii/i  q-iantum  trts  mtliorts  homints  ppt 
Seniorts  per  ViHam  e^  Cafltlla  jura- 
vtrint  y  quod  torum  confuetudo  fuit  tetn- 
pore  fuprafcripti  Ugonis .  Qui  fi  furart 
neluerint ,  jurare  cotiflringtmus  .  Caflal- 
dionem ,  vel  aliqutm  noflrum  Miffum 
iit  fvprafcripta  Civitate  vel  Comitatu 
tornm ,  ad  Placitum  faciendum  tis  fu- 
ptrtffe  non  finemus  de  alio  Cemitatu. 
Putllis  ,  ntc  Viduis  Maritum  interdict- 
miis  in  Comitatu  Pifano.  Ntc  prttium 
indt  invitt  tollemus ,  nec  invite  alicui 
tan/u^ahimus .  Mercatum  i.....  calciam 
in  Vtllis  Comitatiis  eorum  fieri  nen  fi- 
nemus ,  nifi  fecundum  confuetudinem  tem- 
pcrum  Ugonis ,  facramentit ,  ficut  fupra- 
di3um  efl  ,  diffinitam .  ^lbergariam  in 
proprietatt  alicu/us  abfqut  voluntatt  il- 
lius  ,  cu/us  proprittas  tfl ,  non  faciemus . 
In  fuprafcripta  Civitatt ,  vtl  propt  eam 
ufqae  ad  medium  milliarium ,  ttrras , 
quae  fuere  Pafcua  vel  Paludts  ^  fitas 
ante  pratdia  illorttm  ,  vel  Ecclefiatum  , 
<;^  temmunia  Pafcua  ,  non  tamen  occa- 
fiont  Pafcuum  oecupata ,  tis  non  toUe- 
tyms  ^  ntc  leborate  faciemus ,  G^  ptr  tos 
labevart  nen  conttndtmus ,  vtl  ptr  nos 
«Uquis  ,  ufque  ad  illos  fines ,  ques  lau- 
davrrint  homints  ab  eis  eleSii  ad  hoc 
tifi-ium  ,  qui  jure/urando  aff.rmtnt  ,  fe 
hena  fide  aeflimatures ,  e^  ttrminatures 
illas  ttrras ,  quae  fuere  Pafcua  vel  Pa- 
iudts ,  &  illas  demortflratttros  ,  qtted  t- 
tant  Paftuat  qtiat  ad  snhuram  dtbtant 


B 


C 


MEDIl    AEVI  65z 

A  remanete .  Et  nullo  amere  vel  edio  pra- 
pttrta  miff^ros  illos  ,  fi  nolutrint  ,  ad 
facramtnta  diflringemus.  Et  qued  ipfl 
laudavtrint  e(fe  ,  in  alium  flatum  tran- 
fmutare  pir  bonam  fidem  probihthimus . 
Qui  fi  diji-efdaverint  in  eligendis  prat- 
didis  hominibus  ,  nof  eligtmus  ,  <^  /u- 
ritrt  dtflringemus ,  In  Roma ,  &  ab  ipfa 
Roma  ufque  Papiam ,  nullum  Ripaticutn 
dabunt  in  tit  Mtrcatis  &  locis  ,  ubi 
ipft  foliti  funt  irt  per  fuos ,  aut  ft  /a»» 
ad  mtrcandutn  iv'ffe  pcffunt  ratione  pto- 
bart .  Et  illi  N  gotiatores  ,  q^l  ad  Pi- 
fam  ire  volutrint ,  non  prohikebuHtttr , 
N-c  Marchionem  aliqucm  in  Tufcia 
mittemus  ftne  laudatiott  hominum  duo- 
decim  tltBornm  in  Collojuio  fjilo  fa- 
nantibus  cnmpanis .  v4  fauct  ^rni  ufqut 
ad  Ripaltam  tos  tuntts  &  reverttnttt 
ptr  ^/num  pratdari ,  aut  eff^ltum  fa^ 
cert  nen  ptrmitttmus ,  nift  fortafft  ptr 
mtritum .  .Aldium ,  qued  tfl  in  ripa  K/ir- 
ni  tx  utraqut  partt  a  Msrt  ufqut  ad 
Ofticariam  ,  non  fintmus  impediri .  Ul- 
tra  Muros  atttiquos  Civitatis ,  quod  tfl 
ab  anliquis  Mitris  ufqut  ad  y^mum , 
ad  comtnunem  Kiilitatem  libtrabimus , 
Nic  domum  in  pretdi5lis  ttrminis  tte- 
vari  ttfque  ed  triginta  fex  hrachia  ith. 
terdici  ptrmittemu)  .  Et  ut  hoc  firmutrt 
(^  incenvulfum  flt ,  hanc  Cartam  fcriii 
/uffimus ,  quam  nojlra  manu  ,  ut  infra 
videtur ,  cerroboratam  Sigilli  noflri  int- 
preffiont  fteimus  infi?*iiri .  Juyiximus  e- 
tiam ,  ut  fi  aliqua  Navis  futrit  rtttnta 
a  Ga/eta  ufqut  ad  Lt»i ,  nullus  audtat 
depraedare ,  nequt  invadtre  bona  ipforuttt 
Pifanorum .  Si  quis  autem  hujus  Prae- 
ctpti  noflri  violater  extittrit ,  fciat  fg 
ductntai  L'b*as  auri  eptimi  compifitu- 
rum ,    medietatem    noflrae    Camtrae ,   ^ 

j  medietettm  iUi  ^  eentra  qutm   futrit  itt» 

1  juria. 


D 


Sfgnum 


iij     DISSERTATIO  ^ ADRAGESlMd^JlNCTA,     6$^ 


Slgnum  Damni  Heinrici 


'V' 


j 


4        Rotitattorum  Rtgis  invlBiJ^Mi, 

Snnhardus  CanctUarius  viee ^rchicancellarii  recogmvi , 

Datum  u4tno  Dimlni'at  IncarnaVotis   M!llefl>*io  O^uagrfime  Pri>n9,    UdiTtate   TUh 
^nno  atittm  ordinationii   Domni  Htinrici  Q_tarti  Regis  XXIIII.  Regni  XXUIIU 


w4lum  ftliciter  in  Chrifti  nomine. 

Vides  heic    nuUam  Comitis    men- 
tionem    f^ftam  ,    fed    M*rci!>ienis  tan- 
tUiti  ,  qui    revcra   ultra   unum   Saecu- 
ium  deinceps  in  Tufcia  legem  d.xit. 
Atqui  cx    Pifanorum    paftis    jam    ad 
dignvofcendum    perducimur,    quid  cc- 
teri    [taliae    Populi    fub    Henrico   IV. 
moliti    quifque    pro    fua    virili    fue- 
rint  .  Verique  videtur  {imile  ,  cx   iis 
non   paucos  ,  fi  non    idem  ,    certe  fi- 
milia  fibi  procurafle  privilegia.  Pro- 
pterea  res    Italica    eo    tandem    deve- 
nit  ,    ut  Henricus  V.  cjus    filius    at- 
que  fucceflbr,  in  Italiam  Anno  MCX, 
dcfcendcns     parum     fibi     obfequentes 
Urbes    fenfurus    fujfl"ec ,    nifi    jufti  e- 
xercitus  fecum   venientis    terror    ejus 
adventum   praeceffiflet ,    &   praefentis 
majtftas    venerationem    auxifl"et .    Ut 
fcribic     Donizo    in    Vita    Mathildis 
Lib.  2.  Cap.   i8. 

Vrbes  munitas  ejus  perterruit  ira . 

Novaria  in  rebclUonem  rapta  poe- 
nas  male  concepti  confilii  luit.  Ar- 
retini  quoque  rclu£^antes  cadem  de- 
trimenta  paffi. 

l^Mlis  Vfhs   fola  Mtdielanunt    popv.Iofa 
Hon  fervivit  ti ,  nummutn  m^ut  eontw 
iit  atrii  , 


Tmmo  Henrico    ipfo    in    Germaniani 
vix  rcgrefl"o,    Laudem   Pompejam  ii- 
dem   Mediolanenfes  obfiJione    inftru- 
£la  deditionem   faccre  cccgerunt.  In- 
ter    ipfos    etiam    Mediolancnfcs  ,    & 
Cremonenfcs,    ac    Ticinenfes    inftau- 
ratum    cft    bcllum.    Tum   Anno    M- 
CXII.   Papietifes   &    M.diolanenfes  fia- 
tuerunt  tsr  jmaverunt  fihi  foedera ,  qua» 
B     nimium    qutbufdam    videittur     I^nperato- 
riae  majiflati ,  &  jipoftoltcae  aufforita- 
ti  contraria ,   cum  ifti  Civts   jurarent  fi- 
bi    fervare    fe  &    fua    centra    qutmlibet 
mottaUm     hominem    natum    vtl    nafcitu- 
vum  .    Haec     Landulphus    de    San£to 
Paulo  H  ftoricus  fynchronus  Cap.  11. 
Hiftor.    Mediolin.' Tomo  V,^  Rer.  I- 
talicarum.   Sicardus  quoque  in  Chro- 
nico  ,  Tomo  VII.    Rer.    Italicar.  te- 
ftis   eft    bclli    antea    initi    inter    Me- 
diolanenfes  &   Crcmonenfes.  En  ejus 
verba  :   o4nr.o   Domini    MX   VUL   pri- 
MO  coepit  guerra  de  Crtmona  ^  frtftenium 
Crementnfium  .    Ab  iftarum   Civitatuni 
grsndibus    animis,  vivoque    exemplo 
ceteras,  quae  ruHi    fingulari    Princi- 
pi   parebant,  folicitatas  fuifl"e  ad  pa- 
D    rcs    motus  8c   aufu?  ,    nemo    non    sn- 
telligit.  Propterea  Henricus  ipfc  Rex 
V.  Imperarrr   IV.,    ut    carum    devo- 
tionem    fidcrrquc    fibi  enixius  conci- 
liartt  ,    coafirmarct^ue  ,     percntibu» 

ampUora 


(5^5                ANTl^ir.  MEDII   AEVl                666 

«mphora     privilegia,     ininime    dcin-  A    rcbatijue  authenticas  vctuftatis  nota$ : 

ceps    neganda    ccnfuit .    Eft    mihi    c-  ncmpe    Diploma    ab    codcm   Augufl» 

gregium   hujus  indulgentiae  documcn-  Civibus     Cremonenfibus     conceffum  « 

tum  ,  quod  olim  depromfi  ex  Archi-  cujus  hacc  funt  verba. 
vo  Communis    Cremonenfis ,    praefe- 


Henricus  Rex  Quinftus,  &  Quartus  inter  Imperatores  Creraonenfi  Po* 
pulo  varia  jura  ac  Privilegia  confirmat,  &  auget,  Anno  xii^. 


IN  nomint  fan^t  &  inilvldut  Trmi- 
tatit.  Heinricus  divina  favintt  cle- 
tntntia  Quartus  Romanorum  Impera- 
tor  Auguftus.  Qjteynadfnodutn  /ib  ini- 
tnicetum  infcftationt  nullattnut  tjl  ctf- 
fandum  ,  fic  fiitlium  ^  amicorum  va- 
luntati  tfi  cendtfctndtndum  ,  terumqut 
dignt  petitioni  diligtnttr  fatiifacitndum. 
j^uapropttr  omnibus  Chrifli ,  noflrifqut 
Fidtlihuf  tam  futurit  qvam  prtfrntiltM 
netum  fieri  volumus  ,  qualittr  rogatu 
e^  pttitiont  fidelium  noftrorum  Crc- 
Oionentium  pro  fidelijfime  ftrvicie  te- 
rum  qutcunqut  quondam  neflri  privilegii 
auiloritatt  tis  tonceffimus  ,  tadtm  nunc 
fro  bonat  fidti  tovum  perftvevantia  rt- 
nevamut ,  renovantefqut  in  pojlerum  con- 
fitmamus .'  videlicct  ea,  que  fue  lo- 
cutionis  proprietate  Communia  vo- 
cant  ,  tam  qut  in  prtftnti  habtnt  , 
quam  ta  qut  in  futuro  funt  habituri  a 
Buica  ^ddat  ufqut  ad  Vulptrula  tx  U- 
traqut  Padi  fiitminit  ptrtt  ;  &  ut  a 
Mari    ujqut    Fapiam  ftcurt    ^  libtre , 


Signmm  Domnt  Htintici 


SruHO  CanttUaetus  fttognovit , 


B  ntmint  tit  quicquam  meltflit  infertnte  , 
tundi  €r  rtdeundi ,  c^  mtrcandi  Jtcun- 
dum  ufum  &  antiquam  eenfuttudintm 
terum  cum  navibus  fuis  facultattm  ha- 
beant ,  &  ptr  tetum  Rtgnum  nojlrum 
Iialit  ftcurt  vadant .  Conceflimus  c- 
tiam  eis  ,  ut  cxtra  muros  Civitatis 
eorum ,  deinceps  Palatium  &  hofpi- 
cium  noftrum  habeamus  .  Et  henes  m- 
fus  torum ,  t^  omnia ,  qut  tx  felicit 
mtmorit  Prtdtcefforum  ncftrerum  Regum 
ftvt  Imptratorum  conciffu  obtinuerint  , 
eonfirmatttus  ,  Si  quit  vero  Epifcepus , 
Dux ,  Marchio ,  Comts  ,  yicecemet ,  Ga~ 
flaldie  ,  ./^dvocatus  ,  Scuhatiut  eontra 
hujus  noflri  Prtcepti  pagtnam  irt  tem- 
ptaverit ,  auri  millt  Mancofes  componat  , 
mtdittattm  Camtrt  ncftrt  ,  mtdittattm 
ti ,  qui  dampnum  vtl  injuriam  paffut 
eft .  Et  ut  hoc  verius  credatur  ,  i^ 
omni  atvo  inviolabHittr  confervetur , 
hanc  Cartam  indt  confcriplam  ,  &  ma- 
nu  prepria  corroboratam  ,  fmprtffiene  ao» 
ftii  Sigiili  infigniri  juffimus , 


Quarti  Romanorum  Imptratorit  inviniffimi . 


Locus  •^  Sigilli  cerci . 


DstHm  Ttrtio  Konat  Junii ,  %4nno  Deminieat  Inearnationis  Milltfimo  Ctnttflmo  Do- 
(ime  Qjtarto  ,  IndiHiont  Vll.  Rtgnante  Heinrico  Qjtinto  Rege  Romanetum , 
t/fnno  Vmi.  Imptrantt  IIII. 


t/iSutu  tji  ^Variaaeii,  io  Cbrifio  filiiittr.  Jlmtn» 


Hett- 


St-j       JHmRTATlO   ^U^DRAGE^IM^^JINCT/f.       669 


Henrico  huic  nonduTi  Pooulu^  Me 
diolanenfis  dcbi'a  ohfequii  cfficia  per- 
foWerat,  &  in  finicimos  quofvis  vi- 
rium  fuarum  periculum  ,  praefertim 
in  Cremonenfes  ,  faciebat.  Hos  con- 
tra  fibi  fideles  &  peramicos  fenferat 
Henricus  :  quare  in  eofdem  fe  libe- 
raliorem  praebuit-  Heic  i^irur  vides 
Crcmonenfi  Populo  confirmata  ea  , 
q^ae  fuae  locutionts  proprietate  Commu- 
nia  vocant :  bona  videlicet  ,  quae  ad 
Univerfitatem  five  RcTipublicam  fpe- 
ftabant  ,  qual;a  quoque  memorata 
vidimus  nuper  in  Privilegi  s  Man- 
tuano  Populo  datis  :  quae  res  in-W- 
care  vi-^etur  ,  longe  ante  haec  tem- 
pora  fui(Te  in  Civitatibus  quamdam 
Communitatis  umbram  ,  qualis  adhuc 
perdurat  Medolani,  Mutinae,  Re- 
pii  ,  atque  in  aliis  Urbibus ,  jam 
Reipublirae  forma  ac  jure  exutis,  & 
Principi  dominanti  nunc  fubje£tis . 
Qiac  tamen  ita  dfla  velim  ,  ut  fi- 
mul  moneam ,  vel  apud  veferes  La- 
tinos  Bina  Communjtia  fuifTe,  in  quae 
crat  jjs  univerfo  Populo.  Frontinus 
de  Limitibus  Agrorum  inquit:  Eil 
C^  pafcuorvm  prot)'ittas  pertinens  ed 
funJos  ,  fed  in  Centmune  ,  propttr  tfuoi 
ea  cetnpafcua  multit  in  locis  in  Italia 
Communia  af>p'llantur ,  Aggenus  Agra- 
riae  rei  S:ripror  tefta^ur  &  ipfe,  e- 
jufmodi  bona  in  Etruria  apoellata 
fuifTe  Communalia .  Sed  illud  in  pri- 
mis  aninad^^ertendum  ,  Henricum  ve- 
niam  dediffe  Cremonenfibus  ,  ut  Pa- 
lai-jum  Imperiale  extra  Civitatem  ae- 
difirarent:  qui  mos  poftea  familiaris 
cvafit  in  Iralicis  Urbibus ,  masmm 
prae  '■pteris  potentiam  praefercncibus  . 
Co»c-(fi-ius  etiam,  inquit,  tis ,  ut  <«- 
tra  murot  Clvltatit  (orum ,  dtincTps  Pa- 
htivm  ify'  hn^^pitium  noflrum  hah'amus  . 
Q  ^''^ns  verbis  diferte  fignifi-atur  , 
po!H'-e'-i  Tmperatorem  ,  fe  Cre-no 
Bcnlera   Urbem   minime  cum  excrci- 


B 


A  tu  ingrcflTurum  ;  fed  quum  illic  trafl- 
feundum  fibi  fueric ,  fe  in  P^latio 
tantum  fuburbano  hofpitium  receptu- 
rum .  Non  licebat  ergo  (  fcifcicetur 
aliquis)  ipfis  Auguftis  Civitates  fuae 
dominarioni  obnoxias  ingredi  ?  Mi- 
rum  id  certe  nofiris  temporibus  vi« 
deatur .  At  nulla  jufta  cauflTa  flupo- 
ris  .  Jam  enim  in  Libertatem  vindi- 
cati  Civcs  nimium  verebarstur,  ne 
armati  Reges  intra  eorum  mocnia 
recepti  vetera  refricarent  jirra ,  5c 
nafcenti  Reipublicae  vulnus  inferrcnt. 
Acceflic  &  ipforum  Regum  indul- 
gentia  &  cariras:  nam  quum  antea 
exercitus  eorum  in  finum  Civitatuni 
cxcepti,  pro  more  militum  difcipli- 
nae  ferc  femper,  fed  tunc  potiffi- 
mum  ,  impatientium  ,  fua  feritate 
aut  avaritia  Cives  in  plura  difcri- 
mina  ,  fcditionefque  adduxiffent  ;  5c 
ca  de  caufsa  Ticinum  ,  Novaria,  Par- 
ma,  Arretium  ,  aliaeque  Urbes ,  vcl 
fub  ipfo  Henrico ,  incendio  fucca- 
buiffent:  ut  in  poflerum  hujufmodi 
pericula  avcrtercntur,  placuit  Regi- 
bus  &  AugulHs  ,  clcmentiae  leges 
feftantibus  ,  exrra  Civitatcs  hofpi- 
tium  fibi  parari  ;  non  quod  ,  ut  pu- 
to  ,  ipfis  interdiceretur  in  Urbes  in- 
grefTus,  fed  ipfis  armatis  ,  eorumque 
milifaribus  copiis  .  Longc  eiiam  an- 
te  haec  temoora  Mediolarenfis  Ci- 
vitas  hujufmodi  privilegium  fibi  com- 
parafTe  atque  imperraffe  videtur:  cu- 
jas  rei  teftem  non  Guplvaneum  de 
la  Flamma  ,  qui  circiter  Annura 
MCCCXXX.  id  fcribit,  tefiem  ad- 
feram  ,  fed  Landulohum  feniorem 
fupra  memorarum  ,  ex  cujus  tradi- 
tione  Lib.  2,  Cap.  \6.  Hifioriae 
Mediolanenfis  ,  Adelbertus  Italiae 
Rex  Seculo  Chrifti  Nono ,  Palatiunt 
Max'm'<ayii ,  quoi  /itunt  tfi  infra  wo«- 
nia  Urhis  ,  i"l  Tajani  ,  jutta  The*~ 
i»as  San^i  Gregorii  lecatum ,  praeparari 

fibt 


E 


66^  AKIT  l^Uir, 

fibi  piaiceph,  Tum  fubdit  Hiitoricus : 
igneran$ ,  ut  ipfe  pcflta  fjmutabat ,  ^uod 
nullus  R:x  a  Itmpore  Beati  x^mbropi , 
in  eujut  pratfidiis  Civitas  Mediolantnfis 
fuper  omnes  hatiae  Urbes  ab  ingrt^u 
Imperatoris  L'birtatem  adqui/tvit  ,  Ur- 
bem  hanc  introlviffet ,  Somnia  &  com- 
menta  nobis  narrat  Landulphus  ,  cx 
tam  remotis  Saeculis  privilcgium  e- 
jufmodi  arceffens:  attamen  hinc  rc- 
He  coUigimus  ,  circiter  Annum  M- 
LXXX.  quo  is  Hiftoriam  fuis  literis 
eommendabat ,  hujufmodi  privilegio 
diu  antea  MedJoIanenfem  Urbem  fuif 
fe  donatam  .  Quo  pcftea  exemplo  & 


MED  II   AEVI 


570 


B 


aliae  potentes  Urbes  excifatac,  pa- 
rem  fibi  pracrogativam  conquifivere. 
Afque  inter  alias  Maftuatia  Civitgs. 
Jam  fupra  dedi  nonnuUa  ad  eam  fpc- 
ftantia  Diplomata.  Alia  quoquc  pro- 
tuli  in  Differtationc  XIII.  de  Horni- 
rtibut  Liheti- ,  Qjjid  arfiqjiis  ejus  pri- 
vilegiis  adjeceric  praelaudatus  Hen- 
ricus  inter  Augiifios  Qusrtus,  fubla- 
ta  e  n  edio  per  mortem  Anno  M- 
CXV.  Comitiua  Mathilde  ibi  domi- 
nante,  fubfcquens  Diploma  nobis  e- 
diffcret,  quod  ex  antiqua  mcmbrana 
Archivi  Archiducalis  Mantuae  ej^o 
defcripQ . 


Henrici  IV.  Imperatoris  Diploma,  quo  Civibus  Mantuanis  vetera  jura 
ac  privilegia  confirmat ,  tum  nova  concedit,  Anno  iiz^. 


I2V  nemine  SanBe  &  itidividue  Tri- 
nttatis .  Henricus  divina  favente 
elemtntia  Quartus  Romanorum  Impe- 
rator  Auguftus .  Spiritus  Sandi  gra- 
sia  ,  qui  ubi  vult  ,  Jpirat  &c.  (  uC  in 
Diplomate  Henrici  111.  Augufti).  /- 
gitur  tvidenter  cognofcentes  ,  cmnes  «- 
Hfinimittr  Mantuanos  nofltam  fideliter , 
prcut  debent ,  fidttitaism  fervare ,  to- 
rum  dignis  po/iulationibus  dignum  duii" 
tr.us  condefcendere .  Qjaspropter  inierven- 
tu  Burchardi  Canctllarii  noftri ,  &" 
tnultimoda  pofiulafione  aliorum  nojlrorurii 
fidtlium  noflra  Irnperiali  au&critate  ^  om- 
ties  fuperflitiofas  exaBionts  &  tmportu- 
rt«s  viclentias  funditus  deinaps  iflis  a- 
belendas  Cf  radicitus  ttatirptsndas  tnodis 
emntbus  dectrnimus  (ir  confirmamus  . 
Statuentes  ttiatn  ,  ut  nulla  magntt  par- 
vtt(fue  perfena  &c.  ( Vide  laudatum 
Diploma).  Preecipirr.us  ^ucque  ,  ut  li- 
ctat  omnibus  prcdi^is  Mantuanis  fe- 
cure  ire  CS^  redire  ad  menaia  omnia  , 
ftvt  fer  terram ,  &  fitie  pcr  omnes  a- 
quas  ,  quandocumque  vtluerint ,  ita  vi- 
dtiiitt ,  ut  «»»  dfnt   ripaticftn»  nte  tit' 


'C  hn<um  in  Lagtfe ,  in  Garda,  in  Sum^ 
\  Kto  Lacu,  in  Bixiana,  in  B  lonia  y  i» 
!  Fcrraria  y  in  .Afgenta  ,  in  Ravtnna  ^ 
j  in  Comaculo ,  &  eam  confuetudincm 
I  bonam  &  juftam  habeanc,  quam  que» 
I  libet  noftri  Imperii  Civitas  optincC  . 
I  Infapcr  Palacii  cum  tcto  muniminc 
j  deftruendi  ,  &  exfra  Civifarem  defe- 
1  rendi  in  Burgo  Sinfti  Johannis  E- 
D  vangelifte  darnus  poteflatem .  Alber- 
gariam  quoque  nove  &  veteris  Ci- 
vitatis,  ut  circumdata  tft  muro  & 
munimine,  eis  remittimus  &  dona- 
mus  .  Qjin  eciam  Jnjulam  ,  in  qua  Ca- 
firum  Ripalte  fitum  fuit  ,  eis  concedi- 
tnus ,  ita  ut  nullum  Caftrum ,  ftu  edi- 
ficium  a  me  ,  vtl  mtis  fucctfforihuf  ex- 
truatur ,  Hi:  oKnia  tricdo  dt&a  Man- 
tuanis  omnibus,  qui  tiunc  Junt ,  & 
fidbuc  futuri  funt  jnfle  &"  legaltter  con^ 
cedlmus  .  Si  quis  igiiur  Dux  ,  Mar- 
chi»  &i. 

Signuta  Domni    Henrici    Qjfarti    Ro* 
ruanotura  Itrtpertitorii   invi&ijfimi . 

Burcbardus  Cancdlarius  ,    ^   MuttO- 
fierisnfit  Epifcoput  reiognevit . 

DAtHM 


6y\      DISSERTJTIO  ^UADRAGESIMy^^JINCTA.      6yz 


DjSitm  Scxso  Idus  Maji ,  IndfCticm 
VllU.  %4nno  Dominice  Irtcarnationis  MC- 
XVI.  rcgnante  Henrico  Quarto  Rtge  Ro- 
manorum  ,   K^nno  XI.   Imperii  autem   VI. 

v^J«w  tfl  Buberne^  in  Chriflo  feli- 
citer .  ^tnen  . 

Attentc  confideranda  funt ,  quae 
heic  Imperator  elargitur  ,  nempe  : 
Infuper  Palaeii  cum  toto  muHimine  de- 
flyutndi  y  &  entra  Civitatem  deferendi 
in  Burgo  SarsQi  Johannis  Evangtlifiae 
damut  pottflatem.  Ha6lenus  igitur  Im- 
perialc  Palatium  intra  Urbem  ftete- 
rac  ;  fcd  illud  dejicere  ,  novumquc 
in  fuburbiis  condere,  exinde  Civibus 
fas  erat .  ^lbergariam  queque  novae  & 
viterii  Civitatis ,  ut  circumdats  eft  mu- 
ro  &"  munimine ,  eis  rtmittimus  &  do- 
namus .  Ergo  ex  pa£lo  ,  five  privilc- 
gio ,  copiis  Rtgis  deinceps  interdi- 
ftum  fuit  hofpitari  intra  Urbis  moc- 
nia.  Quod  deniquc  addit  Impcrator: 
d^  eam  confuetudintm  honam  &  juflam 
babeant  ,  quam  quaelibtt  noflri  Imperii 
Civitas  obtinet ,  concors  eft  cum  Di- 
plomate,  ut  nuper  vidimus,  Cremo- 
renfibus  conceffo ,  ubi  haec  verba  : 
Et  banot  ujut  torum ,  c^  emnia ,    quae 


B 


tK  ftlicis  memoriae  praedtcefforum  noflf*- 
rum  Regum  fivt  Imperatorum  ceneiffu 
obtiKuerint ,  confirmamus .  Haec  dili- 
genter  memoriae  mandanda:  eorum 
enim  ufus  rccurret ,  quum  infra  ir 
Differtatione  XLVIII.  tle  Soeietatibus 
Lotrbardorum ,  occurrent  nobis  Lan- 
gobardicac  Civitates  idem  expctcntes 
a  Friderico  I.  Augufto.  Ceterum  m 
hac  ipfa  antiqui  regiminis  mutatio- 
ne  ,  fi  Mediolanenles  intcrdum  ab 
cfFicio  rcfilientes  cxcipias,  vix  aliaiH 
Civitatcm  oftendas,  quae  Regiam  aut 
Imperatoriam  Majeftatcm  non  agno- 
fceret ,  ac  revereretur.  Adhuc,  uti 
veri  fimile  videtur,  ad  Cemittm  Pjt- 
latii  in  Oppido  Laumello  Ticinenfis 
Dioeccfis  Appellationes  dcfcrcbantur. 
Mifli  etiam  Regis  fccundiim  morcm 
temporum  praecedentium  ad  Juflitias 
faciendas  per  Italiam  identidem  cx 
Aula  Caefarum  procedebant.  Cujus 
confuetudinis  adhuc  vigentis  tcnem 
habeo  Chartam  ,  quae  roihi  oblata 
cft  in  vetuftifTimo  Regefto  Archivi 
Epifcopalis  Cremonac ,  ubi   hacc  le- 


guntur. 


Literae  Epifcopi  Conftantinenfis  (fortafTe  Conftantienfis)  Legatione  Coh- 
radi  Regis  per  Italiam  fungentis,  ad  Confules  &  Populutn  Cre- 
inenfem  (fortafle  Cremonenfem),  ut  Epifcopo  Cremonenfi  jufti- 
tiam  faciant  contra  quofdam  invafores  jurium  Creaonenfis  Ec- 
clefiae,  circiter  Annum  11^6. 


EGo  Conftantinenfis  Epifcopus  ,  & 
Domni  Chonradi  Romanorum 
Regis  Legatus,  Confulibus  &  Comi- 
tibus,  omnique  Populo  Cremenfi  fa- 
lutem .  I^otum  vohis  Jieri  volumut ,  quia 
Dominus  nofler  tx  latere  Juo  nos  in 
partes  iflas  dirigens ,  tccius  Iialici  Re- 
gni  ntgotia  ad  bonoitm  Juum  jure  tra- 
tfanda  nobis  con^mifit ,  nofque  omnibus 
eiprtjfts ,  e-'  piaecipue  Ecclefiis  jufti^ 
Tom.  IX. 


tiam  faeere ,  treguam  firmiter  fervare  y 
&'  omnei ,  qui  in  Regno  iflo  captivl 
tenentur ,  libtrart ,  &  quofque  rebelles  , 
Cj^  noftris ,  imme  Domni  Rtgii  manda- 
tii  repugnantes  ,  ejui  banno  fubjicere , 
d^  fidtlti  ejut  de  adventu  &  ferviti» 
fuo  diligenter  ccmmonere  precepit .  No- 
vsritis  preterta ,  quia  vlr  ventrabilit 
Frater  noflsr  O.  Cremonenfis  Epifco- 
pus  rebit  conqueflut  efl  de  Treche  dt 
V   V  Boaat» 


BfHatn  ■'^  ffatribus  ejus ,  c^  ^e  Gi- 
rardo  de  ^Coiottia  ,  ntc  non  ^  de  filiis 
t/iiierti  Gonxpnis  ,  &  de  Manttgatio 
de  Cafavajo  ,  tfui  ^  homo  (&"  juvatus 
Epifcopi  e[i ,  Qui  etnnis  &"  terras  Ec- 
cltfie  &  paffejf$enes  injuflt  detintnt  , 
*tc  ab  tit  juflitiafn  confequi  pote/i .  Jn- 
/uptr  idtm  Mantegatius  homines  Eccle- 
fit  inftflart  non  ceffat  .  E*  propter  ex 
partt  Dotnni  Regis  ^  i^  neflra  Univer- 
fitati  veftrae  tfiatdamus  atque  precipi- 
tntis  f  ut  prenominatos  viros  Crtmonenfi 
Soifcopo  ante  adventum  Domni  Rtgis 
noflri  pltnam  fuflitiam  facere  cobtrctatis . 
Jpfttm  quoqut  Msntegatium  ab  infefla- 
ficne  bominum  Eccle/it  ceffart  faciatis , 
slioquin  autem ,  quia  bis  confentitis  &" 
erimittis  (^  da>y>t<»aticnis  illorum  vos 
ipfos  participes  tffi.itis  :  facitntts  enim 
sy  conftntientts  pari  pena  puniendi 
funt .  Dt  cetero  autem  vobis  Cemitibus , 
^ui  Demini  Regii  t^  Vi>ffelli  (^  fide- 
iti  efiii  ,  tx  parte  fua  precipimus ,  ut 
de  adventu  &  ftrvicio  tjus  vos  dili- 
^tntsffime  preparetis .  Vobis  quoqtie  ni- 
thilontiuus  precipimus  ,  ut  Cuidrifium  de 
WcrKOv»  eidem  Domxo  Epifcopo  jufli- 
iiam  factrt  cogaiis ,  d^  tam  ipfum  G>*i- 
erifium ,  quamcjue  (^  cmnes  alios  ,  qui 
quondam  Cafitllani  g^  habitatores  fut- 
lunt  locoium  Epifcopi ,  vel  faciatis  tos 
rcverti  ifr  bahitavt  ii%  iifdem  locii  ,  fi- 
iiii  ipfi    elim  <^  anteccfforts    torum   fe- 


MEDIl    AEVI  6]\ 

A  c-T-rnnt ,  vtl  omnta  q»e  hahent  in  tifdeM 
locis  rtlinquere .  Si  auttm  nihil  borum 
fecerint ,  aut  ipfi  Epifcopo  ees  in  laa- 
da>ntnto  Curie  ilHus  jufltiam  facere  ce- 
gatis ,  aut  a  vobis  eo'  omnino  abjicia- 
tis ;  aiioquin  banno  Domni  Regis  fttbji- 
ciemini  in  miUt  Librai   auri . 

Ego  Girardui  Nitariui  bujus  t»em- 
pli  auttnticum  vidi ,  g^   /rj^i,   c^  fide^ 

B     littr  txtmplav!  . 

Immo  &  in  ipfa  Civitate  Medio- 
lanenfi  Anno  MCXLVIII.  veftigia 
Imperialis  au£toritatis  deprehendi  vi- 
dentur.  Quum  enim  concroverfia  in- 
tercederet  infer  Abbatiffam  Monafte- 
rii  Majoris  Mediolanenfis  ,  &  Paro- 
chianos  de  eleftione  Parochi  Sanftae 
Mariae  ad  Circulum ,  eaque  dirimen- 
da  ad  Archiepifcopum  delata  fuiffet, 
judicio  illi  interfuic  Obitius  Judtx  ae 
Miffus  Don^ni  Ttrtii  Lotbarii  Imptra- 
toris .  Attamen  hoc  affirmare  non  au- 
deo ,  quum  jam  ab  aliquot  Annis 
poft  Lotharium  II.  inter  AugufloE 
regnaret  Conradas  Romanorum  Rex , 
ita  ut  Obitius  ille  indicet  potius  , 
fe  iis  titulis  (  quod  &  de  Notariis  fie- 

D  bat)  a  Lothario  aufium  fuiffe,  non 
2utem  fe  auftoritate  Caefarum  ullura 
exercere  jus  pro  iis  in  Populo  Me- 
diolanenfi  .  Chartam  exero  ,  quam  e 
CoIIe£laneis  MStis  celebris  viri  Jo- 
hannis   Petri  Puriccllii  defcripfi . 


Sententia  Adelardi  Mediolanenfis  Ecclefiae  Dlaconi   in  controverfia  de 

eleftione    Presbyteri   San6lae   Mariae   ad    Circulum ,   agiiata 

inter  Abbatiffam  Monafterii  Majoris,  &  Parochia- 

nos   ipfius   Ecclefiae,   Anno    1148. 


N  ner>!fns  (an&ae  &  i-Adividuat  Tri- 
nitatis .  Rtcordatio  fententiae  ,  quam 
Domnus  u44clardus  fanffae  Mtdiclsnen- 
fis  E.cle/iat  DiacontiS  jufftont  vtntrabi- 
i'.s  Oberti  Mediolanenfis  Arhiepifco- 
*i  protulit  juptr  dijcoifdia   inttr    Mar- 


E    garitam  Monaflerii  Majoris  Abbatif- 

j   fam ,   e^   Vicinos   E.cleftae  Btatae   Ma- 

riat  ,    quae    dicitur  ad    Circulum ,    ditt- 

tius  ag'tata .    Difcordia  tnim  hatc  trat, 

PratdiSia   fiquidtm    %Akbat<ffa    ccnqtstre- 

'  katur  ^  qtfod  pracfati  Vicini  Presbytcrum 

fuam 


d?5      DISSERTATIO  M^ADKACESlMAf^UlNCTA,     iy^ 


Juum  ^lhirium ,    qutr:i  irt  ipfa  Eiclcfia 

Beatae  Mariae  pvjnevat  cJ"  ovdinavcrat , 

Xiiclentcr  ^   injujie  cxpultrant ,   E  eon- 

ira  praenomitsati   Vicini  dicebant ,   ipjam 

Ecclefiant  Eeatat  Mariae  pratfaipto  Mo- 

Hafterio  vefejus  ^bbatiffae   per  orditta- 

tionem,    feu    per    aliqtiam    difpo/itionem 

nullo   modo  pcrtincre ,   Jed    ejujdem  E:- 

ckjiae  Saceydotis    petitiencm    (jr-  clecTio- 

nem  ad  fe  de  jme  iSf  ex  longa  confete- 

tiidine    pertinere    dcbcre  firmiter    ajfere- 

hant.  Inde  alia  quaejlio  orta  tjl:  Jctli- 

cet  qme  pars  petitoris  Jbsnore,  aut  quae 

pcffcjforis    cen'.vicdo    in    hac    caufa    ju.ngi 

dibcat .    Eadem    »a'»quc  u4bbatif[a  dke- 

l>at ,  qued  i»  ipfa  Ecclefta  BeaSat  Ma- 

rise  Joanncm  Clericum    poftterat ,    atque 

de  ipfa  Eccltfta ,  ipfmfque  Eccltfiae  be- 

neficio  illum  invefliverat  •   c^   vcnerabi- 

lis  Domnus   Robaldus    ftltcis  memorise 

Archiepifcopus     tundem    Joannem     ad 

Subdiaconatum ,  e^   Domnus  Obertus  , 

qiti  mcdh  tfl ,  ad  Diaconaium   in  eadem 

Eccltfta  premevcrant .  Infuper  etiom  Pre- 

sbyterum  ^lbertum    de    eadtm  Ecclefia  , 

&  ejus  bentficio   f>ntliter    invefiivtrat : 

&  ideo  poffejjionem ,  quam  tcmport  Pre- 

shyteri  L»nf>anci  Prophttae ,  aliorumque 

Sacerdvtum  antectfforum    e/us    habuerat  , 

fe  continuaffe  dictbat.    E    cintrario    ipfi 

Vicini    di.ebant  ,    qtiod    pyaedi&us    Ptt- 

sbyter  Lanfrancus  per  manum  ipfius  %/4b' 

batiffat  i»  ipfam  Ecchfiam  minime    in- 

travtrat ,   &  i>svefiiluras ,  quas  in  pras- 

nominatos  Clcricum    iir"    Sacerdotem    lite 

jam  mota  fecerat  ,    eis  nullo  tnodo  noce- 

re  dtbebat .    Refpondtbat    eadtm  ,Abba- 

fiffa ,  fe  ante  ptaefatt  Domni  Robeldi  , 

(^   Domni  Oierti  ^rchiepifccpi  pratfen- 

tiam  jufiitiam  facere  pavaSam  faepe  fuif- 

fe ;    ipfos  vcrh  Vicinos   jufiitiam   facere 

eontcmnentcs  ,    praedi&orum    Domnorum 

u4rcbiepifcopBrum   praefentiam    per   bitn- 

nium  c^   ultra  adire  cor.ttmpjtfft  ,    affe- 

tendo    dicebat  .     Unde    quidam    ex    ipjsi 

ixiemmmicati  f  cS^  otnnts  ir.ifrdi3i  fue- 


B 


D 


1 


rmt .  His  itaque  auditis  ,  e^  dtltgenter 
inquifitis  Dormus  oidelardus ,  ut  di&une 
tfi  ,  hanc  premulgavit  fententiam  .•  Prae- 
nominata  ,/ibbatiffa  ipfius  Eecltftae  bta- 
tae  Mariae  ordinationit  (^  difpofitionis , 
falva  quaefiione  principalit  caufae ,  de 
ctttvo  plenarie  babeat  p»fftffione>n. 

Data  efl  haec  fententia  in  Falati» 
Mcdiclanenfi ,  ^mto  Dominicae  Incar- 
nationis  Miilefimo  Centefimo  QuadragS' 
fimo  O&avo ,  Pridie  Calendarum  Junii , 
Indidione  XI.  Interfuerunt  Vicini  eja- 
fdem  Ecclefiae ,  ^mi^T^o ,  ^  ^Z."  i  <«'- 
qtic  Gfoguttus  ,  qui  dicuntm  Butraffi  , 
Gandulfus  Calvucius ,  Petrus  Longies  , 
Carrolantfs ,  v4lbinus  de  u<t'cu ,  Otiobet- 
lus  Calvuciits,  Qbix<>  Botta ,  xAmbrofmi 
Grtppus  ,  Btllane  Mufca  ,  Rolandus 
Lax/sronis  ,  Ztno  Viduae  ,  Petrus  Maf- 
farius  ,  Malafiisva ,  Lanfrancus  Ftrra- 
rius  ,  Lattrius  Victcomes ,  Obix^a  de  Pa* 
labiago ,   e$-   r.vJti  alii  , 

<Jt  Ego  Obertus  Archiepifcopus 
fubfcripfi . 

Ego  u^tiftlmtts  iadigmts  Dlaeonus  i»- 
terfui  &•  fubfcripfi . 

Ego  ^dtlardus  Diaconus  hanc  Scn- 
ter.tiam  dcdi  &  fubfcripfi . 

Ego  Wslielmus  Diaconus  fubfcripfl . 

Ego  Jc/danas  Diacowts  interfui  c^ 
fubfcripfi . 

Ego  Obitius  Diacoms  &  Cimiliareha 
fubfcripfi . 

Ego  Otto  CaufidicKS  ittnrfui  &  fub- 
fcripfi  . 

Otto  Jttdex  ae  Mlffus  Dsmni  Quartt 
Henrici  Iraperalcris  inUrfui  &  fub- 
fcripfi. 

Ego  Stephanus  ,.4r:hipTesbftet  intcr^ 
fui  &  fubjcripfi. 

^  Ego  Obitius  Judex  ac  Miffus  Dota- 
ni  Tertii  Lotharii  Imperatoris  intei^ 
fm  &  fubfcripfi. 

Locus  Sigilli  »J»  Archiepifcopahs 


Ego  Gildtnus  Cancellarius  j  <C^  Dia~ 
tonui  Ittbfcrip/i  . 

Quod  poftremo  loco  Leftor  ani- 
madvertat  velim,  Icalicarum  Urbium 
exemplum,  quae  fenfim  e  manibus 
Vaffdllorum  ,  aut  Magiftraruum  ,  (eos 
ante  Aula  Caefarea  ad  regendos  Po- 
pulos  dtftinabat  )  dominationem  five 
regimen  abftraxere,  fibique  imperium 
afferuerunt ,  id  praeftitiffe,  ut  &  paul- 
lacim  eofdem  animos  ,  idemque  con- 
filium  fumferint  multae  ex  Germa- 
nicis  Civitatibus.  Quae  nunc  ibi  Li- 
bertate  fruuntur,  atqus  a  fuis  Ma- 
giftratibus  gubernantur,  fupremo  tan- 
tiim  Caefaris  juri  obnoxiae ,  variis 
temporibus  &  ipfae  ,  conatu  omni 
adhibito,  Reipublicae  formam  ac  ju- 
ra  arnpuere.  Dominabantur  eis  antea 
Duces,  Marchiones,  Gomites  ,  aut 
Epifcopi ,  Sed  refraftarii  PopuJi ,  eo- 
rum  jugum  dedignati  ,  auc  vi  ,  aut 
psftis  initis  obtinuere ,  uC  habenas 
imperii  ipfi  in  pofterum  regerent,& 
ab  uno  Caefare  fuam  poteftarem  a- 
gnofcerent.  Penetravit  &  in  Gallias, 
atque  in  Belgium  Italicorum  exem- 
plum  •  fed  longe  minori  audacia  re- 
gionum  illarum  incolae  fuos  volatus 
inftituerunt .  Satis  enim  habuerunt , 
in  unum  Corpus,  five  Univerfitatem 
fefe  conjungere  ,  ccrtifque  coetum 
fuum  adftringere  legibus  ,  publicis 
fundis  ad  expenfas  publicas  conftitu- 
tii  :  quam  in  rem  jus  coeundi ,  Ma- 
giftratus  habendi ,  &  decernendi  quae 
opus  forent  pro  neceflirace  ,  oecono- 
nnia,  &  regimine  Reipublicae,  eis 
datum  eft  a  Regibus  ac  Principibus, 
ac  multa  infuper  privilegia  conlata. 
Communia  ,  Communitates  ,  fed  faepius 
Cemmuniae  appeliantur  e jufmodi  Uni- 
verfitates  in  monumentis  Scriptorum 
Galliae  ac  Belgii .  Intaflum  autem 
in  earum  inftitutionibus  fuit  non 
jus  duntaxat  Regis ,  ejufque    iategra 


MEDII   AEVl  67Z 

A  dominatio  ,  fed  &  Magiftratuum  ac 
Vaffallorum,  five  ii  Ducis  ,  fcu  Co- 
mitis  ,  Vicecomitis ,  aliove  citui» 
Urbibus  ac  Oppidis  praeeffent.  Proin- 
de  omnino  differebanC  Commu>ttae  iU 
lae  a  Civicatibus  liberis  Italiae  • 
eamque  tantummodo  honoris  &  au- 
ftoritatis  menfuram  fervabant,  quatu 
nunc  Urbium  Iraiicarum  Cammunita- 
Bl  tes  fervant,  fuis  Principibus  fubje- 
ftae  ,  &  Regalibus  ferme  omnibus  , 
five  jurifdiftione  ,  &  giadii  ac  do- 
minandi  jure  carentes.  Gallicorum 
Communiis  facultas  erat  el'gendi  S^abi- 
nos  f  Confuhores ,  ac  ejufmodi  Magi- 
ftratus,  angufta  tamen  auftoritate  u- 
furos  ,  quum  contra  Civitares  Itali- 
cae  Principatu  ,  &  paene  autocratii 
fruerentur .  Nonnullae  etiam  e  Sicu- 
lis  Civitatibus  Seculo  Chrifti  Ter- 
tio  decimo  Communitatem  inftituerunt, 
cujus  tamen  vita  per  quam  brevis 
fuic .  Notiffimum  vei6  eft ,  quanto- 
pere  in  Italia  Seculo  XII.  Popuius 
Romanus  ,  impiis  confiiiis  Arnaldi 
Brixiani  alleflus,  nihii  non  tentave- 
,  rir,  ut  fefe  in  Libertatem  affereret , 
&  fummorum  Pontificum  antiquiffi- 
mam  dominationem  excutcret .  Ma- 
gnus  Annalium  Ecclefiafticorum  pa- 
rens  pluribus  in  locis  poft  Ottonena 
Frifingenfem,  ac  alios  ejus  temporis 
Scriptores,  conatus  in  hanc  rem  ,  & 
a£la  Romanorum  defcribit.  Tunc  in- 
ftitutus  fuit,  aut  reftitutus,  fed  im- 
mani  ufurpatione  Pontificiae  auftori- 
tatis  ,  Senatus  Romanus .  Tunc  e- 
tiam  Epocha  nova  procufa  ,  nume- 
rantibus  Romanis  >,4rtnos  Senatus.  Bel- 
la  quoque  civilia  fubfequuta  funt , 
ac  deinde  pax  ,  muitis  condictonibus 
interveniencibus *  quae  faepe  turbata 
eft  ,  fuccedente  belio ,  prout  vires 
Pontificum  aut  Romani  Populi  prae- 
valebant.  Anno  potiflimum  MCXLV. 
&    fubfequentibus    ejufmodi    infaufta 

difcordia 


(57P      DISSERTATIO  ^^DRJGESIMA^UINCTA.      «80 
difcordia    in    graviffmos    tumultus  ,    A     poft  aliquot  annos  Hadrianus  IV.  Pa- 


~a.^v, ...       J, ^ —       — , 

ik  apcrtam  rebcllionem  degeneravic, 
quac  vix  multorum  fan^uine  fublata 
eft.  AJfuic  tun:  Romanis  Pontifici- 
bus  Pctrus  nobiliffimus  Praefe£lus 
Urbi,  una  cum  filiis  fuis  :  quumque 
ex  co  bello  difpendia  ac  damna  non 
pauca    is  retuliffet,    en    ^ua   ratione  I 


pa  ei  fatisfeterit  ,  ne  hunc  adverfa'* 
rium  haberet  ,  quum  diifidia  immi- 
nerent  inter  Ecclefiam  Romanam  , 
&  Fridericum  I.  Auguftum.  Ex  Re- 
gefto  MSto  Cencii  Camerarii  ego 
Chartaru  defcripfi . 


Inftrumentum,  per  quod   Praefeflo  Urbis,  &  ejus  Coadjutoribus^ 

Civitate  Cadellana  eis  oppignerata,  fatisfaflutn  fuit  ds 

dananis,  &  injuriis    fibi   inlatis   pro   Romana 

Ecciena   defendenda,  Anno    1158. 


Tlbi  Patri ,  ^  univtrfalt  Domffio 
Papae  Adriano  ,  ego  ^uidet»  Prat- 
ftdus  Jobannes  Pratfe&i  ,  tf  Oflavia- 
nus  germani  fratres ,  Petrus  Johannis  , 
Johannes  Uguicionis  ,  &  Mattr  mea  , 
Petrus  de  ^tteja  ^  Johannes  Caparront , 
C^  ntpes  ejus  Milo ,  pro  nchis ,  <ir  pro 
Moribits  nojlris  ,  nullo  cogente  imptrio  , 
ftd  proptia  &  fpontanea  nofira  bona 
voluntate ,  pet  Chartttlam  cenventienis 
atque  tr*nfa&ionis ,  rtfutationtm  facimus 
pro  nobis ,  noflrifque  htrtdibus  vtf  ptr~ 
fonis  a  nobis  furamijfi) ,  pte  duebus  mii- 
libus  Marcbarum  argenti  j  neminative 
de  omni  jurt  ,  jtu  a&ione  ,  quam  ha- 
btbamus  de  damno  Cajlrorum ,  Demo- 
rum ,  df  omnium  aliarum  rerum  mobi- 
lium  ty  immobilium  ,  quod  nobis  centi- 
git  occajient  gutrrat ,  quam  habuimus 
cum  Populo  Romano  pro  Romana  Ec- 
tlefia .  Ita  quod  ntc  nes ,  ntc  noflrat 
uxorts ,  aut  btredes ,  aut  alia  pet  nos 
fummiffa  perfona ,  ck  hoc  nunc  txigt- 
mus  aliquid  a  te  Demino  Papa  ^Adria- 
no ,  ftu  aliis  Rcmanii  Ponti/icibus  prae- 
ter  ifiam  fummam  .  Eo  videlicet  pa&o 
&  ttftort  dt  pratdi&a  ptcunia  duorum 
tnillsum  Marcharum  in  pratftntiarum 
millt  Marchas  puri  argtnti ,  dt  rtflduis 
vtro  pignus  ,  ficut  infra  Itgitur ,  rtctpi- 
iKus  ,  ut   nlhil  dt  pratdt&a    ptcttnia    i» 


B 


D 


damnum ,  feu  contrarittatem  Romanae 
Ecclejiat  alique  itt  tempore  malttioft  tx- 
pendamus ,  &"  banc  tranfaiiionis  Cbar- 
tulam  invietabiliter  obfetvtmus .  Quod 
ft  pratfatat  convtntieni  atqut  tranfa- 
&ioni  aliquis  tx  nebis  contrairt  ttnta- 
verit ,  Cf  commonitvs  infra  quadraginta 
dits  fecundiim  mandatum  Domini  Papae 
nen  tmtndaverit ,  jam  folutae  praediBae 
pecuniat  partem  fuam  reftituat ,  c^  li- 
beratis  pignoribus  ,  a  rtliquat  fuat  por- 
tionis  pttitiont  tadat ,  c^  tx  propria 
noflra  cenventiont  publicat  txcommuni- 
cationi  fubjiciatur ,  praefata  tranfaSiione 
nihilominus  in  ftto  robore  ptrmantntt  « 
Pro  tmindatioHt  vtth  pratdiSiorum  dam- 
nerum  a  te  Domino  Papa ,  ftcut  antt 
Itgitur  ,  tranfaBionis  nomine ,  in  prae- 
fentiarum  miUt  Marchas  puri  argtnti 
recepimus.'  pro  reliquis  veih  mille  Mar- 
cis  argenti  a  tt  Domino  Papa  totttm 
jus ,  quod  Romana  Ecccltfta  babtt  <» 
Civi'att  Caflellana  ,  &  in  toto  tjut 
Cor/iittitu,  &  Monti  ,Alto ,  txctpte  to  ^ 
quod  Malavolta  tenet  in  ifla  Civitatt 
Cajltllana  a  Romana  Eccltjia ,  pignoris 
nomint  fufctpimus .  Tali  vidtlictt  condi- 
tione  ,  qued  ntqut  nobis ,  neque  heredi- 
bus  noflris  aliquid  de  ifJo  pignore  ali- 
cui  Homine  plgnotis  conctdere  ntc  itifeu- 
dare  ,    aut    aliquo  modo  alitnare  liceat , 

Quod 


68t  ^NTI^UIT. 

Q^tod  fs  factre  eliquh  noflmm  prarfum 
pitrit,  Hffi  tM  ptnitKS  li/;eravcrit ,  Vo$ , 
ftu  Sucetffor  vtfler  ,  tjui  pro  tempcre 
federit ,  redimtt  quidquid  de  ipfis  pi- 
gHoribus  ohligatum  iHVtntrit  de  rtliqua 
pecurtia ,  quae  nobis  perfolvi  debtt ,  Sa- 
ne  Dominus  Papa  ,  vel  ejus  Succtffores 
»6H  dtbent  aufitre  plgnora  Pfatfedo  , 
fuifque  covtforiibus ,  nifi  Praefe&us  vtl 
fui  ccnfortes  jam  diBatn  coHventioHent 
i»frtg'.rint ,  dottec  reliqua  ptcunia  eis 
foluta  futrit .  Et  hominibus  Civitatis 
Cafltlltnae  praecipiet ,  ut  jurent  Pvae- 
fe&o ,  fuifque  conjortibui ,  quod  bona  fi- 
de  eos  juvabunt  ad  Civifatem  Caftella- 
tiam  ,  ejufque  Comitatuiyt  tenendum  /'•*• 
xta  praenomir.aiat  conventionis  teHorem . 
pecuniam  vtrb  ,  pro .  qujt  praedicla  pi- 
gnDi^a  obligata  Junt ,  in  hunc  msdum 
debtbit  Jolvere  Djmirtus  Papa .  In  fe^- 
quenti  %Anno  quinquagiata  Marcas ,  & 
in  eliis  prexime  Jequtntibus  s/Innis  a- 
lias  quinquaginta  vtl  ctntum  Marcas 
fmilittr  pro  duobus  ^f.nis  .  Ee  fi  plus 
folvtre  volitsrit ,  in  Romani  Ponti/icis 
fit  pottftaie .  PerJolsitiS  ve.b  iftis  mtllt 
Marcis ,  praeJicli  novi  pigneris  fcri- 
ptum ,  &  tadtm  pignora  libtra  &"  ah- 
(oluta  fine  tKohftia  O'  contradiiiio<te  in 
tnanus  Domini  Papae  rtftituent:  aut  li- 
citum  fit  Domino  Papae  auBoritate  Jua 
insrare  praedi&a  pignora .  Pratterta  con- 
•veHit  Domini»s  Papa  quod  PraeftBum  , 
fuofque  cenfortes  ad  reatdifi:andas  Demos 
fuas  in  V>  be  juvabit ,  ita  tatrten  ut 
nec  tKptnfas ,  nec  guerras  hujus  rei  cau- 
sS  facere  teneatur , 

^A&um  tft  hoe  ^nno  ah  Incarnationt 
Domini  noflri  Jtfu  Cbrifli  MilUfimo 
Ctniefimo  Quinquegefimo  O^avo,  ttm- 
poribus  Domini  ,Adriani  IV.  Papat , 
t/Inne  ej»s    IV,  tnenjt  Julie  ,    IndiUiO' 

nt  ri. 


MED21   AEJ/I  6%i 

A  u4  Praefsdo  ,  e^  Jobanne  PraefiCii  , 
OHaviano  germanis  fratribtts  ,  Petro  Jo- 
bannis  ,  Johannt  Capanoiiis  /  Vttcrbii  , 
XVL  Kaltndes  ^Augufli ,  in  pratjtntia 
rogatorum  teflium  :  Oddo  de  Injula ,  Stt- 
phamts  de  Martha  ,  Johannes  de  ^n- 
cilla  Dei ,  Pttrus  BitiUerlus  ,  Mala- 
branca ,  Grunterius  /ilius  quondam  Lto- 
nit  de  Cttlo,    Urjus    de    Bove ,    Mala- 

B    vclta . 

^  Jobanne  vtrii  Ugicionis  aSlum  tji 
hoc  Viterbii,  ^itno  ,  Mtnft ,  &  Indi- 
Bione  ,  qua  Jupra ,  XV  Kiltndas  jSu- 
gtifli,  in  praejentia  fupradiciarum  te- 
flium  , 

%A  Milone  vetb  ,  ci;'  tnatrt  Jobannis 
Ugicionis ,  vtl  Legano  abrtnu»tiantf<  , 
affum  efl  ho:  Vetrallae  ,  ^nno  Mtlie- 
fimo ,  quo  fupra  ,  XIV.  Kalendas  .Au- 
gufli  ,  in  pracftntia  teflium  :  Mala- 
branca  ,  Johannes  dt  ^ncilla  Dci  , 
Stepbanus  de  Martha  ,  Stcpbanus  Bu- 
eano  ,  Rainerii  Panateri . 

%A  Petro  vtrt>  de  u4tttja  ,  &  UKort 
ejus ,  a^um  tfl  hos ,  .Anno ,  Mtnfe  , 
&•  Indidione  ,  quae  fupra ,  I^cpe ,  XL 
K*hndas  tAugufti ,  in  pratfentia:  Je- 
bannts  Bonellui  j  Rainerius  Panattr  j 
Teizo  filius  Guidonij  /  Johannts  de  Un- 
garo  j  Cer.^o  Buccaz-tnca  de  Civitatt 
Ntpe/ina  '   bi   omr.ts   rogati   teftcs  , 

Ego  Johannts  ,  fan&ae  Ramanae  Ec- 
cUfiae  Notarin: ,  bant  Cbartular»  Jcripfi , 
i&    bent  compUvi. 

Pttrus  Nicolai  Pratfeffus  Navalis 
juravit  Domtno  Papae  Innocentio ,  /«/- 
Jque  CatboUcis  Succtfforibus  in  ptrpt- 
tuum . 


Ad    eadetn    tempora    fpeftat    haec 
altera  Charta,  quam   pariter  tenebris 
I  ereptam  volo,  quum  de  iifdem   Pro- 
■  ceribus  Romanis  ibidem  agatuft 


Roisanas 


tfSj      DISSERTATIO  ^J ADRAGESIMA^l-NCTA.      ^84 

Rominus  Pontifex  (fortafle  Hadrianus  IV.)  cppignerat  Caftrum  de 
Cafa-mala  Petro  Urbis  Praefefto  ,  Johanni,  &  O£taviano  fratri- 
bus  ejus,  Petro  de  Attegia,  Petro  Johannis,  Johanni  Obitionis, 
&  Johanni  Gaperrono,  qui  pro  quibufdam  necefTitatibus  Romanae 
Ecclefiae  rriginta  Marcas  argenti  mutuo  concefferant  ,  circiter 
Annum    ti^d. 


PRaeftntibus  fitiptis  HCtum  fierl  t;o- 
lutnus  ,  nos  a  vohii  trigi>%ta  M»r- 
c^is»  fiiis  ar^enti  ad  pettdui  Rotnanum 
pfo  Htctjjiaubuy  Ecclefiae  mutuo  recepif- 
ft;  pro  quihtti  (juicqu-d  babtmus  in  Ca' 
fi-o  de  Caja-  mala  ,  cnm  redditibus  & 
pertifftntiit  fuis ,  •vobis  pignori  obliga- 
vinus ,  iia  quod  dontc  a  nehis ,  aut  ab 
aliquo  Succefforum  nofirorum  praetaxata 
pecttnia  vobis  reddatur ,  ad  vos  vtl  ad 
tum ,  cui  vos  deUgaveritis  ,  quicquid  in 
eoiem  Cafiro  ad  jus  nofirum  pertiKet , 
velttt  ed  nos  ipfos ,  debtat  provenire . 
Porrh  joluta  pecunia  ,  qued  in  ipfo  Ca- 
Jlro  vobis  obligavimus ,  libert  ad  nes  & 
iftttgre  reverteSur .  Si  vtri  pecuniam  ip- 
fam  vel  vos ,  vel  ille ,  cui  vos  dimife- 
vitis ,  reciptre  forti  noluttit ,  nes  nums- 


B 


rati  tidem  ptcuHti ,  confignat^  ,  ^  t» 
facra  ,Aede  dttjofit^ ,  nihilotninus  Ctt^ 
flrum  ipfum  recipietnus .  ^Adjicimus  r- 
tiam  ,  ut  praedi&unt  Ca/irum  plgnoran" 
di  ,  Mitt  alique  titulo  euilibet  ali:- 
nandi  facultatim  tttiquam  nultattnus 
baieatis . 

Datum  Narniat ,  IV.  Kaltndas  Se- 
ptembris  . 

Dixi  numeratos  ^<tnos  Senatus ,  & 
pacem  pluries  fraftam  &  reftaura- 
tam  :  quod  quanquam  ex  aliis  mo- 
numentis  conftet,  novo  tamen  con- 
firmare  decrevi  .  En  ergo  tabulas  > 
quas  mihi  fuppeditavit  nuper  me- 
moratus  Codex  MStus  Gencii  Cs- 
merarii . 


Chartula  memorialis  fuper  convsnticnibus  inter  Domnum  Papaiz} 
Caeleliinum  &  Secatum  ,  Anno  115)1. 


IN  nemint  Domini .  Nos  Senatores  al- 
mat  V'bis  ,  dtcrete  atnptijjiy/ii  erdi- 
nis  facri  Senatttt  confiituimus  ,  i^  fir- 
miter  fiabiHmus  ,  (^  per  praefentem  Se- 
nateriae  dignitatis  paginam  ad  pofierB- 
rum  mtmcriam  reducisKUS ,  quattnus  Ro- 
manat  Ecclefiae  ^  (JT  Donsno  Papae  nul- 
latentts  praejudictt  neque  noctat  per  tem- 
pcra ,  qmd  Dominus  Papa  Caelcftinus 
tie  tnera  fua  Itberetitate  &  gratia  ad 
praefens  targitur  Senatoribus  ,  qui  funt 
fupra  numevum  quinquaginta  ftx  Sena' 
iorum.  Q^i  numtrus  itt  /jne  preedtcefjo- 
fttm  tjttj:tcm  Caetefiini  jumm}  Poncifiiis 


C 


diffinitus  ccr.titietur  &  tegiiuf .  Quam 
fintm  cum  Juis  tenerihus  modis  omitibus 
fstam  &  fitiriam  habtmus  &  beberi  in 
pejierum  decerrtimus  .  StatitenUs  ,  ui 
quod  DemKus  Papa  jam  diBus  de  Jua 
Jela  gratia  ,  ficttt  pfaejcriptum  eji  ,  /*- 
cit ,  noy%  trabatur  aliquando  in  etttm- 
plitm  ab  aliquo ,  Jtd  Jclummodo  prae- 
fatus  quitiquaginta  &  Jcx  Senatorum 
numerus ,  qui  in  Fine  inter  Eccleftam  , 
e^  Urbem  fada  continttur ,  Beneficis 
&  Presbperia  cenfueta  a  Romana  Ctt- 
rla  inttgrt  tonftquatur, 

uiBitrft 


6?^  ANT  l  ^UIT. 

./Siinm  Anno  XLVII.  Scnafus  ,  In- 
dfdtont  IX.  mtrtjt  Maji  dit  XXVllL 
juj[u  Stnaterum  Confiliariorum ,  Patili 
Jjaurentii  j  Pauli  Franconis ,  Pauli  Jo- 
hannis  Pauli ,  Petri  Str  Leonis  ,  Nico- 
lai  Jobannis  Snffonis  ,  Jaquinti  Johannis 
£rri  ,  Gregorii  Farulfi ,  Stepbani  Ca- 
fharelli ,  Guidonis  Johannis  ,Alexandri , 
JSlicolai  Bo:^( ,  Laurentii  Rogerii  Ceni- 
n>i ,  Gulferani  Ctntii  Gulferami ,  Ste- 
fbani  Pttri  Mainardi ,  Ovitionii  Cali- 
dibucconis  . 

Neque  Roma  tantum  temporibus 
iis  in  confilia  Libertatis  erupit ,  fed 
&  nonnuUae  aliac  cx  Civitatibus,  Op- 


MEDJl   AEVI 


685 


B 


pidis  ,  &  Candlis  Pontificiae  ditio- 
nis  ,  aemulatae  funt  Romani  Populi 
facinus  .  Urbtvetanos  praefertim  inve- 
nio  '  per  ea  tcmpora  quandam  Rei- 
publicae  formam  affumfiffe  ,  &  regi- 
men  Civitatis  detulifTe  CcnfuUbus  , 
Veriim  Hadrianus  IV.  nuper  lauda- 
tus ,  cui  Roma  ipfa  fafces  fubmife- 
rat ,  Urbevetanum  quoque  Populum 
ad  debita  officia  pertraxit,  initS  cura 
iis  concordii  ,  jn  qua  tamen  aliquis 
Rcipublicae  ordo  &  auftoritas  Popu- 
lo  illi  fervatus  fuit .  Tabulas ,  ex 
praelaudato  Ccncii  Codicc  deprom- 
tas  ,  rei  indices  adtexo. 


Scriptum  conventionis  inter  Domnum  Adrianum  Papam  IV, 
&  Urbeveranos,   Anno  1157. 


AUne  Incarnatienis   Dominicae  Mil- 
Itfmo    Ctntefimo     Quinquageftmo 
Septmo  ,    Indi^ione  VI.  mtnfe  Februa 
rio ,  faBum  tjl  hec  paBum  inttr   Dom- 
num  Papam  Adrianum  ,  &   Populum 
Urbevetanum .    £*   partt    Domni   Pa- 
pat  ,    mtdiantibus    Juli»    titulo    SanQi 
Marctlli  ,     &     B'rnardo    titulo    SanBi 
CUmtntis  ,    ej^"    Rdande    titule    SanBi 
Marci,  &  CanceUatio,    &    Htnrico  ti- 
tulo  San&orum  J^J^rei  &  ^chiltti ,  Pre- 
sbyttris  Cardinalibus  ,  C?"  Hiacintho  San- 
3at  Mariat  in  Cojmidin ,    C^   Johannt 
I^tapolitane    Sandcrum    Sergii  &    Bac- 
chi ,    &    Sofont    SanBorum    Cofmat  & 
Dantiani ,    Diaconis    Cardinalibus  .    E» 
fartt    vetb    Urbtvetanorum    mtdiantibus 
Rocco  Prtert  San&i  Conflantii ,   c?  Con- 
fulihus   Wiltlmo  Jckannis  Lupi ,  &  Pt- 
tre  ^lbtrici,    &  Nohifibus    vitis    IVi- 
Itlme  Becearie,  &    Ner».    Fecerunt    fi- 
quidtm  pratfati    ConfuUs    ligium    homi- 
nium  Demne  Papat  ,  &  fidtlitattm  fi- 
bi ,  &"    Succtfforibut    fuis    latbolict    in- 
trantibus  ,  ftcundum  tenorem  juramenti  , 
quod  faciitnt  fi  elif  fideUs   Jui  de  Rc- 


galibus.   Qj^am  ttiam    fidtlitattm  prat- 

Jiitit  ti  Populus   Urbevetanus  ,  fteun- 

dum    cenfuttudintm    aliarum    Civitatum 

Domni  Papat .  Et  hanc  tamdtm  fidtli- 

tattm  ,  fi  ttquifita  futrit  a  Domno  Pa- 

fa ,  vtl  fi  ipfi  ipfi  fponte  obtuUrint ,  eam 

rer.ovabunt  ei  finguli  ConfuUs  ,   &  fue- 

stfforibus    fuis ,    quum    novus    fucctfftrit 

Confulatus     in     Civitatt     Urbcvttane  ,* 

pratfiito    tamtn    ti    btntficio    dtcem    Li- 

brarum  /    &"    quum    redierint    a  Curia , 

pratcipiint  Pepulo  fub  tcnore  jutamenti , 

quo  ti  ttntbuntur ,  ut  juratam    fidtUta- 

i  tem    Domno   Papat    firmittr    ttntant  tD" 

ohftrvtnt .    Et    quum    nevi  fubfiituentut 

in   Retr.ana  EcJefia  Pontificts ,   ConfuUs 

i  &"  Pcpulus    Urbevttanus    jurabunt    ti:  , 

I  fi:ut    modi    ficerunt     Domite    v^driano  , 

E  ]  non  rtquifito    alio    btneficio ,    nifi    dtcttn 

Librarum  pro  Confulibus .    In  txptditie- 

nibus  Dotnni   Papat    ftrvitnt  ti  a  Tin- 

tiniano  ulque    Sutrium  ,    &    ad    Tinti- 

nianum  &"  Suttium .  Juraverunt  ttiam , 

qued  f'curitatem  praefiiibunt  Dtmne  Pa- 

pae ,   fi    aliquande    voluttit    acctdtrt  ad 

Civitattm    Urbivttanam  ,     &    omnibus 

euntibus 


d^7      D  SSERTA*iO  QUADKAGESlMAQUlhCrA.       6%% 


tttnsibus  ad  ip!:«m,  remanttttibus  fccum , 
&  rcdeuntibu^  ah  tp(o .  DomHUS  Papa 
prticflitis  furemcntis  a  Coitfulibus  &" 
Populo  Urbtvdano  ,  did<i  >is  pro  bcne- 
fico  CCC.  Libra!  .Affa.iatorum  ;  & 
rtceptii  fidtlitatihus  ,  fi  hurgenjcs  ^A- 
quaepeidemis  vohtrint  ndire  ad  man- 
daium  Dsmni  Papae  ,  fludeat  Domnus 
Papa    di    pace    reformanda    inter    eos  ,   i 


non  tamen  •vieientid  ,    fed    de  cennivtn- 
ti4  partium . 

Paria  animadvertas  aufos  quoqufc 
fuifTe  Cornietani  Oppidi  Cives,  quos 
tamen  Lucius  II.  Papa  ad  juftiora 
3C  faniora  confilia  compulit.  Tenan- 
tur  id  tabulae ,  e  praememorato  Re- 
gefto  Cencii  non  fecus  ac  praecedcn- 
tcs  defcriptae  . 


Charta  reftitutionis  Cornieti  Lucio  Papae    II.   fa£lae,  Anno  1144. 


IN  nomine  Domini ,  tAnno  Dommicae 
Incarnationis  Millefimo  Centtfirr.o 
Quadreg  fi;r:0  Q_  arto  ,  oitno  Primo  Pon- 
ttficatuf  Djititnt  Lucii  II.  Papac ,  Indi- 
Bient  VII.  menfis  Novtmbris  die  XX. 
Nos  quidem  Gottifriaw  de  Pinxpno ,  C^ 
Vtxp  Franconis  Confules  ,  una  cum 
^egidio  Victcomitt ,  &  Ranutio  dt  Guit- 
tc;ie ,  IX  mandfito  &  veluntate  altorum 
Gonfulum  &  Populi  Cornictanac  Ci- 
vitatis  tam  pro  nobis  ^  quam  pro  cun- 
fto  Cornietano  Populo ,  hac  die ,  pto- 
piia  ,  fpontaneagttc  noftra  voluntaSe  , 
reHuntiamus ,  &  rtfutamus  ^  atque  rtfli- 
luimus  tibi  Domino  noflro  Lucio  fan- 
ftifllmo  Papae  II.,  &"  per  te  fan&ae 
Romanat  Ecilefiae ,  tuifque  Succeffotidus 
in  ptrpttuum.'  idtft  quicquid  de  Rega- 
libus  beati  Petri ,  quae  funt  in  Corttie- 
to  ,  vel  ejus  territorio  ,  alienatum  efl  , 
vtl  ablatum  ,  ex  quo  Pttrtts  quondaf» 
PratftEius  Johannis  Michini  priwum  ha- 
buit  Cornittum  j  fcilitet  in  domtbut , 
ttrrit  ,  vineis  ,  hortis ,  metendinis  ,  & 
pertu.'  C^  gtneraliter  dt  qudcumque  cau- 
fa  ad  Curiam  pertinente  alienatum  tfl  , 
five  ex  venditione ,  five  ex  donatione  , 
five  tx  locatsonc ,  aut  tx  pignore  ,  five 
vlolenter  ufurpatum ,  five  i»  novo  FeU' 
do  datum  ,  fivt  aliquis  tune  a  confueto 
fervitio  excufatus  fuerit .'  totum ,  ut  di- 
iium  tfl  ,  tam  pro  nobif ,  quam  C^  pro 
eun^o  Cornittano  Popuh  ^  vobis  rtnun- 
Tont.   IX. 


B 


D 


tiamus ,  c^  refutamui  j  atqtie  libere  rt- 
fliiuimui ,  ut  numquam  a  nobis ,  vel  a 
Cornittano  Pcpulo  ,  aut  htrtdihus ,  aut 
fucafforibus  ncfiris  aliquam  aliquando 
hahtatis  litem  txinde  vel  moleftiam .  Et 
haec  emnia  )ure  jurando  corporalittr  prae- 
flito  adimplere  ^  ebfervart  promitti^ 
mus ,  &  fex  homines  ncflrorum  Civiunt 
pro  toto  Pepulo  Cornietano  hoc  ipfunt 
juratt  facere.  Et  ft  aliquis  ex  Cornie- 
tanis  cofitra  hoc  agere  praefumferit ,  & 
nes  ,  ideft  Populus  Cernietanus  infra 
quindccim  dierum  fpatium ,  poflquxm  a 
Curia  vequifsti  erimus  ,  emcndert  no» 
ficerimus  ,  abfque  labore ,  vtl  expendi» 
Cariae ,  tunc  itle ,  qui  hun;  reatum  pa- 
irare  atttntevtrit ,  fit  in  amiffione  ont- 
nium  bcnorum  fuorum  ,  &  omnia  uni- 
virfa  tjus  bona  ad  Cariam  dtvtnitnt  ^ 
C^  infuptr  Cornietanus  Pcpulus  eempo- 
nat  vobis ,  vtftrifque  SuiCtfforibus  pro 
pcena  censum  Libras  Lucer,fium  Infortia- 
ionim.'  <^  foluti  poena  hatc  refutatio- 
nis  Chartula  perpetuo  firma  permatteat . 
£l''ar,t  fcribendam  rogavi  Johanntm  Scri- 
niarium  fan&ae  Romanae  Ecclefiae  in 
Menfe  &   IndiBiene  fvprafcripta  VII. 

*i*  ♦$**$♦  ♦!♦  Signa  menuum  ipforum 
fuprafcripterum  Gottifridi ,  ^  Vtzenis 
Confulum,  &  v4eg'<dii,  &  Rainutii  dt 
Guitte,  pro  fe  ,  &  cunBa  Cornittane 
Pofiulo ,  hu/us  Chai-'fi'ae  regatomm  . 
Jchannts  de  Petre  N'eo!ai ,  teflis , 
X  X  Maxitnut 


dSp  JNTJJS^UIT. 

Maximus  dt  O&aviano  ,   tejiis  . 

Romanus  Gmdonis   Vulftrani  ^    ttftis  . 

Romanus  dc   Barontio  ^ 

Romanus  de   Emperitto . 

Petrus  dc  Grifotto. 

Jobannes  de  Stepbano  Baroncbinorum . 

Praeterea,  quum  fra£la  eflet  com- 
pages  vetufli  regiminis  apud  Lom- 
bardos  ,  non  Urbcs  duntaxat  in  Li- 
bertatem  fefe  afleraerunt  ■  ftd  etiara 
Terrae  &  Caftella  non  pauca  paribus 
animis  ad  autocratiam  anhelarunt, 
fuifque  Magiftratibus  a  fe  conftitutis 
parere  coeperunt .  Pars  nempe  dejc- 
ftis  antiquis  Imperatorum  Vaflis,  feu 


MEDll  AtVi  6po 

A  Caftellanis  ,  imperium  arripuere  • 
pars  ab  ipfis  Urbibus  deficientcs , 
legem  ab  cis  ultra  accipere  detrefta- 
runt ,  immo  ad  amplificandam  ditio- 
nem  propriam  contulerunt  quidquid 
virium  &  opum  potuerunt  .  Hinc 
fcifla  procedente  tempore  in  paeme 
innumeras  Gommunitates  magna  Ita- 
liae  portio.    Exemplum    fuppeditabit 

B  nobis  Charta,  quam  ex  authentico 
cxfiftente  apud  Monachos  Ciflcrcien- 
fes  San£li  Ambrofii  Majoris  Medio- 
iani  defcripfi  .  Ibi  occurret  nobis 
Commune  Bdla/ii ,  ejufque  Con/ulet  ad 
Annum  Chrifti  MCLXVII. 


Sententia  Danielis  Epifcopi  Pragenfis ,   qua   decernit,   honiines  de  Gi- 

venna  &  Lemonta  fubje6^os  Monafterio  Mediolanenfi  San6ii  Am- 

brofii  majoris,  abfolvendos  eife  a  juramento  per  illos  prae- 

ftito   Gommuni    Bellafii,    Anno    ii6j. 


IN  Homine  fan&ae  &  individuae  Tri- 
nitatis ,  &  beatae  gloriofae  M^riae 
Virginis  ,  quae  augeat  vitam  Domni 
Federici  gloriofi  Principis,  t4nno  Do- 
minicae  Incarnationis  Millt/imo  Centefi- 
tno  Sexageftmo  Scptlmo ,  Inditfione  XV. 
die  Martis ,  quae  fuit  Ds:imo  fexto  Ca- 
lendas  Februarii.  Dt  controvcrfta ,  quae 
vertebatur  inter  Abbatem  Sanfti  Am- 
brofii  pro  fe ,  <>'  pro  Hominibus  de 
Ltmonte  &  de  Civenna,  €9"  Commu- 
ne  de  Bellafio,  quae  talis  erat:  quod 
%Ahbas  C^  Himines  de  Civenna  &  de 
J^tmonte  conttntcbant ,  fe  abfolvi  deberc 
M  facramcttis  ,  quibus  ttnebantm  cis 
falverc  pro  burfa  ,  e^  ftare  ftcum  in 
vicittitatt ,  &  facere  placisa  fub  eis ,  & 
fodrum  cum  eis  dare,  Et  contra  Ribal 
dus  Conful  de  Bellafio ,  qui  juravit 
fe  effc  Nuncium  Communis  de  Bel- 
lafio  ,  afftrtbat ,  praedsBos  Homines  dc 
€ivenna  €9"  de  Lemoate  non  deberc  ab- 
folvi  ab  illis  facramtntis .   Et  fi:  vifts 


utriufque  partis  allegatitnibus ,  Domn» 
Danielle  Epifcopo  Pragenfe  fedtnte 
pro  tribunali  in  loco  ,  qui  dicitur  Cam- 
pus  Rlmoldi ,  Oao  de  Caffxli  Morano 
fudcx  Curiae,  conftlio  aliorum  Judicum  y 
ejufdem  Curiae ,  Guldi  de  Boi-nardo , 
ut  Ugo^is  de  Rafft  >  &'  M:diipreibyte~ 
ri ,  ^  t^cerbi  ,  abfolvimus  Hjmines  de 
Ltmonte  &  de  Civenna ,  ut  non  tc- 
neantur  effe  de  vicinancia  Hominum  de 
Bdlafio ,  neque  per  Cafttllanciant  ,  vel 
fodri  dationem ,  vel  placitationem  ,  fets 
aliquam  diftriciionem  y  &  condemnavi^ 
mus  praedi&um  Confulem ,  ut  abfolve^ 
ret  praedidos  Homines  de  Civenna  «^ 
de  Limonte .  Es  ipfe  flatim  abfolvit , 
Et  Dominus  .^ibas  Saniii  xAinbrofti , 
cujus  Homines  illi  dt  Lemontt  d^  dc 
Civenna  erant ,  jttravit ,  quod  neque  ip- 
ft,  neque  praedtctffor  fuus  dedit  para- 
bulam  praediciis  Hominibus  fuis  ,  ut  fc 
juramento  aftringerent  illis  de  Bcllafio ; 
O"    pratftito    illo    facramtnto ,    ftmtliter 

abjolutus 


6^1      DISSERTATIO  ^ADRAGESIMA^WCTA,      6p2 

-      -■  ■         -■ .    '  -  •     pidum  ,  in  Charta    ift 


aljelptus  t/i  x/ihhai .  Ihi  fueruftt  JN^  x."- 
tfuf  de  ^fttna ,  &  Gu^litlmus  de  Ps' 
to,  iH^  ^liprandus  Malladobatus ,  & 
VJdruus  SetaUui  de  Cumwo ,  &  Ma- 
gnus  ,  cj^  ^lhettus ,  &  G"gUtlmus  dt 
Btxutio . 

Ego  Morandus  facrt  Pr.latii  Nota- 
rtus ,  ji-ffA  Juprafcriptorum  Judicum  hanc 
ftntttniam  jcripfi . 

Non  vacat  Jnquirere,  ubinara  fi- 
tum  fuerit  B'l'afium.  Vifitur  quidem 
in  Novocomenfi  agro  ad  Larium  a- 
rroeniffirrus  ejafdem  nominis  locus  : 
fed  aliis  decernendum  relinquo,  ibi- 
ne,  an  alibi    conquirendum    fit    Op- 


B 


a  memorarum  . 
Erant  etiam  ex  hujufmodi  rufticanis 
Communiratibus,  quae  Privile^ia  fi- 
bi  ab  Imperatoribus  procurabant. 
SuberaC  Monafterio  Dionyfiano  Me- 
diolanenfi  locus  de  Melatbt .  Verum 
homines  loci  per  obreptiontm  precum  a 
Friderico  I.  Imperatore  auftoritarem 
impetrarunt  tligendi  homints  ,  ideft 
Confules  ,  qui  jurabant  dt  tis  rrgtndis 
pro  communi  y  vtl  fptciali  negotio  fine 
parabola  ( nunc  Parola )  &  cvnfilio 
v^hbatis  San&orum  Dionyfii  &  ,/iure- 
lii.  Teftem  rei  ofFero  Diploma  eju- 
fdem  Friderici ,  quod  cx  adverfariis 
Cl.  V.  Puricellii  excerpfi  . 


Fridericus  I.  Auguftus  Monafterio  Mediolanenfi  Sanflorum  Dlonyfii  & 
Aurelii  cmnia  illius  jura  &  bona  conBrtnat ,  Anno  i  \  58. 


IN  nemine  fait&ae  &  individuae  Tti- 
nitetis .  Fredericus  divina  favtnte 
clemtntia  Romanorum  Imperator  fcm- 
per  Auguftus.  Ut  puhlicae  tei ,  c^  fan- 
Barum  E'clefiarum  caufas  atqua  lance 
Cf  juflo  etamine  trutintmus ,  quae  duo 
maxima  hona ,  licit  inttr  fe  vario  fsnt 
ordine  difiimcia  ,  ita  tamen  fibi  invicem 
fufta  difpofitione  Dei  ftint  connexa,  ut 
fi  alterum  peritrit ,  alttrum  pratcipitium 
pati ,  non  fit  ambiguum .  Novtrint  id- 
eirco  omnts  fideles  tam  futuri ,  quam 
praefentes ,  Domnum  Guifredum  San- 
ftorum  Dionyfii  &  Aurelii  Coenobii 
Abbatem  ,  ncflram  adiiffe  cltmentiam , 
Ut  pracfatam  t^hbatiam  ,  non  longe  a 
Civitate  Mcdiolanenfi  Jitam  ,  cum  omni- 
ius  adjacentii  ^  pertinentiis  eidtm  .^b- 
batiee  SanHi  Dlonyfii ,  quae  funt  dt- 
wiicultus ,  pratdia  ,  mclfndina ,  prata  , 
/ilvae ,  pafcua  ,  ncftrae  au&oritatis  Prae- 
eepto  corifjymattmus ,  ?S^  Imperiali  vige- 
re  corroboratetKUS  .  Not  verb  tam  d'vo- 
tijpmi  Deo ,  &  fidelijfimi  nehis  jihba- 
tis  amfliiltntes  petitiontm ,   pro  temedio 


aniwtae  noftrae ,  parsntumque ,  ac  om- 
nium  CatboUcorum  rcfrigeratione ,  ut  m» 
dem  ^bbatia  in  mtlius  crefcat^  rob»- 
ftiufque  ab  invaforibus  txemta  ditefcat » 
per  hujus  noftrae  auBoritatis  Praece- 
ptum  ,  jam  didam  %/ibbatiam  cum  Ec- 
clefia  intra  pratnominatam  Mtdiolanen- 
ftm  Civitattm  fita ,  quae  dicitur  Sanfftt 
Maria  in  Solarielo ,  e^  cun^is  rtbus  ^ 
D  quae  ad  eamdtm  Eccleftam  pertinent , 
cum  quatuor  manfis ,  qui  funt  in  loco 
^gracino ,  &  Robiolo ,  feu  Romano  ^ 
Ntfique  ,  justta  Cumanum  Lacum ,  cum- 
que  etiam  ttrra ,  quae  eft  in  Stgradtl- 
la  ,  ftu  in  Sexto  ,  Bntis^^itigo ,  Cajaleglo  ^ 
in  Quinto,  in  Cutiaco ,  Fcrtiago ,  Gru- 
gcnzila ,  Barciano,  Bttttonico  ,  Vicoto- 
doni,  Prefftano ,  Nifpoletho  ,  Montebe- 
liate ,  Cafttniathe  in  Braida ,  in  Burro- 
rum,  Ortliano,  Faniano ,  Cuncurttio  ^ 
Mtlefo,  Pault,  Cafttrno ,  Marcfllo  , 
Mardtgurio  ,  d^Jpano ,  Frexanttho  ,  Sc- 
crathe ,  Callngate  ,  Surdi ,  Ca:a'e-  Mo- 
fom ,  i&  tertia  parte  Curt-s ,  qnae  di- 
iitur  T.ilamona ,  cuni  dtftrida ,  <&  em- 
X   X      a  «'■/«* 


<<P3  Al^T  W^UIT. 

r.ibui  ipfls ,  quac  tcmt  t^t  .A/Cinnia  , 
feu  omnibus  concar/ibils  Fljchallii ,  Im- 
feriali  au5oritatc  cotfirmamus  .  Pratti- 
pientes ,  ut  jam  diBum  Cotnebium  ha- 
btat  e^  pojjiieat  eliflriBum  (^  albaga- 
riatn  totius  loci  de  Mrlathe ,  c^  quie- 
quid  ufqtte  rnodo  in  eo  lo:o  legaliter  , 
/<«  jufie  habere  eenfutvit .  Et  ut  ruRi- 
ci  praedifti  loci  poteriatem  ulterius 
eligendi  Homines  in  antea  ,  qui  ju- 
rent  de  eis  regendis  pro  communi  , 
vel  fpeciali  negotio,  fine  parabola 
&  confilio  Abbatis  ejufdem  MonaRe- 
rii ,  vel  ejus  fuccefforis  ,  non  ha- 
b^ant.  Jubemus  que^-ie  ,  nt  ownes  ho- 
tniites  fupradi^i  lo:t  praefenti  ,Ahbati , 
C^  e/KJ  fucceffori  fidiliiatem  jurent  . 
Statuimus  ttiamy  ut  refcriptum  ,  quod 
ruftici  praedi6U  loci  per  obreptionem 
precum  impctraverunc  contra  hanc 
noflram  munificentiam  ienh  indul- 
tam  ,  nullo  modo  valeat  .  Invaficnem 
vtrb  illam ,  (eu  vendsiionem  ,  qunm  A 
delbertus  Abbas  /am  difii  Mmafleril 
fectrat  ,  omnibus  modis  irritam  effe  cen- 
fcmus ,  &  i»  omyiibns  dampnamus  locis , 
Praeterea  quicquid  fraedtBa  E;clifta  /u 
fie  vel  Itgaliter  acquifivit  ab  Heriber- 
to  bonat  memoriae  Archiepifcopo  ,  & 
tjujdem  Coenebii  fundatcre ,  'vel  ab  aliis 
fidtlibus  ,  five  in  pffiertim  aquifitura 
eft ,  cum  rehus  mobtlibui  &  immobili- 
hus  ,  vtl  fefe  Kio-jeKtibus ,  confifmamus 
(^  covtoboramus ,  falvi  per  omnia  Im- 
periali    jufiitia  .    Statuimus    ttiam    hoe 


I\iEDfl    AEVl  6p4, 

A  Imperiali  Praecepto ,  ut  fi  imKiinentibus 
peccatii ,  Cartulae  e^  fecuritates  de  ttr- 
ris ,  aut  rtbtts  ipfius  Monafterii ,  igne , 
aut  latremim  ittcurfu ,  v;l  atiquo  cafu 
diperierint ,  tx  Lnperiali  au£Ioritatt  no- 
fifa  eftffdsm  .Aittatiat  .Advocatus  ba- 
!>:at  pGt:ftatem  cu:-»  duod:cim  Sacramen- 
talibus  jurejutando  fi<marg ,  ^od  illo 
die  ,    qu»    ipfae    Cartulat    perditat   fue- 


B 


D 


runt,  inveflituram  haberet  M>b»tia  de 
rebus ,  quas  eontinebant .  Et  ita  fe  de- 
fitdat  /ecundkm  Itgem  ad  partem  ipfius 
Menafierit ,  ac  fi  eafdem  in  pracftntia 
habtret  Cartulas ,  omnium  hominum  eon- 
tradi&tone  ,  atque  mehfiatiene  penitus 
reTfiota.  Sancimus  etiam ,  nt  de  ipfa  u4h~ 
baiia ,  vel  praedicii'  omnibus  locis ,  re- 
qae  Dax  5  neqste  Marehio  ,  neque  Ce- 
mes ,  neque  ty.ajor  quaelihet  vil  minvr 
p:rfona  fodrum  aliqMed  praeter  noft^um 
Impe*iah  fodrum  exigat .  Dicimat ,  &" 
ipforum  locorum  diftricla ,  ad  ipfam  .Ah- 
batiem  pev  bujus  noftrae  munificentiat 
Praeceptum  in  pcrpetuum  pertineant.  Si 
quis  vt  i,  quod  abftt ,  ntfario  aufu  boe 
ncftiae  ionfi^mttioKis  Praectptum  vtola- 
verit  ,  centum  L^bras  auri  cpiimi  ft 
ccmpofiturum  prccul  dubio  cegnofcat ,  me- 
dietatem  Camerat  noftrae ,  tnedietatem 
./Ibbaiiae .  Q_od  t*t  verius  credatur , 
diligtntiufque  ab  omnlbus  obfervetur  , 
praefentem  init  paginam  confcribi  feci- 
mus  ,  eamqc.t  ncfirae  imagtnis  Sigillo 
munitam ,  /alvo  Imperiali  jure ,  appro^ 
bantes  confirmavimui  , 


Signum  Domni  Frederiet 


\|^       Romaaorum  Imperateris  inviBiffimi. 


Locus  «|f  Sigilli  cerei. 


Ego  Fridirieus  Colonienfis  jfrehiepifcepus ,  &  Italici  Rtgni  ,Arcbicanct!larius  reeegne- 
vi ,  t^nno  Dominiiat  Incarnatiomt  Milltfimo  Gensefimo    Qjtinquageftmo  O  ^avo  , 

Indi- 


6p5      DlSSERTATiO   ^ ADRAG^SlMA^iNCTA,     696 

indic?so»!  Sfpiiyna ,   rtgnante  Donm  Fnderko  Rcr.:a:zorut,t  ImperatoYC   gtorioflf- 
fimoy  ^nno  Regm  cjus  Septimo ,  Imftrii  verh  Qitarto ,  fdiciter .  ^mn,  ^mtn, 

Datuvn  in  Rumbalia  ,  Decimoquinto  Calsndas  Duembris , 


Ita  reperio  in  monumentis  Reipu- 
blicae  Mutinenfis  multa  Caftella  in 
n-iontibus  noftris  fita ,  quorura  h^bi- 
tatores  Seculo  Chrifti  Duodecimo  Li- 
bertatem  arripuiffe  dignoicuntur,  !ed 


A 


paullatim,  aut  volentcs,  aut  inyiti , 
Popyli  Mutinenfis  ditioni  fefe  fubdi- 
dere.  Exemplum  exero  defumCum  ex 
antiquo  Regefto  ejufdem  Reipublicae. 


Qualiter  Gonfules  de  Plgneto  jurant  ftare  mandatis 
Gonfulum    Mutinae,   Anno    117^. 


HEinriius  Conful  de  Ponpignano, 
i^  Ln»fran:hinui  ,  jurant  tnan- 
detum  Confulum  Mutinae,  ficuti  Ho- 
mines  de  Montealto,  &  dc  Moceno, 
qui  facramtntum  fecerant ,  &  jurave- 
r,i»t  .  Et  quod  boc  facrarttentum  facient 
facere  alios  Homines  de  Ponpignano  , 
Jcilicet  falvandi  Howinet  dc  Mutina  , 
^  defendendi ,  &  flratam  cuflodiendi , 
C^  facitndi  oftem  ,  &  dandi  Boaciam 
Communi  Mutinae ;  &  fequi  Confules 
Mminae  emni  anno  jarare ,  ficuti  in 
Carta  aliorum  de  Frignano ,  de  Mo. 
zcno,  &  MoBtealto,  ii?'  aliorum  con- 
tinctur  . 

,Aium  in  Eccle/ia  SanBi  Geminia- 
ni ,  Mtilefimo  Cente/imo  Septuagefimo 
I^sno ,  IndiSiiene  XII.  Q^<i»todecimo  Ka- 
lendas  J»lii,  die  Djminica ,  in  prac- 
fentia  Confulum  Mutinae ,  Squar^ae  ^ 
Giii^ardi  dc  Cortcxella ,  O^"  alierum  , 
Dcmini  fcilicet  Gandttifi  Judicis ,  Dcr/)i- 
ni  .Arduini  Raffacb^sni  ,  JLanfrancbi  de 
Saltine,   &  alsorur,t  , 

Ego  Blaxius ,  Imperialis  facri  Fala- 
tii   Nitarius  Jcrspfi  . 

Quod  etiam  animadvertas  vclim , 
eifdem    temporibus    Oppida    ac    Ter- 


B 


C 


D 


rae  ©ccurrunt  ,  in  quibus  Populus 
Cosnmunitatem  conftituebat ,  quanquam. 
eifdem  Princeps  aliquis,  five  Regu- 
lus  dominaretur.  Profe£lo,  uti  fufif- 
fime  cftendi  in  Antiquiratibus  Eften- 
fibus,  inciyta  Eftenfmm  Marchionura  , 
nunc  Mutinenfium  Sereniffimorum 
Ducum  progenies,  E/lin/i  five  ^te- 
fiino  nobiliffimo  Oppido  dominabatur 
Saeculo  Chrifti  Undecimo,  ac  diu 
dominari  perrexit.  Attamen  in  ei- 
fdem  Antiquitatibus  Par.  I.  Cap.  35. 
pag.  34P».  in  Charta  Anni  MC- 
LXXXlI.  mentio  eft  Ccmixunites  dc 
E/le.  Rurfus  ad  Annum  MCCIV. 
invenio  Comimne  Eftenfis  ejufdem 
Oppidi  ,  inter  quod  ,  &  Azzonem 
VI.  Marchionem  Eftenfem  concordia 
pertra£lata  fuit .  Chartam  accipe  , 
quae  ex  Archivo  ipfius  Oppidi  dc- 
prorata,  conjungi  poterit  cum  altera 
iupra  a  me  editi  in  D;fTertationc 
XIX.  dc  Trfiutis ,  ubi  occurrit  ad 
Annum  MCXCVIII.  fimilis  concor- 
dia  inita  ab  eodem  Azzone  VI.  cum 
Syndicis  Cosnmttnis  ^.Iriani  (  nunc  «^- 
riano)  qui  &  ipfi  fuberant  ditioni 
Marchionis  ejufdem  . 


Concordla 


^97 


ANTl^UlT.   MEDIJ   AEVl 


6(f% 


Concordia  inter  Azzonem  VI.   Marchionem   Eftenfem^ 
&  Commune  Oppidi   Eflenfis,   Anno    1204. 


IN    Dci    nomint ,    %^mtH ,    tAnno  tju- 
Jdtm   Nativitatis  MtUefimo  Ductntt- 
fitno    Qitarto  ,    Iitdi^iont    Stptima ,    dit 
Vigtfim»  ftcundo  txtuntt  mtnfc  Novtm- 
bti$ ,  in   Ejit ,   in  Sala  domus  Commu- 
nis,  pratftntibus   Domino  OJori:o  Judi- 
ct   Rationis ,    Domito  Joannt  dt  Btmtio 
Judict  Malrfitiomm ,   Ma^iflfo  Januario 
Mtrciatio    in    Ejlt    quoadam   Petri  ,   C^ 
Magifiro    F.lice    dt    ^di^erio ,   tArcma- 
tario  in  Efie ,   &  aliis .  Ibique  cum  tf- 
Jtt  ctrta  conttntio    inttr    Dominum   A- 
zonem  Marchionem  Eftenfem  ab  una 
fartt,  &■  Commune    de    Efle  ab  alia 
parte  f  fuptr  faflo  extcutionis  Ttfiamen- 
ii  quondam  rteoltndae  mtmoriae    Domi- 
ni  Opizonis  Marchionis ,  Patris  prae- 
difti    Domini    Azonis  :    nam    diclus 
Dominus  Azo  Marchio  nolebat,  mul- 
ta    bona    htrtditatis    pratdiBi    quondam 
Domini    Opizonis    dividi   dtbtrt  inttr 
ipfas  parlts  ,    pratttxtu  ,    quoi  ipfa   fo- 
rtnt  de  ratione  Pheudi    Ducum  Baya- 
rienfium  ,    &    Impcratorum  ,    in    q«o 
Phiudo  didus  Dominus  Azo  Marchio 
tam    tx    difpofitione    Juris    communis  , 
qukm  tx  pattrno  tefiamtnto   Jucctdtbat ; 
ipfum  auttm  Commune  ,  Jtvt  Boninft- 
gna    Notarius ,    Sindicus    di&i    Commu- 
ttis  j  e  convtrfo  pratttndtbat ,  multa  bo- 
r.a  dividi  dcbcre  ^   prattixtu    quod   fuif- 
Jent    de   bonis    rtbtllium    maltfa&orum , 
&"  acquijita  dt  proprio  atre  Marcbiona- 
tus.  Et  hoc    vigort    Injiitutionis    faFlac 
ipfi  Communi  ptr  di5ium  quandam  Mar- 
chionem  Opizonem    in    dimiaia  bono- 
rum  noH  fub/eSierum  Pbiudo  j  adso  quod 
parttt    pratdiffae    ttndebant    ad    extre- 
tnum  ,  ntc  ullo  modo  potirant  ufque  mo- 
do  convtnirt.    Propttrta  ab  amicis  eom- 
munibus    tequifitac    di&ae    partcs  ,    C^ 


B 


*  maximae  a  Nohili  Milite  Domino  Ugt' 
lino  de  Lia^jtris ,  v4/nico  utriufque  par- 
tis  ,  in  hunc  modum  C^  formam  ftfe 
compofutrunt .  Quoniam  vifu  ttfi-bus  a- 
Has  txaminatis  ptr  Dominum  O.^olin.int 
Ctndadarium  Judictm  dtltgatum  ab  H:.%- 
rico  VI.  Imptratort ,  ac  habita  fidt  a 
multis  aliis  de  Phtudo  praidiclo ,  ccn- 
vtntrunt  amicabHiter ,  quod  dividantur 
initr  fe  aequis  portionibus  bona  infra- 
f:ripta ,  Scilictt  Frat  nellus  ,  Savonaria  , 
Vallis  Scapbcla ,  Blancaria ,  Claufura , 
Pidacorigie  nemora    Piatae ,    Piagnolae , 

d^   Paluganae  ,    PalAS   mag ver- 

ihs  fero ,  c>  Palus  Lnuranti  versitt  ma- 
nc ,  uti  bona  de  rationt  htreditatit 
quondam  Marchionis  Opizonis ,  nen 
fubjtSia  Pheudo  anttdi&o .  Rtltqua  vt- 
tb  bona ,  fcilicet  Morts  ,  Soltxini ,  %An- 
cbarani ,  Fmalis  ,  Carmignani ,  Vigbi^- 
^oli ,  Paufi ,  &  Gd^eli ,  etttraque  alia 
bona ,  ubicumqut  pofita ,  pltno  jure  fint 
pratdicli  Domni  Azonis,  uti  bona  de 
ratione  Pheudi  Ducum  &  Imptratorum .' 
mc  dt  tis  ab  aliquo  de  di£lo  Com- 
muni  inquittari  pojfit.  Statucntet  par- 
tes  pratdi&ae  ttrminum  unius  tnenfis 
proximi  ad  faciendum  inttr  fe  divifio- 
nts  ,  €9"  pontndum  confinia  bonorum 
pratdi&orum ,  forte  ad  brtvia  dividt/t- 
dorum ,  abfque  aliqua  ctntradi&icne . 
Et  fic  feccrunt  &  concluferunt  pattts 
pratdiilat ,  ae  promiftrunt  ftmptr  de 
rato  in  potnam  damni  ,  e^  Li- 
brarum  mille  dtnariorum  Vtnttomm , 
&  cum  obbligatione  omnium  bona- 
rum    i^c. 

Ego  ^ttolinus  Hojiitnfis  ,  facri  Pa- 
latii  Notarius  praifens  fui ,  &  rogalus 
fidtlittr  fctipfi. 

Divifio 


6^<)      DlSSERT.mO   ^ADRAGESIMA^^INCTA,     700 


Divifio  bonorum  eorumdem   fa£la  inter  Azzonem  VI.  MarcWonei! 
Eftenfem,  &  CommBne  Oppidi   Eftenfis,  Anno  1204. 


IN  Dti    HOitiiue .    ^me» .    ^nrto    e)u- 
fdtm  N^tivitatis    Millefimo    Ducen- 
te/iyuo  Qjtarto ,    Indi&ione  Septima ,   (lie 
XVI.    mtnfis    Deeembris    in    Efle ,    fub 
Domo  Communis,  praefentihus  Domino 
Joantte  Judice  de  Benttto  ,  Domino  Bo- 
nazurfio  Judice  de  Romenino  de  Ferra- 
ria ,    Domino    Olderico  Judict ,    Domino 
Bonaventura  Jwdici  ejus   filio  ,   Domino 
Joanne  Biccaxitrio ,   Domino  Jazobo  Tu- 
fno ,  Damino  ^Alea^dino  de  Lendenaria , 
<ty    aliis  .    Ilfique    cum    Dominus    Azo 
Eftenfis  Marchio  <i>'  Commune  Eften 
{e,  &  Boninftgna  Noiarius  di£ii  Com- 
munis ,    Sindicus  cOKftitutus  ad    eligen- 
dum  partem    pro    ipfo  Communi  ,    fo- 
tent    concordts    eligere    partes    Ncmorum 
Pratae  ,    Piagnolae ,    Paluganae ,    Palu- 
dum  f    ^    de    eoruya    terntoriis ,    ftcun- 
dhm  quod  partes  trant  ajfignatae  &  ter- 
minatae  ptr  amicos    communes    utriufque 
paiti)   in    praeftntibus    locis .    Primo    de 
Palugana    duae    partes    fatlat   fuerunt . 
Prima    pars    versks    Trefium   a  crucibus 
pro  confinibus    faffis .    Superius    tft  una 
pmrs  y  in  qua  parte  funt  centum  &  fex- 
decim  campi .  Item  fecunda  pars  a  eru- 
tibus    pratdi&is:    inferius    vtrsus  Gaxo- 
lum    tfl  una    alia    pars ,    in    qua    patte 
funt  centum  iir  ftndecim  campi .  Item  de 
Piagnola  territorii  mtnfurati  faBae  ftte- 
runt  duae    partes .    In    prima    parte    efl 
ierra    cum    ntmore    a    campo  o4lberti  de 
Moveredo    fuperius    versLs    Turrem    cum 
parte  nemoris ,    f^    Territorii ,    quae  efl 
vershs  San8am  Mariam ;  fumma  di&ae 
partis  efl  de  centum  viginti  uno  campo. 
hem  fecunda  pars  ^  quae  efl  versus   ter- 
ram  Martini    de  Joanne  Bonini  a  Ga- 
Xcdtndo ,   funt    centum  ^^  viginti  unus 
car,ipus  .    Item    de    Prata    duae    partts 


B 


funt  fa&ae.  Iti  prima  partt  efl  terrltt- 
rium  &  nemur  a  Cruct  Ripae  Pratai 
per  lineam  reilam  ufqut  ad  Crucem  fa~ 
8aitt  pfopt  ttrram  quondant  %4xonis  de 
^ldigtrio  vtriits  ViUam ,  &  Carcafun- 
nicam  ,  quod  territorium  videtur  efft 
quingenti  campi ,  tninus  dectm  campi, 
Item  in  fecunda  parte  a  erucibus  prae- 
di&is  fuperiks  venks  Eflt  aliud  terri- 
torium  cum  nemore  j  quod  tfft  vidttut 
quadringtnti  &  triginta  quinqut  eam- 
pi .  Item  dt  Paludt  tales  partes  faBae 
funt :  videlicet  pars ,  quae  efl  veniis 
fojfatum  Noventae ,  eft  mHle  c^  ntna- 
ginta  quatuor  campi .  Ittm  quarterium 
five  pars  .Alturae  noningtnti  campi  .  I- 
tem  pars  t^gorae  versus  Noventam  efl 
pofita  cum  parte  ^hurae  &  foffati  prae- 
di&i .  Item  quarterium  five  pars  ,  quat 
efl  defuper  ab  .Arelis ,  vidttur  effe  o- 
Hingenti  &  nonaginta  unus  campus . 
Item  quarterium  five  pars  Campi  Lon- 
ghi  vidttur  effe  mille  &  feptuaginta 
trts  campi .  hem  pars  t/fgorae  ^  venits 
Efte  pofita  in  parte  Campt  Longbi ,  ^ 
alterum  quarterii  .Arolani .  hem  pats 
xAgorae ,  quae  efl  vershs  Nivtntam  , 
cwn  quarttrio  .Alturae  dtbet  addtre  par- 
libus  five  quarteriis  defuper  u4rolis:  vi- 
dclicet  a  Campo  Longo  dtcem  eampis . 
Qyae  partes  psr  brevia  coram  Domino 
Marchione  pratdi&o ,  &  in  plena  con- 
cione  Hsminum  da  Efle ,  &  pratftntt 
di&o  Boninfegna  Sindico,  concorditer  fie 
fortitat  funt  ,  videlicet .  In  parte  & 
prt  partt  nemoris  Paluganae  i^  tjus 
ttrritorii ,  Dominus  Marchio  elegit , 
&  fibi  per  breve  evenit  pats  ,  quae  efl 
venus  Treflum  a  crucibus  fuperihs  pro 
confinibus  fa&is  .  Et  pars  a  crucibus 
infcrms  vershs  Ga^olum^  praediffus  Bo- 

ninfegna 


yoi  ANTl^U  IT. 

ninjtgna  Netartus  ^  Sindicus  in  partt 
&  pro  partt  norrMHt  dicii  Communis 
tlegst  ,  (dr  fibi  pef  brtvt  ivenit .  Ittm 
cidtm  Marchioni  fimiliter  ptr  breve  f 
vtnit  dt  Peagnola  ttrritorii  mtnfnrati , 
^  ntmoris  a  Campo  .Alberti  de  Rovt- 
Vtdo  fuperitit  versus  Tttrrim  cum  parie 
Itrritorii  ty  ntmo*is  menfurati  vtrsus 
'San&am  Mariam .  Item  tidtm  Sindico 
ptr  brtvt  tvtnit  pars  ,  ^uat  tfl  vtrshs 
Itrram  Martini  dt  Joannt  de  Bobus  , 
C^  de  Ga^edellis .  Item  di3o  Domino 
Marchioni  per  brtve  evtnit  fibi  a  cru- 
ct  Ripat  Pratat  ptr  lineam  redam  u- 
fque  ad  crucem  ,  quat  fa8a  fuit  prcpe 
ttrram  quondam  ^•^onis  dt  ^ldsgtrio 
dt  ncmortj'  &  inferihs  versus  Carca- 
funnicam ,  &  VsHam  per  breve  nemsis 
&  territorium  in  parte  eidem  Bcninfe- 
gnat  Sindico  evcnit .  Quae  pars  habtrt 
debtt  dt  voluntate  diviforum ,  &•  di- 
ttuntiata  fuit .'  in  quam  partem  tligunt 
quinquaginta  campes  ,  plufquam  alia 
pars ,  pco  to  quod  dtterius  territorium 
trat ,  Item  qnarterium  Paludis  vershs 
Campum  Longum  in  quarterio  s/4rolarum 
cum  partt  .Agorat  verisis  Efit  ufqut  ad 
cructs  pro  cetifinihus  fa&as  s^  «JPg»a- 
tas  cidem  Domino  Marchioni  pro  par- 
tt  ptr  brtve  evtnit .  Et  quarttrium  Pa- 
ludis  vtrshs  Nov:»ftsm  cum  quarterio 
^lturat,  &  cttm  partt  tAgorat  vtrshs 
Noventam  uf<^ut  ai  cruces  pro  confins- 
kss  facJat  &  affignatas  pro  partt ,  ptr 
irtve  tidtm  Sindico  tvenit .  Et  paBum 
fait  coneordher  eonflitutum ,  fi  deceptio 
tfftt  inter  utramqut  partem ,  quod  pars , 
quat  dectpta  effet ,  dthtat  rtjlaKrari  dt 
dtctptiont  per  aliam  parter/i  :  felvo  ta- 
mtn  omni  jtivt  &  adiont  omnium  pof- 
feffiones  hahfntium  in  pratdiclis  locis . 

Ego  u^itolinus  Hoflitnfis ,  fa:ri  Pa- 
latii  Notarius  pratftns  fui  &  roga- 
ttfs  ^e. 

Bartelomeus  Lsonicenut  ttt  attttntfco 
dt  mtmbrena  &:. 


B 


C 


I^EDII   AEVl  jQz 

A,       In  nuper  rr.esTioratis  Antiquitatibus 
Eftenfibus  Par.  I.  Cap.  37.   pag.  ^d^. 
poftrcmis  tabulis  Obizonis    Marchio- 
nis  Eftenfis,  aliifque  documentis  fre- 
tus,  fcripfi,  .Axx^nsm  VI.  non  filium, 
fed    ex    filio    nepotem    Obizonis  eju- 
fdem    fuiffe  .    Atqui     heic    habemus 
Opizontm  Marchiontm    patftm    pratdidi 
Dotrsni  ./ixonii .    Si    vera    haec    funt, 
ex  Genealogia  Eftenfium  expungendus 
erit   .Az.xp    V.    quem    patri    praemor- 
tuum    opinatus    fui.    Quid    fignificet 
heic     Pheudum    Dttcum    Bavarenfium   , 
fatis  jam  explicavi    in  eifdem  Anri- 
quit.    Eftcnf.    Par.    I.    Cap.  34.    pag. 
341.  Atque  haec  pauca    fatis   fint  ad 
dignofcendam  origincm   Libertatis  in 
Civiratibus  Italicis.  Si  qui  funt  (& 
fane    non    defunt  )    qui    Florentiam  , 
aut  alias  Civitates  opinentur,    longe 
antea,    immo  &    fub    ipfis    prioribus 
Romanis    Auguftis,    Libertate    dona- 
tas   Rempublicam  conftituiffe:    ii  fu- 
pine    falluntur,    nimiumque  credulos 
fallunt.   Immo  animadvertcndum  eft, 
Tufciae  Civitates  feriiis,  qu^m  Lom- 
bardiae  ad   plenam   Libertatem  affur- 
rexiffe  .  Nara  Seculo  Chrifti   Duode- 
cimo  Urbcs  non  paucas  in  Lombar- 
dia  numerare  poffumus,  quibus  nuUi 
Marchiones ,  nulli  Comites  praeerant, 
hoc  eft    Imperiales    Magiftratus.  Ve- 
rum  Tufciae  Urbibus  ad  finem  ufque 
ejufdem  Seculi  juftitiam  miniftrarunt, 
&  legem  dixcrunt    miffi    ab  Impera- 
toribus  Comites  &  Marchiones.  Qua- 
re    ibi    fuprema    Libertas    eo  tantiim 
fempore    invalefcere    coepit ,    quo  in 
Germania    controverfiae    de    Imperio 
inter  Philippum   Suevum  &  Ottonem 
IV,    Brunfvicenfem  ,    Interregnum   in 
Italia  pepererunt.   Atque  haec  pauca 
fufliciant    in    hanc    rem ,    quibufcum 
conjurgenda  funt ,    quae  in   Differta- 
tione  XVIII.  de  Republica  antea  cora- 
ir.emoravi , 

DE 


D 


» 


DE   CIVITATUM 

ITALICARUM 

MAGISTRATIBUS, 

DISSER.TATIO 

aUADRAGESlMASEXTA. 


Tam.  IX,  f  y  DtS- 


'P 

/ 


>iC      U      i.i      i      i. 


n^ 


c 


•■  j. 


yiD 


7G7  7^-^ 


DISSERTATIO 

QUADRAGESIMASEXTAv 


Uum  primum  fein 
Libertatem    vin 
dicarunt  Italicae 
Urbes  ,      reique 
publicac  formam 
aflramfere,  necef- 
fe  fui»  Magiflra- 
fus  deligere,  qui 
tum   pacis    rum   belli    negotiis   praeef- 
fent  ,  qui    juftitiam    Populo  miniftra-     g 
rent,   qui   domi  potentes ,   ac  feditio- 
fos    in    offiro    continerent,    &    cum 
finitimis    Civitatibus    pro    communi 
falute    faedera     conftituerent.     Itaque 
primo ,   Romanac   Reipublicae  ad   in- 
ftar,  Con/ules  adltfti    fuerc,    qui  cla- 
Vum   impcrii  tencrent.    Neque    prae- 
termiffum    volo ,    etiam    incunte    Se~ 
culo  Chrifti    Decimo    occurrerc  Cok' 
fiilii   in    Urbe    Romana ,  quorum  mu- 
nus  cffi  longe  difpar  a   vetcrum   Ro 
manorum    Conlulatu  ,    illuftre  tamen 
fuerit   &   tunc    oportet .   A    Panegyri- 
fta    Btrengarii    Augufti    L;b.  4.    me- 
inora'ur  intcr  Primates  Romanos  Coh~ 
fulit  IQj.tus .'  quae  verba    indicare  vi- 
dentur ,     tunc    unum    Co»'uUtn    fuiffe 
Rnmac.    Ad   Yaec  apud    Rubeum   Li-    D 
bro    quirfto    HiHor.    R^vennafis,  ad 
Annum    Chrifti    DCCC  LXIIl.    ha- 
bcntur  afta  Concilii  celebrati    i-%  lo- 
co   uti  df.itur    Martialia ,   teiriter/o   Mu~ 
ti  .»/1,  quo  convenit  praeter  Epifco- 
pos    rnalttiufio     Ducum ,    Cemitum    &c, 
J  dicurn,    Confulttm,    Cafialdiorunt  i^c. 
Infra  mtmorantur  ^ndi.tnui    &    Gc- 


ferdus    gerwani    Confuhs  ,    &    Mauri- 
tiui    filiiis    (fuondant    Rornani    Conlulis  . 
Ifli   Ra-^ennae  Confulis  dignitafe  fun- 
£li    videntur.    Et    fane    ei    in   Urbe 
Anno    DCCCCXC.    complures    Cort- 
fulcs   memorantur,    ut    conftat  e  no- 
bili    PUcito,    quod    fupra  evulgatum 
'  a    me    fuit    in    DiffertaTione     XXXI, 
de    Placiti- .     Ita    ad    Annum    MXV. 
Cenfutei     Fcrrarienfi    in     Urbe    nobis 
exhibuit  alterum    Placiturri  ,  quod  in 
Praefarione  ad     Leges   Langobardicas 
Part.    II.    Tomi     1.    Rer      italicarum 
dedi  .   In    Chronico    quoque    Farfenfi 
occurrunf     per    ea    fcmpora    Cenlules 
Rcmani .    Veriim    Civitates    Ifalicae , 
jam  Libcrtatem  confequutae,   non  le- 
vem  ,   fed   ampliffimam    fuis   Confuli- 
bus  au6torita"cm    tradiderc.  Audien- 
dus  heic   Auftor  griviffimus,   hoc  eft 
Otto    Frifingenfis    Lib.    x.    de    Gcftis 
Friderici  I.  Cap.   13.  ubi   mores   Ita- 
licae    gentis    dcicribit .    In    Civitatum 
( ita    ille    fcribebat    circiter    Annum 
MCLVI.  )  (iijpffitione ,    ac   Rtipubiicae 
cenjfrvatione  ,    antiquortim   adh'.tc   R-  ma- 
norum  imitantur  ftleytiam .   Dtmque  Lf- 
btrtatem    tantepere    affeflant ,    ut    Pote- 
ftatis     injelintiam    fu^iendo  ,     Con/ulum 
potitts   at>am   imperantium  rrpaniur  a'hi- 
trio.  Quot  autem  Confules  ,  8c   undc 
fligerentur  ,     prodit    idem     Auftor  , 
hacc  alia  fuhdcns:    Q_'umque    tres  in- 
ter    eos     Or4ines  ,     idffi    Capitantorum , 
V alvaffovum  ,   a^   P'e''is   rfft    nofcantHr  ^ 
cd  fri.imendasn  fuptrbiam  ,    nen  de  tt- 
Y  y      i  »?, 


705>  AISIT  I^UIT. 

no ,  Itd  de  fingulii  praedicU  Ctnfuhs 
tliguntmr ,'  ntvt  ad  domsnandi  libidi- 
ntm  prorumpant  ^  ftKgults  patnt  annis 
variantur.  Frifingenfi  ergo  tefte,  tres 
tantum  Confulcs  conftituere  in  more 
fuit,  eofque  cx  tribus  Populi  ordini- 
bus  feleftos.  Verum  antiqua  monu- 
menta  in  hujufmodi  fententiam  mi- 
nime  collineant.  Nihil  enim  connans 
certumve  hac  in  re  fuit  olim  Ttalicis 
Urbibus:  fed  fingulae,  prout  fibi  una- 
quacque  aut  utilius  aut  comraodius 
ccnfcbat ,  idcft  pro  fuo  arbitrio ,  Con- 
fules  deligebant,  mod6  duos,  mod6 
quatuor,  mod6  plures,  ita  ut  in  Pace 
Lucenfi  Anno  MCXXIV,  confeai 
(  quam  Chartam  evulgatam  habes  in 
Antiquitatib.  Eftenfib.  Par.  I.  Cap, 
17-  pag.  154.)  rwimtTArtntMT  fttaginta 
Conjules  Urbis  Lucenfis.  In  Charta 
Alonaftcrii  Padolironenfis  Anno  MC- 
XXVI.  fcripta  occurrerunt  mihi  ,/li- 
bfrtus  e^  ^X.0  filii  »^^o>»« ,  l4^ido  fi- 
lius  Ugonii  dt  Bo»a,  Opi^p  dt  Cotan- 
tono,  ^  t^lbertus  fiiiui  Bonaeaufae  dt 
Ptrgtrio  ,  Conjtiles  Mantuae .  Eodem 
Saeculo  duodecim  Confulcs  praefuiflTc 
Civitati  Bergomenfi ,  in  Pracfationc 
ad  Carmcn  Magiftri  Moyfis  oOendi 
Tomo  V.  Rer.  Iralicarum.  Reipubli 
cae  Genuenfi  prim?) ,  hoc  eft  circiter 
Annum  Chrifti  MCIi.  praefefti  fuere 


ME  D  l  {    AEVl 


7;© 


B 


D 


Confules  fex ,  aut  quatuor.  Anno  au- 
tem  M'  XLV.  ut  habetur  in  Annali- 
bus  Caffari,  Tomo  VI.  Rcr.  Italici- 
rum,  numerabantur  ibi  Conjultt  de 
Communi  quatuor ,  C^  de  Placitis  qua- 
titor.  Anno  MCLX.  fuerunt  Ccnjules 
dt  Cety.mtini  quatuor  ,  £?"  de  Placitit 
080.  Subfcquenti  Anr.o  Conjulti  di 
Communi  quinqut ,  Caufarum  xitth  Con- 
JuU)  futrunt  oflo .  Idem  fignificant  Con- 
fults  de  Platitis  ,  five  Caujarum  Cen- 
fults  ,  atque  Confules  Jufiitiat  alibi  me- 
morati ,  qui  nempc  jus  Populo  publi- 
cc  reddebant. 

Er  profc£t6  non  unus  erat  Confu- 
lum  ordo"  fed  aliis  credebatur  fuprc- 
mum  politicum  regimen,  aliis  ver6 
(Juris  videlicet  peritis)  cura  dccer- 
nendi  Htes  civiles  inter  Populum  ex- 
furgentcs.  Primi  Cenjult!  Majores  ap- 
pellantur  in  Scatutis  Piftorienfibus , 
quae  infra  in  Differt.  L.  a  me  edita 
reperies.  lidem  ifti  erant,  atque  Con- 
lnlci  <y«  Ccww«r;«  apud  Genuenfes.  Mu- 
tinae  Anno  MCXLII.  feptem  faltem 
Confules  fuiffe  invenio  quum  Epifco- 
pus  Ribaldus  una  cum  Confulibus 
Mutinenfibus  liberalem  fe  exhibuic 
erga  Monachos  B.:nedi£linos  Sanfti 
Petri ,  uti  ex  fubfequenti  Charta  con- 
ftiibit,  quae  in  Archivo  ejufdem  Coc- 
nobii  habetur. 


Conccflio  canalis  aquae,  addita  facultate  conftituendi  MolendJfium , 

fafta  Monachis  Mutinenfibus  San£li  Petri  a  Ribaldo  £pi- 

fccpo,  &  Confulibus  Civitatis,  Anno  114Z. 


I2V  nomine  Domini  noftri  Jefu  ChrifH  ^ 
.Anno  Domini  MilUfmo  Ctnttfimo 
Quadragtfimo  Sicfindo  ,  dt  Menfe  Madii , 
IndsHient  Quinta .  Quum  adefftt  Dom- 
rus  Ribaldus ,  Dii  gratid  Mutinenfis 
Ecclefiae  Epifcopus  ,  i»  Palatio  Dom- 
nicate ,  tD"  cum  to  eiffiientibus  feptem 
fibi  Confulibus  Utbis  Mutinac,  Gui- 


done  de  u^ront  de  Fredo ,   &  Bernardo 
Medico ,   &  Girardo  de  Gajo ,  &   Men- 
frido  di  Salictto,   C^  Guntardo  (^  Frt- 
dulft  de  Macreta,  &"  cum  illis  Ubaldus 
Caufidicui ,    &  Rolandus    dt    Tttelmo , 
&  Gsmimar.um  Maffarium ,   ^  Bofcbit- 
tum  ,  t^  Petrttm  Gttnbucittm ,  ^   Petrum 
Fraiice ......     &     Cuandalinum ,    ^ 

Gam- 


f  l 


DISSERTATIO   ^J ADRAGE^riM /ISEXTA .        712 


GamOiilonga ,  Cir  ceteti  quamflurts ,  >/» 
torum  praeltntid  fSf"  tefiimonio  Jupradidus 
Domnus  Rihaldns  Epifcapus  cum  ontni- 
i>m  fupradidis  ConfuHbu)  &  viiinis , 
eonctjfit  atque  tradidit  Menafterie  Sancli 
Petri  ^poftolorum  Principis  fito  juxta 
praedi&am  Ufbem  in  tKanu  Domni  Pla- 
ciri  Abbatis  ,  loium  unum  cum  aquavio , 
in  quo  Moltndinum  confiruatur .  Et  efl 
ille  lotus  in  tcta  poteflatt  Urbis ,  aut  in 
F<ffa,  quat  currit  inter  Stradam  e^  Cer- 
•vr.rar^  ,  in  qua  melius  ccnvtnit  ai  pro- 
fi  uum  Monafltrii  ^  cum  introitu  C^  exi- 
tu ,  &  cum  em^i  jure  <ir  ufu  ad  Mo- 
Itndinum  ufunliter  ptrtlnee  ,  ut  praif^tum 
Monafierium  pjrpnualiter  hibcat  auclo- 
tisate  Domfri  Epifcopi ,  C^  Cosifulum  , 
&  •uicinium ,  e^  pojffideat  ad  ufum  & 
funip:um  pratdiHi  Dimni  Placiti  x/thha- 
tis  &  F  attum,  qui  in  eodcm  Monafle- 
tio  nunc  funt ,  vel  in  ft>ytpittrnum  ftr- 
vitrint .  Et  nullum  heUfi:ium  conftrua- 
tur  inttr  hoc  novum  Mdendtnum ,  i^ 
alium  Mohndinum  Do*r,ni  ,Ahhatis  ,  quod 
rtoceat  buiz  novo  Mcltndino .  Et  fi  Dom- 
ttui  Epifcopus ,  vtl  tjus  Succtfforts ,  aut 
ConfuUs  ,  vtl  fi  qita  ptrfona  magna  par- 
vaqut  hoc  datum  rumptrt  volutrit ,  c>^ 
objervart  ncluerit ,  nomine  poene  compo- 
nat  Ltbraf  XX.  Dtnariorum  Luctnfium 
pfaedtSio  Monafterio  y  ^  Domno  t^bbati , 
Poft  ptnam  lolutam  boc  fcriptum  ratum 
ab  omnibus  tentatur, 

♦Jt   Eko  Ribaldus   Dit  gratii  Muti- 
nae  Epilcopus  manu  mta  fubfcripji. 

Ego  Sigt^o    Magifttr  Scolarutn   Kan» 
in:j   fuhfcripfi. 

Ego    Prtsbittr    Ugo    manu    mca   fub- 
fcripfl . 

Ego  Jobannts    Diacoms    mant*    mea 
fubf^ripfi . 

Ego  Jobannts    facri  Palacii  Hota/.us 
fcripfi . 

Attentis  oculis  Charta  haec  confi- 
deranda  eft ;    inde    cnim  corum  tem- 


E 


G 


D 


porLim  mos  non  levis  momenti  nobis 
fe  prodlt.  Nimirum  tam  Epifcopum 
qu^m  Confules  in  ejufmodi  donatio- 
nem  confenrifTe,  &  potiores  quidcm 
partes  Epifcopo  tributas  fuiffe.  Haec, 
inquam  ,  nos  ad  intelligendum  perdu- 
ci;nt,  in  nonnullis  Italiae  Urbibus 
Cives  proculdubio  in  Libertatem  af- 
lurrexifTc,  atque  inter  fe  divififfe  Rci- 
publicae  regendae  onus  atque  hono- 
rem  :  attamen  primas  regiminis  par- 
tes  delatas  fuiffe  Epifcopo  Urbis ,  tum 
quod  is  Civium  praeclariffimus  foret, 
tum  etiam  quod  Populi  caput  cum 
conRituebar  Ecclefiaftica  dignitas.  Ac- 
ccdebat,  quod  uti  alibi  commemora- 
tum  tft,  ab  Imperatoribus  collatus 
fucrat  nonnullis  Pracfulibus  ipfe  etiam 
Comitatus,  five  regimen  temporale 
Urbis,  cui  praeeranc  jam  in  fpirituali 
regimine.  Hofce  potiffimum  par  eraC 
praeftantiorem  habere  locum  in  nuper 
inftiruta  Republica  :  ac  proinde  cum 
iis  au£lorit2tem  fuam  Populus  partie- 
batur,  finebatque  eos  primam  fenren- 
tlam  dicerc  in  publicis  negotiis.  Hi- 
fce  ipfis  temporibus,  hoc  eft  Anno 
MCXLIII.  uti  conftat  ex  Charta  a 
Campio  evulgata  in  Appendice  ad 
Tomum  primum  Hiftor.  Ecclefiae  Pla- 
cencinae,  num.  125.  pag.  541.  %Ardui- 
nus  Placintinus  Epifcepus  conceffit  ad- 
minifirationtm  Pontis  Trebiat  Monafte- 
rio  Trebienfi ,  conftntitntihus  viris  Rt- 
tigiofis  tam  Cltricis  quam  Laicis ,  quo- 
rum  nomina  fubtus  leguntar.  Infra  in 
eam  donationem  confenferunt  Nicolaus 
de  Cafltllo  ^lquato  ( lego  %/f^quato )  & 
Liccacorvus  Confults  Civitatis  Placen- 
tinae.  Nam  quod  idem  Campius  alibi 
fcribit  ( atque  in  eam  rem  monumen- 
tum  adfert  num.  p$.)  cciam  Anno 
MLXIII.  fuiffc  Confults  Plactntiat  ^ 
equidem  ei  fidem  in  hoc  facile  adhi- 
bendam  non  puto ,  nifi  certiora  do- 
cumenta    fuppctant.    Nondum    cnim 

vidco , 


713  AKT  l^U  IT. 

vldco,  tunc  in  alias  Urbes  inveftum 
Ccnfflum  nomen  &   auftoritatem  :  & 
cd  Placentiam  <juod  atrinet,  cerfe  ad 
id  p^rfuadcndum    nobis   informis  illa 
a  Campio  allata  Charta  minime  fuf- 
ficit.   Paucis  tantummodo  Annis  antc 
finem   Saeculi  a  Chrifto    nato   Unde 
cimi  invefti   fuiffe  videntur  Confules 
ad   regimen    I  alicarum   Urbium  .     A- 
deant  heic  Ltftores  velim  ,  quae  To 
mo  V.  Rer.  Italic    cnarrantur  dc  bcl 
lo  inter    Mediolanenics    &   Comenfes 
per   plurcs   annos   produfto,   cui    tan- 
dem   Anno   MCXXVII.    cum   excidio 
Comenfis    Urbis  fnE^us  cft  finis  .   Ibi 
videas  ^fnlclmuyn  Mrd'olanenftm  ^rchit- 
plfcopuM,    quamquam   Coadjutor  tan 
thm    foret   Jo-da-ti    ^'chifoifcopi ,    in 
gcnti  au6tnrirare  illud    bfcllum   fuRe 
piflTe  ac   peregiffe,   ita   ur  ad   eum   re 
fcratur  No^ocomenfis  Civitatis  ever 
fio :   quam   in   rem   doft  ffimi    viri   D. 
Jofephi  S'ampae  Somafchenfis  Ordinis 
Notas  ad   Pi-ema  Comcnre  pag.  408. 
confulere  potes.  Fx  eodem  etiam  Poe- 
matc  conflat,  Gutdcni  Epifcopo  Comen/i 
jn  temporali  fuae  Urbis  regimine  prae 
cipuam   fuifle  po'eftarcm .   Immo,  uti 
in  anriqua  Scheda  ab  codem   Stampa 
edita   pag.   407.   legitur,  Jordanus  de 
Clivio,    nuptr  memoratus    Archieni- 
fcopus  Mediolanenfis,  tunc  r^i^^lfist  M:- 
^iolanum/    &    tamen    iis    remporibus 
Co*t'ulci     M-Jiol*t%cKfei    paffim    occur- 
rant,  ipfique  bella  gerunt. 

Hacc  autcm  dum  comm^moro,  no- 
lim   putes  ,  apud  eofdem  Mediolanen- 
fes    Archiepifcopos  totius  auftoritatis 
culmcn  fuiffe.  Inluftri  Archiepifcopo- 
rum    muneri    multum    deferebatur  in 
politicis  quoque  rebus :   at   penes  Vo- 
pulum,  &   Milifes,  hoc  eft   Nobiles, 
erat    fupremae    ditionis,    atquc   pote 
ftatis  txcrcitium.  Ipfe  Jordanus  a  Co 
menfi    Populo    laefus  ,    teftantc  Lan 
diilpho  de    Sarr6lo    Paulo    in    Hiftor. 


MEDll    AEVI  714 

A  Mediolanenfi ,  Tomo  V.  pag.  504, 
Rer.  Italic.  incitavit  quidem  Menjo- 
lanenfem  Populum  contra  Comenfes, 
led  imperio  minime  ad  bellum  lufci- 
piendum  pertraxic.  Ooleratii  jattun  Ec- 
cUftarunt ,  fuo  Pvpulo  nt^avtt  introiium  , 
Hi/i  matenali  gladio  vfndtiaret  malnisn 
Cumanorut» .  Ita  Landulphus  ipfe.  Por- 
ro  eciam   ante  illa    tcmpora,    &   tir« 

B     citer   Annum   Chrifti  MCVI.   Meciio- 
lanenfi     Reipublicae    Confules    prate- 
ranc      Nuper  enim     menoratus   Lan- 
dulphus   junior  ad  ca  circiter  tempo- 
ra  au£tor  eft ,   fe  fuiffe     onjwltbu;  Me- 
diolanenfibus     Eoifiolamyn    elt8ato>em . 
Contra  in   Patavina  Republica  Saecu- 
lo  fubfequenti    plurimiim   ootuit   Jor- 
danus   Prior    Sancli    Br.nedifti:    ifquc 
erat   primum  mohile  publi^orum  con- 
filiorum   atque  aftionum ,   ut  ex   To- 
mo   VIII.    Rerum    Italirarum   liquet. 
Non     is     tamen     Praefeftus     unquam 
Urbi  fuit.  Si  ergo  Epifcopi    aliquot 
olim    in    liheris     Urbibus     plunn.nni 
poterant ,   non   inde  ftmper  conlequi- 
tur,    Urbium     Principatum   fuiffe  eis 
delatum ,  quum   afta  illorum    temoo- 
rum  omria   (atis  oftendant ,  Confules 
praefuiffe   Reipublicae,  &  apud   Uni- 
verfitatem    poriora  jura  dominationis, 
jultitiac,  bellique  ac  pacis  fuiffe.  Nu- 
per  occurrit    nobis    Epifcopus    Muti- 
nenfis,  qui   prima»   partes  egit  in   do- 
natione  facienda .   Vcrum  cx  quo  Fri- 
dericus   I.   Auguftus  Italiam   ingreffus 
novam   rebus   faciem  adferre,  aut  an- 
tiquam    reftifuere,    decrevif:    exinde 
video    Epifcoporum    auftoriratem    in 
politico  regimine  aut  nimium   immi- 
nutam  ,    aut    omnino    ex^inftam.   lis 
ipfis  Monachis  Mufinenfibus  ufus   al- 
terius  aquae  ,   quat  fi.«t  per  Pratum  dt 
B'talia  .     conceffus    eft     Anno     MC- 
LXXXVri.  Udia.one  V.  OSlavo  KMn- 
c.as  F  byu3-ii ,  Rf^nante  invi^-JlJinie  /•»- 
pcrgtore  Fedsrico  .  Q_.iis  eam   conceffe- 

rit. 


7/5        DlSSERT/iTIO  ^JADRAGESIMISEXTA.        yiS 


rit,  e  fubfequentibus  difce :  vidchtcc 
Vorninus  Maitfredus  Picus ,  Dei  gratii 
Mutmettfis  Pott/las ,  una  cum  Conjulibtis 
li^  ^dvocatii  fuii  &c.  veluntate  &  pa- 
rabola  Confilii  grijft  Mutinae  cum  cant- 
fanis  pttilatis  &  c.  Nihil  tamen  ,  quod 
dixi    luculentius    confirmabit,    quim 


altera  Charta ,  ubi  pofl  paucos  annos 
a  Ribaldi  Epifcopi  conceffione  fupra 
defcriptS  ,  foedera  a  Mutinenfibus  i- 
nira  videas,  &  nuUa  quidem  Epifco- 
pi  mentione  fa£la.  IUam  ego  defcripfi 
h  vctuftilfimo  MSto  Regefto  Com- 
munis  Mutinenfis. 


Pa5la  Societatis  &  Foederis  initi  inter  Parmsnfes  &  Mutinenfes, 

Anno  1131.  8c  1182. 


ANho  DomsHt  Millefimo  Cente/ime  B 
Qtiinquagefino  Primo  in  menfe  fa- 
Hnarii .  Breve  record.itionis  ,  qualitcr  Mii- 
tittcnfes  homims ,  &  Parinenfcs  convs- 
nere  inter  fe .  Juravtitint  Panyiettfes  Mu- 
tinen/ibtts  falvare  perfonas  &  eorum  be- 
na  i»  eorum  Epifcopatu ,  &  ubictinque 
potuerint .  Et  /uravernnt  fimel  ptr  unum- 
qucmque  annum  facere  eit  hoflem  cum 
Pedttibus  &  Eq%itibus ;  cum  dtfpersdio 
&  ptrdita  Parmenfium  quindtcim  diebtn 
permanebunt.  Et  ho:  totum  erit ,  nifl 
rtmanferit  Jata  pnfaboli  majoris  partis 
Mutinenfium  Cenjulxm .  Et  ptr  duas  vi- 
Cti  per  unumquemque  annum  ad/uvabuKt 
tos  cum  Equitibus ,  &  cum  difpendio 
Mutinenfium  ^  &  ad  perditam  Parmen- 
fium ,  a  leco  Reni  ufque  ad  Bi*rgum 
Fltren^eU ,  &  ab  u^lpibus  ufque  ad 
Flumen  Padi  /  &"  htc  quod  dtflum  efl , 
cum  Equitibus  ad  volttntatem  Confulsttn 
Mutinae  permanebunt .  Et  juravtruns 
adfuvare  ets  per  honam  fidem  ad  Cu- 
riam  Domni  Papt  eum  Juis  Cleri:is  ■& 
cum  fuis  Laicis  ,  difpendio  ParmettCtntii .  \ 
Et  fi  aliqua  effenfio  appirutrit  faiia  a 
Parmenfibus  advenus  MHtimnjsi  ,  pofi- 
quam  requifitum  fuerit  per  Confults  Mti- 
tine ,  tmendabitur  iafra  quadraginta  dies , 
nift  remanferit  pro  impedimento  Dsi ,  1»«/ 
parabola  Cenfulum  ,  vel  illins  ,  cui  ofj:n- 
fio  faSa  fuerit  ceput  ian',u;yi .  Et  de  ivt- 
jtiriis  ad  laudamentum  Ccnfulum  amba- 
rum  Civitatum.    Et  koc  tctum ,    ut  fu- 


D 


ptriut  di&um  ejl ,  obfervahunt  eenira 
omnes  himines ,  Jalva  Fidel:ta;e  Imp3- 
rstoris  EcUifie ,  quoufque  iit  Longob»rdis 
evii ;  pojl  dec<fft3ner,i  ftipiraicris  Lon- 
gohardie  bo:  tostiyn  obfervabitur .  Et  fi 
Regienfes  homines  permanferint  in  h.ic 
Secietatt  Mutintnftttm  &  Paymenfiuya 
ad  concordiam  Ca^fuluti  ambafum  Civi~ 
tatum ,  Parmtnfes  fufcipisnt  emtnda'is- 
nem  ad  laffdsciostfKi  Csnhtlum  MuUnt 
de  effctificnibus  fa&is ,  aut  di  eis ,  quas 
in  antea  fatle  fuerint .  Et  fl  RigienffS 
kamines  non  intraverint  ifs  b.i:  So:;f}3te 
ufque  ad  termtnum  O.lavs  Pafcb:  Ri- 
JurrtSiienis  proximo  venimte ,  ^  volue- 
rint  tmendare  infra  hun:  tcrtrintim  O^a- 
ve  Pafcbe  in  laudcmeftt!  Conftilum  Mn~ 
tine ,  Parmenfts  funt  o'firi:{i  rt:iperg 
ujjug  ad  predi&atn  O^avmt  Pafcbe  i^ 
no»  amplius .  Poflquan:  M i'iii;njis  qunn- 
do  inceptrint  Jactre  p/.itrram  Rtgitnfibus , 
infra  terminum  viginti  ar.normyt  Parmen- 
Jes  faciant  guiryam  fuem ,  6**  faciant 
guerram  R-giinfibns  fine  Jrauis ,  nequt 
pacem,  neque  tregitam ,  nequt  guerrant 
rtcrcdutam  facient  fim  concordia  Confu- 
lif-n  Miftine  .  Et  boc  jttrabit  caput  ptr 
cajam  fint  fr.iud: ,  nifi  rtmanferit  /» 
concordia  Confulurn  ambarum  Civitatutn 
ufque  ad  viginti  annos ,  ad  naovandum 
iit  capiie  decem  annorum  per  ctntum  ho- 
mines .  Et  totum  bo:  objevvahnur ,  ftzut 
Juperius  Jcriptttm  eft,  fint  cmni  fra'^ds , 


&  omr.i  malo  ingcnio. 


Itt 


717  ANTI^UJT. 

Lt  nomine  Domtni .    Ego  /t*,o ,    quod 
hcna  fidc  falvabo  &  gtiatdaio  in  habert 
&    pafonis    homints    Mutint ,    &    tjus 
i/ijlii6}uj ,    qui  per  Mutinam  ft  diflrin- 
gnnt ,    ptr  totam  meam  ttrram,    C?"  per 
totam  meam  aquam ,    d'"  per  mtam  for- 
ciam ,    G"    alibi ,    ubiiumqut    pottro  fint 
fraude.    N:c   fludiofe    eot    cff<nilam    pet 
me ,    neque    cum    alio    in    mea  terra  &" 
e^Ka  ,    r.equt  in  to^ttm ,    mc:  alibi  ,   ntfi 
ivm  Communitate    So:i:tatis    Lombardie . 
Et  revtrfa  Cemmunitate  Soctetatts   Lam- 
tardit  domi ,    fetnper    predi^o    n>odo  te- 
near .     Et    fi     iff:»fio    al-qua    alicui    tx 
Mutinenfibui   adv^ntnt    ah    altquo  Pat- 
menfmm,    tnfa  quadraginta  dic  ,  pojl- 
quam  mihi  requi/i fai»    fuetit  a   Cenjuli 
tus ,  vtt   Potefiate   M"int,    r»«/   Ltteris 
Sigillo  Communis    figiUatis ,    caput  tan 
tum  ,  tmendart  faciam  ,   nifl  per  parabo 
lam  Confulum  ,  vel  Petefiatis   Mut-ne  re- 
manferity  vel  iltius ,  cui  offtnfio  fatla  fttt- 
rit ,  vtl  jufio  Dei  imptdimento .   Et  que 
timonias  mibi  falai   ab  atiquo  e»  Mtiti- 
nenObus ,  Sigillo  fut  Ctvitatis ,  bona  fidt 
Jufcipiam  ,   &   rattonem  tD"  jufiiciam  tis 
Jecundum  jus  ,  &  honum  ufitm ,  &"  mo- 
rt  mtt  Civitatis ,  fint  fraude  factam .  Et 
infra    quadragmta    dies ,    poftquam  mihi 
de  tite    cognttum  fuerit ,    nec  fraude  di- 
mtttam ,   quando  cognofcam  per  me  ,   v./ 
per  ordinatas  perfenas  ,   ad  boc  diffiniam  , 
vel  diffinire  faciam  fine  pena  &   frudi- 
bus ,   ^  fecundkm   mortm  mee  Civitatis  , 
vel  per  convenientiam ,    /i  partihus   pla- 
et*erit,     Et    iita    negecia  ,     que    Civitas 
3/Iitint  fcerit  fua ,    vit  per    Commune , 
vrl  ptr  divifum  y    ncn    contrartabo,    ttte  | 
effndam    per    mt ,    ntqut    cum    atio  per  ' 
Cornmunt ,  ntqut  ptr  divifum,  nifi  cum 
Communitate    Societatis   Lomhardiat ,    ut  , 
d^  "Kum    efi  fuperius .    Et  fi  aliquis    mei 
DfiriSIus  dt  prediSis  nego:iis    eos  con- 
trariabit ,    aut  effendet ,    ad    voluntatem 
Con>ulum,    vtt    Petefiatis    Mutine ,    & 
Confitii  y   fuper  tum    vindi^am   faciam 


fViEDfl    AEVl  718 

A  Ittm  juro ,  quod  bona  fide  fiuitoo ,  & 
cptram  dabo  per  mt  vtl  pir  Rttiores , 
vel  Confules  bn/us  Ctvitatii  Parmt  ad 
aquiren  iam  parabolam  a  ReHorihus  Lom~ 
baraie ,  five  a  Conjulibus  Civnatum  St- 
cietatis  ,  renevandi  fa.ramenta  Societatis 
antique  Mhiint  C^  Pa>me  j  &  parabo' 
la  ajitifita  y  vct  fi  cognovero  ,  quod  pof- 
fim  rtnova  t  abfque  parabota  preai^Jorum 

B,  Reicrum  &  Confutum  ,  videttcet  quod 
jam  ftt  data ,  vl  attter,  fa:ramentuta 
prtiiile  antique  So:iitatis  renovalo .  Et 
fi  Conlutes ,  vet  Redores  utriuque  Ci~ 
vitatis  Confcttio  attqutd  addere ,  vel  -ii- 
minuere  vetuertnt ,  tdtm  objervabo.  Et 
bona  fidt  fiudebo  ,  qued  Civei  mee  Ci- 
vttatis  hK  idrm  iacramtntum  antique 
So:ittatii  fjciant .  Q^wd  facramtntum  fit- 
pradt&e  anttque  Soctetatis  faiam  tnfra 
unum  menfem  ,  tx  que  requi/itttt  futte  a 
Confutibuf  vet  Re&onbus  Mutine ,  vtl 
ad  atiwn  terminum  ,  qmm  mihi  dede- 
rint ,  fuKta  qued  fuptriui  l'gitur .  Et 
bona  ftde  fiudebo  ,  ut  Confutes  &  Rt- 
£lorti  hujus  U'bis  Parme ,  qui  per  tem- 
pora  fuertnt ,  prediflum  facramentum  fa- 
ctant ,    dummodo    non    feterint .   Nec   /4- 

D  ciam,  nec  faBum  hahee  facrammtum  per 
commune ,  vet  per  divtfum  al'cui  alii 
Civttati  ad/t*vandi  eam  ,  nec  Socieiatem  , 
nec  Conventum  Societatis  tum  atiqua  atia 
Civitate ,  atiquo  ingenio  factam ,  nifi 
data  paraboti!  a  Centutibus  vel  ReRori- 
bui  Mutine  in  Confitie  fade  ad  campa- 
nam  fenatam  ,  fine  fraude ,  excepta  Cre- 
mona ,  cum  qua  pofjim  fecere  facramtnta 
&"  fecuritatem  abqtie  prediHa  parabota 
Mtttine ,  ita  tamen  ut  Mutinam  e*ci- 
piam .  Et  fi  quid  additum  vel  dtminH- 
tum  futrit  a  Confulibus  vel  Redoribui 
utriufque  Civtatis  Cenfcitio,  idem  tb- 
fervabo .  Et  hoc  totum  attendam  ab  hino 
in  antea  ,  tamdiu  quod  antiqua  Seetttai 
Parmt  ^  M*tine  renovata  fuerit  ,  ut 
Jupra  legitur ^  renovti^ido  boc  lacramtn- 
lum  in    tinoqucqtit    Capitt    dtctm    anno- 

rum , 


7if;        DISSERTATIO 

rtim ,  doncc  prefata  Societas  anttqtta  ,  f.t 
dlBum  efl ,  rtnovata  effit ,  infra  dt4os 
mmfes  ,  pe/iqaaM  rtquijitum  mthi  fuerit 
a  Rethvibus  Mutim ,  vel  ptr  glios  ttr- 
tnlno!  ^  qios  tKihi  dtdtrint .  Et  boc  iient 
facrameninm  faciam  facere  illis  Ctnfuli- 
itiS  vel  Reilarihus ,  qui  piotimiori  arsrto 
fusrint  in  Confulatu  vtl  regimir.e  mee 
Civitatis  ,  donec  antiqua  Secietai  fuerit 
renevata,  ut  fupra  didttm  tfi.  Et  hoc 
facramentum  fa:iam  facert  anivtrfo  Con- 
filio  mtt  Civitatis ,  «^  ctntum  bomini- 
bus  per  unamquamque  portam ,  &"  emnes 
Cataneos,  &  Vavaffores ,  &  Caflella^tos 
Equites  tnei  Ecilccpatus  &  Dijlri&us 
fine  fraude  per  Ulos  ttrminos ,  quos  mihi 
Confules  Mutittt  dederint .  Et  illos  om- 
nss ,  qui  boc  facramentum  fectrint  ptv 
fcrtptum  Cenfulibus  Mutmt ,  dabo  infra 
menfem  ,  poftquam  faBum  fuerit ,  fint 
fraudt ,  vtl  ptr  aliot  terminos ,  quos  mi- 
bi  dederint . 

Hoc  equidem  facramentum  fecerunt  Par- 
tntnfes  Conjules,  vidtlicet  Gibertus  Lom- 
bardi ,  Conradus  Bal^oni ,  Uldicio  Gua- 
floni ,  Raiiterius  de  SanBo  Michttelt , 
^lhtrtus  Tavtrnerii ,  Jacobus  de  Porta  , 
Gerardus  Victdominus ,  «y  ^4lbertus  Bra- 
vus ,  i^  lorum  t^ffiffores ,  fcilictt  Uber- 
tus  Tebaldi,  &  ^ibertus  Ma/filii ,  in 
pleno  Confilio  Parmt ,  in  PaUtio  Epi- 
fcopi ,  facio  ConfiUo  ad  cempaiar»  Jona- 
tar/t,  (2^  ttnivtrfi  bcminss  dt  Confilio 
ibi  prtfentes ,  exctpiis  Domno  Ifaccho 
Tebaldo  Rogtrii ,  O"  tArpo  dt  Btrttreto , 


^ADR  AG  ESIMASEXTA,        72  o 


A 


B 


D 


qrjiims  ^/lih'.f!u}  Tonfits  Conful  Mutine 
nt^ifit  boc  fdcramtntuiyi .  Et  hoc  fuit 
corayi*  ,A'ibetto  Tonfi  <^  v4>loto  Judice 
de  Mutina ,  Pttro  i^otario ,  ei'"  Teur^ 
Carcrio.  MOLXXXH.  Q.tarto  Kaltndas 
Mn^cii ,  Ind-clione  XV. 

Ego  Rai'ffedK5  Notarius  SnviBlffmi 
hnpcraioris  Fredtrici,  &  Communis  Par- 
me ,  interfui ,  &•  rcgatus ,  e^  juffione 
qaorumdam  ftipradi&orum  Cenfulum  Paf'^ 
me ,  fcripfi , 

Qui  tunc  forent  Reftores  Mutinen- 
fis  Urbis,  hinc  intelleximus,  &  nul- 
lus  Epifcoporum  confenfus  ad  a6ta 
tanti  momenti  acceflit.  Idem  quoque 
in  Placentina  Urbe  faclum  animad- 
verti:  quamvis  enim ,  ut  fupra  innui, 
Anno  MCXLIII.  Epifcopus  cum  con~ 
fcnfu  Confu(um  Commendtirit  Monafte- 
rio  Trebienfi  Pontcm  Trebiae,  qui 
ad  Rempublicam  fpeftafie  videtur  : 
attamen  Anno  MCLVII.  Confules 
Placentini  fine  ulla  Epircopi  comme- 
moratione  publica  fuae  Urbis  negotia 
peragunt,  ita  ut  apud  eos  integra , 
aut  praecipua  auftoritas  fuilTe  digno- 
icatur.  In  hanc  rem  proferre  juvat 
Chartam  concordiae  inifae  codcm  An- 
no  inter  Abbatiffam  Monafterii  Bri- 
xiani  Sanftac  Juliae  ,  6c  Confulcs 
Placentinos,  cujus  antiquum  exem- 
plum  egomet  olim  legi  inter  mera- 
branas  nobiliffimi  illius  Afcetcrii. 


Goncordia  inter  RichiWam  AbbstiiT-im  Monafterii  Brixiani  Sanflae  Ju- 

liae,  &  Confules  Civitatis  Placentiae  de  Portu  Placenti- 

no  in  flumjne  Padi,  Anno  1157. 


Dh  Meycurii ,  qui  efi  dies tnen. 
fe  Julii ,  Indiciione  V.    in  Cef^ro 
Crtme ,    irt  domo    Geretdi  Coniitis ,  prt- 
fentia  bonotum  bomi.tum ,  quorum  uomi- 
na  fubtus  Itguntur :  fietsi  atqut  coavenit 
Tsfft,  IX, 


intsr  Domnam  Richildam  Abbatiflfan» 
Ecclefie  Monafterii  San£le  Julie  de 
Brixia ,  nec  non  inter  Fulccmm  Stri- 
iftm,  ^  Bofonem  Balbttm  Confulcs 
Placentie,  ptr  fe  &  per  fuos  focios  ^ 
Z  z  ^aod 


72  1  ANT  I  ^UIT. 

ttuod  omnts  ilU  Kavts ,  que  erurti  irt 
Pottu  Plactntino,  debtvent  tjfj  in  illo 
Portu  per  fuprafcriptam  Ecc(t/iam ,  & 
ftr  fuprafcriptam  ^bbatiffam  .•  e^"  qt*i» 
juprafcripti  Confulis  diberent  deftndere 
&  gttarentare  illas  naves  tir  Portum , 
€onjules  fuprafcripti  debtrent  babere  me- 
dietatem  de  toto  ht>c ,  quod  adquifitum 
futrit  per  illum  Portutn ,  &  concurfum 
Jl*minis  Padi  /  &  Domna  >/ibbatiffxy 
<y  fuprafcripta  ^bbafiffa  dtbeat  babere 
/tliam  medietattm  fint  fraudt ,  txctptss 
illis  quatuor,  qut  tolhntur  per  pttha- 
gium  ,  d?'  non  ptr  po'tum .  Et  dtbtat 
tligere  O"  ^hba^iffa  ^  Confules  duos 
bomints  ,  qui  coHigant  per  facramentum 
illud  ,  quod  veniet  ad  portum  illum  , 
&  dividatur  inter  tos ;  medittattm  dt- 
btt  dare  fuprafcriple  ^bbatlffe ,  &  me- 
dietatem  ConfuHbus  Placentie  ,  fa&o  di- 
fpendio  ipfius  Pertut  in  antea  .  Et  illi 
bominis  debent  effe  Gr  fiare  in  illo  Por- 
tu  per  fuprafcriptant  ^hbatiffam  :  boc 
quod  fupra  legitur  dtbtt  atitndtre  Cf  fa- 
tere  ab  hodie  ufqut  ad  Kdendas  Janua- 
rii  proximas  vtnientes ,  quia  fic  inter  eos 
cenvtnit  .  Utde  duo  B'tvia  une  ttnort 
fifri  rogata  funt .  v^.««  Domini  MC- 
LVJ.  fuptaftrtpte  M  nft  &  IndiBient. 
l!>i  futrunt  Comts  L'uttlmus ,  (^  Gi- 
rardus  e/us  f^ater  •  Comt^  .A^iicionus , 
C^  Prandus  de  B  ixia ,  &•  Oh''xp  de 
Calchera ,  &  Ofandus  de  Carava^o , 
&  ^lbertus  ./fntenii ,  e^  B'rnardus  de 
Cauralba ,  ^  Su^o  B'runii  ,  g^  Pa- 
ganus  de  Comitatu ,  &  Gambaxara  de 
0x0 ,  e^  Cbunradus  Bonifenterij ,  regati 
ttfits . 

Eo  pluris  etiatn  facJen<Ja  eft  Iiu- 
ju^^modi  Charta,  quod  ad  illufiranda 
A£li  Pacis  Anno  iiS^.  initae  Con- 
ftantiac  inter  Fridericum  I.  Auguftum 
&  Civitates  Lombardiae,  infervire 
&  ifta  alquantulum  poteft  Namque 
xn   iis   ipiJs    Aclis    commemoratuni , 


MEDII   AEVI  722 

A  fimulque  confirmalum  fuit  jus,  ad 
Sanftimoniales  ipfas  pertinens  in  Por- 
tum ,  five  Pontem  Placentinum,  ita 
ibi  loquentc  eodem  Augufto:  Pa8* 
Placentinorum ,  fcilicet  Padum  Pontit 
Padi ,  df  ficlum  ejufdem  Pontis  &  Re- 
galium  <^c.  ipfo  Ponte  remanente  cum 
omnibus  fuis  utilitatibus ,  Placentinis : 
ita  tamen  quod  teneantur  femper  folvere 
iB|  fi&um  ^bbatiffae  San&ae  Juliat  dt  Bfi- 
xia  &c.  Sed  quando  celeberrimae  Pa- 
cis,  inter  Imperatorem  &  Lombar- 
dos  in  Civitate  Conftantia  ,  Anno 
1183.  fancitae  ,  memoria  recurrit, 
praetermittendum  non  eft ,  ex  ejus 
Aftis  etiam  clucere,  fuiffe  ad  ea 
ufque  tempora  Civitatcm  aliquam  in 
Lombardia,  cujus  regimen  ex   Impe- 

C  ratorum  largitionc  fpeftabat  ad  illius 
loci  Epifcopum,  atque  ibi  adUftos 
Confules  in  temporalibus  ab  aufto- 
ritate  ejufdem  Epifcopi  pependiflc. 
Sunt  haec  Friderici  I.  verba :  In  Ci~ 
vitatt  illa ,  in  qua  Epifcopus  ptr  Pri- 
viltgium  Imperatoris ,  vel  Regis ,  Ccmi- 
tatum  habet ,  fi  Confules  per  ipfum  Epi- 
fcoptem    Confulatum    recipere   folent ,    ab 

D  ipfO  recipiant,  ficut  reciptre  confuevtrunt . 
t^lioquin  unaquaeque  Civitas  a  nobis 
Confulatum  recipiat.  Quare  tamerfi  in 
publicis  Civitatum  Langobardicarum 
A£lis  non  folum  Confules  occurrant, 
fed  iis  ctiam  videatur  commendafa 
a  Republica  totius  imperii  fumma : 
attamen  caute  contendendum  eft  , 
exclufos  ab  co  reeimine  Epifcopos 
fuiffe  ,  quum  ibi  Magiftratus  Secu- 
lares  Confulafum  atque  auftoriratera 
fu!im  ab  ipfis  Eoifcopis  reciperent. 
Vide  Tomo  IL  Iraliae  Sacrae  in  E- 
pifcopis  Parmenfibus  Diploma  Otro- 
nis  IV.  Au^ufti,  datum  Anno  Chri- 
fti  MCCX.  in  quo  praecipit,  ut  nul- 
lus  fe  intromittat  de  rtgimine  Civttatit 
Patmenfis  ,  antequam  cenfirmationtnt  & 
invtfiituram  rtcipiat  de  manu  Epifcopi^ 

qui 


72  3         DISSERTATIO  ^JAD 

qui   tam  vice  nojira  dare  dihct .   Et  fo-     A 

tefiai    fsi4    Ccnfid    •vel    elius    Officialis , 

qui  ea-^tra   fscerit  ,    pro  Confule  ,    Pote- 

Jhte ,    vtl    alio  Offlciali  non    hab:aiur  . 

Qjo    etiam    terr.pore  clavum    Reipu- 

blicae  Cojtfules  tenebant,  Majcres  pro- 

pterea  appellati ,  numerabantur  etiam 

slii    Confules    Minorts  ,    qui    Judiciis 

quotidianis,  &  dirimendis  controvcr- 

liis  vacabant.  Vide  infra  in  Differta-     B 

tione  L.   de  Civitatum  Ltbertate ,    Sta- 

tutum   Populi    Pittorienfis  ,    ubi  Con- 

fules  Majores    commemorantur ,    apud 

quos     politicum     regimen     Civitatis 

fuic.   Neque  ver6  Confulum  appellatio 

&  ufus    intra   Urbes    fefe  continuit; 

nam  &  in  Oppida  &  Vicos  pertran- 

fiit  ,  in    quibus    etiam  Confules  repe- 

rimus.  Atque  id    non    fero    fa£tum: 

hunc  enim  ego  Magiftratum  vel  An- 

no  MCXVJ.  reperio  in  Oppido  Guar- 

dsftallae  ad   Padum  ,    cujus    alibi   fa- 

£la  eft  mentio,    &    in    quod    Mona- 

fterio  Placentino  San£li  Sixti  jus  do- 

minationis  erat  a  tempore  ufque  Lu- 

dovici  ir.  Augufti.  Quod  infignis  il- 

lius    Coenobii    Sanftimoniales    extra 


P./IGESIMASEXTA.  724 
honcihtis  ftmitam  nimium  exorbi- 
tafTent  ,  curante  celebri  Comitifla 
Marhilda  Anno  MCXII.  deturbatae 
violenter  inde  fuerunt ,  &  locus  Be- 
rediftinis  Monachis  fuit  traditus , 
qui  in  hunc  ufque  diem  ditiftimuni 
Jocum  tueri  pergunt.  Primus  ibi  Ab- 
bas  Oddo  ,  five  Otto  ,  ex  Padoliro- 
nenfi  Monafterio  accitus  ,  ut  fibi 
Guardaftallenfem  Populum  *  concilia- 
rent,  immunitates  varias  ,  atque  a- 
gros  incolendos  ei  conceflit .  Teftem 
do  Chartam,  dignam  multis  nomi- 
nibus  quae  legatur.  Comple£litur  e- 
nim  varios  corum  temporum  ritus , 
non  facile  alibi  occurrentcs  :  mcntio 
quoque  ibi  fic  Imildae  v4hl>atiffae  San- 
fti  Sixti  ,  quam  minime  agnoviffe 
videtur  Campius  fupra  laudatus  in 
Hiftor.  Ecclef.  Phcent.  uti  neque  a- 
f;novic  Bacchinius  in  Hiftoria  Mona- 
ilcrii  Padolironenlls  Lib.  4.  ubi  Ab- 
batifias  ejuidem  Coenobii  recenfet. 
Ego  Chartim  ipfam  clim  defcripfi 
ex  pervetufta  membrana  adfervata  in 
infigni  Architro  fecretiori  Communis 
Cremonenfis. 


Oddo  Abbas  Monafterii  Placentini    San6>i  Sixti  concedit  hominibus 

de  Guardadaila,  fuo  Coenobio  fubje£lis,  varias  immunitates 

ac  libertates  cum  diverfis  conditionibus  pro 

illorum  gradu,  Anno  iii6. 


IN  nomlne  Sancle  (^  individue  Tri- 
nitatis .  ^nno  cb  Incaynationi  Do- 
tnint  no/lri  Jtfu  Chtifli  Milleftmo  Cen- 
tsfmo  Decimo  Stxto  ,  Vll.  Kalcndas 
t/^ugufii ,  Indillione  Ncna.  Odo  Abas 
Monafterii  Sanftorum  Sixti  &  Fa- 
biani  ,  ^tum  Plactncia  ,  comraunicato 
EccUfie  fidelium  confilio  Placentinorum 
(HS"  Warflallenfium ,  pio  •nmUmoda  ca- 
fitatis  iumanitate ,  cj^  fuerum  pecunia- 
rum  largttate  ,  qisam  tewpore  Imildis 
AbbatiflTe  ad  terre  Beati  Sinti   jamdu- 

•  conciliaret 


D 


dum  perdite  liberacionem  etshibutrunt ; 
ad  imitationem  tjufdtm  prenominate  ,/ib- 
hatlffe  l;eate  memorie  ,  per  a&um  e-f 
convcncionem  renovavit  &"  confirmavit 
■&-  invefiivit  Homines  de  Warfialla  de 
ripatico  Padi ,  e^  paludls  cum  porti&us .' 
&  omnes  Warflalltnfes  abfolvit  a  tipa- 
tico ,  i^  teloneo ,  reitnto  ufibus  Ecclefie 
retrefcripto  rlpatico.  Ceterum  vero ,  quod 
vocatur  tolottum  i&  meholetum  concedi- 
mus  Hoir.lnlbus  de  Waflalla  In  commu' 
ne  habendum .  Infupcr  fiatttit ,  ut  nulla 
Z  z      z  inju- 


725  ^NTJ^VIT. 

ir.jittia  vel  vielencia  a  ft ,  vci  a  Js-is 
Sticteffitribus ,  vtl  a  fuis  homiitilms  in- 
feratur  alicui  Warflelltnftum  nec  in  Ca- 
firo ,  nec  itt  B^irqo,  no»  in  fipa,  r.oi 
in  Vttla ,  Et  WarftaUenfes  dt  tehula 
Cafitlli  aKnualiter  ftlvant  unum  Ranu- 
eintim  ,  pro  tahula  Bitrgi  Dtnarium  u 
Kum  curremis  Mcnetat ,  Et  fi  injuria 
ab  altera  parte  ellata  fverit  ^  infra  tri- 
ginta  dies  cottfilio  ConJHlum  Terre  e- 
■mtndit-.tr .  St  qui  Curiaits  funt ,  jeu 
Bmgenfes  ,  qui  vclint  retincre  tqttiim 
coHvtnitnttm  armis  ,  ^  arma ,  &  te- 
nuerit  ad  Tttre  Eiclcfte ,  fuique  liberta- 
ttm  tuendfim  ,  qv.icqv.id  pcjfidet  pro  Ftit- 
do  habeat  cum  cwii  honore .  Rufiici  fa- 
cient  bfaidam ,  &  vinecm  ,  dent  por- 
cum ,  t^  muttonfm  iercium  &"  quartum , 
C^  fpallam ,  <ir  a^-iifere ,  (^  plaufirum 
lignorum  pro  unoquoqut  jugire  ,  pto  al- 
bergaria  unum  ftxtarium  vini  ,  altud 
grani ,  mtdietas  ctijus  fii  frumrnti ,  alia 
ftt  anona ,  &  firamen  ty  liHutn  /  &" 
elia  fuperimpo/ita  eis  ncn  fiat .  De  na- 
vi  verh  fi  inventa  fuerit  in  ripa  ,  ha- 
btat  eutidi  &  rideundi  Placenciam.  Con- 
cejfit  infuper  communi  utilitati  Warfial- 
lenfium  omnia  publica .  d'"  paludtm  e^ 
bojcum  c^  pafcua  befiiarum  t  Polifine 
fuperiere  &  inferiore .  Caflrum  d''  Cur- 
ttm  prenominatus  ,Ahbas  nec  fui  fucctf- 
fores  babtant  Ueenciam  ncc  pottfiattm 
dandi  alicui  hominum  fine  confilio  due- 
dtcim  howinum  ^  qui  Confules  eligan- 
tur  a  Populo,  qui  etiam  rem  Popu- 
li,  dominique  gubernent  &  regant . 


IVlEDlf   AEVl  72(5 

A;       4^  E?,i)  Abbas    Oddo    [ubfcttpjt    & 
eenfirmavt . 

Ego  Gaitardus  Prtsbiter ,  ^  Mona- 
chus  ,   interfui    &   •ubjctipfi  , 

Ego  Petru;  Calvus  Prethiter  &  Mo- 

nachui  jubfcrtpfi. 

I        Ttfiti    togati  intsrfaerunt  Bfardus  Jt 

j  Burgo  y    Bovo  de  Pota,    Giraraus   Ga- 

ftf.laus  ,    Rii^o  ,    item   Jeanna    Bonus  , 

B    Trufo  ,    Gyajulfus  ,    G  Uto  ,    OM-nbene  , 

'^gPyf  ••    G'>ndo  ,     Mattinu!  ,     Bonagijus  , 

Grtmaluu! ,  Sigffrfius. 

Ego  Joannes  Nctarius  Sc^iptor  httjus 
Cartule  conctffionis  po/i  tratittam  con- 
plevi . 

Vides  heic  translatam  in  Guarda- 
ftallenfes  Cives  portionerr!  diijonis, 
quae  ad  Placentinum  Moniifterium 
fptftabat:  fimulque  habes  m  eo  Ca- 
ftro  Conlults  ,  hoc  cft  ,  Reipublicae  , 
feu  Communi ,  &  Populo  Guarda- 
ftallenfi  Praettftos  ,  quorum  tamen 
auftoritas  limitibus  fuis  corftringe- 
batur  ,  quum  uti  dominum  Populuj 
idem  agnofrcret  Ahbatem  Placenti- 
num  .  In  aliis  quoque  locis  per  ea- 
;D  dem  Secula  repenas  .onfule- ,  &  mo- 
d6  mfljorem  ,  mod6  minorem  in  eis 
auft^^rirqtis  mcnfuram  .  Non  medio- 
cri  funftos  fuiffe  Anno  Chrifti  MG- 
XCVIII.  Confules  Nirnienfes  C  har- 
ta  prodet,  quam  ex  Codice  Cencii 
Camerarii  depromfi. 


ConfulufD  Narnienfium  Inftrumentum ,  per  quod  Alifanclae, 
aliifque  confirmant  Arcem  Carlei,  Anno  it^b. 


IJQ  nomine  Domini  nofiri  Jeftt  Chrifii , 
i^r  %Ant>o  efuMtm  Incarnationis  Mil- 
le/imc  Centtfimo  Nonagrfimo  OBavo ,  re- 
fidtnte  Innocentio  IM.  Papa  ,  lummo 
Fontifict   in  Stdtm  »/ffoftehrum  Pnnii- 


pis  ,  Menfe  Junie  ,  Indi^ioHe  Prittia .' 
tios  quidrm  Narnienfes  Confules  uni- 
verfalcs  Civitatis  &  Comitatus  Nar- 
niae  ,  fcilicet ,  Ltonardus  ,  Redtlfuctus ^ 
RapiXP  y  BlanctiS  ,  Petrus  ,  PtlegriHus  , 

Mat- 


727 


DlSSERTAriO    QUADRAGESIM.4SEXTA,        728 


Mjtsbaius  ,  Cfii:en!i.i>  ,  T.ioji,lu  ,  jo  A 
hjitnis ,  Bonaguida ,  atque  Ncola,  com- 
riiini  voluntate  ,  &  diLhetate  confiUo  , 
&  it  Platta  e']ufdf.m  Civitatis  ,  nullo 
indttiii  dcio  vil  frande  ,  Jtd  folita  h- 
nitate ,  damus ,  ttartimus  &  conceditr>(is 
vohis  ^i<fandae  &■  H  ntico  atque  Jo 
feph  Carlti,  tenimentuY»  ^/inii  quondam 
Carlet  ,   &  fervitia   hoyninfim    propovtio- 


Ki^munt  ,  qttod  no<t  tantum  ad  lohmni- 
tatent  ,  Jed  ad  bitjus  tei  prebationem , 
fcribfre  rogavimus  Dtufleadjuvtt  Nota- 
rium  &  L-giflam  ,  C^  Ttmetheum  N#- 
tarium  ,  in  pnfentia  fahfriptorum  t$- 
fimm  &"  aliorum  pluriunt ,  omni  tempo- 
re  i»  fua  firmitate  permaneat ,  Exptnfas 
vt^b  Turrijano  communiter  dabitis , 
Gotuf.edus  K^bhattffte :    Olivarius  fi- 


naliter,  ficut  cl  m   h^ibuijln   pro  divifo  .    B     Hus  ejus :   Pelegrinus  Gimundi:  Rubeus 


Ideji    tibi  ^ ifundae   partem  ,  quae    fuit 
jilii    tui     qnoniam     Tanfarici  :    i^     ttbi 
H'.nrico    &■    Jclepb  ,    u  icuique    parttm 
juam  ,  fiiut    quoniam    habu  fiii  .    jQ^«.tf 
partes   ptaedicii   ttnimenti    x^rcis   C^    /«'- 
vitia  hG-.ninum  ejujdem  ,^rci< ,   vobis-  ^ 
"Viiirii  httedibus    crtcedimu»    perpetus ,  ad 
tentndum  ,   p' ffideidum  ,  fnutndum  :  fal- 
•vo  quod  nullai^  po'sfiattm  habtatis  ven- 
dendi  ,    pigtorandi  ,    elirnandt    de    prae- 
diSi)    pcjf  ffiontbtts   e/ufdtm   v4  :i<  ,    ftnte 
confcnfu  Confulutn  Civitatis  Narniae, 
qui     titnpcrnliter  i^     unirvrfalitfr    totius 
Civitatfs    erunt .    Et   fi    Confules    non 
fi.nint   in   Civhate  ,  fine   conjtnfu   totius 
Fooui-i    Civitatis    Na*niae  ,    vil    majOfis 
pa>t's  Pop'4i  .    Et  nos  Confules  prae- 
diSii  pro   tobii  ,  <^  pro   nofiris   fuccfffo- 
ribus  auffori^joe ,  &  obfervare ,  &  psr- 
petuo   deftndere   vohis    i^    vefiris   btredi- 
bus   promtttimtu ,  omni  exceptione  ceffan- 
tc ,  ut  fupra  fcriptum  efi ,   e^   non   con- 
tra  venire  in  Placitum  vel  etitra  Placi- 
tum  ,   vel  aliquo  cenventu  in  perpetuttm . 
£t  fi  hoc  totum ,  ut  fupra  fcriptum  efi , 
ftr    omnia   ^    in    omnibus    exfequutioni 
mandare ,   &  objervare  nolaerimut ,  pro- 
tnittimus  pro  nobif    eir   nofiris  fucceffori- 
bus  vobis  ^  vejiris  beredibu-  dare  quin- 
gtntaf   Librat  bonorum  Lucen/ium  nomi 
»t  fetnat .   Et  fetuta  fetnM  boe  Infltu- 


D 


t^lti.tmentfs  :  Cafjhagtccus  :  Redulfus  Jo- 

ba»nif  Caputtollus  :  Nicola:  Capi^^.tnus  : 

Matthaeus  frattr  ejtsi :  ^bfalon :  vocaii 

ttjie.1  . 
\        Ego    quidem    Deusteadfuvet ,    rogatus 

Tabdlio  &  Legtfia  cum  T>motheo  fcrip/i. 
E^o  Timotheus  Notarius  rogatus  ,   no- 

ter.d  mta  pcprid  manu  Jcripfi. 

Es    ego    Ri:ardus    Imperialis    %4uUe 

Scrtniarius  boc  esiemplar  ex  authentico 
[  Timethei  Notarii  fidtltter  fumtum ,  de 
;  wan^iato  Domini  Benedidi  Domni  Pa^ 
I  pae  Camerarii  tranfcripft,  &  in  pulAi- 
I  cam    formam    redegi ,    u4nno    Dominicae 

Incarnatients  Millefimo  Ducentefimo  Tri- 

gefimo    Primo ,    tntnft    OSobrif    dit    X. 

Indi&iont  V. 

Quod  etiam  animadvertcndum  efl, 
ctfi  locis  iis  interdum  fui  cffent  Do- 
mini,  nihilominus  ibi  quoque  Con- 
fules  ftatuebantur,  capita  videlicet 
Communitatis ,  ejufdemque  loci  Do- 
mino  fubjefta.  Oppido  Ateftino,  fi- 
ve  Eftenfi  ,  cui  ab  antiquo  domina- 
bantur  Marchiones  Eftenfes,  fuberat 
Villa,  feu  Curia  *  Paufi .  Attamen  i- 
bi  Anno  MCCXVIII.  Coniules  repe- 
rias,  uti  fidem  faciet  Charta,  quam 
ex  Archivo  Principum  Eftenfmm  de- 
fcripfi . 


Ib?«- 


725> 


ANTI^UIT.    MEDll    AEVl 


730 


Inveftitura  bonorum  data  Livaldo  Priori  Monafterii  Sanflae  Mariae 
ad  Carceres,  a  Bonifacio  Marchione  Ellenfe,  Anno  1218. 


D 


It  DomtnUo ,  VI.  Calettdas  Jtinii , 
<»  l;iroilo ,  ^ui  tfl  ante  domum 
San&ae  Mariae  ad  Carcertt  ,  in  prat- 
fentia  Domini  Botonii  de  V'bana,  c^ 
Domini  .Alberici  dt  Rocba ,  tD"  Domini 
Lombardi  illius  fratris ,  ^  Conradi  de 
Brunicardis  dt  Vtrona ,  rogatis  ttftibus .' 
ibiqut  Dominus  Bonifacius  Eftenfis 
Marchio ,  nomint  doiationis ,  &  pro 
antma  jua  invtftivit  Domnum  Livaldnm 
Priortm  di&at  Eicltptae ,  jure  &  rtomi- 
He  illms  Eccltfiat  Sanclae  Mariae ,  r.o- 
minative  de  fua  portiont  tetius  pafculi 
Cttriae  Paulfi ;  fcilictt  de  mtdietate  /u- 
per  totum  pro  indivijo,  ficuti  qttcndam 
Dominus  Azo  Marchio  ipfum  Dom- 
num  Priorem  olim  inveftivit  dt  fupra- 
fcripto  paf:ulo  illius  Curiae  Paulfi  dt 
Vico  de  Efle  tali  crdine ,  qued  ipfa  Ecr 
cltfia    Sandae    Mariee   ptrpetuo    habeat 


!&  poffideat  ipfum  pafculum  fuis  domi- 
ni^altHus  pecevikus  ,  (^  fieyptsao  di&ttm 
pafculxm  diSio  Domno  Priori  pro  fua 
Ecclifia,  &  illi  Ecclefxat  fuis  domini- 
calihus  ptcoribus  conceffit .  E:  hoc  falvis 
emnibus  rtgulis  &  bannis  Cr  ordinamtn- 
tis  fine  omni  fraude  faclis  per  Confu- 
les  ,  &  Cemmune  pratdt&ee  Ville  Paul- 
fi.  ^■'.no  Dimini  Milleftrr.o  Ductntefimo 
B'   Dtiimo  O&am ,  Ittdtcfione  VI. 

Ego  Conradus  Palatsnuf  e^  Domni 
Imperatoris  Fidtrici  l^otarius  interfui , 
&  Notarius  fcripfi . 


Et  quoniam  heic  mentio  efl  fimi- 
lis  inveftiturae,  faftae  ab  Azone  VI. 
Marchione  Eftenfi  ,  eamdem  verbis 
paribus  conceptam  accipe,  quae  mi- 
hi  fuppeditata  fuit  ex  Archivo  Mo- 
nafterii  Eftenfis  ad  Carceres. 


Donatio  ab  Azone  VI.  Marchione  Eftenfi  fa6la  Monaflerlo  Sanflae 
Mariae  sd  Carceres  in  Terriiorio  Eftenfi,  Anno  11^7. 


ANno  Domini  M'llefimo  Ctnttfimo 
Ninage/imo  Stptimo  ,  Indi&iene 
Decima  Quinta ,  dit  XV.  intrantt  Mtn- 
ft  Junii ,  in  praefentia  Domini  Piftoris 
Vicentini  Epifcopi ,  c^  Magiftri  Do- 
ininici  Judiiis  ,  <^  Domini  Gtrardi  Prae- 
pofiti  San&i  Georgit  de  Vtrtna ,  fi^  Vi- 
donis  Notarti ,  t^-  filiarum  y  in  clauflro 
San&at  Mariae  ad  Carceres .  Ibi  Domi- 
nus  Azo  Eftenfis  Marchio  inveflivit 
Domnttm  Liveldum  Priorem  San&at  Ma- 
riae  ad  Carceres  ,  in  rtmiffione  ptccato- 
rum  fuotum ,  etque  fucrum  pratdtctffe- 
rum  ,  dt  pafcule  tn  Curtt  Palfi  dt  Vi 
co  ,  quod  ifl  dt  fuis  dominicaltbus  ptcu- 
dibus ,  rtcipitnttm  pro  ifla  Eccltfia  San- 


Bae  Mariae  ad  Carcerts  :  perpttua  con- 
ccjfit  praedidum  pajculum  pecudibus  prae- 
fatae  Ecclefiae ,  ut  diSum  efl  habere , 
falvis  emnibu!  regulis  &"  bannis  &  or- 
dinamentis ,  quae  fuerunt  per  Confules 
Communis  praediftae  Villae  Palfi  fi- 
nt  fraude  .  Ftrmiter  premitttns  pratfntus 
Duminus  Mari-hio  pcr  Je  t^  fuccejfares 
fuos  praefato  Ptori  tir  fucctffortbus  ptr- 
pttuo  adveriis  emntm  perfonam  praefcri- 
ptum  pafculum    difendtre  &    varentare , 

u4c?um  tft  hoc  in  iflo  loco . 

Ego  Oldericus  Imptrialis  %Aulae  No- 
tartus  interfti,  C^  banc  Cartatn  jufftt 
iflius  Manhtsnis  fctipfi, 

COA- 


731        DISSERTATIO  ^UADRAGESIMASEXTA,        732 

Confulum  quoque  Magiftratus   Ai-  ,A     fererent ,  M-rtinus  IV.  Romanus  Pon 


no  MCCLXXXI.  erat  Civibus  Bene- 
ventanis.  Q.jum  ver6  ifti  ultra  ae- 
^uum   potcftatem  fibi  in  ea   Urbe  af- 


tifex  eorum  munus  abolevit,  uti  pa- 
lam  faciet  altera  Charta  e  praelauda« 
ti  Cencii  Codice  defcripra. 


Litcrae  Martini  IV.  Papae,  per  quas  Confulum  Beneventanorum 
munus  delet,  AQno  1281. 


1J!\7  HomtHe  Domini .'  amen .  ,yfnHO  a  B 
Nuiv-tate  tjus  MHlefimo  Dacenttfi-  ' 
mo  0:}ttag'ftmo  Primo ,  die  IX.  mtnfii 
Olobris^  DeAma  Indiclione.  VeHtrabtUi 
Vtr  Demtnus  Peirus  ,  di^us  Saractnus  , 
Domini  Papae  CapiUanus  &  Nuntiui , 
CC»grcgato  Pa*lamtnto  in  Majo>i  Ecclt- 
Jla  San&ae  Mafiae  de  Biievettto ,  vo:e 
praeconia  ^  &  ad  fonum  camfianae  con- 
•vocato  de  maniato  Ne/)lli>  viri  Domini 
Uguicionii  Mat^oli  Ctvis  Flortntini  ^ 
R  8oris  in  Civitate  Bentvtntana  ptr 
fiiinmum  Pontifictm  eor-ftituti ,  ptae/en- 
tavit  Populo  B  neventano  ibidtm  con- 
gregete  qualdam  Littrat  Papalrs  bulla- 
tai  vera  BuUa  Papali  plumbtA  in  filo 
canopis  pendente ,  quas  per  B  injohanntm 
de  Florentia  Notarium  di&t  Ritlorii  tn 
eodvm  Parlarr,tnto  fado  in  did»  Ecclc-  D 
fia,  littraliter  &  vttlgariter  legi  fectt , 
&  copiam  ipfarum  ohtulit  fe  dare  pa- 
tatutn  omnibus  voltntihus  copiam  tx  ti- 
fdtm .  Qifarum  Literarum  tenor  per  om- 
nia  talif   tft . 

Martinus  Epifcopus ,  fervus  fervo- 
rum  Dei ,  dile&is  filiis  Populo  Btne- 
•vtntano  faluttm  &  ^ptiflolisam  henedi- 
Bionem,  Nfper  non  abfque  plurima  tur- 
battont  aicepimus  ,  quod  ad  tnervatienim 
jmijdiBionis  (J^  pltni  dominii  ,  quod 
E  clefia  Remana  in  vobis  (^  Civitate 
veft-a  haitere  dignr>lcitur  ^  indebite  afpi- 
rantei  ,  praettxtu  (ujuldam  ahufui ,  qui 
dici  dth't  merith  crtruvtela ,  quefdam  ett 
vobis  affumitis  ad  Oflicium  Confulatus, 
qut  regimini  Terrae  fe  imvrudenter  in- 
gtrunt  ,  &  qtio  minus  Rt£ior  in  taism  \ 


Civitate  a  Sede  ^/fpcftolica  deputatus 
comn  ffam  fibi  tegtmen  libere  valeat 
exenere ,  muhipliciter  imptdiunt  &  ptr- 
turbant ,  non  fir.e  noftra  &  Ecclefiae 
Romanae  tsianif  fta  injuria ,  gravi  prae- 
judicio  &  contemtu  .  Q^mm  igitur  no- 
ftra  inttr/it ,  luper  hoo  de  opportuno  re- 
medio  providere ,  nec  veltmus ,  ficut  nte 
dtbemus  circ»  dominium  Civitatis  eju- 
fdem  habert  participem  vtl  cenfortem  ^ 
Univerfitatem  veftram  monemus  ,  vobis 
fub  poena  excommunicationi^  ,  quam  ttt 
fingules  ,  qui  contra  hujufmodi  mandatum 
noftrum  tn  hac  parte  venire  praefum- 
ferint ,  incurrtre  volumus  ipfo  fa&o ,  di- 
ftriBe  pratcipiendo  mandamus ,  quattnut 
hujufmodi  Confules ,  quorum  occafione 
pltrumque  ftditionis  mattria  fufcitatur  ^ 
vtl  aliquos  alios  ,  quocumque  nomine  cen- 
feantur ,  ad  gerendum  vel  txerceHdum  itt 
Civitate  veftra  Officium  Confulatusj 
feu  aherius  jurifdidionis ,  affumere  vel 
creare  nullattnus  prae/umatis ,  nec  affum- 
tis  in  aliquo  obedire  ,  /td  potius  RiBo- 
ri ,  qui  nunc  tft  in  ipla  Ctvitate ,  & 
pro  tempore  fuerit  a  Sede  %^poftolica  dc- 
putatus ,  parete  ae  inttndere  humilittr  ftu- 
diatis .  Nos  autem  ex  nunc  dectrnimus 
irvitum  (^  inane ,  fi  fecus  a  vohis ,  vel 
vt/if&m  aliquibus  fuper  iis  attentatum 
tft  haEienus ,  vel  in  pofterum  contigerit 
attentari. 

Datum  apud  Urhemveterem ,  IV.  Idus 
Septembris ,  Pont;ficatus  noftri  ^nno 
Prirro . 

%ABm  fuHt  praediffa  !n  Maiorl  E:clt- 
fia  Sacfae  Mariat  de  Bentventt  prsedi- 


7?;         '  /ANT l^U IT. 

•iii,  dte  [upradieia ,  praeftntibus  vtncra- 
biltbus  patrihus  Fratre  Nisolao  ^'>bate 
Mottaflerii  SanBae  Sophiae  ,  Fratre  Tra- 
jano  x4bbatt  Monajleyii  Sa»6ii  Modtfli , 
C?*  Fratre  Jobanne  de  Cicilia  ^Abbate 
Monaflerii  San&i  Lupi ,  Fratre  Dtoda- 
to  de  .Altavilla  Ordinis  Praedicatorum 
Priore  Fratrunt  Praedicatorum ,  Ftatre 
Btneditlo  de  Mignano  O/dinis  Fratrum 
Minorumf  &"  Guardiano  Fratrum  Ml- 
uorum  de  Benevento ,  Nobiti  viro  Domi- 
no  Hitguicione  Mar^oli  cive  Florentino , 
Redore  Bensventano  praedi&o  ,  Domino 
Petro  ,/!!>batis  Judice ,  &  Bonjobanne 
Notario  dicii  Domini  ReBotis ,  Cluiiit 
de  Fiorentia  Mercatore ,  Urfoleone  Ju- 
vene  ,  Fandulfo  Jachtat ,  Dsmino  Rober- 
to  Mafculo  ,  Miltte  &  Judice  ,  Laurentio 
Mafico    Civibus  Benevtntanis ,    tefttbns . 

Et  ego  Thaddaeus  Jacobi  de  B^ttona, 
Impcriali  auBoritate  Notarius ,  6^  Do- 
tnini  Vguicionis  RcBorts  praedidi  Scri- 
ba ,  pratfentationi  praediSarum  Litera- 
rum ,  leBioni  ipfarum ,  &"  omnil/us  fu- 
pradiBis  intcrfui  ,  &  ut  fupra  Itgitur , 
fcripfi  &  publicavi  de  mandato  Domini 
Pitri  Capellani  i&   Nuntii  fupradi8i . 

Ego  Bonjohannss  quondam  Galgani 
Boccadtbue ,  Imperidi  auderitatt  Nota- 
tius ,  <??'  di&i  Re&ori)  Scriba  publicus , 
praedidis  intetfui ,  &"  fuprafcriptas  .Apo- 
fielicas  Literas  ntandato  fupradidi  Do 
mini  Petri  Sarraceni  in  di&o  Parlamen- 
to  littralittr  &  vulgarittr  legi ,  idteque 
Jublcripfi . 

Ego  Pauhs  de  Reate ,  tApoflolica  au- 
iloritate ,  &  nunc  Camerat  Doinini  Pa- 
pat  Netarius  ,  praediBum  Inftrumtntum  , 
prout  in  originali  invtni ,  dt  verbo  ad 
virbum  tranfcripfi ,  e^  aujcultavi  fi  uli- 
ter ,  &  in  publicam  formam  rtdegi ,  &■ 
Jtgnum  ftci ,  apud  Montrn^fialcontm ,  (ub 
iAnno  Domini  MCCLXXXII.  Indtiliont 
XI.  mtnft  Novembri ,  XXII.  die  in- 
trantt ,  Pontificatus  Domini  Mattini  Pa- 
pae  III.  %Aitno   Stcunda, 


734 


MED  il    AEVI 

A  Ec  profc£t6  eriam  poft  invcttura 
ampliffimum  munus  Potefle:um ,  hoe 
eft,  Praetorum  ,  adhuc  nomen  &  of- 
ficium  Conlulum  perduravic,  qui  vi- 
d^licet    Magiftratum    gerebant    in    re 


B 


tr.antima  ,    aut  mercaCona 


ive   m- 


diciis  pi-aeerant  ,  aliifqi^e  regiminis 
publici  funftionibus  .  In  Repubiica 
Genuenfi  reperio  Cor.fwlei  Placitorum  , 
Confules  Comrnunis  ,  Conjults.  Civium  , 
&  Foritanorum ,  &  alios.  In  Republi- 
ca  Lucenfi  adhibitos  tunc  vidi  Con~ 
fules  Treguanos  &  c.  Ila  ConftAhs  Mer- 
catorum  Mediolani  ,  Mutinae  ,  Ferra- 
riae  ,  &  alibi  occurrunc.  Quotuolex 
vero  Confulum  genus  in  Reoublica 
(  Pifana  numerarerur  Anno  MCCXL- 
!  Vni,  quurn  nempe  Pifano  Populo  fa- 

C  £ia  eft  oblatio  partis  Corficae  Infn- 
lae ,  e  Charta  intelliges ,  quam  in 
calcc  fubfequentis  Diflertationis  in- 
venies .  Itaque  per  annos  plures  ad 
clavum  Liberarum  Urbium  in  Italii 
adhibiti  funt  haftenus  memorati  Cort- 
fules ,  quos  etiam  deligere  ex  ipfo  Ci- 
vium  finu  mos  fuit .  Sed  ante  An- 
num  MCLXXX.  diverfe  invehi  con- 

D  fuetudo  coepta  eft .  Nam  uti  ufuve- 
nit,  quoties  inter  Reipublicae  proce- 
res  difcordia  irrepit ,  Confularis  hu- 
jus  regiminis  toedere  tunc  nonnullos 
coepit  .  Fortaflis  etiam  ne  ipfi  qui- 
dem  Confules  concordibus  animis  & 
calculis  publicae  rei  negotia  cxpedie- 
banc.  Sed  quod  plus  etiam  ad  im- 
mutandum  priorem  ritum  Civium  a- 
nimos  acccndit,  tumultus  fuere ,  quos 
identidem  cxcitabat  Confularis  hu- 
jus  poteftatis  cupiditas  ,  adnitentibus 
praecipue  potentibus  ,  ut  eam  adipi» 
fcercntur  in  patria  fua  .  Satius  ita- 
que  vifum  eft  ,  cx  Sociis  Urbibus 
prudentem  aliquem  Virum  accerfere, 
qui  Populo  praeeflet,  &  juftitiam  mi- 
niftraret  .  Ab  ejufmodi  enim  Reclo- 
re  fludia  partium  abeffe  folebant ;  at- 

que 


735        DISSERTATIO  ^ADR.4GESIMASEXTA. 


^ue  is  aequS  lance  judicaCurus ,  ac 
Ibntcs  plexurus  non  immerito  crede- 
batur,  quando  ei  Givitati  legem  di- 
cebat  ,  ubi  neque  confan^uinei  ,  ne- 
que  affines  ,  ncque  alii  faftionum  ne- 
xus  in  tranfverfum  rapere  poreranC 
hujufmodi  Praefidis  mentcm  atque 
voluntarem  .  Poteftatis  nomine  dona- 
ti  funt  id  genus  Reftores  Urbium : 
idque  nomen  in  eorum  tcmporum  mo- 
Bumentis  mod6  mafculini,  mod6  fe- 
minini  generis  invenitur.  Erunt ,  o- 
pinor  ,  qui  appeliationem  ejufmodi 
tunc  primum  inveftam  arbitrabuntur . 
Vcrum  a  vetuftis  Latinae  Linguae 
Seculis  eadem  duxifle  originem  di- 
cenda  eft  j  nam  &  ab  an^^iquis  ufur- 
pabafur  ad  Magiftratus  Populi  defi- 
gnandos  .  Plinius  Lib.  zp.  Cap.  4. 
inquit  ,  Mit<i  ftatftaft  tiomfno) ,  Po- 
ttftatefque  etoraf^iles ,  Apulejus  ait :  Std 
juffit  Pottpjis  Offijialet»  fuuwt  magna  ft- 
•vtritate  ae  cett .  Suetonio  tefte  in  Cae- 
faris  Vit4  Cap.  17.  is  in  carcerem 
conjecic  Nevititn  Quaeflortm  ,  quod  com- 
pellari  apud  fe  majorem  Potefiattm  paf- 
fus  effet .  Idem  in  Claudio  Cap.  23. 
JurifaiSiionem  de  fideiccmmijfis  in  XJrbt 
dtlegart  Magifiratiius  felitam ,  atque  e- 
tiam  per  prevtttcias  Poseflatibut  dematt- 
davit .  Juvenalis  Satyra  Decima,  Ver- 
fu  gg. 

Hitjus  y  qui    trahitur  ^  praettntam  fu- 
mtrt  mavis  , 

m4n  Fidenarum ,  Gabiorumqut  tfft  Po- 
ttfias  ? 


7.'.^ 


A  Salvianus  Lib.  de  Providentia,  fcri- 
bit :  Itaqut  tune  ilii  pauptrtt  Magiftra- 
tus  epultr.tam  habebant  Rtmpublicam  . 
N^nc  auttm  divts  Pottftas  pauptrem  fa^ 
cit  effe  Rfmpuhlieam  .  Concilium  An- 
tiochenum  Canone  V.  Si  quis  Enlt- 
fiam  Dci  conturbare  ty  folicitare  perfi- 
Jiit ,  tamquam  feditiofus  per  Pottftatit 
etiteras  opprimatur .  Quid   ver6  finc  ex- 

B  terae  Poteftates ,  Hincmarus  Archiepi- 
fcopus  Remenfis  jamdiu  nobis  figni- 
ficavic  ,  fcribens  apud  Flodoardum 
Lib.  3.  Gap.  22.  Pojfiea  autem  per  tx- 
terat ,  idtft  Saecularts  ,  Poteftates  contra 
Sardictnfes  Canones  eamdem  adminifita- 
tionem  fine  mea  confcientia  obtinuifli  , 
Ica  &  in  Lege  47.  Codic.  Theodo- 
fian.  de  Epifcop.  &  Gleric.  legitur  : 
Fas  tnim  non  eft  ,  ut  dtvini  Munttis 
Miniflri  temporalittm  Pottflatum  fubdatt- 
tur  arhitrio.  ApoIIinaris  quoque  Sido- 
nius  Libro  Primo  ,  Epift.  8.  ad  Can- 
didianum  ait:  Vigilatit  furts .'  dormiunt 
Poteftatcs .  Denique  ut  cetera  omittam  , 
faepe  in  Italicorum  Regum  Diplo- 
matis  occurtit  Judiciaria  Poteflas  .  Vi- 
de  etiam  ,  quae  ad  hanc  vocem   Du- 

r>  Cangius  congeffit :  &  vide  fubfequens 
Diploma  ,  e  Tabulario  Cavenfis  Coe- 
nobii  edu£lum  ,  in  quo  Gnaimarius  StP- 
lernitanus  Prittcept ,  a  Notario  in  fine 
mcmoratur  fub  his  verbis  :  ex  jufflo- 
nt  fttpradiBae  Poteflatis  fcripft  tgo  ^e. 


Guaimaril  IV.  PHncipis  Salernitani  donatio  fa£ta  Monafterio  Sanflae 
Barbarae  fito  in  Comitatu  Salernitano,  Anno  1035. 


IN  nomine  Domini  Dti  Salvatoris  no- 
firi   Jefu  Chrifli.    Nos  Guaimarius 
divini    tpitulante    cltmentiA    Langobar- 
dorum     gentis     Princeps ,    pro    aMore 
otanipottnti:    Dti,  falutifqut  animat,  fj^ 
Tom.   IX. 


E  [  Patriae  noftrat  falvaticnis ,  quim  e^ 
per  poflitlationem  Purpurac  Principiflac 
diledae  Conjugis  noftrae,  conceilitttut 
&  confirmamus  tibi  Lucae  Abbati  Mo- 
nafterii  Sanclae  Barbarac,  qucd  dedi- 
A  a  a  cetiit» 


737  jiNT  I^UIT. 

ceitm  tfi  in  ptrtlntntta  dt  Nosae  finibiii 
SaltrtfitaHis  ,  cMW  ot»nibm  rcbus  pcrtinen- 
tcs  ipfins  Monafttrii ,  e^  cum  molinum , 
^'tod  atdificatum  efl  in  fiubio  de  ipfa 
Bruca ,  d^  cum  ipfo  cajianittum ,  qucd 
tft  in  Ptde  de  Monte ,  qui  vocatur  de 
Reborto ,  6>'  cum  ipfa  ctfina  ,  quae  efi 
tiltra  ipfo  fiubio ,  tjuod  romare  ftcit  Co- 
ima  Abbas  anteceffore  •utftro:  Ydto ,  ttt 
diximus  ,  inclitum  ipjum  Monafterium 
cum  omnibus  tcrris ,  e^  vineis ,  feu  Jyl- 
bis ,  ilfjf  jam  di&um  caftanietufA ,  iir 
pratdiflum  molinum  vobis  conctffimus  cum 
otnnihus  infra  fe  abentihus ,  ontnibufque 
ftiis  ptrtintntiis  ,  &"  cum  vice  de  biis 
fuii  ftcuriter  vcs  diebus  vitae  veftrae  il- 
iut   kabtudum  ,    dominandum  ,   fojfiden- 

I 

1 

M 


MED  n   AEVl  7j8 

A  dum ,  O"  omnia  de  ipfo  frudium  facitn- 
dum ,  quae  volueritis .  Et  ha  noftrts  Ju- 
dicibus  ,  Comitibus ,  Cafialdtit ,  vtl  a 
quibujcumque  v4gen:ibus  nullam  exinde 
patiamini  moleftationem ,  fed  amodo ,  d* 
omnibut  diebus  vitae  veftrat  ptv  hoc  wo- 
ftrum  robortuM  Prtctptum  predtcio  Mo- 
nafterio  cum  ornnia  Jubftantia  ,  e^  cum 
cmni  fua  pertinentia  Jecuro  nomine  abe- 

iB  ♦•«  ^  pojfidere  valeatis  i»  jam  ditJa 
ratione . 

Quod  vtri  Prtceptum  concrjfionis  ex 
juffionc  fupra  diftae  Poteftatis  fcripft 
ego  Romoaldus  in  Jacro  Palatio ,  in  sA'- 
no  Stptimo  Dtcimo  Principetus  fupra  di- 
Bi  Domini  Gttaimarii  glorioft  Prineipis , 
de  menje  Julii  y  Indiiiione  Tertia, 

Sigillum  cereutn  Guaimaril. 


Ecce  igitur  qu2im  faepc  ab  anti- 
quis  Poteftas  appellaretur ,  qui  Popu- 
lo  praecrat  atquc  dominabatur.  Eo- 
dem  quoque  Saeculo  Undecimo  floruit 
Smftus  Johannes  Gualbertus  ,  Val- 
lumbrofam  Ordinis  Inftitutor.  In  ejus 
Vita  ab  Attone  Piftorienfi  Epifcopo 
fcriptS  Anno  MLXVllI.  exarata  le 
gitur  Florentinorum  Epiftola  ad  A 
lexandrum  II.  Papara  ,  in  qua  haec 
vcrba  occurrunt:  Si  quis  aefit&y,  his 
tninis  terriius  ,  de  Civitate  fugirtt ,  ad 
dominium  Pottftatis  adlumtretur  quid- 
quid  pojf.diffct  .  ideft  ,  a  Fifco  fortu- 
nae  ejus  caperentur,  Dixi .  ante  An- 
numChriftiMCLXXX  ejufmodi  Prae- 
toribus    uti    coepiffe  Italicas  Civita- 


c 


D 


tes:  nam  in  foedere  Mutinenfium  sc 
Parn-ienrium  inito  Anno  MCLI.  haec 
fupra  legimus:  I-fra  quadraginta  dies , 
pcftquam  mihi  requifuu.m  faetit  a  Coti- 
(■Jibus  ,  vel  Poteftate  Mutinae  ,  irae^nia- 
r/t  faciam ,  nifi  ptr  paraLclam  Co.iful.n 
vd  Pcteftatis  M-Jti«ce  remanferit .  Et 
fane  antea  nonnullae  Civirates  Lom- 
bardicae  Poteflatem  fufcepifle  depre- 
henduntur .  Fridericus  enim  I.  Im- 
perator ,  teRe  Radevico  Lib.  a.  csp. 
6  de  ejus  GcRis  ,  Civifatibus  Itali- 
cis  Magiftratus  defignans  Pottfiatutn 
qurque  mentionem  facic  his  verbis  : 
Ptattttea  &  hcc  fibi  ab  omnibus  adiu- 
dicatum  atque  rs:ogniium  </?,  in  fingu- 
lis  Civitatibus  Poteftates ,  Conjnles ,  ce- 

tefc- 


73P        DmERTATlO  ^U4DR^4GESmASEXTA:        740 


Utolque  Megijtratui  aQfnjtt  Populi  pit 
ipfum  crtari  eiebe^e  &c.  Haec  in  Comi- 
tiis  Roncalienfibus  Anno  MCLVIIf. 
pronuntiata  fuere.  Proinde  inteliigas, 
Triftano  C  halco  Hiftorico  Mediola- 
nenfi  minime  defuifle  juftum  fitulum 
hr\ec  fcribendi  ad  Annum  MCLIS. 
rempe  Rajnaldum  Colonienlem  Ar- 
chiepircopum  ,  atque  Ottonem  Comi- 
tem  Palatii  ,  vocatis  Pratfidthus  Cori- 
fiUi  Clvitatis  MtdioUni  ,  Juadtre  tis  ni- 
xfim  ftnjfe  ,  tit  ipft  anoqfte  Potejtatem 
Caejartiiiyi  ,  qite*»aiimed»>n  aliae  Urbes 
fe:srartt ,  accipi^eit',  .  Id  verh  n»vum  e- 
ret  y    &  manifffie  consra  convtnta   pro- 


B 


K:m.u  Pasis  apparei)at .  Haec  ille  ab 
Ottone  Morena  fynchrono  Scriptore 
acceperat  ,  cujus  Chronicon  vide  e- 
vulgatum  Tomo  VII.  Rerum  Italica- 
rum  ad  Annum  MCLIX.  Simul  e- 
tiam  intcliigimus  •  cur  Fridericus  Au- 
{'uRus  eodem  Anno  Priviiegia  Cre- 
inoricnfibus  concedens ,  Potefiates  quo- 
c^ue  in  iis  nuraeravit.  Diploma  il- 
lud,  multa  complefilens  ad  Hiftoriam 
illorum  temporum  ,  dignum  efl,  <juod 
e  tenebris  educatur .  Hoc  ipfum  de- 
lcripfi  ego  olirn  ex  autographo  exfi- 
ftente  in  Archivo  Gommunitatis  Cre- 
mcnenfis. 


Fridericus  I.  Irpperator  Cremonenfibus  navibus  per  Padum  difcurrentibus 

iramunitatem  concedit  a  quorumcumque  teloneo,  excepto  ilio, 

quod  Nuntiis  Imperiahbus  folvendum  eft,  Anno  xi^p. 


IiV  nemine  Sanffae  &  tKdividftae  Tri 
tiitetis  .  Fredericus  divina  favente 
clmtntia  Ronrianorum  Imperator,  & 
femper  Augijftus  .  St  quo  liftt  fi-itlts 
ncfifos  Impcrtali  cUmentia  vtt  tuttione 
digno3  a:Jl-man)tis ,  »/«/jo  magis  fidelio- 
ribus  nofiris  vicJrice  dtxiera  Imptrialis 
potentiae  psrtigtre  dtbcnsus  ,  de  quihus 
v^ajcya  fideiitatis  argutnsrita  cettijJirKa  n- 
tt:>;t  tMhitioKe  (xptrti  fttmus  .  Eapro- 
ptcr  otnnium  fi  ,'tltum  tam  futura  ,  quam 
praefens  noverit   attas  ,    qtisd  CrttKonam 

ucfiram  ,    ta-.quam    fptciftem 

iS"  familiartm  Cnr/itiam  Ituperii  tiefUi , 
aty.plion  dilcclionc  eti-.pletflitf.ur ,  quce  & 
magHifica  C?-  pkainia  funt  devetimii  ih- 
fcquia  in  oculis  r.cfnis  dv.m  fecit  claft- 
fitre .,  tKdKifHum  gratiat  nofitae  favotn^t 
prae  cuti&is  Civifatibus  Italiae  cbtinitt 
promtruit .  Nes  itaque  mttnorts  devotif- 
fimi  ftrvitii  Crtmotstttfium  fidelijfiytiorur^ 
r.oftrorum  ,  pttitionihus  tottm  bc;:igKe  an- 
nuimus  ,  vcltnies ,  &  autJoritate  ncflfa 
praecipientes ,  quatenus  ipfi  Cretr.oneiffes 
a  Crcmona  decrfum    ii%  aqua  Padi ,  (<^' 


C  ia  ovAKihHS  lo:is  <^  Vallihus  ^  itt  quibus 
aqua  Padi  altquo  tempore  derivatur  «- 
i  f^ue  ad  r/iare ,  /tve  in  Comitatu  Rtgien- 
■  Ji .,  vcl  Mutinthfi  ,  vtl  Bononitnfi ,  vel 
Ferrarien/i ,  vel  Ravennate  ,  ita  ficure . 
ctm  otnnibus  ttiercationibus ,  quafcunque 
X'clueri»t ,  vadant  ci^  nai>igcnt ,  ttt  nul- 
lui  Epijcopus  ^  Dux,  Matcllsio ,  Comes  y 
Vicecomes ,  vel  aliqua  Poteftas ,  vcl  Ci- 

D  vitas ,  vcl  Ca/irum  ,  vtl  aliqua  perfona 
aliquod  Teleneum  ,  vel  jfiCi>'i--of!tam  ,  vel 
augariatn ,  vtl  aliquam  ixaHscntm  ab  eis 
eaigat  ,  vel  invitoi  eos  ,  vel  res  eorum 
detineat ,  excepiis  Nuntiis  ncfvris ,  qui  i» 
loiis  determinatis  Teloneu^t  .^.fiafoiptum 
acclpiant .  Hsbtant  quoque  ipfi  Crtmonen- 
Jes  itt  praediilis  locis ,  Vfillihus ,  &  a- 
quis  ,  vendendi  t^  ttr.tndi  libtrem  fa- 
cultatcm  .  Piosdi&i  virh  Niwtii  tsoflri 
accipiant  in  Ftfraria  de  qualiittt  Navi 
disodecim  Dtnarios  Medicla.itnfium  vett- 
rum .  ^pud  Figarolum  de  qualibet  So- 
ga ,  pro  qua  Na-nis  trahitu,' ,  quae  Maf- 
ftriam  pCYtai ,  cflo  Solidos  Mtdiolantnm 
I  fiwn  vtterun} .  Maffeiiam  autcm  dicimtts 
A  a  a  2       -  ^uim- 


741  ANTJ  ^UIT. 

quamlibtt  Navtnt ,  quajcuntquc  tncrces  , 
precttr  Stlcm  ^  portanttm .  In  todtm  lo- 
co  dt  qualibtt  Sega ,  pro  qua  Navit  tra- 
iitur ,  quac  Saltm  portat  ,  triginta  Dt- 
narios  Mtdiclantn/tum  vtttrum,  ^pitd 
Covtrnulam  fimilittr  dt  quMlibtt  Scga 
Mafferiat  offo  Solidos  Mtdiolantn/ium 
vtttrum  .  Pro  qualibtt  Soga  illius  Na- 
vis ,  quac  Salcm  portat ,  triginta  Dtna- 
ries  Medielancnfium  vttcrum .  Item  apud 
IVoflallam  dt  qualibct  Soga  Mafferiat 
080  Solidcs  Mediolantnfium  vtterum ,  & 
ibidtm  dt  qualibtt  Soga ,  quat  Saltm  ftrt , 
triginta  Dtnaries  Mtdiolantnfium    vttt- 


Signnm  Domni  Fredtrici 


MEDII   AEVI  741 

A  *t*m  .  ^pud  Scoiztrolum  dt  qualibtt  Na* 
vi  duodtdm  Dtnarios  Mtdiolantnfium  vt- 
ttrum .  .Apud  Lu^ariam  fimilittr  duo^ 
decim  Dinarios  Mtdiclantnftum  vtttrum, 
Et  pratttr  bate ,  quat  Jcripts  funt ,  nte 
in  his  locis ,  ntc  in  aliis  tn  Pado  a  Cre- 
mena  dtorjum  quidquam  a  Crcnoncnfibus 
telli  volumus ,  jalvd  pcr  emnia  Impttia" 
li  ju/litiA.    Quicumqut  auttm  hujus   no^ 

B  flri  Pratctpti  vielator  tjfc  in  aliquo  prae- 
fump/erit ,  ctntum  Libras  auri  componat , 
mtdittattm  Camttae  noflrae  ^  ^  mtdit- 
tattm  pratdiQis  Crtmontnfibm  noflris  fi- 
dtlibus  . 


Remanorum  Imptrateris  inviSIiJpmi, 


Ego  Rtinaldm  faeri  Imptrialis  Palatii  Canctllarius  rceegnovi. 

^3a  funt  haec  ^nne  Dominicac  Ineatnationls  MCLVIIII.  IndiBiont  VII.  Rrgnante 
Demno  Frtdtrico  Remanerum  Imperatert  gloriefijjime ,  »>4nno  Rtgni  tjus  VII. 
Imperii  vcri  III. 

Vatttm  afud  Maringbum  ,  VIII.  Kaltndas  Martii. 

Locus  Sigilli  <{•'  cerei  Imperialis . 


Ita  ad  Annum  MCLXIX.  Vero- 
«enfium  Pracfcs  Pcteflatn  titulum  prae- 
ferebat ,  ut  conftabit  e  Charta ,  quam 


Cl  authenticam    vidi  in    Tabulario  Mo- 
nafterii    antiquiffimi    Sanfti    Zenonis 
i  ejufdem  Civitatis . 


Examen  teftium  Veronae  faflura  coram  Comite  Bonifacio  ejus  Urbis 

Praetore  in  caufa  agitata  inter  Monachos  Sanfti  Zenonis  Ve- 

ronenris,  &  filios  Spiciani,  de  Decimis  Hofpitalis 

San6li   Zenonis ,  Anno   iidp. 


Df»    Vtneris ,    qui    fuit    X.    intrante 
Menfc  Januario ,  in  domo  Comi 
tis    Bonifacii    Poteftatis  Veronae ,    in 
pre/entia   Nitethi  &  Widenis    de  Run- 


eho ,  &  tAlherti  dc  Ripaclara  Judicum , 
&  Widethi,  t^  ^Antiqui ,  &  Pttri  Na- 
tarierum ,  &  Lanfranchi  de  Domno  ^b- 
hate  Saniii  Ztnenis  ,  Cf-  alierum .  Uique 

Bortus 


r 


74J         DISSERTATIO   ^ADRAGESIMASEXTA.        744 


Bo.iUi   Ztno  d'.    Lamberto  ,    ^jJe[for   Co- 
mitis     Bonifacii    Poteftatis    Veronae, 
coram  iVidont  R:ibeo ,  fimilittr  ejui   v4/- 
Jtjfore  y    dixit:    Domine    Comes ;    Do- 
mnus    Ufaertus    Hoipitalis  Sarfti  Ze- 
nonis  cft  cooqueftus  apud  nos  de  filiis 
quondam   Spiciani ,   dicendo,  eos   vel- 
le  auferre  fibi    Decimam  dc  tcrris  de 
Hofpitale    Sanfti    Zenonis    de  Monte 
Dracono .   Nos  milimus   pro  illis ,    ut 
venirent  refponfuros.  Ipfi  venire  no- 
luerunt.    Modo   vult  dare    fuos  teftes 
caufa  publicandi  ,  fi   ipfi  aliquo  tem- 
pore    aliquid     fuprafcripto    Hofpitali 
dicere    voJuerinC,    quod    habeat    fuas 
rationes.   Et  Comes  dixit :    Mihi   bene 
placet.   Tc/}es   Mattinus  de  Cafali ,  Or- 
Ittndut  ,   %4>ieHta  ,    Martbettus ,  qui  pre- 
fente    fuprajcripto    Comite     &    prediHis 
^ff-(forii)us ,    Jacramtnto    dato    a     Bono 
Ztnont    ad  fan&a   Dti    EuangtHa  jura- 
vtrunt    caufa    publicandi   Jt  diBuros   to- 
tatn  vtritatem ,  quam  fcirtnt  de  illo  fa- 
So  crc.  Martinui   dt  Cafali  juratus ,  ut 
fuhlicetur^    in  d>Jlri£io    lacramtnti  a  me 
Hotario    intei  rogatus ,    dixit  .•    A    terre* 
motu   majori  in  za  habeo  vifum   Ho- 
fpitale  Sanfti    Zcnonis    habere  &  te 
Bcre    Decimam    fuarum  terrarum ,   & 
vinearum  ,     &    olivarum    dc    Monte 
Dracono,    abfque  ulla    contradiftione 
alicujus  hominis.  Ec  numquam  vidi, 
illos  de  Monteclaro    habere  eam   De- 
cimam  ,  nec  audivi  dici  ,    nec  audivi 
illos    petentes;    &    videbam    illos    de 
Monreclaro  venientes  in  Monte  Dra- 
cono,  &  colligentes  fuam   Decimam: 
ipfi    non    petcbant    Decimam  illarum 
tcrrarum    de    Monte    Dracono    de  fu- 
prafcripto    Hofpitali    Sanfti   Zenonis. 
Nec  audivi  eos  petentes    illam  Deci- 
xnam  &c. 

^Jum  tji  bec  ^Anno  Domini  Mille- 
fimo  Cente/tme  Settagt/tmo  Nono  ,  fupra- 
fcriptis  ditiusy  Indidiout  StettnJa. 


B 


D 


Ego  ^AmxX?  /"<;»•»  Palatii  Notaniu  hat 
atttjiationts  ut  publicartntur  Jcripfi  ^  <^ 
his  interfni , 

Praelaudatus  quoque  Fridericus  I. 
Auguftus  Anno  MCLXIl.  poft  exci- 
dium  Mediolanenfis  Urbis,  eodem  Ot- 
tonc  Morena  fynchrono  tefte,  pag. 
iio^.  Tomi  VI.  Rer.  Italicarum ,  de- 
derat  Bntiienfibits  ac  rtiam  Ptrgemtn- 
fibus  in  Pottflatttn  Marcoaldum  de 
Grumbas ;  Mediolanenfihus  vne  Doni- 
num  Epilcopum  de  Legio ;  Ptactumit 
autem  ah  initio  .Aginulfnm  ,  dtindt  .Ar- 
naldum  B.^rhavairam ;  Comitem  Gortra- 
dum   dt    Btllanuct    praepofuit   Ferrariat ; 

Parmat  >Az,oncvi ,   qai  dicitur ,  Co- 

mcnfi  Comitatui  Magifttum  Paganum  ^c. 

Hi  Praetores ,  five  Pottflattt ,    earum- 

dem   Urbium .    Ejufdem    quoque  Fri- 

derici    I.    Diploma    vide    Tomo    IV. 

Italiae    Sacrae  Ughellii   in    Epifcopis 

Aftenfibus  .    Is    ibi     Anno    MCLIX. 

Aftenfem    Civitatem  regendam   tradit 

tribus   Rtdoribus  ,  quos  etiam   ^fttnfit 

Pcttftatts  appellat.  Immo  longe  antea 

ufurpatum    invcnio  Pottfiatis    nomen : 

hoc  eft,  Anno    MXXXIIL  in   Diplo- 

mate  Conradi    I.  Augufti ,    quod   au- 

tographum  infpexi  in  Tabulario  Cano- 

nicorum   Regularium    celeberrimi  Ti- 

cinenfis    Monafterii    San£ti     Petri    in 

Caelo  Aureo.   Ibi  praecipitur,  ut  nul- 

lus  umquam  Potejias ,  Mmifter ,  vel  Mif- 

fus    moleftiam    inferac    bonis  ejufdem 

Coenobii.    Verum    Italicae    Civitates 

non  omnes  eodem  tempore,   fed  quae- 

dam    citius,    quaedam    ierius ,    ulum 

Poteftatum  invexere;  neque  in  iis  per- 

petuo  habendis  conftantes  primo  fue- 

runt.  Ut  enim   cuique  videbatur  ma- 

le  publica  res    procedere  fub  Conuli- 

ius ,  tum  iis  abjeftis  eligebatur  Pott- 

fias.  Si  ver6  fub  hujus  regimine  ea- 

dem  ,  aut  majora  incommoda  ac  detri- 

menta  fcntiebantur,  ad  priftinum  Con- 

fulum  ufum  rurfus  convcrtebantur  fuf- 

fra- 


745  ANT  l^U IT. 

fragia  Poouli.  Uti  habent  Co.itioua- 
tores  CafFiri  Lib.  3.  Annal.  Genucnf. 
quum  Rempublicam  Gcnuenfem  com- 
plures  difcordiae  civiies  Anno  MCXC. 
dilaccrarent  ,  Sapitntes  &  Cors/iliarii 
Civitatit  co»ve»eru»t  in  tinum ,  i^  dc 
ccMinuii  confilio  Jiatutrunt ^  ut  Confula- 
iv.s  Ccmmuitfs  in  fmwo  ^nno  ccffartnt , 
€^  eie  bahendo  Petr/iate  omnet  fert  fue- 
rwtt  conconiei .  Tum  Anno  MCXCII. 
reftituti  funt  Confules;  fubfequenti- 
bus  ver6  Annis  mod6  Poteftates ,  mo- 
d6  Confules  habenas  ejufdem  Reipu- 
blicae  tenuere  ,  &  dcmum  fub  Pote- 
ftatum  regimine  per  diuturna  tempo-  ( 


MEDfl    AEVl  y^6 

A  ra  Civitas  illa  conquievit.  Ricordano 
Malafpina,  &  Joanne  Villanio  tefti- 
bus,  Anno  tanium  MCCVII,  FIo- 
rentia  primum  Poteltatem  acccpit. 
Actamen  Scipio  Admiratus  junior  in 
HiRor.  Florentin,  Prietorcm  ejufdem 
Civicatis  G^-ardum  Caponiaccum  re- 
pcrit  Anno  MCXCIII.,  &  in  hanc 
rcm  laudat  ilhus  tcmporis  monumen- 
B  ta  .  Ferrariae  itidem  adhuc  Anno 
MCXC  Conlulum  regimen  perduraf- 
fe,  indicare  videtur  Charta ,  quam  ex 
Archivo  Eftenfi  eduxi,  quum  nulla 
ibi  Pottjltitn  mencio  fiat. 


Sententia  Confulum  &  Judicum  Ferrarienrium  pro  Abbate  Pomponano 

contra  Obizonem   iVIarchioneni   Eftenfem  in  controveifia 

de  fundo  Graniani,  Anno  Aipo. 


JZV  Dei  nomine  .    ,An»o  Dominice  Na- 
tivitatis    MiUe/lmo    Centefir/10  hlafta- 
gefimo  y    ttmpore    Clementis    P.ipe,    & 
Frederici    Impcratoris  ,    die    ultimo    t- 
xtui-.te    menfe   .Apr.lis  ,    Indi&iont    VIII. 
Fcrrarie  in  Eptfcopaiti .  No.<  Bonus  Joan- 
nes ,   c^  Donatus  ,  e^  StgHcrellu: ,  Con- 
fules,  &  Judices  Communis  Ferranae, 
ouiita   qutrimonta   robis    fs&a  a   Donno 
Gualfredo  Abbate  Fcmpofie  di  MAR- 
CHIONE  OPIZONE  DE  ESTE ,  d: 
ttrra  ,    quam  u4t/hai   dicit    fo^e  de  fundo 
G'aenani .'  audita  coYiftffione  Domini  Mar- 
chlonis ,    qt*ed    terra ,    de  qua  efl  contro- 
verfta ,   Ji    efi    de   fundo    Grajani ,    non 
vult  eam  neque  per    ft ,   r.eque  per    alios 
inquietart.'    vifis    diBis   tefiium   ab  .Ab- 
fjate   in   bac  caufa  prcdt^dis:  vifa  etiam 
de/ignatione    faiia    nobis  de    fundo  G^a- 
niani  ab  eifdem  tefltbus ,   in  qua  defjgna- 
tione    dicunt ,    fttndum    Graniani   fore    a 
t:rn}ino     lapidto ,    qui    efl    pefitus    infra 
iiiinus     Manentis  dtfccndtns    in  dire&um 
ttfque   ad    mediam    Fciiea^n  de  Curficlii  , 
&  p:r  ntediam  Fovier.i  defctndendo  ufque 


ai    Lacam    Donni-.um ;    poffiffi  nem  re'i , 

de  qtt»  tfi  controvtvfta  ,  Ocnm  Jtjbati 
pro  Ec-.ltfia  Pcmpofiana  pro  fundo  Gra- 
nicni  affii^namus . 

o^d  be:  ftterunt  tefles  Dominus  Jo:u- 
liis ,  Stfpha^iuf  G.t'aia-4i ,  ^4l'erti4i  Gsor- 
fji ,  Guido  Vicedemin': ,  Rofttts  Nctarius , 
EgidiU)  Gtiardirtus ,  R-Jatdits  lldeprgn- 
\  «/< ,  GuT^irdus  .Arib^rti  ^  G.ttdo  de  Sam- 
D  blonido ,  Guerdttus  ttfiii  ,  &  hujus  rei 
invefiitor  datKS . 

Ego  Bi^ardu:  Ch^ifif  tyiifericordii  fa- 
cri  Pallatii,  ifr  tun:  Commtini)  Ftrra- 
rie  Notafitis  interfui ,  e^  ut  audivi ,  & 
intell^xi ,  rogittus  fcripfi . 

Sed  haec  non  omnino  certa ;  nam, 
ut  fupra  innui ,  diu  perrexere  Confu- 
lum  Magiftratus  adhiberi ,  quamqur,m 
Reipublicae  praecfTent  Poteltates.  Sed 
&  in  nonnullis  Urbibus  ferius  qu^ra 
in  reliquis  eorumdem  Praetorum  mu- 
nus  inveftum  eft ,  atque  invt£tum 
cito  defiit  ,  adeo  ut  ne  Anno  quidera 
MCCXXXIV.  Lucenfis  Populus  Con- 
fules    prorfus  ejuraflTe    deprehendatur. 

Juvat 


747         DISSERTATIO  mJADRAGESlMASEXTA» 


Ju  at  huc  inferre  exemplum  Chartae 
ad  eamdem  Rempublicam  fpe£tantis , 
ex  qua  non  folum  conftabit  ejufmodi 
Confulum  ufus ,  verum  eciam  quae 
tunc  Familiae  Confilium  five  Sena- 
tum  Civitatis  Lucenfis  conftituerent . 
Harum  catalogum  cum  iis ,  quae  nunc 
eidem    Reipublicae    praefunt ,    fi  quis 


componat,  facile  intelliget,  quantam 
non  minus  ibi ,  qukm  &  in  aliis 
Urbibus,  Familiarum  perniciem  attu- 
lerint  temporum  edacitas,  inteftinae 
difcordiae,  &  bellicus  furor.  En  ita- 
que  Chartam  ipfam  e  MSto  Codice 
membranaceo  Cencii  Camcrarii  de- 
promcam,  ac  praeferentem  titulum: 


Inftrumentum  Lucenfium  de  cuftodia  quorumdam  Cadrorum  data  Ma- 
gjitro  Peiro  de  Guarzino,  nomine  Romanae  Ecclefiae,  Anno  12^4. 


IN  nomtne    Domint  ^mtn  .  Nos  Guldo 
BarUtti ,  Orlandus  Fotteguerrac  ,  Ta- 
Itapani     Gi-.ttlii  ,  ^egtdius   Frfdicionh  , 
ei.pe  Rynniui  ^ix^ocati  ^   Lucani   Dei 
gratid  Majores  Confules,  babito  ttin/o- 
ri     &"    gencrali    Con/ilio     Civitatis    pir 
pvatcontm  ,    ij^    ad  fonum  campa-tai   mote 
fclito    ceadunato    in   Eccle/ia  San&i   Mi- 
tbieHs    de    Foro    Lucano.'    in  quo  etiam 
ConCilto    inseffucntnt    Capitsnti    L*vato- 
rum  SanSi   Pttri    Majori.'  ,    e^   Capita- 
Hti  illorum  de    San^^lo    Cbrifiopboro ,   ci^ 
vigintiquiKque   Con/iiiarii   fptciatts   ipfius 
Civ''tatis  .,    jrilfcet  de  unaquaqut    Pcrta , 
^    irtvitati   dfiodecim  de    Burgo ,    &   vi- 
gnti  dt  qualibrt  Po.ta,   &  viginti  qua- 
tkor  CoitfiHarii  fptciaUs  ip/iut  Civitatis  , 
Jcilictt     L'-^  )»•«»■    Gtrardifti ,    Grardinm 
Juitx  Lneiii,   0,^ti  Moricortttti ,   Pal- 
favante  G^fdotti ^  Bonifacius  Jaco^n,  Ri- 
comus     Pcllani ,     0  laxdus      Muj]i:ionis  , 
Danfafu)     R^pondi,    ^4imaruf     'tciabor- 
dici ,     Boytajttnta    Tanellat  ,    S  ff'tducius 
Odfl/iffi  ,    Crrttius    Brrnarducii  y    s/^'htrti- 
nu     Rofettf  ,   GuarhnHi  G**dal:ii,   ^^t^s 
Gerardi   ^^< ,    Ja:onus    Ptrutbi ,    Raitu 
elw     Matafdlnnis  .     Brunettu       Nnmi^tis 
Cc^lfl',   Jacobui    Rapa .    G'Aillflmui    Co- 
tfiitii ,     Taliaianis     Pinttlli ,     Roielrffus 
GtfJ  cenus ,    Bttnardus    %^lhinetti .    Con- 
Jiliar'i  mafoiis   Con/ilii   funt   ifli :   Guido 
Mnrtini ,   Tancrtdus    ftidex,  ,Aliil»vann'i- 
nus    Mitbopanis ,    Batdtnus     Batktti , 


D 


./Jmicus    Boncii  y    Lambtrtus    G'yint!llit  ^ 
Ugoltmts  Rafcina ,   Cecius   Morlae  ,   Ric~ 
comanu)    ^dvocatus  ,   Ubifttis   Scalacqt^ia , 
^ldibrandinus  Scaduclae  ,  B.inifacius  Fal- 
Jirtlli ,    Guido    u4rrigi    Mxrtini ,   Fsnti- 
nellus  x/lldtbrandini ,  Fantinellus  de  Bur- 
go ,   Ubertus   Rubeus ,   Ugo  Pinclli ,   Rai- 
neritts  Paganelli ,   Bonaccurlus   Lanfredi  ^ 
Ubtrtus  ,Al:hsrti,   Rainerius  OrlandiKcii  ^ 
Bonavtntura  Gnillitlfni ,    Gsettus  Sarra- 
ctni ,    Raineritis    Vulpis ,    Guido    Bxld3~ 
vini ,  SceyliattipHS ,  Guido  Gnaiandi ,  Ni- 
randinus  y    0  >ix,!ts    de     Fo>itan.i ,    ,Alde- 
brandinus    Macarii ,   Ubtrtus   Crtfci ,   0/- 
landinus  Corb:lanus ,  Coradns  Mi:ht,e.is , 
^fttbi/ti  Lamfredi  y    Bonifacius  Dhfacia- 
ti ,  Nlcolaus  Vttlii ,  Uhatdus  Guidi  Rcfp , 
Gcrard:i:iAi  Jacehi ,  ^ldcbrandinas  M.im- 
pitii,    Bafus     Lnmberti  ,     Ub^tdus    Gisa- 
fciurae  ,  Tedtlgardtss  ,  .^ldibrartdinus  Jt(- 
dens ,   Ru^trius   Judtx  ,     Bortotittus  ,   ^l- 
btrtintts   B^ndi^i ,  ^tdtbrandinus  %/4tbtr- 
lini ,   Ubaldus  Bunifeiii ,  Fortigutrfa  Ca- 
thnclae ,     ,A'ie;ettus     Comparit  ,     Vttitura 
FaUonii  ,  Riccardinus  w4'rici  RiJJi ,  Deo- 
di:ttis     Reu:ii  ,     ,Aiigettus     %.4:cen»antis  ^ 
Ba/tdottU!     Pantefae ,     Hc/lijcanuf  ,    Bj- 
naventuia  Fotti:ioKi< ,  0  tandus  Bjnacii^ 
Graido   Tortiani ,   Pandotfinw   de   Putto  j 
G-rarducius  Corbotani ,  ^^rdidon*  Mifcii  , 
Ulatdo  dt  Olavo  ,   Gi^ardinus   Ughi   Gi- 
thi .  Beneverardus  ,  O'done  Mtrcaii ,  Ba- 
nifaciut    Laenae ,    Bsnavtntura    R.ffutf 


74P  ANTJ^UIT. 

i/^fMannus  Portantts ,    BonsvonMra  Da- 
tHfsni,   Pagattus  Bandini ,  Ja:ob»i   Oue- 
rardi  ^    Morciinus    Sire^! ,    Datus  Cecti , 
Ro:hi[ciaHus ,   Nisolaus  Blavajolus  ,    Bo- 
naccurtus   Palliae ,  ^lbonerius  de  Filu» 
go  ,     Bonaventura    Batteroh  ,    Bonavsn- 
tura  Macarii ,  BoHvido  ^Alegrajfe  ,  Gcrar- 
ducius    Vulpelli ,    Orlanducius    de  Poffo  , 
Guindalfsts  ,   Francus  Mirconis  ,   Ugohnus 
G:*a'cuciae ,    Ruflicellus  Oflanducii ,  Ja- 
cohus  Cimacli ,  Opi^inus  Caflilionis ,  La- 
^arius    Saginae ,    Fantelinus ,    BanHinus 
Boccamajore  ,  Btndetsus ,  Paganinuf  Chri- 
Jlofori  ,     s^lbii  hus     S:o:ii  ,      Gmllielmas 
Mifi  ,  Ingherainmus  ,  Natalinus  Nata!:s  , 
B.ildinottus  Bruni,    Tegrimus  ,A-'naldi , 
LanfraHcus  Bandini ,    U^tticcio  B-oc:ori , 
Paganellus    de    Gallo,    Gaifcardus    Ner- 
manni  y  Lamhertas  Jonillis  ,    Velttr  Ro- 
Jotti  ,      Lanfrancus     Pratis  ,     Guifcardus 
Bcotafani ,   Ugolinus  Guidonis ,  Viviaitus 
C:(alfredi  y  Guido  Vecd ,    Cecius  Bernar- 
tiMngerni,    Lamhertus    Uberti ,    OHandus 
Civettae  ,   La>r.iertus  Maineri ,  Bonavtn- 
tura    Tancieri  ,      Lanfrancus     Gmducii , 
Battbolomafus     M  iioris ,    ^nttrminellus 
Rafnerii ,    Saraciy.ui    Fal/inelli ,     Guido 
Burelli,    TetaUn'    BtrtUi,    Caflellanus 
Batterolo ,    Orlan^ius    Bo.taii ,    Peflallefe 
Trinciante ,  Bomfacius   Cardie ,    ^  ijutus 
Faleri  ,  Rompelafla  ,   Pagansllus  Rapae  , 
Banconte    Bernarducii ,    Lamhtrtus    Bir- 
nardi ,     Saracenus    Gnalterotti ,    u4rrigus 
de    Fufo .    Tedicius    Gallinelli ,    Jacobus 
Garbt ,    Normannus    Berarducii ,    Rufli- 
tbellus    Uguicionis ,    Villanus  Maffa  Vi- 
ttlli  ,     Normaninus     Jobannis  ,    Manfus 
Gallitiae  ,  Chriflopbanus  Taliapanit ,  ,Ar- 
diciont     Malaprefe  ,     Ftrrante    Cufloris  , 
Curfus  Schiaccae ,   Nicejonia   Vancii  ,  Ja- 
eobinus    Notarius  ,     Bonaccurfus    Bollt , 
Villanus  Bucca ,    Benaccutfus  Provincia- 
lis  ,   Jacobus    Baccari ,  Jacobus    Laffus  , 
Saladinus  Rontbtnti ,  .Aldtbrandinus  Mau- 
rini ,    Donatus    Capejlrantki  ,  Banifacius 
Pieri ,   Vbaldus  tAtgh:fii ,  Rainueius  dt 


MEDII   AEVl 


750 


B 


D 


Ceile,  Paganus  Baccari ,   Vhtrtus   ^rdt^ 

cionis  ,     vfrrigus     Capeti  ,     Gtrarducius , 

Lanfrancus  Lax.ari ,    Rainu:ius   Stranbi  t 

Rainuciu!   Cor/i ,    Roffus   Roinucii ,  Or^ 

tandut    Malaprefa ,    ^hherius  Themafiy 

Ugolinui    Taliapanis ,    .,4rnaldus   Guidi- 

cionis  ,  Jaiohns  Suff.-idi ,    ^ldibrandinttt 

Bullienis  ,   Lambtttui  Maiamdiera  ,   Suf- 

f^educius    Guantia  ,     Tid>cius     Raineri , 

Odanducius     Mariaii  ,     GplgetiettUi     de 

Sun&o  Jufio  ,  Ottintllus   Mchorati  ,   Or- 

landus  Tedtfci ,    Latnbertus  Hv,ri  ,   v4llt- 

hrandinuf  MsUftonte  ,   Bonaccttrfus  %/^^i , 

Petru)  Rogero^i ,   Boiatutus   Campantft  ^ 

Borgonient  B-rna>di.   Uialdui  Rainerii  ^ 

Jaiobus   Pontadore ,   B.yavtntura  dt   Li~ 

Jcia  ,Truffa  Rjintrii,  ^rrtgbus  Pargbie , 

Bovone     Nota^tus  ,     Paganut     B-mdini  , 

Marmaldm      Perf-de  ,      Btnvemitus     de 

Cetbtria ,    Grandont  Conciati ,    Gerardi- 

nus     Maurini ,     Ceciarellus     Fantinelli  , 

Riccardinui  Gberendiilus  ,  Melajpina  Ju- 

ghijfi ,    Gutlli^ln/ius    Notarius ,     Ugolinus 

Burmlliae ,   Riccatdus  Tintor  ,   Orlandus 

Diverfi ,  Orlandm    BonOtrii,    Francefcus 

FaJJi  ,    Bon^rantts  ,     Genovejt    ^lietti , 

%Aidic:one   Rofredi . 

Vclentes  ebedire  mandatis  Domini  Pa- 
pat  fuptr  txcejjihus ,  pre  qutbus  eramus 
nos  ty  Lucani  txcemmunicationts  &  intsr- 
di&i  ftntentiis  innodaii ,  fcilicet  tam  pro 
exaBioniiius  ,  damnis  ,  centumelii)  i^  in- 
juriis  Clericis  C^  Eccltfiis  Lucanis  irro- 
gatis ,  tjuam  pro  fado  Carfangnanae  ip/ss 
pratfentibus ,  i^  de  ipferum  con/ilie  & 
veluntate  damus ,  atque  concedimm  vobis 
Domino  Petto  de  Varcino ,  Dti  gratiA 
Domini  Pepae  ad  ho:  Ltgato ,  recipienti 
vict  ^  r.ct»ine  ipfius  Doniini  P^pse  ^ 
Romanae  Eccle/iae ,  juxla  formam  man- 
dati  ^pojiolici  vebis  fa&i ,  cuflodiam^ 
pefftjjiontm  ,  i^  tenutam  ^rcis ,  Turris  , 
&  Caftri  Caflelli  Novi ,  tr  ,Arcis , 
Turris ,  &  Caflri  dt  ^quilata :  quat 
Roniana  Ec:lefia  ehligata  tenebit  bine 
ad    ^uituor   preximes  annos  pto  quatuor 

mil- 


B 


75  f        DISSERTATIO  ^AD 

mUltbus  Marcarum  argetiti ,  pro  faiett-  A 
do  mandatis  Domtni  Pap.it  pro  exctjjibui 
Jupra  didis .  Et  promittimtts ,  &  con-ue- 
nimus  pro  Lmano  Commurti  iplam  ca- 
ftodiam  &  tenutam  vobis  praedsch  Do- 
mitto  Petro  ad  bos  Lrgato ,  i^  cui  de- 
deritis  feu  cotyimifer stis  eam ,  at  di&um 
e/i,  recipiertti  pro  Domino  Papa  &  Ro- 
mana  Eccltfia ,  diBa  Caflra  manutenere 
^  defcidtre  ab  omnibus  iilis ,  qui  vil- 
lent  inferre  mclefltam  ,  vel  gravamen  /  & 
ipfam  cuflodiani  (y  poffcjfionem  didorum 
Cafirorum  non  inquietare  vel  moltfiare 
aliquo  modo  vel  ingtnio ,  nec  permitttre , 
ut  inquitttntur  vti  moUflentur ,  atit  ait- 
ftrantur  ccntya  ncandatum  Domini  Papae , 
dr  voluntattm ,  vel  e/us  Nuntii  fuper 
hoc  mandatum  bahentis ,  feu  ad  ipforum 
Caftrorum  cufiodiam  deputati .  Et  haec 
omnia  promittimus  vobis  vice  ipjlus  Do- 
mini  Papae  <^  Romanae  Eccltfiae ,  te- 
ntre  ^  obftrvare  ptr  nos  nofirofque  fuc- 
ctffores  ,  &  contra  non  venire ,  vel  fa- 
tere  aliquo  modo  vel  ingtnio  hine  ad 
pratdi&um  ttrminum  quatuor  annorum  , 
C^  nen  ultra ,  nifi  in  quantum  antta 
tffet  ncbis  d^  Lucano  Communi  a  Sede 
tApofiolica  relamatum .  Injuper  Riccus 
Praeco  Lucani  Communis ,  de  voluntate 
C^  conftnfu  d^  parabola  praedidorum 
Majorum  Confulum  ,  &  praedi&orum 
Confiliariorum  tunc  ibi  pratftntium ,  C^ 
parabolam  dantfum ,  ad  fan&a  Dti  Evan- 
gelia  juravit  itt  antKal^tts  eontm ,  prae- 
diila  omnia  C^  fingula  firma  &  rata 
babere  t^  tenere ,  &  contra  non  venire  j 
vel  facere  aliqtto  modo  vtl  ingtnio  pir 
Je,  vel  per  alios ,  ad  Janum  &"  purum 
inttlleSium  ffiprafcripti  Domini  Petri . 
Et  fic  Deus  ad/uvet  eos ,  &  faniia  Dei 
Evangtlia,  Juptr  quibus  idem  Riccus 
manum  pefuit . 

^&ur/i    efl    in    Civitate    Lticana    i» 

Eccle/ta    San&i  Michaelis  ,   in  praediclo 

gtntrali    Confilio ,    coram    Domir.o  Oplxp 

y4rchidiacono    Lucano,    Magifiro    Ugcne 

Tom.  IX. 


D 


;f 


RAGESIMASEXTA .  752 
lArcbfprtshyttto  Lucano  ,  Fratre  Guil- 
litlmo  de  Cordtlla  Potnitentiario  Domi- 
ni  Papae ,  Fratre  Jchantie ,  Fratre  Bt- 
ntdido ,  Fratre  Caefario,  ^ldebrandino 
Judice  ,  Jacobo  de  Morino  ,  Lucani  Ccm- 
tnunis  Canctllariis  ,  &  Orlando  Nctario  , 
&  hu/us  rei  trfiibus  rogatis .  In  .Anno 
Domini  Millefimo  Ducentt/mo  Trigefimo 
Quarto ,  Ifidiclione  Stptima ,  VII.  Kaltn- 
das  .Augufti . 

Ego  Brunacius  Ptrufinus  Civis ,  & 
t/ipofieHca  au&oritate  Notarius ,  ii'  omni.- 
biiS  intetfui ,  &  ut  Jupra  legiiur  d'e 
mandato  pratdi&orum  Confulum  i^  Ccn- 
filiariotum  ,  &  torum  parabol4  fubfcripfi , 
C>'  in  publicam  formam  rtdegi . 

Hujufmodi  Praetorum  poteflas  fu- 
prema  fuit,  qualem  Principes  exerce- 
re  folent.  Proinde  ne  ab  ipfis  quo- 
que  Principibus  refpuebatur  id  mu- 
nus'  ad  quod  gerendum  quicunque 
advocabantur ,  propterea  dicebantur 
andare  in  Signori^ ,  hoc  eft  ire  ad  do- 
minandum.  Ob  id  Poteftas  in  ejus 
facramento  dicere  confuevit:  Toto  do- 
minii  mei  tempore .  Neque  ultra  annuni 
protendebatur  ecj-um  aufloritas;  ipfi- 
que  jurabant ,  fe  Praeturam  ultra  an- 
num  non  gefturos :  a  quo  facramento 
nemo  abfolvebatur  ,  nifi  fort^  eorum 
merita,  perfpe£taeque  virtutes  ita  Gi- 
vium  animos  fibi  devinxiffent  ,  ut, 
derogando  Legibus,  in  akerum  an- 
num  eifdem  Praetura  confirmaretur . 
Porro  quum  nondeeffent,  qui  inter- 
dum  precarid  hac  dominatione  abute- 
rentur  fucccdentibus  temporibus  pla- 
cuit  plerifque,  ne  dicam  omnibus, 
Civitatibus  liberis,  binos  fingulis  an- 
nis  deligere  Potefiates ,  quorum  alter 
primis  tantum  fex  menfibus  fuum 
regimen  complebat,  alter  ver6  fex 
poftremis.  Ea  ratione  cavebatur,  ne 
Reguli  ifii ,  fi  forte  fecus  atque  fpe- 
rabatur,  fefe  gererent,  diu  Reipubli- 
B  b  b  cae 


75?? 


A-NT  I^UIT, 
cac  auc  inutiles ,  aut  pernitiofi  effe 
pergerent.  Deligebatur  autem  id  ho- 
Fninum  genus  ex  alienis  Urbibus  , 
praecipue  ex  amicis  &  fociis,  hoc 
cft,  ex  iis,  quae  eidem  faftioni , 
fr^e  Guelphae,  five  Gibellinae  sdhac- 
rebant.  Nimirum  Guelphi  nominis 
Urbes  non  alium  fibi  praeficiebant 
Praetorem ,  quim  qui  ejufdem  pro- 
feflionis  cultor  habcretur.  Neque  ali- 
tcr  fe  grrcbint  Gibeliini  inftituti  Ci- 
virates.  Qyem  melicrem  quifque  no- 
verat,  aut  quem  enixius  exootabat, 
hunc  in  publio  Confilio  proponebat ; 
ifque  ftatuebstur,  quem  plurium  vo- 
ta  cligebanc.  Mos  tamen  fuit  fre- 
quentior,  paucis  ex  numero  Civium 
deleftii ,  ac  prudcnfioribus  curam  & 
facultatem  committere  noKi  Praetoris 
eligendi,  Plerumque  vero  i$  a  foede- 
ratis  Civitatibus  expofcebatur,  qui 
videlicet  cercrorum  pratftantiflimus 
viderctur:  &  prae.ipue  qui  Cingulo 
Militari  jsm  foret  accinftus,  idcft 
jam  effet  CavdUtrt ,  five  honore  Mi- 
liriae  decorafus.  Si  quifquam  del  ge- 
batur  ejufmodi  ornamento  nondum 
auftus  ,  iu  Hiftori  i  tanquam  rero 
raram  adnotant.  Immo  ii ,  fi  probe 
fe  in  officio  gerebant,  a  Civitate 
publicis  impenfis  Mitite! ,  feu  C^va' 
Itcri ,  creari  confu-verunt .  Fuere  in- 
terdum  minus  po'enfes  Urbes  .  quae 
ex  pafto  a  vicinis  PofrQatem  reci- 
pere  cogebantur.  Cercum  nonnifi  ex 
fpeftata  Nobilitate  felijere  Poteftates 
iifdem  temporibus  mos  fuit,  quofque 
rerum  experientia  &  Prudentia  & 
Forritudo  commendabat.  Neque  enim 
eorum  tantummodo  erat  PoDulum  re 
gere,  ac  civilia  pertr?6\are  negotia  , 
fed  etiam  bello  praeefle,  atque  exer 
citus  in  hoftes  ducere,  quum  necef- 
fitss ,  aliacve  rationes  ex-^ofccrent . 
Qijare  quifquis  olim  Praetoren  ,  five 
Poitftatcm  eglfi^e  invcnicur  in  Urbi- 


B 


MED  1 1   AEVl  7^4 

A  bus  liberis,  ac  praecipue  in  praeftan- 
tioribus  ,  is  .continuo  cenlendus  eft 
tum  egregia  fanguinis  Nobilitatc,  tutn 
ingenio  virtutibufquc  inter  lialicos 
excelluiffe:  idque  unum  loco  clogii 
efle  nunc  poteft.  Ac  propterea  qui 
de  illuftribus  italiae  Familiis  fermo- 
nem  infticucre  volunt,  eis  praecipuc 
intendendi  funt  oculi  in  veteres  Li- 
berarum  Urbium  Praetores ,  quorura 
Catalogos  perutiles  femper  cenfui  ad 
diftinguendas  Italicas  Familias ,  quae 
fefe  prae  reliquis  Nobilitatis  gloril 
commendabant,  Senenfium  Hiftonas 
exempli  caufsa  confule.  Poceflates, 
qui  ex  Mutinenfi  Civitate  ad  cam 
Urbem  regendam  acciti  func,  ifti  fe 
nobis  rfFerunt  .  Ad  Annum  Chrifti 
MCCXXV.  Gcrardus  Rayigenus  .  Hic 
idem  fuit,  quem  Rolandinus  Hiftori- 
cus  Patavinus  laudat,  Lib.  ^  Cap. 
primo  fcribens  ,  partem  Veronenfiura 
Civium,  ex  Urbe  illa  uni  cum  Co- 
mife  S^rfti  Bonifacii  expulforum  , 
Anno  MCCXXX.  voiaffe  pro  us  Re- 
Rore  (J^  Potrftate  Dcmintnnt  Grraniut» 
Rangonum  dt  Mutiria  ,  vtrum  pruden- 
tei»  ,  i^  flreviuum  ,  fap'tnt-m  ,  fifov-ium  ^ 
&  aftusw^.  Tum  Anno  MCCXXVIL 
Senae  Praetorem  egit  Irghiramus  dt 
M,r-teta  Mutinenfis .  Anno  MCC- 
XXXI.  prtelaudatuj  Gt^ardus  Rango- 
nii! .'  quippe  licuit  poft  aliquod  fcn»- 
pus  eandem  rurfus  inirc  Praeturarr.  • 
Anno  MCCXXXV,  B.rnarau,  dc  Pi» 
de  Mut.ra  S^-n' nfern  Praeturam  giflic. 
Anno  MCCXXXVIl,  J:icr.binu}  Ran- 
gcnui  .  Anno  MCCXL.  Manfrri^uf  dt 
Saxolo  de  Mutsna .  Anr.o  MC  CXLV. 
Lecnar-iti.i  B"ccahadeta  dt  Muttna  .  An- 
ro  MCCLXIII.  Guhflmus  ri-  Go:^>n9 
dt  Muttna.  Anno  MCCLXIX  Rai- 
ntrius  rfel  Trfla  de  M  tina .  Anno 
MCCXL.  G^raydui  d'  G'idty,ihu  dt 
Mutina  .  Anno  MCCCXLIX.  ^btf- 
tut    BoJcbtttKS    dc    Mutina .     Rel^qucs 

omit- 


D 


755         DISSERTATIO  ^ADRAGESIMA^EXTA.        755 
omitto  .  Omnes  ifti  c  pracclafioribus   A    Praefidis  aliquot  Menfes  ante  Kalen- 


Mutinenfis  Urbis  Familiis.  Ita  Ca 
pitarici  SenenGs  Reipublicae  ( de  quo 
munere  annuo  infra  aliquid  dicam  ) 
renuntiati  funt  Anno  MCCLVI.  Gm- 
tielminus  de  Rangona  Mutinenfis .  An- 
ro  MCCLVIII.  BonifactHS  de  GuiX^a»o, 
Anno  MCCLXII.  Gbtrardinus  filius 
Latfrav.i  Pii  de  Mutina  .  Anno  MCG- 
LXV.  Ingbirat»t*s  de  Gotxam  Muti- 
nenfis.  Anno  MCCLXVIII.  Bonacor- 
fus  de  Monte.uccolo  Mutincnfis.  Anno 
MCCC.  Lanfrancus  Rangonui  de  Mu- 
tina.  Alios  praetcrmitto .  Haec  enim 
fatis  fuperque  funt  ,  ut  videas,  quot 
Nobiles  viri  ab  una  Civitate  Muti- 
renfi  accerfiti  olim  fuerint  ad  unam 
Senenfem  rtgendam  atque  tuendam. 
Rolandinas  de  Paffageriis  Bono- 
nicnfis  (alter  a  Patavino,  nuper  me- 
morato,  cui  cgregium  Chronicon  de- 
bcmus  in  Toraum  VIII.  Rerum  Ica- 
licarum  a  me  inlatum )  in  Summa 
l^oteriat  w4ytis  exemplum  Epiftolarum 
adfert,  quibus  invitabantur  Mtlitei  , 
hoc  e{l_  Nobiles,  ad  lufcipiendum 
Praeturae  cffi.ium  .  Inter  cetera  aje- 
bant:  Perjonam  vejiram  ad  K^lendas 
F  bruarii  prtxime  venturi  ad  unum  an- 
num  Ytobis  ^  Civitati  neftrae  i»  Pete- 
fisum  ,  R'.Horem  ,  g^  Doir,inum  (  atque 
hinc  habes,  quanti  foret  ejuimodi 
dignitas  )  tltBtone  consordi  e^  unantmi 
ptacfecimui .  Mtmorantur  heic  Februa- 
rii  Kalendae:  ex  communi  tamen  ufu 
in  reliquis  Urbibus,  Kalendis  Janua-  j 


das  Januarii,  praeter  literas,  Legati 
etiam  ad  eum  inifitandum  mitteban- 
tur,  atque  hi  apud  Verorenfes  ex 
Religiofis  virh  efle  confueverunt  ,  ne 
Cives  Seculares ,  ut  puto ,  nimiutn 
gratiac  libi  mature  conquirerent  apud 
futurum  Dominum.  Audi  Statuta  Ve- 
ronenfium  Anno    MCCXXVIIL  pro- 

B!  mulgata,  ac  publici  juris  fafta  Anno 
MDCCXXVIII.  ab  accuratiffimo  , 
meique  amanciffimo  viro  Barrholo- 
maeo  Campagnola  Archipresbyccro. 
Ibi  Capite  Primo  Praetor  inttr  ce- 
tcra  jurejarando  haec  pollicetur:  Ite»$ 
tentar  mttSere  duos  viros  Rdigiofos  & 
fpiritales  communi  opinione ,  in  quorum 
ptaeftntid  Poteflas  vtnlura  jurtt  in  Ci- 
vitate  fua ,  in  publico  Confilio ,  dt  vt- 
niendo,  &  dt  fufcipitndo  regimine  Ci" 
vitatis  Vercnat .  Qiii ,  vel  alii  duo  Re~ 
^'giofi ,  &"  commant  opinione  fpiritales  , 
dttcere  ipjnm  Peteftatem  debeant ,  quando 
ventursts  erit  ad  vegimen  pratdiditm  * 
&  alioi  ad  pratdtcla  facic.dum  nst% 
mittam  .  Item  Pottjias  elecfa  debeat 
refpondtrt  intra  quatuor  dits ,    pofiqtiam 

D  ti  diSum  &  denuntiatum  futrit  per 
Nuntium  ,  five  ptr  literas  Cemmunis  r<r- 
ronae  ,  dt  recipiendo  ft^imint  Civ!ta~ 
tis  ^c.  Hifce  accedant  Patavinae  Rei- 
publicae  Literae  de  novo  Praetore 
elefto,  quas  mihi  fuppeditavit  Co- 
dex  MSrus,  Patavii  adfervatus  penes 
Nobilem  virum  Comitem  Sertorium 
Urfatum,  nepotem   videlicct  celebris 


rii  Magiftratum  novi  Praetores  inire  ,  Ej  olim  inter  Eruditos  viri  Sertorii  Ur- 
folebant.    Faft^    vero    cIe£lione  novi  j     |  fati  Equitis   Patavini, 


Praetoris  ac  Popull  Patavini  Literae,  quibus  Pinum  dc  Vernaca 
Crenaonenfetn  eleftuni  invitant  ad   fufcipiendum  munus 


Praeturae  Patavinse,  Anno  i^cSJ 


M 


Iliti  probatat  fidti  &  examinatae 
vittutis ,  Domino  Pino  de  Ver- 


naca  de  Cremona ,  Francifcus  de  Bi- 

tonio  de   Epijccpatst  u4ffifii .,    Poteftas, 

B  b  b     z  Ancia- 


757.  ANTJ6HJIT. 

Anciani  ,  Confilium  &  Commune 
Paduae,  faluttm  Cr  itoncrum  cmntum 
tncetnenta  .  Q^^oniam  de  mambui  cuju- 
Jcuntque  Rt(^oris  &  Duci.<  ,  totius  Jthi 
comrn  jfp  Populi  pendct  jalus  ^  to  <juod 
univtr/a  membromm  corypago  en  dijpofi- 
tione  lap-tis  vejortratuy  ,  merito  infra 
eeterat  Jclicitudines  debet  hoc  effe ,  lcili- 
ctt  l'orium  fibi  piacf-rre  Rtdorem ,  /'» 
cujuilibet  peBore  curd  mafori.  Hu/us  i- 
gitur  deftdertt  fervore  fcHciti  Viri  ptu- 
dirttts ,  ad  tleSionem  deputoti ,  confide- 
ratis  virtutibus ,  quibu.'  cehbris  nominis 
•vejiri  fama  docente  efjltittis  <ir  fulgrtts 
( quod  etiam  cogncvitKus  experientfd  ma- 
niffia)  perfonam  veftram  a  Calendis 
Julii  proxime  venturis  ufque  ad  fex 
menfes  in  PoteRatem  feu  Rtftorem 
r.oftrum,  conlenfu  &  voluntate  una- 
nimi  clegerunt,  ipftus  ele&ionis  fa&ae 
de  vobis  approbatione  &"  confi  matione 
per  noflrum  majus  Conjiliuya  fuhfequuta . 
Qtiapropter  cum  ex  ipta  eleifione  per 
omn'm  modum  fit  mirahiliter  fatiyf^&um 
affiLltonibus  cordis  noflri ,  eo  quod  fci- 
mus ,  vos  adeo  Virum  do&um  ,  ut  f.ia- 
tis  aeqrid  Itbrd  pcnere  fudiAum  in  pon- 
dtrt ,  &  juflhiam  in  menfnra ,  &  in 
vindi&am  facinotum  jnftitid  vibrare  gla- 
dium  ttmporalt ,  Nobilitattm  (2^  Pru- 
dttitiam  vtftram  pyecibi4s  ,  quibus  pcffu- 
mus ,  requirimus  C^  ro/^amus  ,  quaiertus 
vobts  placeat  in  hoc  fatiifacere  votts  no- 
Jliii  ,  ia^umque  regimen  aceptare  ,  pro- 
ptftea  recepturoi  pro  (elavio  veftro  de 
Ksftra  ufuali  Moneia  Ltbras  fex  wllia 
Parvorum ,  ttt  «oftrorum  consinet  Staiu- 
torum  forma ,  pailif  ,  cortditionibus ,  at- 
que  f/im:lia  qutbus  difcrettis  vir  Pttrus 
Dot.ini  Ju!l'gno»i  praelens  txhtbitor  ^ 
Syn.iicus  ncftn  Communis ,  ad  hatc  fpt- 
tialtte*  confiitutus ,  vobit  oretenus  enar- 
fabit  ,  ac  etiam  ptr  fcripturas  plenarit 
patifi  t .  Cui  piji  harum  praefentatimtm 
ittfra  tertiam  ditm  Jine  contradi&iont 
aliqua  refponfu».  pir  Injitumenttim  pu- 
hlicutn  ettfenn  dttii , 


MEDII   AEVl  758 

A  Ad  haec  folemni  pompa  ,  6c  ma- 
gnjfico  Populi  concurlu  ,  Urbilque 
apparatu ,  novus  Praetor  excipieba- 
tur.  Oratio  quoque  publica  in  ejus 
laudem  haberi  confuevic .  Praeterea 
eidem  Praerori  facultas  erat  (immo 
eidem  mandabatur  )  fecum  du.endi 
Judices ,  &  duos  Mtlttes  nobiles  vi- 
ros  ,    quorum    primi    lites    &   caufifas 

B  dirimerent;  alteri  ver6  tum  Praeto- 
rium  cuftodirent,  tum  arnistam  vim 
Poceftati  ,  ac  Judicibus  ad  juftitiam 
excrcendam  ,  ac  reorum  poenam  mi- 
niftrarent  .  His  omnibus  de  aerario 
publico  falarium  conftituebstur.  Pe- 
rafto  autem  Officio,  cogtbutur  Ex- 
praetor  Syndicarui  fefe  exponere,  ac 
tandiu  in  Urbe  morari  ,  quoadufque 
congruum  Tempus  praebereur  vclen- 
tibus  adweru*  eum  querelas  produ- 
cere .  Fidejuffores  is  eam  ob  cauff^na 
dare  cogebatur.  Sed  praeftat  actipere 
haec  a  veruftiffimo  Statutorum  Mito- 
rum  Libro  .  quem  in  Archivo  fuo 
adfervat  Murinenfis  Communifas,  u- 
bi  haec  Ipguntur  Lib.  L  Rubric.  }, 
&  VIL  Poiefla.'  rectptet  pro  juo  fudo 
&  lalario  /f«  Mtrtftttm,  MCC.  L'bas 
Mutinenftum  a  Communi  Muttnae .  Te- 
nebit  qnatifor  bonos  Judices  /  C  duos 
Mtlites ,  Jive  Scrios ,  quorum  unui  fit 
btne  Litera^ui  y  &  offo  Servientes  Do- 
tnialtes  veflitos  de  eodtm  panno  (  nunc 
ItaJice  la  Livrea )  f!?  odo  tquos ,  qua~ 
ti:or  fttt  de  arttis  ,  OKtni  ejus  ptricuto 
iir  fortund .  Ittm  dtccm  B  oatios  ar- 
migero'  ,  vefiitos  de  eodtm  panno  ,  dif- 
ftmili  a  veftifws  Domirtllorum  •  iS-  tjua- 
tuor  Raqatio'  a  ftnlla .  Et  quod  Pots- 
Jiaf  ,  ntc  aliquis  dt  fua  Familta  nott 
pcffit ,  nec  debeat  ducert  vel  ttnere  i» 
Civitate  Mfttnae  vtl  Hiftriclu,  U  0- 
rem ,  Fratrem,  ne:  Flttim,  toto  tem- 
pcre  ftti  rt^iminis  .  Et  quod  r.on  habeat 
aliquam  parrnrtlam  ,  ftvt  tfftnitatrm  , 
vd  conjanguittitattm  in  Civitats    Mnti- 

Kfit 


7<9         Df^^ERTATlO   ^ADRAGESIMASEXTA.        76® 


itre  cttm  i.l'<fuo  Cfx.c ,  vel  Comitatino 
Civttatti  Muttnar  .,  nec  ipe,  nec  ali- 
quii  de  lua  Familia  in  aliqtta  domo 
•Vtl  loco  ali^utu:  fire.laris  perfonac  vel 
ColUgii  <  ivitatii  M  tiae ,  vel  B'^'eo 
rum  Ctc.  Vide,  quantl  circumfptftio 


ne  ageretur  ,  ne  quifquam  tempora- 
nei  iftius  Domini  animum  corrum- 
pere  poflet.  Quae  ver6  de  ejufdena 
Poteltatis  cffi;:io  habeantur  in  altero 
itidem  antiquiflimo  membranaceo  Li- 
bro  Starutorum  Reipublicae  Muti- 
nenfis,  addere  juvat. 


Populi  feu  Reipuclicae   iVIurinenris  decretum  de  Officio  Poteftatis, 
tfformacutn  loDge  ante  Annutn   i2bi. 


POeftas   Mutinse    fect*m  dehtat  du      B 
cett  &    ttntre   toto  tempere   fui  re 
giminss  duot   bottos   Ju  icet    ptritos ,   C^ 
duos   hoto-     M-lttes  ,     tjuo  libtt    ipforum 
Jttiicum    i^     MtUtum  ,     annts    triginta 
ma/orts  ,    O"    oio    Sfvtentes  ,    ej^     oSo 
Equos    ad  minuj  ,    quorum    trts    fi-tt   ds 
attni)  .     Qjii    Judices     &     M  litts  ^    iS' 
emnts  aLi   de  jua   Familia  fane  ftnt   & 
fuerint  dc  partt    Ecchfiae.     Et   ton  ali- 
quem ,   qui    fit  vtl  fnirit ,    vel   tffe  con- 
Jutverit  dt  altera  patt.'   luh   pocna  cen- 
tum     Libfarum     M^tttKae    pro    quotibtt . 
£.    venirt   dtb^a* ,    &"    effe    in  Civitatt 
M  tinat  di&f*}   Potefias    cum  tota  diSia 
Jua   Familsa  ,   per   o&o  dtts  ante  introi- 
tum   diHi  fui  regiminis  .    In   qwbus   o6io 
ditbuf    ha/>eat   ip/r    Poteflas    plenam    ju- 
lid-^^ontm     punire     omnts    Cf    fingulos     D 
Offi  iaU.i    tUHos ,    C^     alo     loco  t0'um, 
qut   rtnunciaverint ,    vtl     ffje    non    pote-    \ 
iriit ,   eligere   ^   jurare  fa  ere    ficunaum  i 
fo^mam   Statuti   Contr,unis   Mutinae .    Et 
ft  dt    tpfti    Offi  laltbus ,    vtt    dt    aliquo  , 
eorum  ,   vel  tsfje^-um   eleliene  aliqua  con-   j 
trovtrfia  ,   vel    quaeflo   moveretur ,    quod   j 
poffit   cognofctre    tpfe   &   quilibet  dt   fuis 
Juaidbus,    C^    tetminare    &    diffi^trt ,     1 
ao   fi   rtvtra  tffet   <»    Rtgimine   Ctvttatis 

M  ''".ae.    Et    tnjuper  Potefiat 

ir  Kalenriis  Januarii  infra  diRos  oclo 
d'es  tligit,  feu  eligi  faciat  fecunrim 
foyrr.att  Statuti  Crn^lium  G'terale  »o- 
vttm  Cemmsinis  Muttnae ,  &  locnre  rtd-  ' 


ditus  Communis  ac  Confilii  Gentralls 
ad  incanfim  plus  offtrtnti ,  fecundhm 
formam  Statuti  Communis  e^  Popitli  t 
Et  flare  debtat  ipje  Pottflas  ,  Judices , 
e^  M  litts  ad  Regimtn  Poteflariae  Ci~ 
vttatis  Mutinae  faciendttm  in  Civitate 
Muttnae  &  difiriffu  ujqut  ad  ttmpus 
lut  Rtgiminis  complctum .  Ncc  aliot  pof- 
fit  loco  eorum  fubrcgart  ,  vil  pontre  ^ 
Vtl   cambiare   ii>-e. 

Et  ego  Jchannts  de  CurttUinis  Ntt- 
tarius  Poteflatis  ,  pratdi&um  Siatutum 
de  Lihro  Statutorum  Communis  Mittinae 
txtraxi  &  txemplavi  in  MJltfimo  Dit- 
ctnttfimo  OHuagtfimo  Primo ,  Indt&ione 
Nona ,  die  Dominico  X.  intrantc  y4ti- 
guflo  . 

Parum  diverfa  funt,  quae  Populus 
Ferrarienfis  Anno  MCCLXVItl.  de 
ekftione  fui  Praetoris  decrevit  .  En 
ejus  verba  excerpta  e  Statutis  MScis 
antiquis  ,  in  EUenfi  Bibliotheca  ad- 
fervatis,  Lib.  z.  Rubrica  7.  Postflas 
ttrreatur  habere  qttatuor  J<  di:ts  ,  &  dttos 
Mdites ;  unus  quorum  Jwiicum  ftmptr 
delitat  tffe  deputatus  aggeribus ,  fcurfu- 
riis  ,  pontihus ,  &  viis  Civitatis  Ferra- 
riat  &■  diflriSiis  &c.  Qui  Judtx  ,Ag- 
gtrum  tl-^atur  ptr  Dominum  Mi*ch:a- 
ntm  :  &■  hahtat  pro  fuo  lalatio  de  Feu- 
do  Poteflatis  in  fex  tntnffus  quinqua- 
gnta     L'hr<t',      Fet rayitofum     vetrrum  , 

Secundus  Judex  praeerat  mulftis ,  & 

redi- 


75c  ANTl^U  IT. 

rcditibus  Communis  Ferrariae ,  na- 
vibus,  portis,  ac  pontibus  Civitatis. 
Tertius  maleficiis.  Quartus  AffefTor 
erat  Poteftatis  .  Perpetuo  habere  ju- 
bcbatur  Praetor  duodecim  Servientcs, 
&  equos  decem  ,  e  quibus  tres  forcnt 
ad  arma  idonei.  Sex  tantiim  Menfes 
perdurabat  ejus  munus,  ac  pro  Jm 
/alario  petclpitbat  a  Communi  Fcrrariae 
Jnlille  quingtntas  Libras  Venetorum  ptr- 
vorum .  Funftus  officio  ,  per  quinde- 
ciia  adhuc  dies    Ferrariae    permanere 


MEDll    AEVI  y6i 

A  cogebatur,  rationem  omnibus  reddi- 
turus,  fi  quidquam  deliquiflet.  NuU 
lam  cauffam  ei  licebat  cognolccre, 
aut  judicare  alicujus  Civis ,  vel  habi- 
tatott!.  Civitatis  vcl  loci ,  unde  Poteftat 
erat,  vel  Diftriclw  ejus .  Juvat  etianii 
ad  lere  ,  quae  in  hanc  rem  oHm  Se- 
nenfis  Relpublica  ftatuit:  reneo  enim 
Populi    illius    decretum     ex    munere 

B  dcftiflimi  olim  viri  Huberti  B:nvo- 
glienti ,  qui  ex  Archivo  Noloconaii 
I  Scalenfis  iliud  depromfit. 


Reipublicae  Senenfis  conftitutio  de  eleflione  Poteflatis 
promulgata   ance  AnDuaa    iii)6. 


IN  nomine  Domini ,  ^men  .  Infrafcri- 
pta  funt  certa  Capitula  Conftituti 
Gomunis  Senenfis ,  que  rcpcriuniur  jcri- 
pta  in  Cenftituto  Ncvo  Comunis  Sentn- 
fii  ,  publicata  manu  OrUndi  Gutiliettni 
iQoiarii . 

Rttbrica    de    Ele&ione   Po*eftattS 
Senenfts  ,   &  ejus  offi:io  . 

STattitum  &  ordinatum  eft ,  quod  pet 
Dominoi  novtm  Gubernatores  &  De- 
fenjores  Comunis  &  Populi  Ssnenfij  & 
Camerarium  &  quatuor  Provijores  diui 
Comunii  ,  tif"  Cenfules  M'^catorum  ,  &" 
Confulcs  Militum  Civitatts  Scnenfi:  , 
cum  ad}un&a  /apientum  Vtrorum  ,  quos 
diili  Novem  /ecum  habere  voluerint :  fi 
quos  habcre  voluerint ,  cltgaKtur  ,  ^ 
tligi  debtant  &"  nominari  Poceftates 
Gommunis  &  Populi  Senenfis  ,  unus 
vtl  plures ,  ficut  eis  videbitur .  Et  di 
&i  Ordines  &  Sapientes  di&am  eleclio 
nem  faciant ,  &  factre  teneantur  &  de- 
bcant  de  illis  bominibus  ijy  per/enis , 
que  fint  fideles  /an&e  Remane  Ecclefie , 
f^  amatores  Comunis  d^"  Populi  Sentn- 
fis  •  cum  illis  cexdisionibus  &  /alario , 
i^    cum    Sotiit  &  Fairilia  &  Equis  , 


&  txumatione  ip^orum  equorum ,  ficut 
&  qualtttr  ipfts  D^minis  Nouem  pro 
Comunt  Senenfi  melius  videbttur  conve- 
r.ire.  Inter  q:tt  p^fla  contite.ititr  ^  quoi 
Poitfiai  ,  qui  pro  te-npore  fuirit ,  tenea- 
tur  O"  debfat  pro  falario  Pateft.riae  or- 
di/tando  ductre  /<cum  ad  rfgim/n  C'vi- 
tatis  Stnersft}  quhqu;  hono  ^  legtter 
Judi.es  Jurtjperito  .  Qjii  quinque  Judi- 
D  ces  psr  didum  Po'eftatem  poxa^tur  d* 
ordtnentur  ad  iffi:iitm  i/io  modo ,  fcHi- 
eet.  Qj4od  unus  tllorum  fiet  ,  Cf  ftare 
dcbeat  cum  Domino  Pot./iate  ,  i^  l'ge- 
re  fibi  Statuta ,  &  intfeffe  CoH/iliis 
Campane  Comunis  Stntnfi-  y  i^r'  di.Ta 
Statuta  id^  Confitia  facere  mandare  txe- 
cutioiii  /  &  procurare ,  quod  Dominus 
Poteftas  ea  m*ndet  executioni  ^  f^  civi- 
Its  quefliones  cognofcere  df  dffinire  fe- 
cun  u  t  fonnam  juris  ^  Statttto^um 
Comums  Se>tenfi>  .  Et  dtte  ex  dtffis 
quinqut  Judiclliifs  debcant  ftafe  ad  Di- 
/chitm  Malfi:iorum,  /uper  matrfi.iis  co- 
gno/cendis  C^  examinandis  he:  modo  , 
/citicct  y  quod  unus  di&orum  Jud-cuta 
ccgnej:at  i^  cxaminet  omnia  mattficia 
^  exctffus ,  que  commiSicrertiur  in  Ci- 
vitatt ,  &  B^fgis ,  &  Meffa  &  in- 
fra    Maffam    Ctvttatis    Stntnfis .    u4tius 

vtri 


7^3         DISSERTATIO  ^ADR^GESIMASEXTA.        7^4 

vtfh  JudtK  cegtiofcat   &  exan;intt   on.nla    A 


ifialc^cia  &  cxcejfus ,  qfti  commidtrtn- 
tur  i»  Comitaiu  &  Ttrris  Cowitatus 
^  di[lfi'lus  &  iurifdiSionis  S'»(n/is  . 
Et  dtcli  duo  Judicts  debeant  mutari  ptr 
DomsHUm  Poteflatem  de  Civitate  in  Co- 
wi)ati4y  &  de  Comitatu  in  Civitatt  dt 
trhus  in  tribu-  mtnfibui  .  Q_'i  duo  Ju- 
dicti  M^''/i-iorum  non  debeant  ft  in- 
ttomittere  de  civ'lliius  queflionihus  co- 
giolceKdts .  Quarim  vt.  o  Jvdett  fit  ^ 
tff  debiat  ad  cclUgtndum  condempna- 
tiones  ^  datia  ,  baina  ,  J^  decimar ,  ^ 
peiuniam  ,  q-.n:  dibirttur  Comuni  Sfntn- 
fi,  jecttnai-m  formem  Statutorum ,  <^ 
Ofdinamentc-^um  Comunti  Smen/is  ,  Qtttn- 
tff  ve^d  J  t-ie*  fit  i!fr  tff-  debeat  ai 
Offi  ium  Con:ulum  Piachi  Comuni-  Se- 
nenfis .  E  babtat  ill-d  O^  ium ,  tjuod 
bebet   Judr»    Conlulum    Placiti   Comunis 

5  mnfti .'  &  /ft ,  i^  vocttur  Juditt  Con- 
Julum  Placlti  Comunis   Sentnfis ,   qui  efl 

6  fffe  confuenit  de  Civitate  Senenfi . 
E(  pojft  &  deJ'eat  &  teneatur  co^no- 
Jcfte  iC^  dffifiin  de  civilibus  queflioni- 
b»!  ff:untium  fotm^m  juris  &  Confli- 
tuti  Cemuni>    Tenenfis ,  ficut  tenetur  Po- 


res ) .  JEf  pro  prediiii,  facitndis  nullutn 
falarium  vel  rtmunerationtm  aliquam  ba- 
btre  xitl  pettre  debeant  a  Comuni  St" 
ninfi  ,  ipfi  "vd  aliquis  eorum  caufsa  re- 
munerationis  vtl  alio  modo  quocumqut  ^ 
nec  pcr  Cenfilium  Novem  ,  vel  aliquod 
aliud  Confilium,  nec  per  Confules  Mer- 
catorum ,  nec  ptr  ConfuUs  Milstum .  Et 
fi  quid  Confilium  inde  ficres ,  ncn  va~ 
B  leat  nt:  ttntat  ipfo  jurt .  Et  Confslia-' 
rius ,  qui  confiliaverit  ,  vtl  arrtttgave- 
rit  contra  praediBa,  puniatur  &  eon- 
dempnetur  Comuni  Senenfl  in  centum 
Lihris   dcnariorum  Senenftum  . 

Et  fic  eleffus  fit ,  &  'ffe  debeat  Vo- 
teflas  Comunis  Senenfis  &  Populi 
Comitatus  ejufdem  ,  fl  di&am  eledio' 
nem  reseperit ,  &  ptrfonaliter  venerit , 
&■  cnntinue  /letrrit  in  Civitate  Seneafi 
ad  Officium  Potefl.^riae  extrcendum  teto 
temport  fm  o^cii.  Et  dila  tlfflio  Po- 
teflatis  fiat  &  fitri  debeat  to  ttmpore  , 
quo  prediSi  Novem  duxerint  otdinan- 
dum .  &  eis  videbitur  convenire .  Et 
bec  ohferventur  &  fiant  O  teneant  & 
valeant  non  obflante  aliquo  Capitulo 
Ccnftituti  generali  vcl  fpeciali ,  per  quod 


teflas  ,   &    JndfTt ,   &   ^lfffor  Comutis    D     prffit  buic  Capitulo  in  al!qt*o    derogart  . 

'  '  Et  falarim,  qv.od  per  predidos  Novem 
fuerit  flehilitHm ,  non  poffit  caujsa  nt- 
Cffptati'  ,  vtl  alio  modo  vel  ingenio  aU' 
gtri  vet  augmentari .  Et  quicumque  con- 
fulfi-et  vel  arrengartt ,  quod  diclum  fa- 
larium  augmentarttur  vel  augtreretur , 
vtl  tyiaftis  falarium  daretur ,  puniatut 
pro  qualtlet  vice  in  centum  Lihris  de- 
nariorum  Senenflum  Ccmuni  Stnenfi:  e^ 
eius  tenfilium  non  vnleat ,  ntc  teneat  ^ 
non  obflafte  aliqvo  Capitulo  Conflituti, 
Et  qui  fuerit  Pcteflas  tleftus ,  ut  fupra 
diBum  tfl  ,  fit  &  fltt  contentus  felnria 
fupraii&o ,  &  feudo  flhi  ptr  didos  No- 
vem  ordinato  .  Q-tod  falarium  predi&um 
Domini  Novem  teneantur  &  deheant 
crdinart ,  anteijftem  fficisnt  tle&ienem 
Petefiatii  /  &  plus  diBo  ftudo  &    ftt* 

lario 


Senfnfii  .  Qti  quinjue  Juiices  debtani 
inttrffe  ccnaetnpnaticnibus  <Sf  enamina- 
ti^bus  ccndemfjnationum .  Et  ttntat  ^ 
deiieat  Potefias  habert  ftcum  duoi  Judi- 
tts ,  &■  Judicem,  &  ^lffforem  Comu- 
nis  Senenfii ,  quan.-io  facit  conJemPna- 
tionts  &  ab  clutiones  ,  &  torum  confl- 
fto  fa:ere  cendimpnationes  &  abfolutia- 
ne'  ;  &  nulli  atii  Judices  debeant  in- 
ttr  ff.'  ad  illas  condfmpnationes  e^  abfo- 
Iw.ionei  facttndas.  Et  diBi  Judices  fu- 
tent  &  ttneantur  obfervart  omnia  Sta- 
tuta  Comunis  Stnen/js  y  &  prediHi 
quitque  Judicts  teneantur  ^erere  &  e- 
xer.ete  omnia  &  fingula  Offi:ia ,  qut 
tis  6r  alicui  to'um  commiflerentur  exer- 
cen'a  Ct  facienda  ptr  Dominos  N-vm, 
^  Camerarium ,    &  quatuer  (  Provifo- 


7^5 


^NTl^UIT.    JViEDlI    AEVI 

A 


B 


lario  di&tts  Pottflai  nen  pojfn  pticre  ^ 
reciptrc  vtl  hahere  ptr   fe  ,  vet    per  in- 
ttrpofitam    psrfoHam  a  ConiKni  Senen/i  , 
Vtl  aho  pro  Cemtini ,   rtti  causd    fcndi  , 
Mee  caui^  danamenti  five  remunerationis  , 
Jive  ali^  qualibtt  cauar.   Et  /i  Pottjias 
tontrafa-.tret ,    ptrdat  centttm  Librat  Dt- 
nariorum  Senenfium.   Et  Car/terarius  Co 
tKunis    Senenfis     tantum    de   fuo    falario 
teneatur  e^  debeat    retinere ,    (^    poflea 
non  rtddtrt  vtl  rtddi  factre  ullo  modo . 
Et  quod  ordinatum  futrit  fibi  dari ,  tx- 
etpto  fupradiiJo  falario  ,    no»  valeat  ntc 
ttntat    ipfo   jme ,    Et    Camerarius ,    & 
Quatuor  ,  &  Domif^i    Novem    ttncantur 
fd/-'  debtani,    quod  fi:ut  ordinaium   fue- 
rit ,  omnina    nen    dare    vel    dari   factre 
aut  eonctdi  fibi  Pottflali ,    vtl    aiii    pro  ' 
«?'.    Et    qui    contrafecerit ,  condcmpnstur  C 
€^  puniatur  Comuni  Scntnfi  in  duplim 
illius  quarttitatis    ptcunit    vel    rei  ,    aue 
fic  daretur  vel  conctderttur .    Qui    Pott- 
ftas  rtcipiat  C^   recipert  pojjit    pro    quo- 
libit  Mtnft,  pre  rata  ttmporis ,  ftudum 
fibi  flatutum ,  txceptis  quingentis  Lihris 
Denarierum ,    qui    remmtre  debeant    pt^ 
»ts  Camtrariiitti  Stnenfim  Jecundhm  for- 
mam  Capituli  Conftttuti ,    quod  loquitur 
dt  Sindicamento  Foteftatis ,  &^  fuat  Fa- 
fniliat ,  quod  fi:  incipit :  Et  teneantur 
&  debeant   Poteftas  &  Sotsi  &  Jucli- 
ces  ,  quos  fecum  duxerit  &c.  Et  ptr 
prtdidos  Dominos  Novem  non  pofjit  ntc 
dtbtat  providtri  y  quod  Pettftas  Itctntit- 
tur  ante  ttmpus  fui  rtgiminis ,'  ntc  ipfum 
pojjint  a  Sindicatu  abfotvtre  aliqu&  ra- 
tiont  vtl  modo .  Et  quicumqut  ftttrit  Po- 
ttftas ,    vtl    Capitantus    in  Civitatt  Se- 
nenfi  ,  non  pojfit  rffe  Potcftas  vtl  Capi- 
taneus    in    ipfa    Civitatt    ipft  vel  alius 
de  domo  fua  ,   nee  tligi  vel  nominari  pro 
Pottflatt  vtl  Capitanto  Stntnfi  in  •//<»- 
no    ftqutnti ,    ntc  ttiam  aliquis  alius  dt 
Ttrra   fua .    Et  hac  idem  fiat  &   ebftr- 
vttur  dt  fudicibus  forenftbus .  Et  Pote- 
flas  elecius    niado   ptidido    teneatur  vt- 


766 


nire  per  onjltttr   &  cffe   in   Civitate  St- 
ntnft  in   KAtndi;    Dectmbris ,    Q_>i   Po- 
ttfiai    jurart    ttntatur ,    nullo    moio  vel 
tngenio   recipere   vel    acceptart  tltdiontm 
dt  fe  fadam  ,  fi  a:cidtrtt ,  qued  Stntn- 
fes   ipfum  tligertnt    in   Pot-ftattm  ,    Do- 
minum ,  vei  Rttfcnm  pro  ^mo  futura  • 
nte  rtciptrt ,  vel  tjfe  petmittere  aliquei» 
in   Poteftattm  vtl    Dominum  ,    qui    effet 
tltdus  ad  clamortm .   Et  teneatur  Pote- 
flas  factrt  jurare  omnts  hemints  de  Con- 
filio  Campate  ,   qui   jmahunt  ad  Conft- 
lium ,    quod    fic    Poteflatem    v4    alium 
Dominum  vtl    Ridortm,    qui   pvo  ttm- 
pore    fuerit,    non    refermabunt    pro     alio 
futuro  ,Anno,    ntc  aliquem  tligtnt ,    vel 
I  Itvabnnt  ad  clamortm.    Et    bo:  Cabhu- 
lum ,  &  emnia  &  fingula    fupradida  , 
que  itt  dido  Capitulo    contintntur ,    va- 
itant  &  ttntant ,   t^  dtbtant  txtcutioni 
mandari,    ncn  obflantt    aliquo    Capitulo 
Conflituti.   Et  quod  dt  prtdidis  vtl  rf- 
liquo  prtdiderum  non  pojjit  fieri  Confi- 
lium  Campant  Comunis  vel  Populi ,  nte 
approbari  necejfitas ,  vtl  fitri  Parlamt»- 
tum .  Et  fi  quis  contra    prtdida   fecerit 
vtl  dixtrit ,    fi   futrit    Camerarius  ,    vti 
D    Quatuor ,  puniatur  quilibet  torum  in  ctn- 
tum  Libris :  &    fi    futrit  Confiliarius  , 
vtl  alius  quilibtt ,    qui    contra    prtdiBa 
arrtnghartt  vtl  dictrtt ,  puniatur  ^  con- 
dtmpnetur    in    etntum    Libris    Dtnario- 
rum.  Et  Nctarius ,  qui  fcribtrtt  impofl- 
ta ,  vtl  confilium ,  eondtmpnttur  in  quin- 
queginta    Libris    Dtnariorum  j  &    quod 
fadum  futrit  non  valtat  nec  teneat  ipfo 
jure ,  nte  txtcutioni  mandttur.   Et   prt- 
didi  Officialts ,  &  quilibtt  torum  ,  qui 
centra  prtdiHa  facerent ,  rtmovtantur  ab 
Officiis . 

Rubrica  dt  illis ,  ques  Pottflat 
pettfl  Jtcum  ductre . 

ET  ttneatur  Poteftas    /ttrart ,   &  fu- 
YCS  ,  »0»  ductre    allquem    Milittnt 

vtl 


7^7         DiSSERTATlO   f^JADRAGESIMASEXTA.        768 


Vil  Judicc.n  vtl  fainilsarcm ,  qui  non  jit 
dc  amicis  Comiinis  Stnen/ss  ^  &  dc  fi- 
dihbus  i^  amatcribiis  [a^Sie  Matris  E:- 
cle/ie  ^'  &  nullum,  qui  f.i  famojfis  Gbi- 
i>sl!tnu>  .•  &"  nen  perr/iittert ,  Judicem  , 
vel  Mditer»  ,  vtl  familians  aH.juos  fia- 
re  vel  inteyeffe  i»  Civitsit  vil  entra  a- 
liciii  Co»/ilio  Comunis  Smenfis .  Ei  fi 
Poteftes  contrafectrit  ,  peniut  pro  quali- 
ict  vice  de  fuo  falario  viginti  quinqae 
Libras  Dtitariorum ,  &  apud  Camera- 
rium  Cemunis  Senen/is  ter/iavteent  pro 
Comuni  Senenfi.  Et  Sindicjs  Judsx  Co- 
munis  teneatjr  ^  dtbeet  fscere  dili- 
gnitem  inqui/itionsm  de  prtdiSiis .  Et 
fi  inventrit  aliqmm  dt  fainilia  Pote/ia- 
tis ,  qui  Kon  fit  ds  amicis  Comtmis  Se- 
nenfis  ,  &  di  fidtlihKS  d'"  a>yic.teribus 
fan&t  Matris  Ecdcfie .,  vel  quod  fit  fa- 
tnsfus  Gbibellinus ,  dehtat  ipfum  de  Ci- 
vitate  Senenfi  expelUre  jacere  &  com- 
pellere.  Camerarius  &  Qiiatuor  rttinere 
dt  ftudo  Poti/iatis  viginti  quinqut  Li- 
Iras  Denariorum  ,  &  pQflea  non  red- 
dtre . 

Riihrica ,  quod  Pottflas  dcbeat  vcnirt  & 

rtcedtre  fuis  expenfis ,  &  ad  fuum 

rifcbium  &  fortunam. 

17*  r  tenectur  &  dtbtat  Pottflas .,  vi- 
_j  nirt  cd  Civitatem  Senenfem  ,  & 
recedtrg  fuis  propriis  txptnfii ,  C^  fmtm 
rifchium  c^  fortunam  in  ptrfe;tis  ,  tquis  , 
V(l  rebus  aliis  quibufcumqut ;  &  non 
pcffit  vel  dtbtat  ptttrc  y  vtl  recipert  a- 
liquod  medium  reflauramtntftm  ,  vtl  rc- 
facimtntum ,  vtl  aliquod  aliud  lcco  eo- 
riim  ,  qiioccKfxqut  nomine  ctnfeatur  . 

Rubrica  de  vacaiione  Ojficia- 
lium  Scnenfium . 

ITtm  quod    kuUus    p-ffit  nemimsri  vd 
recipi    in    Poteflatem    Saenfein ,  v^l 
Judictm    Ccmunis    Stmnfis ,    vel  Pcpuli 
Tom,  IX. 


B 


D 


Ser.enfis ,  vcl  J-.tdicem ,  quan  Popcjlas 
fecum  duxcrit  pro  Conflituto  legcndo , 
vel  Jitdicem  Mahfitii ,  vtl  Judictm  Ca- 
telU  ,  vel  Judicem  ,  qui  debet  rtcoHigt- 
rt  ptcuniam  Comuni  Set)tnfi  dibiiam . 
feu  avere  Comunis ,  vd  pro  Eugravato-  ' 
re  ,  v:l  aliquod  eliud  Officittm  Cowunis 
Senenfls ,  qui  fit ,  vtl  adtnus  fuerit  in 
(iliquo  alio  Offido  Comitnit  Senenfis  vtl 
Fepuli  a  triints  aanii  citra .  Et  fi  fa  '7a 
fuovit  aiiqua  nominatio  vtl  tltSiio  de 
prcdiclis  coiitra  diilam  formam  non  tc- 
r.cat  nec  Vtsieat  ipfo  jurt .  Et  talis  tle- 
3io  «on  rccipiatur  vtl  approbetur  ullo 
tnodo  ptr  Confilium  Campaite ,  ntctffita- 
tis  caufa  Vil  aliq'AO  elio  modo,  nec  ptr 
Ccnfutes  Mcrcantie .  Et  Novcm  non  pof- 
fint  aiiqtter/t  eligire  vtl  faiere  in  Judi- 
ccm  vel  Officiehm  ccntra  fupradi^ara 
formsm ,  nec  etiam  Tredtcim  Emendatc- 
rcs  Conflituti  Ser.enfis .  Et  fi  di8i  Trt- 
dtiim  Er»endaiorcs  Ccnflituti  factrsnt 
aliquod  Capitulum  Conflituti  ^  vtl  ali- 
quam  tmer.dationcm  vel  aliquam  nevita- 
tem  de  tligtndo  aHqufm  i>t  Petefiatem, 
vd  Judicem ,  vel  Ojfi:iaUtn  contra  pre- 
diBem  formam  ,  Fott/ias  tcneaiur  &\  de- 
bist  qttemlihct  ert  diciis  condcmpnare  in 
dscem  Liiais  Dcnsriorum  Senenfiam ,  ^ 
diEiam  cendempnaticnem  exigtre ,  O"  po- 
flca  non  reddac .  Et  fl  quii  Judex  vtl 
Officialis  fucrii  invttitus  recepijfe  aliqitid 
CK  didis  OffiAis  contra  diff,m  farmam , 
perdat  ftudum  fuitm ,  &  KicbJomi.uss 
ab  Offi;io  rtmovcatur .  Et  qm:qs»id  agt- 
ntur  contrjt  ta ,  fit  ci)ffum  &  nuUius 
valoris . 

Rithvica  dt  arbitrio  non  pittndo  a 
Poteflatt . 

ET  ttneatur    &    dtbeat  Potefias  tton 
ptttre  vtl  recipere  aliquod  arhitrium 
per  fe    vel    alium ,    vel    permitttre  peti 
ab  aliquo ,  in  fiti  prefentia  vtl  abftntia , 
in    concicne    vel  tonfilio ,    vel  alio  modo 
C   c  c  vtl 


769  AlslT  I^UIT. 

Vil  lo  o^  a  Comuni  vel  Popuio  Smen/i , 

Vil  a  Djminis  Novem,  vel  a  Conjulibus 

Militum,   vel  a  Confulihus  M:rcato>um , 

•vel    a    quacumjue    periona ,    cujufcumque 

dignitatis   vtl  conditiotis    etsiflat .    Et  /J 

5««,    vel  fui  ,   diceftnt  vel  arrtngarent  ^ 

vtl    aliquo    modo    att^yitartrst  dare  arlii- 

triutt   Poteflati ,    qttiUbet  eorum  coTtdem- 

fnetur   Co^Muni  ScniKfi  in   centum  Lil?ris 

Deiariorum  Stnenfin-Yi ,    &"    in  carcertm 

Ccmunis  Stntnfis  perfonaliter  detineatur  ^ 

ifonec  debitam  pcnam  folverit.   Et  fi  di- 

{[um  arbitrium  diiie  Pottflstis ,   vel  ali- 

cujus    pro  eo    datum    fuenit    aut    fa&um 

ffterit    in    aliquo    contra    predi&a ,     »o/b 

jure    fii    nuhfim  ,    C^    non    valeat ,    nee 

teneat  aliqua  ratione  vtl  cattfa ,    ^  ftt 

pto  non  habito ,   &  ipfo  arf^itrio  Pottflas 

prtcife    tenentur  i^   dtbeat  non  uti .  Et 

fi  contra    predf&a  vtl  aliquod    predi&o- 

«um ,    Potrflas  vel  alius  pro  eo    fa:trtt  , 

rstinde  in  antea  ncn  fit  haf)itus  pro  Po- 

teflatt  vtl  Re&ore,  &  definat  effe  Po- 

tefles   vel  Re&or  ipfo  jure .    Et  teneatur 

&   dtbeat   Pottflas    facert    jurare  Came- 

rarii*m ,     &    QttatKor ,    quod    poflquam 

babuerit    vtl  exceptrit    ipjum  arbttrium, 

non  dabattt  fibi  Potefiati  vel  alicui  pro 

£0  eliquem  dtna*ium  pro  fuo  falarioy  vtl 

ellquid  aliud  tsllo  modo ,    aliaua  ratiove 

vtl    caufa .    Et    ttntatur    Poteflas  facete 

jurart    Succefforem    fuura ,   quod  predi&a 

emnia  &  fingula  ohfervaf>it  fine  aliqua 

diminutione .   Et  de  predifli'  vel  al'quo 

pvtdicJorum    nen  pofftt  Poteflas    abfolvi , 

vtl  aliquis  alius    Oflicialis   Comunis  Se- 

Htnfis  cau  a  nectffitatis  y  vel  aliqua  evi- 

dtnti    utilitate    per    Confilium    Gentralt 

Campane  Comunis    Senenfis   vtl   Populi , 

vel  pcr    Coffilium    Dominormn   Novem , 

vtl    per  ipfoi    Novem,    vel    per  aliquod 

ordinamentum ,   qmd   fitri  vel  excogitari 

po/fit ,    vil  per  Confilium    fecretum .   vtl 

atiquos  alio.'   Offi  ialts  Comunis   vtl  Po- 

puli  Stntnfis  ,  Et  hoc  Capitulum  fit  pre- 

fijutttf   tta   q>tOii   mtttgri  vtl   canctllarl 


MEDll   AEVl  770 

A  vel  tntrYpntari  non  pojfit  in  aliqua  partt 
fui .  Et  teitcatur  i^  debtat  Pottfias  ,  ^ 
Domsni  Novtm,  ^  Camtraiius ,  &  Q^a" 
tuor ,  hoz  Caps;ultim ,  fi.ut  fupra  fcri- 
ptum  efi ,  per  tottsm  mittere  *  Poteflatis 
futtiYO ,  q'ti  fuerit  tle:lus  ad  rtgime» 
Civitatis  Senenfis  pro  ./inno  futuro  ptr 
illum ,  qui  ventrit  pto  eo ,  taliter  quod 
ipft  Poteflai  futuruf ,  antequam  veniat  ad 

B  :  regimen  Civitatts  Sentnfis ,  juret  in  pis- 
fentia  Sindici ,  qui  venerit  pro  to ,  di' 
cium  Capitulum  ptr  omnia  ^  finguU 
obfervare . 

Rubrica ,    qttod  Poteflas  /urtt 
ad  Statutum  claufum . 


T  tentatur  &  debeat  Potrflas ,  quan- 
do  venerit  ad  Civitatem  Sentnlem 
pro  fuo  regimine  facitndo  jurart  ad  Sta- 
tf.tum  claufum ,  >d^  omnia  19-  fiagula  , 
qut  ad  fuum  Officium  Pottfta'ie  ptrii- 
ntnt ,  c^  Capitulis  Cenflituti  loqutntibus 
de  fuo  OffiJo,  continentur . 


Rubrica ,  qtwd  Pottflas   continue  morttu* 
in  Civitate  Senenfi  pro   f»o  Officio 
!  D  txtrceitde . 


E 


T  juret  ,  CS?*  ttntatur  &  dtbeat 
Pottftaf  ,  quod ,  poflquam  fuerit  irt 
Civitatt  Stnenfi ,  &  ipfitts  regimen  Ci- 
•{'iiatis  ,  inde  non  difcedet  ,  nec  ad 
Terram  vtl  domum  fuam  revertetur  aH- 
quo  medo ,  ingtnio  vtl  caufa ,  nifi  difct- 
deret  vtl  iret  pro  faclis  Cemunis  Se- 
nenfis  cum  confilio,  licentia ,  &  ctnccr- 
dia  quatuor  partium  Confilii  Campane 
Comunis  Senenfis .  Et  licentiam  rtctdtndi 
non  pcfftt  nec  debett  petere  ab  aliqtta 
vtl  altquibus  perfonis  nec  a  Confilio 
Comunii  Campene  Cctr.unis  Senenfii  ,  nee 
in  divifo  per  fe  vel  aliam  perfanem  peti 
faciat  vllo  modo  vfl  ingtnie ,  nes  a  Con- 
fiiio  v:i  parlamtnto ,  nec  aliquo  alio 
rr.odo.  Et  ttntaiur  Pofeflas  facere  jurare 

omnes 


DISSERTATiO  ^UADRAGESmASEXT/l, 

A 


7;i 

ommi  hor/i'tm$  de  CoK/ilio  Campane , 
quod  ttcinde  licentiam  vel  perabolam  e/ , 
•vil  alicui  pro  eo  ncn  Hehunt .  Et  hic 
faceve  teneatur  &  dehtat  in  Brivi  Coti- 
filii  Comunis  Senenfis  apponi ,  &  nul- 
lam  interpritationem  fttper  prtdi&is  nd- 
mittat  vel  pttat ,  vel  peti  faciat  ab  ali- 
qua  ptffena  Eccle/iaftica  vtl  Seculari . 
Et  Novem  non  pcffint  aliquo  modo  vtl 
ingtnio  factve  contra  prtdi&a  vel  aliquod 
prtdi&orum .  Et  fi  diBus  Pottjlas  pre- 
diBa  HOH  ftrvartt ,  &  ultra  quam  di- 
Sium  fit  ^  difcedtrtt ,  abindt  in  antta 
non  fit  babitus  pro  Pottftate  ipfo  jvire , 
C^  ptrdat  totum  fttum  falarium ,  q^od 
apud  Camtvafliim ,  &"  Qitatuor  pro  Co- 
muni  Stnenfi  debset  remanere,  non  ob- 
ftante  aliquo  Capituh  Conftituti .  Et  Ju- 
dtH  Sindicus  Cemunis  Senenfis  teneatur 
&  debeat  compellere ,  diHos  Camerarium 
(^  Quatuor  di&um  Salarsum  pro  Comuni 
rttintrt ,  iif  ipfos  cogtre ,  ut  non  fclvant 
Poteftati  di&ttm  falarium.  Et  fi  folve- 
rent ,  compillantur  per  ipfum  Judicem 
predi&um  falarium  reftituere  Comuni  St- 
ntnfi  de  eorttm  pecunia .  Et  dt  predi&is 
diBus  Judex  non  poffit  abfolvi  ptr  Con- 
filium  Campane ,  vei  Ccnfilium  Navem , 
vtl  aliquos  alios  Officialts  Comunis  St- 
nenfis  causi  ntctffitatis ,  vil  alia  quali- 
bet  ,  »0»  obflante  aliquo  Capitulo  Con- 
ftimti.  Et  fi  contigerit ,  quod  didi  No- 
vem,  Confults  Militum,  c^  Confules 
Mercantie ,  C^  Camsrarsus ,  &  Quatuor 
ftatuerent ,  quod  Mtlex  Peteftatis  vadat 
in  aliquam  anibafciatam  vtl  Cavalcetam 
Stntnfium  ,  Pouftas  pro  fa&is  Cotnuni: 
tantim  tunc  ttntatur  &  debtat  ire ,  ficui 
ptr  prediBos  fuerit  ftahilitum ,  (^  pro 
to  falario,  quod  ordinaverint :  qucd  fa- 
larium  dtbtat  ordinari  in  abfentia  Po- 
teflatis. 


772 


B 


D 


E 


Rubrtca  de  Sindicamtnto  Poteftatis 
^  Officialium. 

ET  tematut  &  dsbsat  Poteftas ,  &• 
Sotii ,  &  Judicts ,  quos  fecum  du- 
f:irit ,  &  omnss  ds  ftia  Familia  ,  fimto 
tsmpore  torum  officii  morari  in  Civitate 
Sentnfi  ptr  o&o  dies ,  nte  dt  Civitate 
ipfa  difctdere ,  fcd  ftarc  ad  Sindicatum , 
(iy  veddive  rationerit  adminiftrationis  ftit , 
ijr  /urare  /uptr  fa&o  ipfius  Si»di:atits 
in  mambtts  Judicis  Sindici  ipfitts  Comv- 
nis,  qui  elecius  fuerit  pvo  ^^mo  ftqttentij 
qai  coram  diBo  Sindico  refpondebunt , 
&  /ttrare  parebant  Coimtni  Senenfi ,  e^ 
omnibus  de  fe  conqtterentibus ,  iir  folvtnt 
&  facient  totum  id ,  in  quo  efjent  con- 
viBi  five  confiffi  vtl  condempnati ,  Cc- 
muni  Senenfi ,  vtl  illis ,  quibtis  efftnt 
condempnati  .  Quibus  ofio  diebtts  tlapfis 
poffit  difcedere  de  Civltats  Senenfi,  daiis 
prius  fdoneis  fidejuffcribu';  de  ftando  /ttri  ^ 
C?"  /udicato  fclvendo .  Et  tunc  teneatur 
dimittere  in  Civitate  Senenfi  Procurata- 
rem,  fivt  Procuratores  ad  profequendutn 
caufam  inctptam ,  (^  /enter.tiam  audien- 
dam,  &  apud  Camerarium  ^  Qjiatuor 
Provifores  Coniunis  Stnenfis  quingtntc 
Librt  denariorum  de  ftudo  di&e  Pot:fta- 
tis  debeant  rsmaners .  Qjti  Camtrarius 
&  Qttattior  Frevifoies  Comtmis  Senenfis 
quingentas  Libras  denarierum  dt  ftudo 
di&e  Pottftatis  debeant  tttinere .  Qjti 
Cameraritts  O'  Quatuor  ipfas  quingtntas 
Libras  deaariorum  tenear.Ptir  &  debtent 
affignare  Qiiattior  nevis  ad  earum  reqsti- 
fisionem ,  vcl  duotum  en  cis  .  Et  Pete- 
flas  novus  tentatur  compcllcre  di&os  Ca- 
v/itravium  &  Qitatuor  veteres  di£las  qttin- 
gtntas  Libras  dtnariorum  dare  d^  a/ji- 
gnatc  diHis  Qttatuor  novis ,  ut  di&um 
tft ,  <6^  tos  comptlltre  ad  folvtndum ,  ae 
fi  tffent  per  Iftftrionentum  qnar ....  obli- 
gati.  Et  fi  preds&a  ncrt  facevent  diSii 
i  Quatuor  vtteres ,  quilibet  eorum  condem- 
C  c  c  2  pnetstv 


773  ANTI^UIT. 

fneiw  Commt  Stntnfi  tn  qutnquagiAia 
L''hris  dtnartontr» .  E'  Pcteflas  teneatur 
dUiam  condetnpnaticnem  ttsigere  pro  Co- 
tyittni .  Et  Poteflas  novus  teneatur  diBis 
' Q^ittuor  novi.  tD"  Sindi:o  pto  pvtiiiclis 
emnibits  compltndis  c^  facitndis  ,  dare 
Jttam  fortiam ,  auxilittm ,  &"  favorem , 
fiiut  militis  fitri  poterit ,  quod  fi  non 
factrtt ,  ptrdat  de  fuo  falario  quingtntas 
Lihras  dtnariorum  Scucyjftitm ,  quos  Ca- 
wcrarius  &'  Q^'atuor  tiyitaniur  i^  de- 
beant  de  fuo  joUiio  reiinere  pro  Comuni , 
De  quihus  qtdngentis  Libris  dtnariorur/t 
poffittt  &  dtb^anS  di&i  Q^tettter  folvere 
&  fatiifacere  Comuni  Seninfi  ^  feu  illis 
ptrfonis ,  qiiibus  tfjtnt  corsdempnati .  Et 
fcfflnt  di3i  QjAatuor  &  Sindtcus  ah 
ipfis  «^  a  fidtjufforihus  ab  eis  datis ,  e^ 
qy.olibet  ecrum  txigere  ,  df  qtttmtibtt 
ecrttm  compellcre  ed  fclvtndum  totur/t  in 
qtio  ipfi  vtl  aliquii  torum  tjftnt  cotsdim' 
pnati  Comuni  Scntnfi  vtl  alicui  Utivtr- 
fiteti  T)i/  loco  de  jurildiBtone  Senenfi 
vtl    finguhri    perfone ,     ac    /i  effent    per 

Jnflrumentum    guar obligati .     Et 

IQovem  Gubnnatores  &"  Dffenforts  Co- 
tmnis  e^  Populi  Senenfis  tcneantm  & 
debeant  facere  &  curare  ita  quod  Pote- 
flas  iZ^  omnes  predlSii  flent  ad  Sindica- 
tum ,  ut  fapra  diBam  efl  infra  diffttm 
ttmpus  o&o  dierum .  Et  qued  ncc  per 
Confilium  Campate ,  ntc  per  ipfos  No- 
vem  y  nec  per  Q^tatttor  Provifores  Co- 
muHii  Sentnfis  ,  nec  ptr  Confults  TAUi- 
tum f  ntc  Con'ules  Mtrcatorum^  vtl  ali- 
qutm  alium  O^cialtm  Comunis  Stntnfis  ^ 
ntc  aliquo  elio  mcdo  pcfjit  diBus  Pett- 
flas ,  vtl  aliqtds  prediBorum  Sociorum 
fuorum  fy"  Judicum ,  vel  aliquis  de  ipfius 
Potefiatis  fxmilia  abfolvi ,  quin  fiet  ad 
Sindicaturn  ,  nf  di&um  efl ,  vel  quod  de 
Civttate  recedant  ip/i  vel  ttlltts  eorutn  . 
Et  fi  quid  Ccnfilium  indt  ficret ,  vtl 
aliqua  lictntia  de  recedendo ,  vtl  de  non 
flando  ad  Sindicatum  conrtdtrttur  eifdtm  , 
feu  altcuf    eomm    ptr  Dcminos    Novtm  , 


MEDIl    AEVl  774 

A  vel  alios  Officialts  CoKunls  Stncnfis^ 
illud  Confiltttm  i^  Itctntia  non  ttntat  ^ 
nec  valeat  ipfo  jure.  Et  fi  Cameraitus , 
vcl  Qatuor,  vel  Ncvem ,  vii  attqui 
alii  Offidales  Comwtis  Snten/is  mitterent 
ad  Co-iftlium  ,  qtttd  prtdiila  uok  fi.rtnt  ^ 
vil  atiquis  arrtngartt  contra  ptcdf^a  ^ 
quilihet  eorum  condempnttur  Comunt  Se- 
nenfi   in   centurA     Li^ris    dtnartorum ,   (^ 

B  tsichtiominus  prtdida  ftrvtntur  ptr  fin- 
gula .  Et  Poteflas  ttntatur  inqutrtrt  con- 
tra  illum ,  qui  contva  prtdirla  faceret  , 
dy  ipfum  in  centum  Libris  denoriotunt 
condepnare ,  i^  ipfam  eo»dtrnpnat>o*tm 
exigere  pro  Ccmuni  Senenfi .  Ei  ft  Pott- 
fias  effet  negligrns  in  predi&ts  faciendis , 
perdat  de  juo  falario  du.tnias  L-israi  de- 
nariorum ,  quos   Camerarius ,   &   Q-'{ftuor 

C  de  fuo  falario  dfbeant  rttinert  .  E'  per 
Confilium  Campane  ,  vil  aliquod  aliud 
Confiliunt ,  vel  ptr  Nnvem  ,  Vil  aliquos 
alios  Ordines  ,  vel  Offl.ialet  Comvnts   noyt 

pcfjit ,  vel  dtbeat ,  vtl  fingi  ali- 

qtta  ambafciata ,  vtl  alia  ctufa ,  ptv  quam 
ipfe  ,  vtl  aliquii  torum  ptfjitt  dt  Civi- 
iate  Stntnfi  rtctdtre  ,  vcl  non  flare  ai 
Stndicatum  ,    ut   Jupra   dicium    efi .     Et 

D  de  prcdtBis  nen  pcfjitt  diSii  Pottflas » 
&  Qttatuor  y  &  Judex  Smdicus  Comu- 
nis  abfolvi,  ntc  fuper  hiis  ptfftt  aliqua 
lictntia  impttrari ,  vtl  dart  a  Confilio 
Campane  causa  nsceffitatis ,  vel  alio  nio- 
do  quocuwqut ,  quin  prediSia  emnta  &" 
finguta  fiant  (^  ohferventur .  Et  dtCit 
Novem ,  &"  omnes  O-^dints  Civitati  Se- 
nenfis  dare  teneantur  &  dtbtant  ipfis 
Q^taiuor ,  &"  Smdico  auniHum  &  favo- 
ttm,  ut  prediHa  omnia  &  fingulm  mf- 
lius  fiant  &  obferventur  ,  (^  ut  p-sdi- 
Ba  orrinia  e*ecutioni  mandtntur ,  KOn 
obfiantibui  aliquo  Capistth  Conflituit  ge- 
nereli  vtl  fpecieli  ^  prrcidenti  vtl  jubfe- 
quenti ,  per  quod  pifft'  huic  Ccpitvlo  itt 
cl-.quo  drrogari .  1-cm  quod  fidejtfforts  ^ 
quo  d'dtrit  Dominus  Pottjiat  pro  fe  & 
fuii  Judiiibui ,  fetiii ,  &  JarrAlta  .   non 

frffint 


775         DmERTATJO  ^ /1DR4GESIM 4SEXT 4.        '^'jS 

pc[jt  >i   ab^clvl  p;r  DoKsifO     Navtr/i  ,    ■.«/     A     (cftatu  ,    &    D.-n-.rtu  U^one  Juiticc    Ms' 


Cuiiant,  Cot  uhi  M  'catoruin ,  vel  M. 
litum  ,  vcl  ptr  Confilium  C/nnpant  Co- 
munii  /  ntc  p^ffit ,  »«-'  dtbfat  aliqua  ne- 
Ctffi  ai  appfohatt ,  •vel  alijt-i  cau  Jt  vtl 
ir.gcniO  .  q»t  di:i  vtl  tx  cgttari  pcjftt , 
abiolvt.  E-  ft  (fuii  arrtng^ret  vel  ion- 
fultret ,  q»oi  diit  fiae/iffores  a''folvt- 
rentur ,  aicins  Stndicus  tfntatur  i^j^  de- 
btat ,  v!*"  /5  n  liceat  condepnare  talts  , 
qui  piedila  artmgarent  vel  ^onfulcent , 
in  ducrffi'  Lih^is  dtnariorum  Cotnuni 
Sentnfi.  Et  Notarium  ^  qui  impofitam 
inde  lcribtret ,  in  centu-m  Libris  denario- 
rum  .  E-  fi  diclus  Siniicus  tffet  negli- 
gens  vtl  ohini&eret  alguod  de  predi&is  , 
•videlicet  quoi  di^i  Poteftai  (Z^  Judex 
^    Soiii ,    &    Far/iiliaves   ejus   no»    fta- 


Itficioruin  ,  &  Gittvra  T.mcrtdi  ,  &  C»- 
ntllo  G  iidonis  ,  &  Ruffo  Caccie ,  tefti- 
bui  prefenfous  lcripfi  ^  <^  in  pubhcat» 
formam  redrgi . 

Vigenribus  autem  faftionibus  Guel- 
phd  &  Gihellina,  interdum  binis  uno 
'  tempore  Poceft^tibus  Civitas  regenda 
B  tradebatur .  Q_jod  Mutinae  Ltlam 
fuit,  Anno  MCCLIV.  adleSlis  a  Po- 
pulo  Dornino  Cafitllano  Domtnt  xA-^da- 
loi ,  &  Dsmino  Ramhertino  Dotr.int  Mai- 
thaei  .  Verum  hifce  acriter  inter  fe 
diflidentibus  ,  Confilium  de  Crsiestia 
ecs  enixe  rogavit,  ut  aut  concorditer 
procederent ,  aut  Magiftrarui  renun- 
tiarenc.    Poftremum   eis  placuit.    In- 


rent    ad    Smdicatum ,    vel  ai/olvtnniur    C    terdum  etiam  accidebat,  uC  hujulmo- 


ipfi  vfl  eorum  fidep.iffores ,  condrpnttur 
&"  puniatur  Comuni  Senenfi  in  dttcevifis 
Lihris  denariortit» ,  e^  ab  ipfo  Officio 
rtmoveatuY ,  e^  abindt  in  antea  pro 
Sindico   non   hahtatur . 

Ego    0  landui    Notariut ,    filius    Die- 
ludie ,  C^  nunc  Scriba  Comunis  Senenfis ,  j 
prediBa  Capitula  Conftituti ,   &  Rubri-    ' 
cas  eorum    fcripta    invtni    in    Conftituto    D 
Novo  Comunis  Senenfis  ,  ad  quod  jurare  j 
debet   novus   Poteflas   venturus    pro  anno 
venienti .   Et  ta  txinde  fiieliter  fump/i , 
C^    faBa   de  pridtdit    infinuatione  dili-  j 
genti    una    cum    Bmdo   B  uni    Notario ,  i 
fiitliter     ^     diligenter    aufcultavi.    Et  ! 
ttullo  addito  vel  dimituto  ,    de   mandato  , 
Mfgntfici  &  Illuftri'  virt  Domini  Gui-    ' 
donis    Salvatici  ,     Dti    gratia    Comids    E 
in    Tulcia    Palatini ,    &    nunc    fecunda 
vict  Senenfis  Poteftatis,   in  Palatio  di- 
&i   Comuni<    mib<    fj'9o   Stnis    in    u4nno 
Drrini  MCCLXXXnil.  Indi^iont  Pri- 
t»a,  dit  Sabhati   XC^fl.   Julii ,    a  di&o 
D  m  no  Comite  Poteftatt ,  coram  Domino 
Garandaccio  Milite  Domini  Comitis  Pe- 


di  Praetores  five  ex  eorum  vitio, 
five  ex  impotentia  fciflionum  ,  in 
cur.ftis  fere  Urbibus  tunc  vigentium 
in  indignationem  Populi ,  aut  poten- 
tum  incurrerenc,  atque  adeo  nondum 
termino  fui  regiminis  complet6  fo- 
lum  vertere  congerentur.  Tunc  in 
ufu  plerumque  fuit  falarium  iis  ita 
feceden.ibus  integrura  periolvere,  niii 
ea  effec  illorum  culpa,  quae  indul- 
gentam  iis  adhibendam  minime  fi- 
neret.  Exempla  proferam  ,  quae  mihi 
exhibuit  ejufdem  Mutinenfis  Reipu- 
blicae  Regeftum  membranaceum  .  An- 
no  MCCXVIII.  dej^£lus  e  regimine 
hujus  Urbis  fuit  Lanterius  de  Adela- 
fiis  Civis  Bergomasj  atque  in  ejus  lo- 
cum  fubflitutus  Rambertinus  de  Ram- 
bertis  Bononienfis.  Is  igitur  injufle 
le  depulfum  contendens  ,  querehs  luas 
detulit  Ticinum  ad  Judices,  ejus  con- 
troverfiae  gratia  a  Friderico  II.  tunc 
Romanorum  Rege  deIe6los .  £n  ^uae 
ejus  peiitio  fuerit . 


Petitio 


777 


ANTl^UIT.    MEDII   AEVI 


7"8 


Petitio   Lanterii  de  Adelafiis   e   Matinenfis   Urbis   Praetura   exturbati,' 

coram  Judicibui  Imperiaiibus  contra  Rempublicam 

Mutinenrem,  Anno  izip. 


I2\7  Cbrlftl  nomiHe .  x/Iny*o  a  Nativi- 
tate  ejufiiem  Milltfimo  Ducente/imo 
Noito  Dicitno ,  Indiilione  VII.  die  Mev- 
curii  XIII.  intrante  Novemhri .  Cum  Do- 
minus  Fulcus  Papienfis  Epifcopus  , 
frgejentibui  Domino  Gnilielme  Ma^ano , 
&  Domino  Raynerio  ^  filio  Domini  sAj- 
jaliii  de  Sanclo  Ni^ario,  cui  pattr  vi- 
cem  fitam  commiferat ,  ut  per  pstblictm 
inftrumentmn  ofltndsbat ,  cum  Judicibm 
fuis ,  e^  eonim  voluntate  c-r  concerdia , 
at  afftrebant ,  interlocutus  fuifftt ,  non 
ebjiantibus  exctptionihus  per  Rpyr/tundi- 
num  Notarium  appofitis  pro  Comuni  Mh- 
tinae  in  caufa ,  quae  vsrtebatur  coram 
eis  es  dtltgatione  Sercniflimi  Regis 
Frederici  eis  fa&a,  inter  ipfum  Com- 
rnttne  &  Dorninum  Lanterium  Ber- 
gamenfem  ,  quod  idem  Raymundinus 
tfbelhtm  eis  oblatum  a  pratdido  Domi- 
no  Lanterio  Beygametifi  recipere  debtret , 
idtm  Raymundinus  dixit ,  <j^  proteftatus 
fuit  coram  eis ,  quod  falvis ,  omnibus 
txceptionibuf  dilatoriis ,  peremtoriis ,  tam 
in  fcripto  ^  quam  in  perfonis  Judicum 
ty  adverfarii  taatum  pre  Communi  libel- 
lum ,  qui  contra  ipfum  Commune  per 
Dominum  Lanterium  offirebatur ,  recipe- 
rtt .  Et  ipfi  Judices  libellum  fibi  obla- 
tum  ab  eodtm  Lanterioj  in  mei  ^ 
infrafcriptorum  teftium  praefentid ,  pofl 
obhtionem  de  eo  fibi  fa&am ,  flatir/t  ita 
dederunt  eidcm  Raymundino .  I»  quo 
quidem  libello  ita  continehatttr .' 

In  nomine  Domini.  Vobis  Domino 
Fulco,  Dti  gratid  Papienfi  Epifcopo, 
&  Guilielmo  Maxpno ,  etqut  xAffalito  de 
SanBo  Na^arlo ,  dtltgasls  a  Rtgia  Ma- 
jeftate ,  conqucror  ego  hintsrius  de  Ade- 
lafiis,  Givis  Ptr^jamcnfis ,  de  Univcr- 


'A 


B 


D 


fitati  &  ComrAuni  Mutstae ,    a  quo  (5)" 
a    qua  peto ,    ut   me    recipiant  &   ad- 
mittant,  atque  reflituant  in  poffeffio- 
nem,   vel  qu^fi   Pottflatiae  Mutinae, 
&   ejus  diflri£lus.   Et  infuptr ,  ut  mihi 
dtbitum   ebfequium ,    rtvertntiam   ^   ho- 
norem,    atque    fidtlitatem    praeflent    & 
obfervent  ptr  tanttim  tempus  ,  per  quan- 
t!sm  praeftare  juravstunt ,    detra&o  tan- 
to    tempore,    quanto    in     ipfa    Poteflatia 
fltti.   Et  infuper  mihi  ftpttngentas  quin- 
quaginta    Libras  Bonen. ,   quae  remanfe- 
runt  ad   folvtndum  de    feuio  ipflus   Po- 
teflatie    folvant    ea    rationt ,    quia   dico 
pracdiftum   Commune    me  elegifle  & 
ele£lum  recepifle  in  fuam   Poreflatera 
ik    Rcftorcm  .   Et  fub  me  juraffe  Cives 
Mutinae  ,   &  homines    fui  diflriSlus   fe- 
quimentum  regiminis  Cr  Poteflatiat ,  fe- 
cundum    quod    confuetum    efl    Jurari    ai 
ipfts   Mtttinenfibus ,  fub  fuis  R:&oribus . 
Et  in  cujus   Poteflatiae    &  regiminis 
pofTeffione    vel    quafi  fui  &   fteti  per 
duos  Menfes  &  plus,  quoufque  turpi- 
ter,  &  malo  modo  &   ordine  &  inju- 
riofe  ab  Hominibus  &  Communi  Mu- 
tinae  de  ipfa  Poteftatia  expulfus  fui. 
Et  quia  dico ,    mihi  concrffum   fuffe  t?" 
confiitutum  ab   ipfo  Communi ,  ut  habere 
dehtrem  pro  falario    di£lae   Poteflatiac 
Libras  Milie  Bonon.    Infuptr   ptto  ab 
eis  de  Ccmmuni  e^    Univerfttate ,    mille 
Mjrcbas   argenti    pre   iysjuriis    &  contu- 
meliis ,    quas  r/iihi    praedi5ium  Commnnt 
O    Univerfitas ,  five  homines  illius  Com- 
munii     Ct    Univerfitatis    mihi    di&is   &" 
faBis    intiilerunt  &  fecerunt ,   &   ad  hoe 
optm  &  co^ifilium  dsdemnt ,  &   facien- 
tihus  concefferunt ,  iir  fa&as  ratai  hahue- 
ruiit  f    vtaelicet  vsttiendo   plurits  armati 

manu 


779 

quo  /iaham    cum   F-tmtlia  mea  p'0  'tgi- 


niitte  ili<!4s 
eq'*omm    i^ 


.fjitam  ,   ft^'p:iu  vocum    ^7 


DIS%EKTAT10  ^ ADRAGESIM .'ISEXT A,        780 

■    "  '  'A     minime-jue     pulius  ,     abiit  ,    for^afle 

quod    inhiantibus    eo  tempore  Bono- 
nienfibus    ad    vorandum    Mutinenfem 
agrum  ,  fufpicatus  eft  ,  fe  inopporiuno 
tempore    Mutinenfibus    praefuturum. 
Coaflum    eft  eam  ob    cauffara   Muti- 
nae    Confilium  Credeittiae    cum    vigintl 
quatuor  Defenforibus    PopuH:  dccre- 
tique    Legati    ex    parte    Militum    & 
Populi,    quos    inter  Veneticus    nlius 
Alberti  de  Caccianeniicis  Capitaneus 
Popuii    ejufdem  ,    ut    Caftrum    Fran- 
cum    adeuntes    profugum     Potenatem 
ad  fuum    munus    refumendum   horta- 
rentar,  tum  ob  fuum  erga  Mutinen- 
iss  amorem  ,  tum  ob  honorem   fuuni 
fuacque    Familiae  .    Eaque    fententia 
probata    eft   /'»    Confilio    Gintrali  Com- 
immis    Mutinae    de    Capitijus    u4riits>n, 
(Capita  haec   a   Joanne   Villanio  ap- 
pellantur  it  Capitudini )  Confulibus  So- 
cistatum ,    Cf    de    altis ,    qiti    ex   forma 
Stetuti  ttttentur    Cortfiliis  inttrejfe .    Sed 
fruftra    rationibus    ac    precibus    egerc 
Legati .    Saracenus    enim    confilii  fui 
tenax  regredi   negavit,  ac  deinde  ob 
inrogatara    fibi,    ut    is    contendebat. 


ar^/to^um  y    &   loniitt  campa 
natum     adhibttn  ,     ofiia    iliiui     Palatii 
frangendo,   ^     Camfam    \iliui     PalatH 
e^    fcrinea  <jr  va^a   in  ipfo  Palatio  fran- 
gettdo ,    &  trnbi    res  mta^    <&    Familiat 
aufereado ,  &  me  oc   Ft^^oilfam  msam  de 
ipjo   Paiatio  ezpillendo  j  c^  me  exp:ilfo  , 
lUjiodti     tbi    babendo    &    tenendo ,    qui 
vie    illuc    revertenttm    ptobi^Ktrunt ,     (^ 
clamando    vers :  s    me    clamore    maximo: 
Mora;    mora:    fog;    fog.    Et  me  ptr 
•vim    m  coyicione  ductndo ,     (^  ipfa  con- 
eione  me  iantiando  '    dicendo ,  tit  dtbt- 
itiii    de    ipfa    Civitate  recedere ,  nec  dt- 
btfem  in   ipfa  Poieftatia  de  ctttro  revit- 
ti .   Et   Rambertinum  de  Ramberto  de 
Bononia  in    Poteftatem    recipiendo  & 
eligendo  &   habendo  ,  &  fub  eo  ittfra 
ttmpus  mei  rtgiminis ,  fpretis  fairafntntis 
mibi   faSiis ,    jurando.    Peto    infuper    ne 
debeant    baitre ,    nec  tenere ,  nec  obsdire 
diilum    Rambertinttm    tamquam  Potefla- 
tem. 

t/!lum    in    Civitate  Papiae  in  Pala- 


tio    Domini  Epifcepi  Papienfis   folemni-  ;D    injuriam,    &    ob    negatum    fibi    reli- 


ttr ,  (^jr  praefentibus  ttfiihus  ,  fcilictt  Jo- 
hanne ,  Dcmino  Stanchario ,  Lantelliao 
Nutario  ,    e^   aliis  . 

Ego  Pttruibonus  Notarius  inttrfui  & 
fcripfi . 

Itidem  Anno  MCCLXXII,  per  po- 
ft:-emos    fex    Anni    Menfes    Saracenus 
Lambertinu;  Bononienfis   (e  cujus  no- 
bili  Familia  defcendit  ampliflimus  &    E 
dofliffimus  fan£lae  Romanae  Ecclefiae  , 
Cardinalis    &    Archiepifcopus    Bono-  | 
nienfis,    Profper    Lambtrti^us  ,    nuper 
ad  Summi  Pontificatus  apicem  eveftus 
fub    nomine    B-nedifti    XIV.)    Sara- 
cenus  inqu;m  ,    Mutinenfem    Praetu- 
ram  agens  ,    Novembri  menfe  ,  vids- 
licet    incompleto    regimine,    fponte, 


quum  falarii ,    ita  in  Mutinenfes  in- 

cendit  Bononienfium  animos ,  alioqui 

,  tunc  omnem  cauffam  nocendi  finitimo 

j  Populo  captantes,  uC  multae  turbae, 

i  &  Reprtfaliae  ,  ( ita  enim  appellantur  } 

fint  hinc  inde  per  aliquoc    annos  fe- 

quutae.  Anno  demum  MGGLXXVIIL 

dirimenda    duobus    Arbitris    utrinque 

ek£l:is  commendata  eft  ejufmodi  con- 

troverfia.  Qua  occafione  quum  utra- 

que    pars   petitiones    rationefque  fuas 

exeruerit,  earum  fragmentum  huc  in- 

ferre  mihi  quoque  liceat,  ex  Archivo 

Communis  Mutinenfis  decerptum  ,  ut 

luculentius  inde  conftet,  qui  ritus  ia 

affumendis    Foteftatibus    olitn   ferva- 

rentur . 


Pofi- 


7Sr 


ANTIC)JJ  IT,    MEDll    AEVl 


782 


Pofitiones  in  controverfia  agitita  inter  Commune  Mutinae,  &  Sara- 
cenum  de  Lacnbercinis  Ex- Praetorem,  Anno  iz7>». 


ATslno  MCCLXXIX.    dit  X.   ^Augu- 
Jti.   ^i.tonius  dc  Policino  Curator 
Caprkini ,  filii  &    htredis  Domini  Sa- 
raxini  de  Lambertinis  declarar,  quod 
diclus  Dominus  Saracenus  tuit  ele£tus 
per  Commune  Mutinae  Poteftas  ipfius 
Civitatis  Mutinae ,  ad  terminum  fex 
Mcnfium:    &  quod  ipfe  Dominus  Sara- 
ccntis    vnit    ad  di&ur/t  regimen  ho»ora- 
bili  comitivd  Milituyn  ,  Judicntn  ,   Domi- 
eelloyii'^},   &  Scatifiromm ,   ^  hoKoraii- 
litty  cum  armis  e^  equis ,  (ir  cnm  diHa 
co:r.itiva  cepit  Rtgime»  faczre  &c.  Qjtare 
pstit ,   ip/um  Commune  lip'   Homincs  Mu~ 
tin.ie  condempnari  per  vos  x/friitrei  Civs- 
tatii    Bononiae    e>"   Mutinae    irt  Septin- 
gentis    quinquaginta    Libris     Mutin.  pro 
fallfrio  fen  Mtn/ium  ipfius   Domini  Sa- 
vactni ,  fibi  conctffo  per  Co>r.-/nv,^e   Mttsi- 
aae ,   ^  ttiam  in  quatuor  tnillibus  Mar- 
chis    avgenti    pvo   fuo  darKpno ,    in/uria , 
&  intertfft   &  c. 

Contra  Mutitfen/is  Fratris  Valentini 
Syndicario  nomiKi  pro  Cornmuni  Mutinae 
pttiit  tria  millia  Marihas  argenti  pro 
dampno  &"  inteyejfa  &  iajuria  Commu- 
nis  Mutinae ,  qt<od  &  quam  pajfus  fuit 
&  fubflinuit  Cor,itnune  Mutinae ,  eo  qma 
Dominus  Saraninus  Pettfias  Mutinae  non 
ftcit ,  nes  complevit  Rsgimtn  fuum  ,  ft- 
cundhm  quod  juravit  ^c. 

Ponit  ^Ktonius  dt  PoUcino ,  quod 
Dominus  S.cracenus  dt  Lambtrtinii  tlt- 
Bus  fuit  Petefias  Comr/ntnis  Mutinae  a 
termino  ftx  Men/ium  .  httn  quod  ad  di- 
iittm  Rtgimtn  duxit  ducs  Judicts ,  duo^ 
MiUtts ,  fex  Dtmictllos  ,  odo  inter  Scu- 
tiferos  &  Cogos ,  ofio  Equos ,  inttr  ques 
erant  duo  ab  a^mis .  Iitm  quod  ipfe 
Dominus  Saracenus  erat  dt  maforibus  & 
potentiotibus    Civitcsis    Bononiae ,    Ittm 


q'4od  ipfe  expmdit  in  adventum  ,  quem 
f:cit  ad  dfBnm  Re^itrin  Civitatis  Mu- 
tinat  ,  quingentas  L^bi-as  B:nonitnfium. 
htm  quod  ipft  txpendit  in  litterts  ^ 
.Ai^baxiatoribus  n,iffis  Ccmmuni  Mutinae 
centum  Libras .  htr.t  qtwd  ptr  Cemmune 
Mistinat  pro  fervitio  dibii  Pottflatis  con- 
ventae  fuerunt  diSo  Domino  Saraxffto 
ftptingtntae  quinquaginta  Librae  Bomn. 
B  hem  quod  per  Connnuni:  Muiinge  data 
fuit  eltdio  Domino  Zvlarchioni  Eften- 
fi  vocandi  unam  Potefiattm  di:Jae  Ter- 
rae  pro  fex  Mcn/tbus .  Ittm  quod  dia^-s 
Dominus  Marchio  di^am  Pottfiatny} 
conujht  Domir.o  Saraceno  pro  tempore  fsx 
Mtnftum . 

Ponit  Jchannes  Pmli  S/ndicus  Com- 
n-.ttnis  M^ninAt ,  qttod  quiiibet ,  qui  fuit 
C;  Pote/ias  Mutinae  a  duodecim  annis  citra  ^ 
dtbebat  &  dtbet  toto  ttmpore  f»i  Rigi- 
ir.inis  /ecum  ducere  &  tenere  duos  bcnos 
&  perito.t  Judices ,  duos  bonos  &  probos 
Mitites  ,  odo  Strvicntts  ,  fex  Dom  icellcs , 
Oilo  equos ,   tres   quorum  de  armis   &'c. 

Atque  haec  pauca  congefliflTe  fuf- 
ficiat ,  uc  dignofcafur,  quale  olim 
foret,  &  quam  honorificum  in  Italia 
D  Poteftatum  munus .  Corollarii  autera 
loco  ,  additum  hcic  volo  Opufculum 
non  omnino,  ut  fpero,  inucile  ,  ad 
eamdem  materiam  ,  quam  prae  mani- 
bus  hdbeo.  Uti  Le6lorem  raonui  in 
Praefatione  ad  Boncompagni  Opufcu- 
lum  de  o/ififiiene  .Anconae  Tom.  VIL 
Rerum  Italicarum ,  defcripferam  ego 
illud  ex  MSto  Codice  fpeftante  ad 
Ph  liypum  ^Aigelatum  Caelaris  ^  Se- 
cretis ,  cujus  labores  ac  merita  in  cS 
Co!U£i  one  non  femel  a  me  comme- 
moraCa  &  commendata  fuere.  Com- 
plt6tebacur    autem    idem    Codex    al- 

tcruni 


•pSi        DISSERTATIO  ^J ^DRAGE^IM^SEXTA,        784 

terum  Opufculum,  fed  mutjlum  ,   cui    A    ubi  con:ionam  exempla,  aliaque  da- 

cumenta  ad     Reipublicae  ncgotia  ge- 


titulus  Oculus  Paftoraiii .  Auftoris  nul- 
lum  ibi  occurrebat  nomen .  Ego  Ec- 
clefiafticae  militiae,  &  alicui  Regu- 
lari  clauftro  addiftum  audire  mihi 
videbar.  Sonant  enim  ejus  verba  ho- 
minem  in  Scripturis  facris  verfatum 
ac  religiofum .  Sufpicari  tamen  liceat 
BoKCompagnum  ipfum  iftius  quoque 
Libelli  Auftorem  .  Fortaffis  adole- 
fcentem  quempiam  nobilem  erudien- 
dum  ille  fufceperat,  rationem^i^i  often- 
furus  alios  regendi,  munufque  Prae- 
turae  fubeundi  ac  fuftinendi  cum  di- 
gnifate  ac  decore,  aut  ctiam  efful- 
gendi  in  Confiliis  liberarum  Urbium. 
Irsque  in  ejus  aliorumque  Nobilium 
ufum    hunc   Libellum    concianavit , 


rcnda  congeffit.  Scripfiffe  autem  vi- 
detur  circiter  Annum  Chrifti  MCG- 
XXII.  Nam  Cap.  4.  primae  divifio- 
nis  haec  habet:  ad  uvtrtntiam  c^  «- 
morem  Eccltfiat  fan^ai  Dti ,  &  gloriom 
f'ffi>»i  Domini  no/iri  F.  Remanorum 
iMperatoris  %4ugufli .  Si  quid  video,' 
B  memoratur  heic  Fridtricus  Stcundut 
Auguftus.  Ceterum  ex  hoc  Opufculo 
multa  exciderunt;  &  quae  pauca  etiam 
fuperfunt,  ab  imperito  Librario  tam 
male  habita  funt,  ut  aut  erroribus> 
aut  tenebris  non  raro  deturpentur . 
Sed  qualifcumque  fit  merccs ,  confi- 
lium  meum  Le6lor  ae^ui  boni^ue 
faciat . 


Totti.  IX. 


D  d  d 


ocu- 


O    C    U     L    U     S 

PASTORALIS- 

S      1      V      E 

L    I    B    E    L    L    U    S 

ERUDIENS 

/ 

FUTURUM  RECTOREM  POPULORUM, 

ANONYMO    AUCTORE 

Confcriptus  circiter  Annum  1222. 
EX    MANUSCRIPTO    CODIGE 

PHILIPPI    ARGELATI 

BONONIENSIS 
S.    C    C.    M.     A     S  E  C  R  E  T  I  S- 


D  d  d  a  OCW- 


75>i 


75)2 


OCULUS  PASTORALIS> 

PASCENS  OFFICIA. 

ET     CONTINENS 

RADIUM  DULCIBUS  POMIS  SUIS. 


Inciplt  PrologHS  hu/us  Opnfcttli. 


N  hoc  Opufculo  > 
quod  rogatus  qua- 
fi  invitus  aggrc- 
dior,  ftilo  clario- 
ri  &  fimplici  di- 
ftamine  fungar  j 
quoniam  fimplici- 
tas  cft  amica  Lai- 
cis  rudibus  &  modice  literatis ,  ad 
utilitatem  quorum ,  fi  qui  quandoque 
iA  locorum  Regimina  fint  affumti  , 
fequentia  componuntur,  ut  ex  eis  a- 
liqua  fubtili  ingenio  &  fagaci  prae- 
libare  valcant,  quibus  Re£lorizent  in 
fubje£los  &  alios,  cum  occurrerit  u- 
tilitas  vel  neceflltas  proponendi. 

PRIMA    DIVISIO. 

D«  Pcteflaria  ,  &  e/us  adminiculis ,  I. 
De  Pa&ii  fuptr  Salariis ,  &•  aliii .  11. 
Quid  quum  primo  Civitatem  irtgreditur . 

III. 
De  prima  Cortcione  ^  quum  Terra  fuerit 

in  pace.  IV. 
Si  eivilis  difcordia  fuerit  inter  Cives .  V. 
Si  guerram    habuerit  Civitas  vel  Lo:us 

eum  etctraneis .   VI. 
Dt   ^mbaxatoribus ,    qui    cum    Potiflate 

venerint.  VII, 


D:  refponfsone  Peteflatis  vtttrii .   Vlll. 
De  comeatu ,  quum  recedit  ad  propria  fi- 
nito  officio .  IX. 


<g     A     P. 


I. 


De  Poteflaria ,   &   ejus  adminiculis . 

OMnis  Poteftas  a  Domino  Dc9 
cft  :  &  illa  Rcaoralis  ,  pro  qu» 
narura  provide  cetera  dilponens  Lo- 
corum  Regimina  protulit  ,  tribus  eft 
praecipuis  vallara  praefidiis  ,  quibus 
feliciter  adjuvatur ,  Juftitii  videlicec 
Revercntii  ,  &  Amore.  Juftitia  ia 
Reftore,  Revcrentia  in  fubjeflis,  A- 
mor  requiritur  in  utrifque  .  De  Rc- 
£torc  vel  Potcftate    dicitur  :    Si    Rex 

C  juflus  federit  fuper  fedem  ,  nen  advet- 
fabitur  ei  quidquam  maligti  .  De  fub- 
ditis  ait  vas  eleftionis  Apoftolus,  cx- 
hortans  omnes  ad  revcrentiam  cum 
fidei  finceritate  praeftandam  illis  Re- 
£loribus  fuis,  quofque  fibi  per  tera- 
pora  canonica  eleftione  praeficiiiRt  . 
IUa  enim  fola  eft  ,  quae  fidei  meri- 
tum    poffidet ,    &  cenfetur   ctiam    in 

D  vi£limis  praeponenda  .  Amor  in  utri- 
fque  reciprocus  afteaatur  ,  ut  Civi- 
tatem  vel  Locum ,  cui  Potcftas  prae- 
ficitur «   k  habitantes  in  ea  &  adja- 

ccntiis 


y9i  ANT  1  ^U  tr. 

centiis  fuis  majores  ,  mediocres  ,  & 
rr.inores  cum  omni  diligentia,  fum- 
mo  ftudio,  refto  corde,  &  candore 
oebct  paternitatis  amare  ,  promovens 
ftarus  fuos  in  omni,  quo  poterit, 
gloria  &  honore  operibus  ftudiofis. 
G-rns  ver6  fuo  fubjefta  Regimini  vi- 
ciflim  cidem  omnem  reverentiam  , 
laudes  ,  honorem  ,  gratiam  ,  purum 
amorem  ,  falubre  ronfilium,  reftum 
adjutorium  debet  efficaciter  exhibere  , 
ut  guberratio  Civitatis  &  Loci  per 
Jic  copulatos  afF,£lus  pacari  quiete 
procedat ,  &  falutare  fufcipiat  incre- 
mentum.  Sumsm  ex  praedi£l:'s  exor- 
dium,  quod  fieri  debeat,  quum  quis 
ad  alicujus  Civitatis  vel  Terrae  Re- 
gimen  ponulatur. 


C    A     P. 


I  I. 


Dt  P*[i\$  fuptr  Salariis  y  &  aliis. 

CAutus  in  primis  exiftat ,  quum 
fibi  ekftio  fic  porre£ta ,  ut  tam 
de  Salario,  qukm  de  conditionibus  , 
quae  aliquando  a  petitoribus  ofFerun- 
tur  Eleftis,  ita  dilucide  &  aperte 
per  fcripturaro  etiam  publicam  ftudeat 
componere  cum  eifdem  ,  ne  inter  eos 
aliquod  dubium  exinde  infurgere  pof 
fit  in  pof^erum  ,  ut  avaritiae  ceffet 
fufoicio,  &  hinc  inde  materia  raali- 
gnandi . 


C     A     P. 


I  I  I. 


Quid  quum  primo  Civitatem  ingreditur . 

INgreffus  autem  Civitatem  regen- 
dam  fibi  decretam  ,  praenotet  mo- 
res  ejufdem .  Et  fi  confuetudo  habi- 
tantium  hocexpofcat,  ut  in  praeele- 
ftorum  generali  Confilio,  aut  in  pu 
blico  ubi  more  ipforum  congregatur 
Populus  univerfus,  ut  ex  aliqua  caufa 


MEDII   ylEVl  7^4.- 

A  eumdem  concionari  intcr  ipfos  opor- 
^  teat ,  invocata  Trinitate  &  Unitate 
Deitatis  ab  iplb  Patre  coelefti ,  qui 
replec  fperantes  in  fe  abundanti  facun- 
dia  affluenter,  cum  gratiarum  aftio- 
ne  fecurus  fumaC  exordium  in  hunc 
modum . 


B 


D 


C     A     P.         IV. 

De  prima   Concione 


,    ^»»»1  Ttrra  fuerit 
in  pact . 

AD  primum  principium  eloquii 
mei,  quod  erit  in  confptftu 
virorum  adflantium  tam  pro  fe  quim 
pro  Communitate  fua,  omni  laudc 
dignorum,  invoco  coeleflem  Patrcra 
omnipotentem ,  a  quo  curcla  bona 
procedunt,  ut  pro  mifericordia  fua 
fanftiflima  dignetur  mihi  gratiam 
elargiri,  proponendi  hodie,  &  toto 
tempore  mei  Regiminis  inter  vos  ea , 
quae  fpeftare  debent  ad  gloriofum 
nomen  majeftatis  ipfius,  e^  ad  reve- 
fzntiam  &  tlmorem  Eccle/iae  fan&ae 
Dci ,  &  glorioflffimi  Demini  noflri  F. 
Rcimmtiorum  Impcratorit  u^u.gufii ,  &  ad 
laudem  &  honorem  Domini  veflrae 
Poteftatis  pro  anno  praefenti ,  &  ad 
incrementum  &  gloriam  ac  honorem 
hujus  nobiliflimae  Civitatis,  &  om- 
nium  ad  fe  fpeftantium  tam  fubje- 
£lionis  qu^m  amicitiae  vinculo,  qui- 
camque  vobis  gratulartur  de  vtflris 
profc£libus  &  honore ,  Si  vellem  for- 
mare  materiam  dicendorum  meorum  , 
&  extcndere  circa  laudes  hujus  ma- 
gnificae  Civitatis,  fulgentis  Miliriae, 
&  pretiofi  Populi  multitudincm  de- 
corare  ,  &  circa  commendationem  Do- 
mini  Potef^atis  ,  de  kudandis  operi- 
bus  &  circumfpe£lo  Regimine  fuo , 
quo  fun£\us  elt  hoc  Anno  ad  maxi- 
ma  commoda  Civitatis  iftius,  expo- 
nens  genus  Nobilitatis  ipfias,  virtu- 

tem 


/ 


7P5         DISSERTATIO   ^UADRAGESIM.ISEXTA.        -^pS 

del" 


tetn  facundiae ,  fidei ,  difcrctionis ,  lJc 
omnium  virtutum  ,  probitatum ,  & 
potentatus  ejufdem,  nec  dies  fuffice- 
ret,  nec  animus  in  dicendis  termi- 
num  inveniret.  Ceffabo  igitur  ab  iis, 
quoniam  ea  fine  diftu  meo  patenter 
refulgent,  ficut  Sol  in  confpe£tu  cun- 
ftorum :  &  brevitcr  ad  ea  me  tran- 
sferam  ,  quae  videntur  praefentialiter 
proponenda.  Verum  eft  quod  delibe- 
rantibus  vobis  placuit  me  habere  in 
Poteftatem  &  Reftorem  veftrum  pro 
Anno  futuro.  Quam  eleftionem,  cum 
ipfa,  ficut  moris  eft,  mihi  fuit  obla- 
ta ,  fufcepi  animo  diligenti>  &  habco 
in  firmo  propofito  mentis  meae ,  quan- 
tum  mihi  gratia  divina  permifcrit, 
portarc  Regimen  mihi  commiffum  non 
recufato  labore,  cum  omni  diligen- 
tia,  pura  fide,  continuato  ftudio ,  & 
re£to  opcre,  ad  honorem  ,  profeftum  , 
&  omne  commodum  Terrae  veftrae, 
fervando  juftitiam  ,  cuique  fine  perfo- 
narum  acceptione  tribuendo  jus  fuum , 
non  declinans  ad  dexteram  vel  fini- 
ftram.  Vos  autem  ,  quantum  poffum  , 
exoro ,  moneo  pariter  &  exhortor , 
ut  ficut  ab  initio  me  propofuiftis  cu- 
rialiter  honorare ,  cum  ad  Regimen 
veftrum  me  liberaliter  elegiftis ,  ita 
conftanter  perfeveretis  in  eo ,  quod 
quidem  tunc  eftis  ver^  fa£turi,  quum 
moribus  vivetis  urbanis  ,  porCantes 
inter  vos  pacem  tranquillam  &  amo- 
rem  perfeftum  ,  ceffantes  ab  injuriis 
&  malignitatibus  cunctis,  non  infe- 
rentes  offenfam  majoribus,  paribus , 
vel  minoribus  ullis.  Q.uoniam  tunc 
profefto  turbaretur  amor  inter  me  & 
talia  committentes.  Non  fum  illa 
perfona,  quae  vellem  fuftinere  pudo- 
rem  in  vultu .  Nec  praetermittere 
volo  nec  debeo ,  quia  non  effet  boni 
Poteftatis,  crimina  impunita  relin- 
quere.  Imo  habeatis  hoc  firmum  in 
cordibus  vcftris ,  quod  tali  caftigacio- 


B 


9 


ne  puniam  aennquentem  ,  quod  poe- 
na  unius  plurimorum  metus  exiftet, 
ficut  quum  expedierit  ( quod  Deus 
avertat )  deli£lorum  opera  declara- 
bunt.  Habeat  unufquifque  aures  ad 
audiendum  ,  &  animum  ad  obfervan- 
dum ,  quod  praemonetur  cidem  ,  ne 
incidat  in  id ,  de  quo  poftea  tardo 
temporc  poeniteret.  Spero  de  vobis  , 
quod  fiet  quidquid  debet  ab  urbanis 
Givibus  cuftodiri.  Volens  imponerc 
finem  praefenti  eioquio,  &  non  mo- 
d6  plura  proponere  coram  vobis,  ro- 
gito  Jefum  Chriftum  Filium  Dei  vi- 
vi  ,  6c  beatam  Mariam  Virginem 
gloriofam  Matrem  ipfius ,  &  illa  bea- 
ta  Sanftorum  merita,  quae  in  hac 
Civitate  celebrantur  veneranter,  quod 
ea  ,  quae  difta  funt  &  dicentur  in 
pofterum  pro  utilitate  Communitatis 
iftius,  fint  ad  fanflum  fervitium  & 
gloriam  eorumdem ,  &  ad  honorem, 
exaltationem  ,  &  commodum  ac  feli- 
cem  ftatum  Civitatis  hujus,  &  om- 
nium  veracium  amicorum ,  qui  vo« 
bis  participant,  &  reputant  tamquam 
propria  gaudia  veOrae  profperitatis 
ik  gratiae. 

G    A     P.         V. 

Si  ctvilis  di/cerdia  fuerit  inter  Civis . 

SI  civilem  difcordiam  bellandi,  vel 
aliam  invcnerit  Reflor  novus  in- 
tcr  Givcs,  retento  principio  fuperio- 
ris  cloquii ,  &  conclufione  fervata , 
poterit  inferere ,  ubi  competentius  fi- 
bi  videbitur,  quae  inferius  continen- 
tur  contra  concitantes  &  fau£tores 
eorum  : 

Si  obfervaffctis  hucufque,  quod  de- 
cet  homines  obfervare  prudentes  ,  & 
memori^  veftra  retinuiffetis  in  mente, 
quod  Chriftus  in  Cantico  voluit,  cun- 
6los  videlicet  hoHiines  inter  fc  pactrij 

haiic- 


797 
habere    bonae 

inveniflem  vos 


ANTl^UlT. 

voluntatis  in  terra  , 
utique  tam  univerfos 
quim  homines  fingulares  in  tranquilla 
quiete  &  pace  laudabili  commoran- 
tes;  unde  meus  gauderet  animus  in 
immenfum  .  Et  merito,  quia  congruit 
bono  Reftori ,  pacatam  &  quietam 
habere,  vel  cflfi.ere  non  inventam 
Civitatem,  quam  regit,  fuo  Regimi- 
ni  comniendatam .  Per  quietam  autem 
tranquillitatem  &  pacem  ipfius  cx- 
crefcit  Civitas  populari  multitudine 
confluente  ,  augmentantur  divitiae  , 
afFeruntur  honores,  amicitiae  circum 
flantium  duplicantur,  ut  non  poffit 
facile  cx  his  proveniens  computari 
profe£tus .  Sed  difcordia  perdurante 
poterit  unico  verbo  fcilicet  deflru- 
ftionis  ,  quae  exinde  contingeret  , 
enumcrari  defeftus  .  Per  illam  ver6  , 
quae  aliquando  inter  Cives  ,  dome- 
flicos,  &  vicinos  ex  caufa  leviffima, 
iriRigantc  Diabolo .  convalefcit,  mul- 
ta  faepe  dilcrimina  &  damna  gravjffi- 
ma  conrigerunt,  utpote  incendia,  pa- 
trimoniorum  diminutio  ,  letalia  vulne- 
ra  ,  mutilariones  ,  truncationcs  mem- 
brorum  ,  ftragcs  corporum  ,  &  quod 
deterius  eft,  multarum  pericula  ani- 
marum  .  Propter  quae  omnia  Civitas 
olim  fulgida  ad  nihilum  fere  dedu£la 
facilius  enervatur,  &  quafi  defolata 
opprtffiones  in^emit  filiorum.  Nec 
eft .  qui  confoletur  eamdem  ,  nifi  illa 
benigna  forre  pars  Populi  ,  quae  ne 
quitiis  partium  operam  non  praeflitit, 
vcl  favorem  remiferit  pariter  cum 
Reflore,  u^  vel  Civitas  in  quiete 
refideat,  vel  ftrepirantes,  &  commo- 
ventes  eamdem  poenis  praviffimis  pu- 
jiiantur,  ad  ultimum  expellendi  de 
tc£lo .  fi  non  deftiterinf  a  vexationi- 
bus  pravis  juxta  mandata  R  floris, 
lis  mod6  '•ontentus ,  quae  fuper  hanc 
praehbavi    materiam,    ftabo  tempore 


MEDII   AEVl 


B 


C 


7P8 


D 


fuo  cum  viris  communibus  dc  di- 
ligentibus  fanum  ftatum  Civitatis 
iftiusj  6c  annuente  Domino  ftatue- 
tur,  quod  Civicas  ifta  folatio  paci- 
fico  potietur  ,  &  ceflTabit  iniquitas  de 
cordibas  malignorum ,  loco  cujus  pa- 
cata  benignitas  rcdundabit  veftro  , 
quod  fuppliciter  poftuiamus  gratia  il- 
lius  veftrae  Communitatis  &  noftri 
fibi  praeftandum  in  Regimine  nunc 
affumto,  parendo  eidem  in  mandatis  , 
quae  fecerit  pro  veftris  agendis;  uc 
poffit  taliter  cum  exaltatione  veftr^ 
gubernare  negotia,  quae  fibi  ad  lau- 
dem  ,  vobis  ad  profe£tum  ,  &  utrique 
Terrac  pariter  &  noftrac  ad  bonorem 
rcdundet  &  gratiam ,  &  indiflfolubilis 
amicitiae  pariat  incrementum . 


(*) 


Quamvis 
verborum 


mens  ,  fatiata  pluralitate 
fit  confueta  recufare  pofle- 
riorum  affatus ,  ficut  ait  fapientiffi- 
mus  Salomon  ,  dicens  :  Mtns  fatiata 
jafttdh  favuM  tncllis ;  de  urbanitate 
veftra  fecure  confifus ,  vos  fuppiiciter 
deprccari  non  defino ,  quod  intuitu 
gratiae  veftrae,  mihi  quietam  audien- 
tiam  pracbeatis.  Nec  fit  intentionis 
veftrae ,  quod  ego  furrexerim  corre- 
£turus  ,  quae  di£ta  funt  vobis  in 
tanta  perfeflione  narrandi  per  Domi- 
num  N.  N.  prudentiffimum  Virum, 
nobilitate  &  omni  virtute  decorum  . 
Sed  aflTurrexi  potius  fecururus  eum- 
dem ,  &  praefertim  in  veftigiis  lau- 
dum  ,  quas  veraciter  protulit  de  Do- 
mino  N.  N.  Poteftate  veftra,  &  dc 
hac  magnifica  Civitate:  quas  refti- 
ficor  &  affero  firmiter  cffe  veras ;  & 

fic 


(•)  Heic  tltulus,  cxordiiim,  &  materies  Cap.  VI.  cefunt  in  Codice  MSto. 


;pp        DISSERTATIO  ^JADRAGESIMASEXTA.        80» 


fic  breviter  me  exonero  a  commen- 
dationibas  fuis,  quia  non  fum  fuffi« 
ciens  ad  eafdem.  Surrexi  i-nfuper  prae- 
terea,  quor.iam  fi  centum  effent  Am- 
baxiatores  ad  vos  de  illa  noftra  Ter- 
ra  vencuri,  placerenr  remanentibus 
domi,  quia  quique  proteftarenrar  in 
Pojulo  dulcious  eloquiis  &  facundis, 
quantus  amor,  quantaque  devotio 
inter  utramque  Civitatem  fine  ullo 
fcrupulo  vigere  dignofcitur,  &  viguit 
ab  antiquo.  Oportuit  infuper  furgere 
ex  mandato,  quo  tenemur  adftri£li, 
commendare  vobis  in  publico  per- 
fonam.Doir.ini  N..  N..  futurae  Poce- 
ftatis  ,  &  exo.-.:i-e  quar.i pluri rr. urn  ,  ut 
taliter  vos  .  portetis  circa  honSrcs 
ipfius,  &  profperor.  noftros  eventus, 
fupportantes  eum ,  &  reverentes  in 
obfequiis  mandatorum  ipfius.  Et  iple 
vobis  fe  talem  exhibeat.in  omnibus, 
quae  imminent  peragenda  pro  officio 
fui  Regiminis ,  quod  ipfis  vobis  pa- 
riter  laudes  accrefcant  &  commoda  , 
&  utraque  Civitas  psr  opera  hinc 
inde  congefta  firmitatis  robore  con 
catenentur  ad  idem  velle  &  idem 
nolle ,  quod  demum    eft  fumma  ami- 


citia,  quae  non    poteft  ulla  tergiver-  1 
fatione  convelli ,  &  iiat  utrique  unum  | 
in  omni  genere  conjungendi  amoris  , 
honoris  &  gratiae  lempiternae.  (*j 

C     A     P.         Y  I  I  T. 

Dt  refpott/ioite  Poujlatis  vtttris , 

GRatias  ago  Deo  meo,  per  quem 
dies  defideratus  nobis  illuxit  ex- 
fpettantibus  videre  ,  &  cum  gaudio  fu 
fcipere  Dominum  N.  N.  in  Potefta- 
tem  Civitatis  iftius  pro  Anno  futuro : 
potentia  probitatis  &  fcientia  cujus 
cft  talis  &  tanta,  quod  Civitas  & 
Tom,  IX. 


A  Populus  ifte  rcgetur  &  gubernabitur 
per  eumdem  ad  laudcm  &  gloriam 
Jefu  Chrifti ,  &  ad  honorabilem  Sc 
profperum  ftatura  hujus  Communita- 
tis,  &  exfpeftantiam  ad  eamdem  , 
cum  felici  jucunditate  omnium  & 
fingulorum  majorum,  mediocrium  pa- 
riter  &  minorum .  Inrelleximus  ani- 
mo  diligenti ,    quse  fapientiffii-ne  di- 

B  6la  funt  tam  per  ipfum ,  qukm  per 
Magnificos  Ambaxiacores  fecum  mif- 
fos  a  Cummunitate  fua,  causd  hono- 
ris  &  commendationis  ipfius.  Q_a£ 
tam  ornate,  prudenter,  &  facundi;, 
qaifquis  in  di6lis  fuis  cum  tanta  di? 
fcretjone,  tempercintia,  &  modcrata 
curialitate  propofuerunt ,  quae  duxey 
runt    propoaenda,  quod    maximo  re- 

K^  dundarunt  fuarum  perfonarum  honori 
&  Communitatis  fuae,  quae  direxit 
eofdem .  Nec  miru.m ;  ipfi  enim  funt 
de  majoribus,  nobilioyibus  &  ptu.den- 
tioribas,  vei  quafi  pvaeexcelleatiores 
in  omnibus,  qui  in  Civitate  fua  po- 
terant  invenirij  quorum  laudibus  noa 
infiftam ,  quae  poftquam  multae  pro- 
latac  fuiffenc,  paucifiimae  viderentur 
a  cun£lis  refpettu  multitudinum  ca- 
rum ,  quas  mea  prolixitas  reticeret. 
Placuit  eis  admonere  nos  ipfos  verbis 
gratiarum  promerentibus  a£liones ,  ut 
fubje£li  fimus  &  obnoxii  Poteftati  ia 
omni  reverentia  &  timore  ,  adjuvan- 
tes  &  confulentes  eidem  in  iis ,  quae 
fpe^lare  ad  fuum  poffint  honorem  & 
bonum  regimen  confervandum ,  &  ad 

S  generalia  &  fpecialis  commoda  Ter- 
rae  noftrae,  ut  exinde  grati  poffimus 
exiftere  fibi  &  Communitati  ,  quae 
ipfum  nobis  praeftitit  in  Re£torem. 
Ad  quae  fic  poffum  fiducialiter  re- 
fpondere  ,  quod  ifte  Populus  benedi- 
£lus  omnem  a  fe  abdicat  libertatem, 
&  fe  cum  tanta  devotione  fuae  fa- 
E  e  e  bjicit 


^       (')  Fragmentiim   hujufce  Concionis  videtur  pars  efle  Capituli  VII.  cujus  titaluas., 
initium,  &  matenem  fruiira  quaeras,  depc-rdira  in  Codice  MSto. 


S0£  ^     J^NTI^UJT. 

bjicit  poteftatJ,  nihil  fibi  relervans, 
«juantam  umquam  haberet  fubditus 
fuo  vero  Domino  principali .  Et  fi 
alicui  fe  perfcfte  fubjecit,  eft  fe  huic 
perfe£liffime  fubjefturus  ad  omnia 
mandata  dominatus  ipfius*  quoniam 
plus  confidit ,  per  ipfum  extoUi , 
qukm  umquam  eos  aliquis  fublimaf- 
fet.  Quod  erit,  dante  Domino,  qui 
dat  plenitudinem  gaudiorum.  Conve- 
nit  circa  finem  mei  Regiminis,  ut 
quaedam  proponere  debeam  in  prae- 
fentia  gentis  Communitatis  iftius,  cui 
laudes  &  grates  poffum  reddere  val- 
de  dignas ,  quod  me  omnifariam  ho- 
norarunt,  &  non  ut  temooralem  Re- 
£lorem ,  fed  ut  verum  &  perpetuum 
Dominum  reputarunt.  Et  ego,  tcfte 
Domino,  cum  omni  diligentia  &  fide 
fincera  ftudui  cun£la  peragere  ,  quae 
fibi  crederem  fru£t  jofa  .  Officiales  af- 
fociati  mihi ,  in  Officiis  !uis  omnem 
fidem  &  reverenriam  &  timorem  ac 
purum  adjutorium  praeftiterunt .  ita 
quod  fibi  &  mihi  pro  bonis  aftibus 
fuis  honorem  maximum  paraverunt. 
Unde ,  omnibus  in  mente  djgne  re- 
tentis ,  fa^us  (um  MJa  eorum  ,  & 
me  fuum  Mllltem  ,  &  fpecialem  repu- 
to  Servitorem  ,  ubicumque  degam , 
toto  tempore  vitaemeae,  exponendo 
me  ipfis  ad  omnia  mandata  &  obfe- 
quia  Civitatis  &  Civium  omnium  & 
fingulorum,  tamquam  quilibe''  ex  Ci- 
vibus  iftis  .  quorum  ,  Socius  &  Civis 
ero ,  quoufque  vita  mea  eft  in  hoc 
Seculo  du^-atura.  Me  vobis  commen 
do,  tribuo,  &  expono  per  omnia, 
tamquam  veraciffimis  Dominis  ,  & 
amicis  prae  ceteris  peramandis . 


MED21    AEVI 
A 

C     A     P.         IX. 


802 


B 


De  comeatu  ,    eiuum    vatdit  ad  propria , 
■fjiiito  OffiJo  . 

QUum  finiro  Officio  recefferit  o- 
lim  Poteftas  ad  propria ,  comi- 
tatus  irinere  competenti  a  Poteftate 
nova  &  Militibus  Civitatis  exordia- 
tur,  &  in  deceffu  Poteftas  in  hunc 
modum  fequentem  &  licentiatus  re- 
vertatur  cum  comeatibus  fuis. 

Refponfio  Pottjlatis  novi . 

EX  debito  gloriofi  Regiminis,  & 
meriris  ooerum  foecundorum  , 
quae  hoc  Anno  praeteriro  exercuit 
in  hac  Civita^e  gubernatione  frufti- 
fera  veftra  laudanda  probitss  ,  Civi- 
tatem  iftam  vobis  exponimus  omni 
tem  pore  commendatam  :  magnitudmi 
vtRrae  grates  rcferenres  immenfas  pro 
toto  Populo  Communitatis  ejufaem 
rnm  ger.erofis  fo£iis,  quae  contuhftis 
eidem  cum  fuo  magiio  profe£Vu ,  & 
redundsntii  noftrae  commendarionis 
&  grariae.  Rogatrus  drmjnationem 
veftram  ,  quanto  effi.cacius  poffumus, 
precihus  fuhje£liv!s,  quod  lit^t  fepa- 
ratio  corporum  fiat  sd  loca  remota 
propter  rcmeationem ,  indemniras  ta- 
men  infeparata  rennsneat  animorum 
&  cordium ,  deferendo  ad  invirem 
incun£tanter  in  cmnihus  &  finaulis, 
cuae  conftiterint ,  heneplacira  requi- 
renri  ,  &  praeveniendo  etiam  libera- 
liternofmeripfos ,  ut  grarius  habeatar 


Quod  venit  ente  preces  . 


Vcftra  infuper  dominatio  fuit  hsfte- 
nus  temporalis,  fcd  erit  pcrpetua  in 
futurum  j  quia  de  Civitate  &  Civi- 
h\is  &  bonis  ipforum  per  vos ,  &  con- 

fan- 


8o'        DfSSERTATlO   ^J/iDRAGE^lMASEXTA.        804 
fangumeos,  &  amacos  vcftros  potc.i-    A    Praelulem:   veneretur  &  Clerum  Ci- 

"  vitatis ,   vel  Terrae,    quam  regitj  & 

omnes  juftns  peritiones  eorum  admit- 
tat  cum  devqtione  benignus.  Ipforunx 
querelas,  fi  quas  uUas  attulerint,  at 


tis  quoquo  tempore  omnem  veftram 
fatere  voluntatem.  Quurn  defideremus 
intuitu  veftri  &  Communitatem  il- 
lam  ,  de  qua  vcs  affamlimus  in  Ri- 
ftorem  .  &  omnes  ,  quos  luos  &  ve- 
flros  fperabimus  efle  fideles ,  teputare 
diieftifiimos  &  Dpminos  fpeciales , 
parati  feniper  erimus  ad  cmnia,  quae 
fibi  cognoverimus  gratiora.  Recedttis 
vos  cum  omnimoda  graciarum  aftio- 
r.e,  &  nos  remanebimus  ad  omne 
obfequium  veftrum  ,  attcndentes  ,  quod 
ve^trum  f.t  prae-:ipere,  &  noftrum 
lideiiter  obcciire. 

SEGUNDA     DIVISIO. 

De  principlo  Reghninis  ip/ius .  I, 

De  Officieltbus  «i?    Officin  eoiU»id(m.  II. 

De  Coft/ilitiriis  prtittligtndis .  III. 

Dt  O-.iovantia  Conjilii .   IV» 

Ds  Obkrventia   jadicii ,  CJ^   ordiae    jtt- 

didoYum  .   V. 
D<  Banni}  jitper  mal^ficitSy  vel  auaft .  VI. 
Di  prairicntndi)    Offi:ialibus .    Vil. 
Di  providtntia  fupcr   Rsdiiitibut .   VIII. 
Di  EapLnfts  comriiunibu!  .    IX. 
Dt  requiftnda   fatpt    ratione  ab  Officia- 

libus .   X. 
Dt  publica  ccnciont  circa  principiKm  dc- 

tntnaius  ,   XI. 


C     A 


p 


Dt  ptincipio  Regiminis  ipfius . 

Slt  principium  fui  Regiminis  in 
omni  timore  Domini  ,  quia  oculi 
Dcmini  Juptr  timefites  tum ,  (i^  aures 
tfui  in  prtcts  torum  •  qui  eft  prote- 
ftor  potcntiae,  firmamentum  virtu- 
tis ,  regimen  ver^  credenriura  ,  &  op- 
preflbrum  adjutorium  opportunum  . 
Fidem  fervet  Catholicam  ,  quara  fan- 
^ia     docet    Ecclefia  .    Rcvereatur    & 


B 


Ei 


tentius  audiat ,  &  fecundum  quod  ne- 
ceflitas  expetient,  ablque  negli^entia 
examinet,  &  diligenti  &  potenti 
fcftinatione  dijudicet ,  ut  eis  &  bea- 
titudinis  honor  debitus  refervetur,  & 
oratori  affiuens  in  defenfionibus  copia 
largire  praeftetur.  Immunitatem  & 
Libcrtatem  pro  viribus  defendat  Ec- 
clefiae,  provifurus  ne  incidat  in  la- 
qneos,  quos  fan£la  primum  &  fecun- 
dum  Lateranenfia  Ecclsfiaftica ,  & 
quaedam  alia  pofuere  Concilia,  qui- 
bus  temere  innodantur  praefumtuofi 
violatores  eorum  graviffimi,  prout 
in  ipfis  cxprimitur,  ulricne  plefle.^idi. 

C     A     P.         I  L 

De  Offiiialibsts,  &  offiAis  torura. 

OFficiales  curet  habere  Catholi- 
cos  ,  fide  dignos  ,  facundos  ,  ni- 
tidos,  in  exerciti's  ftudiofos,  amato- 
res  prcfperi  ftatus  fuae  Communita- 
tis,  &  cunttis  in  fua  juftitia  tunc 
aequales. 

Dt  Jttdice  Camerae ,  (^  dt  %/^ffeffort , 
C?"    Extquutorib'US . 

CAmerarium  praecjpue,  qui  cft 
Quaeftor  &  Cuftos  rcddituum 
&  lumtuum,  quos  percipit  &  facit 
Communitas,  quae  fuper  iis  confidit 
in  eum :  &  AiTc-fTorem  ,  qui  eft  quafi 
praevius  oculus  Poceftatis ,  cujus  con- 
filio  gerenda  fere  funt  omnia  ,  quae 
in  voluntaria  &  contentiofa  jurifdi- 
ftione  confiftunt,  fludeat  habere  prae- 
cipuos  .  Ab  eo  enim  valde  magis 
exigitur,  cui  officium  praeftantius  af» 
E  e  e  2  figna- 


8o5  ANTl  ^Uir, 

fignatur.  Nequitiae  &  mahgnitatis 
Exequutorum ,  qui  fecundum  Terra- 
rura  confuetudinem  cuffiis  coloratis 
pileati  diftinguuntur  ab  aliis ,  non 
oblivifcatur  mens  experta,  nec  etiam 
formidct  inveniri  pro  pofle  remedia, 
^uibus  eorum  poflimus  aftutiis  obvi^- 
re.  Hoc  genus  hominnm  efl:  fiagellum 
iraximum  inter  gentes.  Ipfi  namque 
ficut  diverfis  in  Jure  Civili  vocabulis 
«uncupantur ,  fic  diverfis  verfutiis  ad- 
verfantur.  Hi  funt  enim,  qui  exa- 
g}ionibus  graviflimis  citatos  affligunt, 
fpolia  diripiunt  egenorum  ,  innocentes 
accufant,  ut  debacchentur  in  eos,  no 
centes  per  voracitatem  fuam  a  poenis 
liberant,  &  praemia  fufcipiunt  de 
manibus  damnandorum .  Quum  per- 
veniunt  ad  domum  ruftici  ,  vel  ali 
cujus  pauperculae  mulieris,  ajunt: 
fe/lma,  qttia  fumus  itintre  fatigati ,  (2f 
fubito  affer  de  optimo  virto  cauponae ,  /i 
•vls  Hon  carere  ligone .  Hos  tales  eligat 
prorida  difcretio  Poteftatis,  quales 
jura  praecipiunt  eligendos  ,  videlicet 
locupletes ,  &  vitae  probatae,  ut  ab 
his  non  peccetur  ,  aut  prodatur,  vel 
maligne  quidquam  agatur.  Non  eli- 
gat  paupers3  &  egenos,  quia  egeftate 
corapulfi  juxfa  verbum  Sapientis  fa- 
ciles  funr  ad  furandum  ,  &  perjuran- 
dum  noraen  Salvatoris  aeterni. 


MEDII   AEVI 


8o5 


A 


C     A     P. 


I  I  I. 


jyt  Confiltariii  pyaeeligtndis . 

COnfilium  fuum  ftatuat  ex  Sapien- 
tibus  praecipue  Senioribus  ,  quo- 
rum  fapientia  eft  fpeciofa  Sc  glorio- 
fus  intellectus  Sl  fanum  confilium  i 
De  quifeus  fuafit  Sapiens,  dicens :  Non 
te  praetereet  narratio  ^eniert^»] ,  quonia^^yi 
ah  ipfis  pttrttitn  capies  intelh^itni .  Vir 
i«im  fapitKS  lihtrat  Vrhem  per  fapitn- 
tiati  fuMi :'   ^    efi    mtliay  fapitntla , 


B 


qua>n  fcrtitudo  &  aYaa  bclUca .  Nam 
fapientis  oculi  in  capite  ejus,  qui 
fpeculatur  fubtiliter  providenda  ;  & 
eripit  a  praecipitio  fermo  fenfati.  Ab 
his  fecernat  tyrones  nimis  juvenes, 
quia  qui  non  eft  expertuj  ,  pauca 
cognofcit ,  quorum  viam  Salomon 
ignorafle  teftatur.  Non  enim  diligere 
potuerunt,  nifi  quod  placeret  eifdem. 
Eft  enim  gravius  maffam  ferream  ho- 
mincm  porcare  jam  laplum ,  quam 
veri  &  gravis  fenfus  intelleclum  ds- 
ducere  hominem  imperitum.  Utrum 
autem  paucos  an  mnltns  Confiliarios 
ftatuat ,  confuetudini  patriae  referve- 
tur.  Facilius  tamen  quod  a  pluribus 
quaeritur,  invenitur,  &  veritas  per 
ampliores  homines  manifeftiffima  rc- 
velatur,  ficut  di£ta  civilis  fapientiae 
apertiffime  proteftantur. 


G     A     F. 


I  V. 


Dt  obfervantia  Confilii . 

COnfilio  utique  ficftatuto,  Com- 
rrunitatis  agcnda  cum  Conlslio 

^  faciat,  &  poft  faitum  non  facile  poe- 
nitebit  :  &  difficilia  maxime  cum 
Confiliis  multis  expediat,  quia  ubi 
multa  confilia  ,  ibi  fslus  ,  &  quod 
cnm  maturitate  repetitur  &  delibs- 
ratione  firmarur,  confilium  firmum 
dicetur  &  ftnbile  .  Provideat  infuper 
Recior ,  admittere  temporibus  apris 
exhibitum  fibi  fervare  conliliuin  ,  ut 

E  non  prae  feftinatione  praenimia  nec 
praemorata  defidia  Populi  clamoribus 
increpetur  .  Caveat  etiam  Reflor , 
quandocumque  proponet  thtma  con- 
filii,  ut  verbis  rudibus  &  non  colo- 
ratis  utatur,  ne  fort^  videatur  infor- 
mando  Confiliarios  ,  'in  aliqua  partc 
velle  declinare  confilium  ,  fi  vult  fu- 
gere  mordaces  detrahentium  inve- 
■'  £\ivas . 

C  A  P. 


8o7        DlSSERTATiO   ^UADR.4GESlMASEXT/i.        808 

A     tes ,  ne  q^jid  aut  deterius,  aut  ri.mif- 


C     A     P.         V. 

Dt  Obftfvantia  judkii ,  (^  ordine 
judiciorum . 

POreftatem    judicantem   oportet    fe 
cunftis    praebere   benivolum  au- 
ditorem  ,  cunfta  rimari  ,  &  ordinem 
rerum    plena    inquifitione    difcutere  ,    3 
uc  a6tio  partium    illuminata   fit  ple- 
nitudine.    Merita    namque    caufarum 
partium     aflVrripne    panduntur.    Nec 
litigantibus    prius   velit    obviarc  f»» 
tentia  fua ,  nifi  quando  peraftis  omni- 
bus  in  quaeftione  ril  remanet  propo- 
rendum  .     Nihil    ex    arbitrio    fuo    & 
domefticae  proprietate  voluntatis  ,  fed 


fius  conftituant,  qu^m  caufa  depofcitj 
&  in  levioribus  quidem  caufis  prom- 
tiores    ad  lenitatem ,    &  in  graviori» 
bus    poenis    ad    Legum     feveritafem 
cum  aliquo  temperamento  benignita- 
tis  Jddices  effe  debent.   Plane  in  ipfa 
conftitutione  Bannorum  &   poenarutn 
eft  propenfius    obfervandum  ,  ut  con- 
tineant  honeftatem  &    juftitiam   cura 
manfuetudine  valde  difcreta ,  quia  ho- 
die    fragilis    eft    humana    natura,    & 
ideo  mitius  inferendum.  Sed  quia  fu- 
pcr    hujufmodi     ftatuendis    Terraruni 
Re£lores  confueverunr  in  fuia  fenfibus 
abundare,  haec  fibi  relinquo.  Er  uti- 
nam  meliora  refpiciant,  &  quae  Deo 
fuerint  magis  accepta  fortiantur  con- 


juxta    Leges   &    Jura  pronuntiet .  Et    C    filiofaniori.  Statutarii  ver6 ,  quorum 

fummatim    ita  jus    reddere  curet ,  ut 

auftoritatem    dignitatis   fuo   augmen- 

tet    ingenio .    Et    fe    facil^    praebeat 

in  eundo.    Contemni   tamen  nuUate- 

nus    patiatur  ,    nec    nimiam    familia- 

ritatem    adniittat  ,    nec    in    fuperva- 

cuam    extoUentiam    exardefcat  ,    fed 


via   regid    incedens  medio    tutiffimus 
eaC. 


C     A     P.        V  L 
De  Bannis  ftfper  maltficiis ,  vtl  qua/s . 

EDuxerunt  in  confuetudinem  gen- 
tes  quaeque  in  Provintiis  & 
7"erris  fuis  ftatuere  per  Rcclores  fucs 
ac  alios  pcenas  praefertim  in  levio- 
ribus  temporibus  pro  maleficiis  coer- 
cendis ;  ik  Statuta  pr^mulgantur  ac 
praeconizsntur  frequenter  in  publico, 
ut  earum  metu  humana  coerceatur 
audacia,  tutaque  fit  inter  improbos 
innocencia  ,  &  in  ipfis  im.probis  for- 
mide^ur,  fupplicio  refraenetur  auda 
cia  &  nocendi  facultas  .  Re'picere 
autem  debent    Statutores  Sc  Judican- 


majus    eft  officium    olim  Elefti  con- 
ftitutiones  &   jura  minori  pallio  qui- 
bus   Poteftas    habet    regere  Civitatem 
&  Populum    fibi    commiffum    a  cun- 
ftis ,  excogitare  teneotur,  ut  Lex  & 
Conftitutio  fua  fiat  honefta,  jufta  ,  & 
poflibilis ,    quia    aliter    non    ligarent 
neceffaria    &    utilia  ,    vel    fecundum 
D    conluetudinem    patriae    locoque    con- 
veniens    nullo    privsto    fermone,    fed 
pro  commiini  Civium    utilitate  con- 
fcripta  ,  ut  in  his    attendatur  diclum 
Platonis    fapientiflimi    dicentis:    Illa 
Civiitts    tsBijji»it    ovdinata  tvaditur ,   <» 
qua    ftuuftyfii^tjue    pyopriis    *>on    pratpotit 
ajf'^us .    Ideo  autem    in   ipfa  Confti- 
tutione    ifta    funt    confideranda ,  quia 
quum    Leges   fuerint ,  non    erit  libe- 
rum    judicari  de    ipfis,  fed  oportebit 
judicare  fecundiim  eam.  Unde  Sapiens 
quidem    ait :   /»    i[lts  ttmporalibus  Lt- 
gibus ,    quamqtiam    de  iflis    fudir.tnt  ho~ 
in  ah  tis    conflituuHtur ,  tunc 


mtnts . 


quu 


quum  fuerint  ccK/lhutae  S^  fi'm*tat ^ 
non  licebit  Jttditi  de  iUis ,  ftd  jecundlon 
ipias  pcfiea  f»^;:arr  .  Si  contingat  in- 
tcrdum  ,  Poteftatem    debeie    condera- 

na- 


8op  'ANT  IG^UIT. 

nare  nocentes,  condetr.natio  jnius  e- 
xaminata  legitime  fiat  in  publico  co- 
ram  rr.ultif  de  fingulis  partibus  Ci 
vitatis  vel  Loci  undique  convocatis , 
ut  fciatur  a  cunftis,  quod  maleficia 
puniuntur,  &  innocentes  non  inventi 
culpabilcs  abiolvuntur  .  Perlsftis  nam- 
que  condemnationum  &  ablolutio- 
rum  fententiis  ,  PotePtas  antequam 
difcedat,  admoneat  convocaros  ,  ut 
dcbeant  ah  illiciris  abfHnere:  quo- 
niam  etfi  multum  diligat  Civcs  & 
Civitatem  ,  quam  regit,  &  quafi  in- 
vitus  extorquet  ab  eis  propter  culpam 
cortimifrasu  dc  facullafibus  eorum- 
dem  ,  tamen  fi  non  poterit  aliter  com- 
pefcere  nequirias  malignorum,  non 
fcrvabit  de  cetero  in  ccndemnationi- 
bus  fuis  modum  praefentem  ,  in  quo 
voluit  parcere  condemnatis ;  fed  ita 
exardefcet  adversiis  ceteros  delinquen- 
tcs  in  pofterum,  quod  poena  unius 
iTietus  plurimorum  exiftet,  &  timo- 
rem  incutiet  in  cordibus  etiam  inno- 
centium.  Et  hsec,  &  quaecumque 
viderit  magis  congrua  minetur  ci- 
fdem  ,  ut  punitorum  poena  fit  ceteris 
non  delinquentibus  dcclrina. 


G     A     P. 


V  I  I. 


Dc  praemonendls  Offi^laliias. 

ANtequam  incipiat  Poteftas  pro 
tribunali  federe  &  audire  juris 
ordine  litigantes,  Officiales  fuos  con 
greget  in  fecreto ,  &  praemoneat  fin- 
gulos ,  ut  in  officiis  fibi  comm  ffis 
fejuli  fint,  fiudiofi  8c  intenti,  haben- 
tes  femper  corde  tenus  beatiffimum 
illud  praeconium :  /;»/?<  judicatt  filii 
hominum  _,•  ^  diligite  jttftitiatn  ,  qui  jti- 
dicatis  ttnatn .  Cum  benignirate  cun- 
ftos  audiant  proclamantes .  Ceffet  ac- 
ceptio  perfonarum.  In  judiciis  tru- 
tinandis  vcnaUtatem    effugiant.  Nul- 


MEDII    AEyi  8.0 

A  lo  pretio  vel  munsre  dcpravtncur. 
Nec  grati^  aut  forde  fint  aufi  perpe- 
ram  judicare ,  ut  legalem  efr.igiant 
uitionem.  Sed  de  vultu,  qui  onnnia 
confpicit,  judicium  prodeat  eorum- 
dcm ,  &  ocuii  lui  videant  aequita- 
tem  ,  non  deciinantes  omnino  ad  dex- 
teram  vel  ad  finiftram ,  led  ita  ma- 
gnum  judicantes  ut  &  parvum  ;  quos, 
ut  irreprehenfibiks  fiant,  curam  in 
judicando  habere  confpicuam ,  &  for- 
midare,  fi  comperti  fuerint  aliquando 
tranfgreflbres ,  re  cum  apft^matione 
dirpandii  ab  Ofticiis  abfcindantur . 


C     A     P. 


VIII. 


Di  providintia  fuper  rtdditibus . 

REs  Communitatum  femper  fe- 
gniter  congregantur ,  &  prodi- 
galirer  difperguritur.  Q_jare  Riflores 
Locorum  eff^  convenit  diligentes  in 
requirendis  &  exigendis  redditibus  & 
provcntibus  finguhs  Terrarum  ,  quas 
regunf  •  ik  circa  ea  tanto  ftudiofius 
dcbent  intendere,  quanto  propenfius 
jD  conlpicere,  quae  per  Communia  quafi 
generaliter  negliguntur.  Ordinent  ita- 
que  curiofos  Quaeftores ,  qui  omni 
lludio  inveniant  &  psrquirant  quo- 
fque  redditus  fua  debet  habere  Cora- 
munitas  ,  &  exaftos  reponanc  fub 
fica  cuftodia  confueta  fervare  quae- 
fita,  &  quae  Gommunitati  fuae  iide- 
licer  thelaurizet. 


C     A     P. 


I  X. 


De  Exptnfis  communibus , 

SI  neceffarii  quandoque  fumtus  oc- 
currant,  illos  faciat  generali  de- 
liberante  Confilio ,  ne  forr^  quum 
expenfarum  ratio  poftalata  reddetur, 
reprehenfione  poflit,  u;ia  cum  difpen- 

fato- 


8ii         DISSERTATIO  ^UADRAGESIMASEXTA.        812 


fatoribus  nofari  condigna  ,  quod  talcs 
lumtus  finc  eis  ignorantibus  in  tanta 
quantitate  profufi ,  quos  non  praemo- 
niti  facere  tentaffent,  fi  in  tam  ^ravi 
mapnitudine  ftipendium  excrefcere  co- 
gnoviffent. 


C     A     P. 


X. 


De  rtquirtHtia  fatpe  rattone  ab 
OjJi:ialibus . 

REquirantur  prius  &  praemonean- 
fur  tam  Ci/es,  qukm  ceteri  de 
tenitorio  Civitatis  per  PraeconeJ  Sc 
Nunrios  ,  ut  tali  die  in  loco  confueto 
conveniant  audiiuri  ,  quae  publice 
proponentur  eifdem . 


C     A     P. 


X  I. 


A|  infignitus,  nobilitate  clarus,  fapientii 
decoratus,    largitaie  probus ,  faculta- 
tibus  praeabundans ,  facundus ,  &  ap- 
tus  ad  omnia  virtutum  genera  ,  qui- 
bus  inter  gentes  divina  pariter  &  hu- 
mana  gratia  promererur  nec   poffet  de 
vobis    tantam    commendationem    ve- 
raciter  os  loquentis   exprimere  quan- 
tam  in  vobis  tota  provincia  recogno- 
B    fcit.  Et  fic  omittam,  quae  non  cre- 
fcerent    undique  jam    completa .  Ma- 
gnificentiam  Communitatis  iftius  qui- 
libet    pertimefcit  attinge.e.  quaniam 
odoris  fui  copia  ,  qua  redolec  in  na- 
ticnibus  oer  opera    gratiofa ,  quorum 
nullus  ell  finis,  reddit    inopem  com- 
mendantem,  pavidumque,  a  quo  gra- 
du  incipiat,  &  in   quem   praetermif- 
fum   maioribus  finiat  fermo  luus.  Et 
ideo    fufficiens    cft    laus    ifta  ,    quod 
nuUus  hanc  Terram   magnificam   fuf- 
ficiat    collaudare  .   Revertar  ad  mate- 
riam  ,   pro  qua  venimus   Dominus  N. 
Socius    meus,    &    ego    cum    eo:    vir 
egregtus .    &    omni    probitate  confpi- 
cuus ,    quo    nuUus    in    Terra    noflra 
fublimior,    &     parilitate     pauciffimi 
reperienfir  aequales .  Et  afferimus  vo- 
bis  pro  Communitate  noftra  falutem, 
quam    vobis    tribuat    Jefus    Chriftus, 
qui  eft  difpenfator    ipfius,  ad    omnia 
vota    veftra     gratiffxnna  ,     cum    vitae 
gau^iis  utriufque.  Quum  Terra  noftra 
confp'cit  ,    quant&    prudenti^  ,    fi.^e  , 
8c  cuftodid  vivitur  in  hoc  aevo ,  affe- 
^  ftat  magnanimiter  &   pi-oponit  quan- 
E    tum   vobis  placear    hSc  ubique  terra- 
rum    circa    mercimonia    &    fecularia 
cunfta  negotia  conlervationem  haberc 
vobifcum  ,  aditum  fecurum  deprecans 
&   receffum.  Et  ne  fcrupulus   aliquis 
poffet    oriri,    per    quem    converfatio 
ullo    tempore    turbaretur,    alter    pro 
altero    de    cetero    non    exigant,    fed 


D 


De  prima  condofte  circa  principium 
dominatui , 

ROgo  &  mando,  audientiam  mihi 
praeftari  benignam  ,  &  ut  Regem 
Regum     a   quo  cunfta   procedunt ,   u- 
niinimiter  exoremus,  ut  haec  convo- 
catio    fiat  ad    honorem    gloriofiffimas 
M;'jeftatis     ejufdem  ,     &     SereniffiT.i 
Domini    noftri    Imperatoris    Augufti, 
&  ad    profpera    commoda  Communi- 
tatis  iftius ,  &   jucundum  ftafum  fuo- 
rum   omnium   amicorum.  Caufa  pro- 
pofiti    mei,    propter    quod   vos  hodie 
aggregari    mandavimus,  verfatur  fpe- 
cialiter  circa  tria.    Primum  eft,  quod 
vos    cupio  affeftuofis    fuadere  conati- 
bus ,    ut    amiciias,    quas    habetis  in 
provincia    foeciales ,    taliter    i^    tali- 
ter  /ii-c.  confervare  velitis,  qui  (*).  Et 
ideo ,  Domine  Poteftas,  aud-i£ler  pof- 
fum   direre  coram  Sapien^ibus  iftis  & 
Auditor  b'is    cunftis,    quod   voj   eftis 

homo   cariffimus  ,    magnis    virtutibus  i    1  folus  debitor  impetatur.  Quaecumque 

in- 

(')  Heic  plura  certe  defunt  in  Codice. 


Sij  ANT  I^Q^UIT. 

infuper  poflent  hinc  mdc  tr.;6tiri  fub- 
tiiiter,  utrique  Communitati  fru£li- 
fera,  quae  fln£lius  ufrorumque  ani 
mos  alligarent,  veffrum  fit  oflendere  , 
&  nofirum  perpeti  cur4  perficere , 
ficut  umquam  pro  enrolumento  com- 
muni  videbitur  convenire.  Q_jae  au- 
tem  utilitas  proveniat  ex  praemiffis, 
fi  fortiatur  effeftum ,  manifefie  per- 
pendent  ,  qui  fortitudinem  ,  poten- 
tiam  ,  &  ftatum  profperum  ucriufque 
viderint  geminare.  IUe  enim,  qui 
eft  principium  &  finis  omnium  gra- 
tiarum  fuper  iis,  quae  breviter  prae- 
libavi,  fuam  effunclat  gratiam  &  vi- 
gorem ,  ac  pro  honore  utriufque  Ter- 
rae  tribuat  complementum  ,  ut  fem- 
per  fimus  unanimes  ad  noftra  com- 
msda  communiter  promovenda  ,  & 
obiequium  ejus  fan6\iflimi  nominis 
gloriofi . 

De  eodsm  ptr  fecundum  Soclum . 

Clvitas  illa  commendari  poteft  or- 
dinata  juftitiae,  quae  tam  prae- 
claros  habet  Populum  &  M.lites  ha- 
bitantes,  ficut  habet  haec  Civitas 
benedifta ,  predofis  moiibus  infigni- 
tos ,  &  ad  omnia  &  fingula  naturali- 
ter  eruditos,  quae  Terrae  fuae  redun- 
ciare  queant  ad  gloriam  &  honorem . 
Multum  confortat  animum  mcum  ad 
proponendum  coram  vobis  fecure  au- 
ditus  ille  pacificus,  quem  benivola 
patientia  dependiftis  Domino  N.  So- 
cio  mco,  »iro  prudentiffimo,  quo 
potentia,  natura  ,  &  moribus  fpecio 
fis  nullus  in  Civitate  noftra  prae- 
ftantior  invenitur :  cujus  eloquentia 
non  folbm  fc  ipfum,  fed  etiam  corfdi 
gnanter  Poteftatem  ,  Confilium  ,  &  Po- 
puium  univerfum  hujus  nobiliffimae 
Civitaris  laudibus  veraciffimis  com- 
mendavit:  quae  commendatio  conve- 
nientia    &    approbata    fi£lione    tam- 


MEDIl    AEVl 


814 


quam  a  me  quafi  iterum  repetjra  & 
roborata  credacur ,  quum  iniufficien- 
tia  fenfus  mei ,  quae  omiffa  fuerunt, 
non  effet  apta  fupplere  decenter,  pro- 
pter  infinitatem  longiffimam  lauda- 
torum .  Ipfe  ver6 ,  ficut  facere  faepe 
folenc  viri  periti,  non  tangendo  me- 
duUam  ncgotii ,  lub  quoJam  velami- 
ne   pertraftaci   funt ,    exfpe£tans   forti 

B  veftram  detegere  voluntatem,  ante- 
quam  intentionis  veftrae  fecreta  re- 
ievaret  omnino,  vel  ^uod  verius  effc 
credo ,    mihi     refervare    curavit,'  ut 

exinde  fumerem  materiam meae  . 

Ecce  enim  leqarionis  noftrae  caufa 
praecipua.  Miffi  fumus,  ut  depofca- 
mus  amicitiae  junftionem  inter  nos 
invicem   indiffblabili  foederis  vinculo 

C^  coUigandae.  Hoc  Sapientes  non  pote- 
runt  inverecunde  negare  ,  Nihil  enirn 
peti  poteft  amicit.a  dulcius,  nihilque 
beatius  ipsS  praeftari.  Ex  ea  namque 
communiter  amantibus  innumerobilia 
bona  proveniunt.  Suadent  nobis  mo- 
dernis  Sapientes  antiqui,  ut  ipfam 
rebus  omnibus  anteponamus  huma- 
I  nis :   afTerenfes   nihil   effe    tam   aptum 

D  naturae,  tamque  conveniens  ad  res 
profperas,  vel  adverfas .  Sed  perfpi- 
caciter  videamus,  qualiter  ad  res  pro- 
fperas ,  &  qualiter  ad  adverfas. 

In  primis  quis  poleft  effe  morta- 
lis  in  hoc  Mundo  ,  qui  non  in  ami- 
ci  mutua  benivolenna  conquiefcat? 
Quid  hoc  dulcius  ,  quim  aliquem 
hpbere  praecipuum,  cui   loqui  audeat 

E  omnia  tamquam  cum  fe  ipfo  fecuri- 
ter?  Quis  tantus  fructus  in  profperis 
rebus  ,  nifi  haberes,  qui  illis  aeque 
tecum  ipfe  gauderet?  Maximas  com- 
moditates  amicitia  continet ,  &  op- 
portunitates  tantas,  quantas  nullus 
fermo  pofTet  exprimere  .  Qaocumquc 
vadis ,  te  fequirur,  &  eft  praefto . 
Nullo  loco  excluditur.  Numquam 
intempeftiva:  cum^iuaai  mckfta  com- 

peri- 


1 1  ^. 


DISSEKTATIO    OU/JDR/'CESIMASEXTA.        Si{^ 


peritur.  Res  tibi  li.-cundas    facit  ma- 
gis    fpkndidiorcs    &    gratas.    Quum 
paricer     atnbo     congaudetis    eildem  . 
ilLdverras    ver6    ferre    tibi    difficilius 
videretur,  Ii  non  inveniflTcs  amicum  , 
^ui    i!!v3S   gravius    ferret,    qaam   tuus 
animus    toleraret.    Q_uum    res  adver- 
fas  compatienti  comniunicsmus  ami 
co,    communio    illa  efficit    leviores  , 
&  confolatio  amici    tideliffimi    debi 
litari  non   patitur  animum  patientis : 
veriim  amicum   egentem   ac    imbecil- 
lem  abundanter  fuftinet  &  confortat. 
Talis  cnim   amicitia  rotis  viribus  eft 
pecenda ,    &    obfequiis    an/icahilibus 
smple6lenda  .  Vulns  apertius  intelli 
gere  quanta  fit  utilitas   verae    amici 
tiae  atque  perfeftae?    Utamur    diftis 
Tullii   Philofoplii  glorioli  ,    qui  ait : 
St  txemefittt  iatnines    de    reittim    natm/t 
binevclentiae  funftfonem  ^   ncc  dorttus  «/• 
L%,    ttec    uvbi    ftave    pcurit ,    nec    ager 
qv.idim    culttts    pittnantbit .    Qyat    eniyii 
{lomus  tam  fiahtlis  ,    tanique    firma  Ci- 
•vitas  efi  in  Orbe ,    qusse    non  enc  differ.- 
/ioniifus  ,    at^«e  difcordiis    pcfftt  everti  , 
tiift    atnicoyam     viitutihu!    defendi^ttir   ? 
Ex  hoc   lolum   quantum    boni    fit  in 
amicitia  ,  potefl:    probabiliter    judica- 
ri .   Sed   quoniam   rcs   humanae  fragi 
ks ,  atque  caducse  dicuntur ,   femper 
iunt    aliqui    scquirendi  ,    quos    vere 
diligJimus,  &  a  quibus  iidem  diliga- 
raur.  Hahemus  enim,  ut  noflis  ,  vi 
cinos  perfidos    &    aufteros,    qui    non 
verentur  propter  imminentem  ,  qur.m 
credunt  habere,    potentiam  ,  velle  fe 
cedum  inferiorihus  ,    fed  ctiam   pari- 
bus  dominari  .   Non  eft  urbanum  di 
cere,  rec  veftra  vellet  fort^  fuftinere 
benignitas,    quae  poffent  de  ipforum 
fuperbia    recenferi.    Scitur    enim  pu- 
blice,  qualiter  frequenter  fremunt  in 
alios,    &    confufioni    invigilant    fae- 
Tom.  IX. 


B 


C 


D 


piflime  vicinorum ;  qui  fi  fortitudi- 
nem ,  Domino  confulente  ,  inveni- 
rent,  congregatione  ex  multis,  & 
brachio  rebellis  furor  compefceretur 
ipforum ,  &  eriperetur  provincia  ab 
opprcffionibus  eorum  inieuis  ,  ad 
quam  plurimi  defideranter  snlielant. 
Nifi  velitis  intciidere  conjurationi  , 
quam  vobis  ofiVrimus,  contrahendac, 
per  quam  fortitudo  noftra  non  folum 
parificabit  adverfis,  vcrum  criam  cf- 
ficiet  fortiores.  Attcndat  ad  ultimura 
prudentia  vcftra ,  ne  requifiti ,  ficut 
jam  multi  fecere,  deccpti,  acceptare 
dignemini ,  quae  offeruntur,  reputan- 
tes  ob  id  hos,  qui  conferunt,  viiic- 
res.  Multa  namcjue  aliquando  recu- 
fantur  ,  quae  poRmodum  sfFcftata 
non  fortiuntur  effeclum  .  Satis  ,  ut 
mihi  videtur ,  praefentem  materiami 
perfequutus,  &  forti  nimium  proie- 
lata  cum  fint  haec  omr,ia,  vobis  no- 
tiora  prae  ceteris  ,  veftrae  delibera- 
tioni  relinquo ,  ik  omnipotentem  Deum 
deprecor ,  cujus  gratid  cun£la  bona 
perfeftum  recipiunt  incrcmentum  ,  ut 
lenfuna  veftrum  dirigat  ad  ea  folum , 
quae  nobis  &  vobis  ia  hoc  cafu  po- 
tiora  cognofcit , 

(*)  Di  refponfjone  RsfSoris  Tetrae 
/uper  io:  requi/itae . 

Llngua  Sapientunn  ornat  fcientfata  , 
relut  pretiofae  veftes  indutac 
formam  exornant  humanam ;  quac- 
tumcumque  primitus  fpeciofsm  red- 
dunr  msgis  acceptam  quibuslibet  in- 
lpe5turis  per  prolationem  veftram 
dulciffimara  &  ornatum  verborum 
ordinatiffirac  porreftorum,  ut  fingula 
teneant  locum  quaeque  fortita  dc- 
ccnter  ,  eminentiffimam  in  vobis  fo- 
rc  fapientiara  oftendiftis  .    Unde  tam 


F  f  f  patriara  , 

_.  S'^  Capitula,  quae  fequunfur,   fpcflare  puto  ad  Tertiam  &  Quartam  OpufcBli  hi^us 
Diviiionem.  Nulla  ambarum  Synopfis  in  MSto  .ipparet. 


Si7  AhlTl^Uir. 

patriam,  quac  fpkndidiflima  cfl  in- 
ter  alias,  qu^m  vos  ipfos,  coafaa- 
guineos  pariter  &  atnicos  vehemen- 
tifiime  decorafiis.  Nec  mirum,  quo- 
niam  fapientiS,  nobilitate,  moribus, 
&  eloquentid  prae  ceteris  conterra- 
neis  refuIgetJs,  &  laudis  veftrae  prac- 
conia  funt  in  omne  acvum  fplendide 
duratura  •  Gratiflimum  falutationis 
alloquiura  pcr  vos  prctiofos  Amba- 
xiatores  &  Cives  nobis  vcflra  Com- 
munitas  amantifTima  deflinavit :  quam 
falvet,  protegst,  &  fublimet  in  omiii 
genere  gratiarum  Jefus  Salvator,  qui 
<am  gcnercfam  omni  virtutum  gene- 
re  procrcavit.  Propofuiftis  infuper  ur- 
banitate  confpicui ,  quod  Terra  ve- 
ftra  defiderat,  mercimoniis  &  fecula- 
ribus  ncgotiis  cum  noftratibus  impli- 
cari  ,  &  depofcit  tantac  benivolentiae 
junftionem  ,  ut  ambarum  fir  unita 
pluralitas  ,  pcr  conjunftionis  focdera 
colligata,  &  iftud  Sapientes  dice- 
rent ,  evitarc  non  poterunt,  quum 
ex  amicitia  innumerabilia  bona  pro- 
veniunt  &  commoditatcs  &  oppor- 
tunitatcs  tsnfae,  &  in  profperis  & 
in  adverfis ,  8c  in  defenfionibus  & 
cxpugnationibus  opponendis ,  quantas 
jiequiret  Orafor  cxplicare  facundus. 
AdmonuiHis  praeterea,  nc  amicitia 
paenes  nos  vilefcat  oblata,  quod  a- 
mantiflimum  rcputamus:  &  ex  eo 
perpendimus  ,  quod  ex  motu  proprio 
animi  &  amoris  cupitis  nos  cfTe  fen- 
fatos  ad  praemeditandum  fubtiliter, 
quid  in  inopinatis  cafibus  cligere  de- 
beamus.  Et  in  hoc  eligimus  &  re- 
fpondemus  audafler,  quod  tanto  ca- 
rior  nobis  cxiflit  haec  amicitia  fic 
porre£la  ,  quanto  apud  quemcumque 
prudentem 

„  Gracius  eft  donum  ,  quod  vcnit 
ante  preccs. 
Virtutes  ipfius  in   veftris   praebotatas 
elo^uiis  nncnte  tsnus  perfcivtajtnur,  & 


B 


MEDII  AEVl  8i8 

A  efFeftus  fuos  opinamur  fore  venturos, 
ficut  umquam  veftra  prudcntia  decla- 
ravit ;  quia  fi  magnitudo  bcnivolen- 
tiac  veftrac  huic,  vel  alteri  Commu- 
nitati  ftabilitate  fjdiffima  jungerctur, 
tanta  cft  fortitudo  ejufdem  ,  &  cre- 
fceret  ex  adjunfto,  quod  non  formi- 
daret  advcrfos,  fed  potius  formidare- 
tur  ab  ipfis,  &  fic  firmata  conjun- 
ftio  fuis  juribus  viriliter  potiretur. 

Sed  quoniam  in  djftis  veftris  fac- 
pius  fcciftis  de  amicitia  roentionem, 
rogo  ut  gratantcr  &  non  molefte  fe- 
ratis,  fi  quid  addendum  putavero . 
Hacc  profe£l6  fubtili  ftudio  quacrif 
animos  fimul  invcnirc,  quos  fimul 
applicct  &  adjungat,  quia  nulla  res 
eft,  quae  tam  alliciat  &  attrahat  ad 
amicitiam,  quSkm  grata  fimilitudo. 
Ipfa  namque  paritcr  &  fides  funt  fir- 
mamentum  conftantiae  &  ftabilitatis 
ipfius:  quoniam  nihil  eft  flabile, 
quod  infidum;  &  qui  multiplcx  ha- 
bet  ingenium  &  tortuofum  ,  nec  fi- 
delc  nec  ftabile  cfle  poteft .  Ncn  dc 
vulgari  vel  de  mediocri  amicitla  , 
quac  quamvjs  deleftet  ad  tempus  & 
profit,  eft  tamen  inftabilis;  fed  de 
vera  &  perfc8:a  vos  alloquor,  in  qua 
nobis  fi6lum  nihil  eft  fimulatum:  & 
quidquid  eft  idcm  unum  &  volunta- 
rium ,  &  ita  coramifcct  animos  pla- 
rimorum ,  ut  cx  pluribus  pacnc  u- 
num  efficiat.  Talem  amicitiam  cft 
haec  Civitas  conlueta  praeftare  his, 
quas  fibi  vinculo  focietatis  &  bcni- 
volentia  unitatis  affociat .  Et  dcinde 
de  Civitate  veftra  fpero  pro  firmo 
contingere,  ut  inter  tales  fidiffima 
amicitia  re£liflime  copulctur.  Verutn 
hujutmodi  conjurationcs  ,  quas  ali- 
quando  volunt  faccre  aliquac  Com- 
munitatcs  ad  inwicem  ,  habcnt  certos 
mpdos  fuos  articulis  multis  implici- 
j  tos ,  ut  faeoifiime  fum  cxpertus  .  1« 
■  quibus    figillitim    ordiaandis    &    ps- 

nen- 


D 


8ip  DISSERTATIO  ^l/. 
nendis  necefTarie  habcnt  dcliberire , 
&  diligenter  actcndere  quidam  tx 
partibus  Sapicntes  elc£ti ,  prout  or- 
dinandorum  forma  rcquirit  .  Unde  fi 
vobis  videbitur,  haec  cft  ria,  ut  huic 
matcriae  fupcrrcdeamus  ad  praefcns, 
&  rcftringamus  nos  cum  paucis  ido- 
neis  in  fccrctiori  traftatu .  Et  ibi  ta- 
litcr  provideri  poterit,  quod  utraque 
Gommunitas  fucceffus  fortietur ,  ope- 
rantc  Domino  ,  profpcros ,  &  falutem  . 
Vel  fi  Poteftas  Communitatis  rcqui- 
Itac  perpcndcrit,  &  alitcr  fore  con- 
cludcndum  putavcrit,  fecundum  tem- 
porum  qualitatcs,  ficuC  vir  fapicns 
&  difcretus,  «juod  utilius  fcnferic  , 
eligat  &  fcquatur.  Scd  utinam  paVria 
mea  cauta  femper  exiftat  in  talibus 
Societatibus  contrah«ndis ,  quoniam 
pluries  gravibus  dart^nis,  laboribus , 
lc  expenfis  immenfis  fru£lus  uberes 
ron  refpondent.  Scio  tamen,  quod 
Confiliarii  Givitatum  raultum  diver- 
fificant,  quum  fibi  talia  proponun'-- 
tur,  aliis  approbantibus,  aliis  i^epro- 
bantibus  conjurationes  hujufmodi  : 
fed  Tota  hominum  prona  funt  ad 
diifentiendum . 

De  qutbufdam  Cott/iliarltf ,  qui  afpt- 
tunt  banc  eonttnthntra  . 

TRiplex  confideratio  efl  attenden- 
da  circa  Confiliarios  eligendns  , 
ut  qui  de  multis  eligitur ,  cognofccns, 
ingeniofus  ,  & 'gratiofus  properifius  e- 
ligatur.  Cognofcentem'  oportet  effe , 
qui  confulit,  ut  cuae  ipfe  vel  alii 
dixerint,  unde ,  &  qucra  motum  ha- 
bcant,  &  quis  poterit  cffe  finis , 
prudenter,  quamum  huttrana  riatura 
permiferit,  intelligat  &  cognofcat ' 
nam  fine  intelleOiu  diffufa  per  quo-' 
slibet  facile  negliguntur.  In^enibfum  ,' 
ut  fubtilitate  fui  ingenii  inter  dubia 
&    ebfcara    difcutiac,    &    excogitata 


■ADRAGESIMASEXTA.         820 


A 


B 


D 


E 


rationc  dijudicct  ,  ut  capacitatc  fui, 
quod  honcftius ,  quoc!  fiterit  utilius 
capiatur.  Gratiofum  effe  oportct,  ut 
gratia  Creatoris ,  quem  nullum  latet 
fccrctum  ,  infpiratione  fui  revelet  ei- 
dem ,  quod  Communitaci  ftfac  poffic 
effe  falubrius.  Item  ut  fibi  eonfuien- 
ti  diligtns  audientia  prasbeitur,  & 
fi  mcliora  dixerit ,  fine  hacfitatione 
credantur.  Si  haec  noflra  Communi- 
tas  talcs  hodie  Confultores  habuerit, 
procul  dubio  de  propofitis.  meliora 
fumentur  circa  quae  propofita  cu'yx~ 
fque  confulentis  animus ,  ut  confilium 
praeflet  uberius,  fi  glifcic  prudentu^Ti 
ampltfi^i  do6lri-aas,  tribus  tempori- 
bus  difpenfecur ,  praeterita  recorde- 
tur,  praefentia  ordinet,  futura  cautc 
providcat.  Nam  qui  nihil  de  praete- 
ritis  cogitat,  obliviofus  cenfetur  & 
fatuus.  Qui  praefentia  noa  difponit, 
inordinatam  dicitur  ducere  vitam  . 
Qui  nil  de  futuris  [iraemcditatuf*,  it% 
omhia  Ancidit  4r%cautus  y  ut  benc  mora- 
tus  Seneca  refert.  Propono  igitur  in 
animo  raeo  coram  vobis  de  praeteri- 
tis  referre  pauciffima.  Scitis  enim 
quod  Argolici  Duces  &  Proceres  , 
incffabili  maltitudine  congregata  gea- 
tiura  divcrfarum  Trojam,  urbem  n^- 
biliffimam  obfcderunt ,  &  telis  io- 
firuftS  -eruentis  multitudine  nimiA 
pugnante,  ipfa  dirupti  Troja  [acet; 
&  hoftium  aratro  indufta  defiit  *  ef- 
fct  CarthagQ. 

Cm  teftro  Thtbfity  i^:  mutua  vn^e- 

sea  fftttrnm  ^ix  :;>  •.   ' 

Ec  quae  propter  multitudines  prae- 
vslcnces  concidere  munitiffimse  Ci- 
vitates?  cur  Romanas  Hiftorias?  noa- 
ne  Urbs  illa ,  domina  gentiunfi ,  ple- 
na  quafi  fine  numero  multitudihc 
bcliicosS,  legionibus  ,  &  cohortibus 
a  fe  miffis ,  cunftas  Romano  fubju- 
gavic  imperio  ?  quis  fccic  haec  om- 
F  f  f     i  «ia  ? 


821  ANT  l^U  IT. 

nia  ?  An  Alcxander  totius  malleus 
Orbis  ?  non  utique ,  fed  fola  vis  ma- 
jor,  cui  minor  acies  refiftere  fupcra- 
ta  nequit.  Heic  competcnter  adapta- 
tur  proverbium  rufticanum,  quo  di- 
citur:  Inttr  unum  c^  dttos  noxia  pu- 
gna  fuit.  His  &  aliis  plurimis,  quae 
fimilitudinarie  poffent  rationibus  af- 
fignari  ,  puritate  fidei  &  diligenti 
circumfpeftione  motus,  breviter  con- 
fulo ,  quoniam  tam  fru6luofum  mu- 
nus ,  quod  nobis  offertur ,  verbis  non 
indiget  induftivis,  ut  Societatem  hu- 
jus  potentifiimae  Civitatis ,  quam 
nobis  foederaliter  adjungi  depofci- 
jnus,  ineamus  animo  gratulanti,  ar- 
ticulis  conjurationis  ,  abundantique 
cauteli  nobis  fagaciter  primitus  or- 
dinatis.  Et  fic  erunt  praefentia  bene 
difpofita  ,  &  futura  providS  nr.edita- 
tione  provifa.  Supplico  ad  ultimum 
altiffimo  Creatori ,  a  quo  cunfta  bo- 
na  procedunt,  ut  alliget  mentes  no 
ftras  ad  ea  foliim  ,  quae  meliora  no- 
bis  &  utjLlipra  fore-  fp^us^:  ipfe;  co- 
gnofcit .        ,;,-,,    r-r--  :    -■  •     -  - 

De  aUis ,    qui  di^trtndo  re:ufa»t . 

TjlOnderet  unufquifque  ferraones  fuos. 
JL  Tempore  enim  indigentius,  ut  a- 
liquid  maturius  agamus  ,  ne  praeci- 
pitemus  confilia  noftra  &  opera.  Et 
non  foliim  ponderarc  ,  veriim  etiam 
&  liraare  confiHa  jara  petita  mone- 
snur,  antequam  deducantur  ad  lin- 
guanf,  nc  fubit6  prolabamur  in  fen- 
tcntias  celeri  fcfftnatiore  nocivas. 
Prudentis  cnim  eft  examinare  confi- 
lia ,  &  non  facile  diffinire  de  dabiis, 
fed  fufpenfam  tenere.  fenteniiam  ,•  do- 
nec  exquifitd  ratione  quid-  fir  agen- 
duna  ,  yel  minime,  conferendo  veri- 
las  inquiratur.  Et  hic  efi:  ordo  Con- 
filii.  Nam  Confilium  nihil  aliud  cft, 
qukm  aliq^uicl  faciendi,    vel    non    fa,- 


B 


MEDIJ    AEVl  822 

A  ciendi ,  ver^  excogitata  ratio  .  Con- 
feramus  igirur  inter  nos  fuper  prae- 
miffo  negotio,  quid  agere  dcbeamus. 
Ecce  enim  qui  ante  me  dixerunt , 
nifi  funt  oftendere  magnas  commodi- 
tares  &  opportunitates  tantas,  qaan- 
tas  fermo  nullus  poffet  exprimere  , 
quae  ex  conjurationibus  faepe  prove- 
niunt,^&  amicitiis  praetaxatis:  gau- 
dium  videlicet  magnum  in  profperis, 
&  in  adverfis  folatium  opportunum  • 
fortitudo  &  potentia  grandis  promit- 
titur  ex  adjunftionc  vicini,  &  fiet 
utique.  Sed  npnne  aemuli  npftri  hoc 
idem  facere  potcrunt ,  &  ex  adjun- 
ftione  fieri  majores?  Quum  alie--ni 
vita  aliis  poffii.  ,effe-  magiftra.:^  ^  fic 
artes  noftras  arte  confijii  deludere 
poterunt,  utique  non  obftemus  ex- 
perti  .  Non  ergo  eft  iftud  prom.iffum 
parilitatis  perfeftae  remediu-m  ,  fed 
eft  longe  validius  expetendum.  Prje- 
terca  fi  conjurationem  inierimus  ul- 
lam  ,  magnam  iiscurrimus  f«rvituteni : 
nam  quum.  mukum  confli£lum;,.  ftra- 
ges,  &  vudnera,  &  guerram  longe 
produ£tam  vokierimus,  pscem  non 
permitteraur  fiiie  confenfu  conjuraro- 
rum  habere.  Item  fi  poft  nsftam  for- 
te  quietem  intenderimus  reparaticni 
damnorum  &  difpendii,  quae  femper 
pariunt  diffenfiones  8t  guerrae  :  OC 
fubito  vel  Socii  noftri  movebunt  } 
vel  gucrra  moveatur  eifdem,  oporte- 
bit  nos  arma  refumere.  feftinanter  • 
&  tunc  quum  irremiffus  labor  erit 
in  damno ,  quod  frequenter  gucrrae 
parcuriunt,  periculofa  crefcet  egeftas , 
&  multi  ex  noftris  debiles  toleratae 
guerrae  fumtus  &  difpendia  difper- 
gentur.  Unde  ,  dile£liffimi ,  redeamus 
ad  ea,  quae  in  primordio  di£^i  mei , 
quum  furrexi  ,  propofui  .  Tempore 
videlicet  indigemus  ,  quo  maturius 
deliberemus  &  cautius ,  ne  praefefti- 
nati  praecipitcmur  in  eum  laqueuna, 

qucm 


E 


81  j         DISSERTATIO   (^ADRAGESIMASEXT ^.  ^       824 


quem  forte  diflbl/ei-e  ,  quando  opus  A 
fuerit,  nequiverimus  inconfulte  liga- 
ti.  Veriim  confulo  8:  rogo  ut  amica- 
bilem  valde  traclatum  habeamus  cum 
Ambaxiatoribus  iftis,  dando  fibi  plc- 
nam  fiduciam  perficiendi,  quae  po- 
ftulant,  animo  diligenti.  Sed  ut  prae- 
yeniamus  nos ,  &  nos  non  primitus 
praeveniamur  a  noftris  fagaciffimis 
aemulis ,  qui  quotidie  non  ceffanc  in-  B 
Cdias  ponere  convicinis ,  viciflim  pro- 
peremus  ,  nos  in  parribus  noftris ,  & 
ipfi  pariter  in  fuis  feftinatione  celeri 
conjunftionem  iftam  accrefcere  cum 
fecreti  tamen  viftoria  cautione  per 
tales  &  tales,  &  alios  quolrumque 
poterimus  competentes:  &  inquifi- 
tores  poftmodum  congruo  tempore 
fimul  conveniant  in  fecreto  collaturi. 
Et  quum  viderint  congruentius  con- 
cedere  Confiliarios  Terrae  fuae,  qui- 
que  certincent,  ut  deliberetur  utrim- 
que  quid  fuper  intentis  expediat  ab 
utrifque.  Et  fic  annuente  Eo ,  qui 
genus  fecum  univit  humanum  ,  gra- 
datim  opus  perficient  optatum  .  Ille 
ver6  ,  qui  illuminavit  ablcondita  te- 
nebrarum ,  &  revelavit  confiiia  po-  D 
tiora  ,  adaperiat  nobis  re£titudinis 
viam  ,  qua  in  hoc  dubio,  &  multis 
aliis ,  quae  faepe  nobis  inopinata 
concurrunt,  ad  melioris,  &  fanioris 
partis  gaudia  gradiamur.  Judicio  meo 
fi  tanta  effet  virtus  &  mulricudo 
conjurandorum ,    ut    cum    ipfis  poffe- 

mus  quafi  parificari  rebellibus  in 

aliter  fubfifto. 

D*  mtufragtum  peffis ,  &  jpoliis 
tartimdcm  . 

Mrferemini .  Venimus    non    alla- 
turi  falutem,    qua  nos  &  to 
ta    patria    noftra    caret .  Singultus  & 
lacrymae  g;nas  madenres  &    ora  no- 
ftra    triftcs    praepediant,    naufragiura 


promere  noftrum.  Scd  pietas  vcftra, 
quod  nequic  exprimere  lingua  ,  pen- 
fet,  obrutas  infanis  effe  carinas  aquis. 
Devotio  pia ,  Terrae  Sanftae  fuccur- 
rere  volentes  ,  accinxerat  armis  Mi- 
lites  quingentos  &  ultra ,  totidem- 
que  Plebejos  :  quos  ardua  puppis 
edufla  navalibus  undis  ordinibus  ge- 
minis  accepit  in  fedibus  aptos  .  At 
juvenes  remigare  fueti  fubito  redu- 
cunt  ad  fortia  pe6tora  remos  ,  & 
currens  faltu  veloci  iecabat  aequora 
navis.  Quum  fere  per  menfem  navi- 
gaffemus  aura  felici,  jam  mare  fub  no- 
fte  quadam  tumidius  albefcere  coepit, 
&  ventus  fpirare  validius  qu^m  fece- 
rit  umquam.  Tunc  nauta  voce  fono- 
ra  clamat :  Vtlutn  deponite  totum  .  Sed 
adverfae  procellae  &  fragor  aequo- 
ris  alti  remigantium  impediebant  au- 
res,  &  nullus  patebat  auditus.  Spon-» 
te  tamen  noftra  properavimus  omnes, 
alii  ventis  vela  negare ,  alii  fubdu- 
cere  remos.  Crefcit  in  immenfum 
Eurus  ,  &  ex  omni  parte  carinae 
bella  gerunc  venti  feroces ,  &  aquae 
fonant  clamorc.  Viri  currunt  defcn- 
dere  puppim.  Ut  Miles  egregius  ac- 
cenfus  laudis  amore  expugnatae  Ur- 
bis  murum  occupat  unus ,  aliis  fo- 
dientibus  extra ,  aliis  trepidantibus 
intus :  fed  ruperavif  refolutis  niibi- 
bus  imber  virorum  vires .  Vifum  eft 
in  fretum  totum  defcendere  coeium. 
Ec  aequore  mifcebantur  aquae  cuna 
cceleftibus  undis .  Nox  coeca  tene- 
bris  parebat  lumine  coelum  ni  quod 
plerumque  praebebanr  fulmina  lu- 
m.cn.  Dant  faltus  flijflus  in  concava 
tecla  carinae.  Defirit  auxilium,  ani- 
mique  fortia  cadunt.  5tupenc  tunc 
Maj^iftri,  fatentes  in  tartta  molc  mali 
fe  nefcire  ferre  juvamen  carjnae  fra- 
gili.  Arbor  rumpitur  ex  tpto  regi-^i 
men,  &  fluftus  procellarum  mergunt 
in    mare   ratem ,    cum  qua    pars  ma- 

gna 


825  ANT  I(^U IT. 

gna  virorum  fato  eft  fun£la  luo  gur- 
gite  prcffa  profundo.  Evafimus  ter 
deni  fortuni  praebentc  regreffum  . 
Qui  dum  ftareraus  in  litore  fefli  ad- 
mirantes  cadavera  mortuorum ,  quae 
expuit  unda  foras,  incidimus  in  la- 
trones ,  quos  poftmodum  didicimus 
veftros  fuiffc  Cives ,  qui  diripuerunt 
gazas  &  fpolia  cun6la :  &  quod  hor- 
ribilius  effc  videtur,  plagas  impo- 
fuere  defun£lis  innumeras ,  credentes 
quod  viverent,  quum  fpoliabant  eo- 
fdem .  Pro  dolor !  avarior  fuit  homo 
unda.  Evom.uit  illa.  Dilaniavit  ho- 
mo .  Quare  nos  devii  triftefque  ge- 
raentes  fecuti  fumus  quae  rapuere 
fures:  &  deprecamur  Poteftatem  hu- 
jus  floridac  Civitatis,  ut  prave  di- 
repta  reftituantur  in  totum  reddenda 
per  nos  quafi  mortis  infignia  fuis 
non  fpeftaturis  ultra  intumulata  ca» 
davera  ftantium  in  litore  maris  ,  efca 
reli£la  feris.  Nec  profit  excepcio, 
quin  fimus  qui  petcre  poflint,  quos 
nova  Conftitutio  juvat.  Vidjmus  heic 
fures,  qui  in  nos  quafi  proverbialiter 
verfificantes  inve£livantur ,  non  pro- 
futuris  litora  bobus  aratris. 

De  exeufatfone,  &  promiffioni    fervhil . 

Nopinata  &  diftinfta  in  partibus 
iftis  querela  celeriter  impulit  au- 
res  noftras,  &  res  reddit  unanimiter 
condolentes  de  naufragio ,  quod  tam 
iiefando  de  relatione  vcftra  nuper  au- 
divimus  in  aequore  contigiffe.  O  ma- 
f»na  facilitas  hominis  non  titubantis 
fe  totura  potius  committere  ventis ! 
Audacia  nulla  fuit  fimilis  illi,  qui 
ligneis  primitus  fecuic  aequora  remis, 
&  inter  lethum  &  vitam  pofuit  non 
raedium  folnm  concavum  inftabile.'e 
navigium  .  Poterat  ifte  lata  terrcri 
triftif  imagine  Ponti ,  &  trepidare 
ventos,    quos    reor    valde    timendcsj 


MEDIl    AEVl  Zi6 

A  qui  poftquam  evolant  emif&  Utebra- 
rum  carceribus,  ubi  tenentur  inclufi  , 
mare  tanta  qua  &  cocli  nubila  ve- 
xant,  cunftis  negantes  parcere  rebus. 
Sed  forti  divina  Majeftas  hoc  vo- 
luit,  ut  limina  fancla  Sepulcri  per 
marc  psr  terras  vifitcnt  dcvoti  Chri- 
fto  fideles ,  qui  poteft  imperarc  vcn- 
tis  &  aquis,  fretumque  navigantibus 

B  praeftare  quietum ,  Quod  urinara  prac- 
buiffet  illis  agminibus  fanftis ,  quat 
noviter  pericre  mari,  jacentquc  ia 
litore  turpiter  denudata  per  cuofdam, 
quos  jurifdiclioni  noftrae  fubjeftos 
effe  proponitis ,  &  afferitis  firmiter 
cffe  verum .  Quod  uUatenus  crcdcrc 
non  valemus:  quoniam  Civitas  ifta 
tales  tolerare  nequiret.  Uno  fufp^n- 
dcret  in  patibulo,  fi  quos  inveniret , 
tam  dira  perpetrare  delifta ,  quin  & 
Icviora.  Vetum..  ut  refponfum  con- 
gruum  accipiatis,  fic  brevirer  hacc 
concludo:  quod  Confiliariis  omnino 
dimiffis,  quos  non  cft  ncceffc  fatiga- 
re  (omitto  cnim  quod  fupcr  iis  fe- 
ftinari  defiderent)  &  remanebitis  me- 
cum ,  &    cum    noftris  Officialibus  in 

D  fecreto  fagaciterque  inquircmus ,  & 
quantumGumque  poterimus  cautius  , 
fi  quae  de  illis  fpoliatoribus  peffimis 
poterunt  inveniri,  ut  dircpta  refti- 
tuant ,  &  poenas  luant,  quas  tanta 
decenter  requirit  offcnfa  .  Defideramus 
infuper  calamitates  &  affli6tiones  ve- 
ftras,  quibus  triftc  compatimur,  af- 
fc£\uofe  minuerc,  &  fclarium  quale- 
cumquc  poffumus,  gratiofius  imper- 
tiri. 

De  rafinis  €?"  dtbitis  iniqne  detentis. 

SEcuturus  vcftigia ,  quae  magni  no-' 
minis  &  excelfae  famae    S.=  p!en-- 
i  tes  ubique  ferc  tcrrarum  in   protefta-; 
I  tionibus     fuis    frequenter    attendunt  , 
I  laudum  pracconia    Poteftatis ,  &  hu- 

JHS 


8i7         DISSERTATIO  ^ADRAGESlMdSEXTA.        82« 


jus    fpeciofi  Confilii  Generalis   omit- 
tam .  Nam    quantumcumquc    pruden- 
tiores    exiftant ,  tanto    facilius   profi- 
tentur ,    fe    fufficientem    non    haberc 
fcieniam  ad  profercndas  laudes,  qui- 
bus   promerentur    magnificari   laudan- 
di.  Verumramen  fatis  in  brevi  vide- 
tur    laudaffe  publice  faffus    fc  fe  non 
cfTe    dignum    tantam  deferre  molcm, 
pro  ut  cgo .    cui  curialitas  veftra  par 
cat    tamquaro    inlufficicnti,    maxime 
quum    non    cxpediat,  me    laudes  ex- 
folvere  veft  as.  Ni  ficut  expedit  often- 
dere    digito    Solem,    &   quia  gaudent 
brevitjte    noftri    tcmporis    auditores. 
lis    explofis    expedite    dccurro    ad  ea 
narranda,  quae    Poteftas    Sc  Commu- 
nitas    noftra    in    confpcftu    veftro  fe- 
riatim   proponenda  mandavit.  Salutat 
primitus  &    cxoptat,    vos    fcmper  & 
ubique  falvari  in  cun£lis     profperita- 
tibus,    &    gratis    folatjis  gaudiorum . 
Adjicit    confequenter,  quod    iis    die- 
bus   proximis  fibi  gravamina  maxima 
funt  illata  j   unde   non    modicum  ad- 
iniralur,    nefciens    cogitare    caufam  , 
cx  qua  tantam   &   tam  deformem  pa- 
tiatur  offcnfam.  Nam   quidam    Cives 
veftri    in    filentio    noftis    non    quafi 
koftiliter,  fed  furtive    ingrcfli  pafcua 
noftra,    omnes    oves,   &    ut    dicam  , 
pecora    campi  rapide    adduxerunt,  & 
paftores    plagis    impofitis    in    pafcuis 
dimifere    ligatos.  Quod   tanto    mole- 
ftius  eft    ferendum ,  quanto    fiduciali- 
ter  fperabamus  non    cffendi ,  fed    de- 
fehdi   potius    tamquam  ca ,  quae    hu- 
cufque    poceratis  quafi    propria    repu- 
tare.    O^currit    alia    caufa    dicendi , 
qu)m  decet    prudentiam    veftrara  ab- 
fque  morae  difpcndio  tfficacitcr  exau- 
ojre.  Ecce    confuctudo    rcperitur   an- 
tiqua,  quod    Cives    veflri    pariter   & 
Bcftri ,    quofJcs    oppcrfunitas    exigit, 
fe  multjm  exhibent    invicem  libera- 

C)  Heic  plnra  dcfi JerantRr . 


les  tam  in   crcditis    faciendis  ,  quurn 
fimul  mercantur  &  diftrahunt ,  quini 
aliis     in     muruis     contrahendis .    Se4 
multi  ex  veftris,  quos  ad  folutioneni 
fuo    tempore    faciendam    interpcllare 
deberet    fola    liberalitas  Crcditorura, 
inurbane   cefTant    exfolverc    quod  de- 
bent,  &  vos  ipfi  faepius  requifiti  he- 
gligitis  fibi  juftitiam    exhibere,  qua- 
B    re  videmini  litem  facere  veftram ,  & 
dare  materiam  impetendi  in  quocum- 
que     quum     vcl     judicare     negligitis 
quod  a   veftris    improbe    fa£tum    lub- 
ditis,  vel  reddere    quod  per    injurias 
eft  detentum.  Et  haec  etiam  ufus  ap- 
probat    diutius    jam    obtentus.    Unde 
noftra     Poteftas     interpellat     afTidue, 
praebere    licentiara    recolligendi  ,    ne 
videatur    fine  fpe    rehabendi  deperdi- 
ta ,  quae    tempore    tam  longe  decur- 
fo  tardantur  exfolvi.  Quare  in  utro- 
que  cafu  tam  dolofae  rapinae,  quim 
nimis    moratae    folutionis  ,    difcrctio 
veftra ,   quae    valde    diligere  juftitiam 
commendatur 

(•) 

D  ad  mandatum  noftrae  Serenitatis  Po- 
pulus  univerfus  proftratus ,  ut  pro- 
fert ,  &  ftetir,  quaeque  de  iis ,  quac 
gefTerunc  contra  decus  Imperii  ante 
noftrum  rationem  reddituri  tribunal . 
Ec  examinatione  hOii  condigna  tunc 
vos  opera  veftra  fequentur ,  &  retri- 
buetur  vobis ,  prout  invcnti  fueritis 
effe  digni.  Et  fic  eric,  ut  fupplica- 
ftis ,  vcftra  par  poena  delifto ,  ut  for- 
te  melior,  fi  hoc  honor  Imperii  non 
negabit,  &  exemplum  pernicicfunfi 
non  relinquatur  in  pofteros  . 

Dc  ufpon/jone  fa^a  ttfdtm  ab  alle 
mandato  Imptratoris  . 

ET    fi    dcdignatur    eis    refpondere 
Imperator>    &    vult    judicium  , 

&    fiOB 


82P  ':ANT  l^UIT. 

&  non  mifericordiam  cxericre ,  re- 
fpondeaC  aliquis  ab  eo  paratus  fic : 
Ut  refponfum  fecun.ium  praecedentia 
merita  vtftra  per  me  congruum  ac- 
cipiatis,  mandavit  juftiflimus  Impe- 
rator,  dicens ,  vos  effe  repertos  in 
crimine  laefae  Msjeftatis  aperzifCine 
commififTe  molientes,  &  ar.na  furaen 
tej  conrra  Romanum  Imperium,  ho 
fiefcjue  fuos  publice  juvantes  armis, 
confilio  ,  &  thefauris ,  &  nitentes  , 
utque  fubiefti ,  &  Italia  maxime  , 
mulris  Privilegiis  decorati  fierent  rc- 
belles,  feditionem  &  conjurationem 
facerenc  facinorofam  contra  profpe- 
rum  ftatum  fubhmis  fuac  Majeftatis. 
Unde,  ficut  fcire  debetis ,  eftis  mor- 
ts  digni,  &  bona  cujufque  funt  pu- 
blicanda  Fifco :  &  propter  fcelera 
nefanda  parentum  filii  poena?  debent 
pati  graviffimas  ,  5c  quia  propter  tan- 
tum  fcelus  efficiuntur  infames,  & 
quia  Lege  prohibente  nulli  fuccede- 
re  poflunt  j  &  reputabitur  eis  in  prae- 
mium,  quod  pocuas  non  fubeant  ca- 
pitales.  Si  vultis  igitur ,  ficut  vos 
ipfi  petiftis ,  poenam  reportare  con- 
dignam ,  veniant  univerfi  ad  preces 
inclytae  Majeftatis,  recepturi ,  prout 
Leges  feculi  judicabunt. 

QUINTA    DI  VISIO. 

De  Poteflate  euttra  Mortuo  in  regimine .  L 

Dt  Militt  indigena  tnortuo .  II, 

De  Populeri  mortuo .    III. 

De  mort»o  in  partibus  remotis .  IV. 


G     A     P. 


I. 


De  Poteflate  extera  mortuo  in  regimine. 

Vlfitavit  nos  hodie  Dominus  vi- 
fitatione  terribili  &  amara  val- 
de,  multipliciter  contriftantes  de  o- 
bitu  tam  gloriofi  Militis,  qui  Civi- 


MEDII    AEVl  Sjo 

tatem  iftam  refto  juftitiae  tranr.ite 
non  declinans  ad  dexteram  vcl  fini- 
ftram  feliciter  gubernabat.  In  adven- 
tu  fiquidem  &  principio  fui  regimi- 
nis  haec  noftra  Communitas  in  bre- 
vi  coepit  miiltimoda  proiperitate  po- 
tiri ,  confeftim  pravis  pacata  rumo- 
ribus  &  purgata  malis  hominibus. 
Effij^^-e  namque  latrones  8c  fures  & 
g  fraftores  locorum  ,  raptorefque  re- 
rum  ,  &  alii  nequiter  malignantes 
abftinuerunt  ab  operibus  fuis  iniquis. 
keceptatores  talium,  fne  quibus  ipfi 
diutius  latere  non  poffent  ,  extcrriii 
in  abditis  fuis  eofdcm  recipere  r.on 
audebant  .  Ipte  fedens  iuper  fedem 
judicandi  ,  &  in  audiendo  fe  cur.6^is 
facilem  praebens,  jus  omni  perenti 
C  fine  perfonarum  acceptione  lervabat  , 
j  jus  fuum  cuique  tribuens,  prout  po- 
ftulat  ordo  juris.  Cun£ta  haec  Terrae 
noftrae ,  quam  regebat,  ager^ia  curd 
vigili  promovebat,  &  ftudebar  extol- 
lere  quantumcumque  poterat  ad  ipfius 
I  Coromunitatis  commodum  &  hono- 
I  rem .  O  litraque  Civitas  &  quae  mi- 
I  fic,  &  quae  cum  gaudi»  recenit  eum- 
T^'  dem,  flerc  triftes  arnbse,  &  deplo- 
rate  dolentes,  tanto  Milite  defola- 
tae,  qui  reddebat  utrimque  gentibus 
decoratam  aliam  narione ,  &  aliam 
gubernatione  laudabili !  Cujus  niodis 
&  moribus  alii  paterentur  informari 
Rtclores.  Erat  enim  pU-niffime  Re- 
giminis  officio  do£lus :  modos  &  mo- 
res  ibi  geftabat  ,  quae  converiunt 
praefidenti.  Nec  mirum  .  Erat  enim 
nobilirate  chrus  ;  efenim  nobilitas 
tam  res  quaTi  animum  moribus  ho- 
norat  .  Scientia  praeditus,  confii  o 
providus  ,  aetate  maturus  ,  difponens 
finguli  ,  prouc  loci  &  temporis  qua- 
litas  exigebat.  Unde  immenfiffime 
commoti  fumus  ad  irara  8c  lacrymas 
de  amifilone  tam  preticfi  R'-6loris . 
Fecimus,  quod  noftrum  eft,  &  quod 

nas 


8ji  DISSERTATIO  cyj. 
nos  fecifle  deccbat .  Sed  fi  ftaremus 
heic  ,  ficut  inof!6  fumus  mor&  lon- 
giflimS  unanimiter  congregati  om- 
nes,  fine  fiuftu  feduliras  noftra  mo- 
randi  fruftum  reverfurum  exfpeftans  , 
qui  hodie  nos  dimifit  omni  temporc 
dolorofos  .  Recedat  ergo  quifque  , 
quum  fibi  placuerit  ad  propria .  Et 
lic^t  perfonam  amiferimus  jam  fepul 
tam  ,  memoriam  tamen  viventcm  re- 
tineamus  ipfius  ,  quae  numquam  a 
mentibus  noftris  difcedat,  donec  vi- 
xerimus  ulla  vice.  Familiam  fuam  , 
quam  fecum  habebat  bene  morigera- 
tam  fidam  ,  donec  nobifcum  fieterit, 
honoremus  &  in  reccffu  fuo  fibi  com- 
placcamus,  ut  decet .  Ec  fi  quando 
Concives  fui  ,  amici  vel  proximi  , 
ad  partes  noflras  advenerint,  &  ubi 
que  reperiemus  eofdem  ,  recipiantur 
intuitu  fui ,  &  Communitatis  ipfius, 
cum  omni  honore  &  gratia  ,  ficut  a- 
mici  &  domini  fpeciales :  &  qui- 
cumque  noftrum  plus  poterit,  &  ma- 
gis  opportunus  extiterit  ,  exponat  fe 
ad  omnia  ,  quse  fibi  cognoverit  gra- 
tiofa ,  &  fit  tamquam  noftra  confo- 
latio  eorum  frequentia  &  honorifi- 
centia  ,  quam  praefiare  cunftis  nos 
viderimus  animo  cupienti . 


'IiJ 
A 


C     A     P. 


I  I. 


Dt  Mtlite  itsdsgtna  &"  mortuo . 

Mllitia  tfi  vita  hominis  fuptr  ter- 
ram .  Quifquis  vult  fubtiliter 
intueri,  poterit  incurftanter  atten- 
dere,  verbum  ifiud  effe  verum  ,  fci- 
licet  quod  vita  hominis  cft  militia 
fuper  terram  .  Ipfa  enim  a  feculari- 
bus,  qui  eam  primitus  invenerunt, 
his  armata  fuit  aculeis,  cuftodia  vi- 
delicct  &  pugna ,  atque  viftoria  . 
CuftodiS,  ut  fagaciter  ab  infidiis  cu- 
ftodiret:  pugna  &  viftoriS ,  ut  trium- 
Tom.  IX. 


D 


R.^GESIM^SEXTA.  832 
pharet  in  hoftes.  Hoftes  vitae  homi- 
nis  inter  multiplices  alios  ,  qui  in- 
ccflanter  infidiantur  eidem  ,  funt  prae- 
cipue  fuperbia,  inanis  gloria  ,  avari- 
tia  ,  &  invidia.  Ifta  crudelifliraa  vi- 
tia  infidiantur  vitae  hominis ,  ut  ad 
fe  attrahant  ut  capiant ,  perfequuntur 
ut  perimanc.  Cum  iftis  pugnavit  vi- 
riliter ,  donec  vixit,  hic  fortis  A- 
thleta  ,  cujus  memoriam  mod6  faci- 
mus  cum  triftitia  &  dolore .  Si  cnim 
fuperbia  inftigabat  eumdem  ,  dicens  : 
multes  titt  dejpictre  potes ,  multis  ttmt- 
tipfum  Jup;riorem  o/itndere ,  quum  ha- 
btes  paucos  vtl  ftulhf  atqualts  vtrbo , 
fiicntia  ,  divitii: ,  i^  honori: ,  hanc  ex- 
pugnabat  humilitate  benigna,  cogi- 
tans  in  corde  fuo ,  quanto  homo  me- 
lior  cft ,  tanto  debct  fe  in  omnibus 
humiliare  devotius.  Si  inanis  gloria, 
ut  opera  ,  quae  faceret ,  laude  digna 
fierent  in  publico  ,  ut  cxtolleretur 
&  laucaretur  a  cunftis ,  craC  in  ani- 
mo  fuo  occultandi  voluntas  ,  ne  dc 
oftenfione  infurgeret  maligna  temeri- 
tas .  Dicitur  enim  de  hypocrytis  : 
Optra  fua  in  aptrto  faciunt ,  ut  alf  bo- 
minibus  glorificentur  in  tis .  Si  avari- 
tia,  ut  congregaret,  undecumque  pof- 
fet,  &  multiplicaret,  ne  cgeret  in 
pofterum  ,  fed  fplendide  ,  quando  rcl- 
let,  vivcre  poflct,  refiftebat  in  men- 
te  diccns  :  quanio  quijque  amplius  ba- 
btre  coepit,  tanto  plus  egebit  j  tamquam 
egenus  malo  quiesi  tnodice  contentus  exi- 
flsre ,  quam  infatiahilis  inveniri .  Si 
invidia  ,  dicens:  dolere  dthes ,  fi  quis 
Civis  temtritate  fua  fe  facere  tibi  cre- 
dat  aequalem,  hanc  ifta  ratione  vin- 
cebac:  qui  alios  virtutibus  antectllit  y 
tutius  SH  loco  infimo  quam  in  fummo 
ftmetipfum  confervat .  Semper  enim  pe- 
jor  fit  ^  gravior  dt  alto  ruina .  Dixi 
virfutcs  animi  ,  quibus  praetaxatac 
vitae  peflTima  fuperavit .  Ecce  virtu- 
tes  corporis  ,  quibus  inter  homines 
G  g  g  coha- 


S35  ANTI^UIT. 

cchabitaDdo  refulfif.  Fuit  enitn  no- 
bilitate  clarus,  armis  probus  ,  voce 
ficundus,  manu  largus,  fidepudicus. 
Haec  geminavit  cum  nobilitate  ge- 
nus  ,  &  fuit  fplcndor  gloriae  domus 
fuae.  Fafta  amicorum  rogatus  ,  & 
ultrooeus  fidtlirer  geffit  ut  propria  , 
jntcntus  cunftis  ecrum  prof'£libus, 
ne  rebus  fl^fterenrur  adverfis  ,  fed 
propriis  extollerentur  in  altum.  Ar- 
dua  Communiratis  fuae  confiHo  fa- 
fliori  promovit  &  opere  ,  &  ubi  ni- 
mis  d;ffijil  a  gcrminabant,  ad  exitus 
pronos  &  faciles  ei  providentia  qua 
potcrat ,  reducere  properavit  ,  affe- 
ftans,  patriam  fuam  habere  flatum 
profperum  &  jucundum  ,  ut  augmen- 
taretur  perfonis  ,  facultatibus  &  ho- 
nore  ,  ad  quae  fine  quiete  pacifica 
non  facile  pervenitur.  Si  vellem  in- 
fidere  fingulis  laudibus  ,  quibus  pof- 
fet  merito  commendari,  jam  nimis 
veftram  audientiam  fatigarem ,  fciens 
vos  gravi  moerore  depreffos  proptcr 
niortem  hujus  Militis  gratiofi ,  quia 
a  noftra  participatione  fubreptus  efi 
hodie ,  viam  univerfae  carnis  ingref- 
fus ,  &  a  feculo  migravit  ad  Domi- 
num.  Verumtamen  debet  nos  ab  ifto 
relevare  dolore  communis  noftra  con 
ditio  ,  quia  cinis  effe  dicimur,  & 
in  cinerem  convertemur :  imitaturi 
antiquorum  noftrorum  parentum  tam 
veftigia,  qu^m  fepulcra.  Et  erimus 
quandoque  quod  hic  e(l  ,  fi  tali  ne- 
ceflicate  tranfimus ,  ficut  manifefto 
vifu  quotidie  fieri  videmus,  &  certi 
fumus ,  nos  mori  debere ,  quia  difpo- 
fitione  divin&  fubiere  aliis  praeceden- 
tibus  ,  &  aiijs  fequentibus  praeceden- 
tcs ,  &  fic  erit  ufque  ad  ulrimum  . 
Non  debemus  nim!4  triflirii  prae- 
gravari ,  quum  ifta  non  valeamus  a- 
liquatcnus  evitare.  Sed  oportet  nos 
in  patientia  fufiinere.  Quodcumque 
nafcitur,    nioritur,    &    numc^uam    in 


B 


MEDII   AEVl  834 

A  ftatu  pcrmanet  code.nii  .  Omnes  mor- 
tcm  quacrimus .  Si  fugit  illa  ,  pro- 
fcquimur:  &  quanto  plus  vivimus, 
au  ipfam  tanto  feftinantius  propera- 
mus  .  Recurrarr.us  ergo  ad  mcntem 
rcctam ,  &  non  addamus  damnum 
damno,  &  arfliclionem  affliclis.  Non 
hhoremus  in  eo ,  in  quo  poflTumus 
yerdere,  &  lucrum  non  invenire. 
Vivamus  .  Reconfolemur  praefertira 
in  memoria  probitatum  ipfius.  quae 
r.omen  ejus  vivere  facient  in  aeter- 
num.  Commendata  fint  fpecialiter  a- 
micis  &  proximis  fuae  pcfleritatis 
agenda.  Et  ficut  ipfe  frequenter  por- 
tabat  onera  propinquorum  ,  ira  & 
ipfi  rctribuant  fuis ,  quotics  cogno- 
vtrint  expedire.  Vos  autem  ,  qui  ve- 
niflis  bonorifice  ad  obfcquium  fepul- 
turae  ,  recedetis  amodo  cum  gratia- 
rum  aftione,  quas  vobis  exfolvunC 
propinqui  pariter  &  vicini,  expo- 
nentes  fefe  ad  omne  fervitium  ,  quod 
vcbis  crcderetur  opportunum ,  tam- 
quam  dominis  &  amicis  amicabilitcr 


D 


lervituros. 


G     A     P. 


I  I  I. 


D«  Fopulnvl  mortuo, 

ATtendite  omnes  patienter  &  fin- 
guli  merit6  collaudandi  ,  qui 
veniftis  in  multitudine  copiofa ,  red- 
dituri  huic  dolorofo  funeri  bencficii 
debitum,  quod  homo  debet  homini 
fecundum  curfum  naturae  divinitus 
ordinatum.  Inter  plurima  namque 
beneficia ,  quae  vult  ipfa  natura ,  ut 
homo  viciffiro  conferat  ipfi  in  tcrra , 
funt  confideranda  potiffima,  fcilicet 
flere  cura  flentibus,  dolere  cum  do- 
lentibus ,  &  qaudere  pariter  cum  gau- 
dcntibus .  Primum  inducunt  humani- 
tatis  pietas  &  carnalitatis  affeftus. 
Sicundum    arrior  carorum  &  pairiac, 

ac 


DISSERTATJO  ^J.^DRAGESmASEXTA.        Z-^S 


835 

ac  mutuae  compenlatio  fervituti 
Tertium  caritatira  dilcftio,  ut  de 
profperis  &  commodis  aliorum  ,  ficut 
&  de  propriis  invicem  gratulemur. 
In  praeienti  myRerio  digne  ad  plo- 
randum  nos  pietas  commovic  huma- 
na,  &  ad  lamcntandiira  cum  defun- 
£li  propinquis  carnalitatis  affcftus  . 
Ipfum  cnim  a  primordio  nativitatls 
fuae  Crealor  gcneris  humani  cdidit 
gentibus  gratiofum.  Et  quanto  cx- 
crcvit,  inter  horaines  placidus  con- 
verfarus,  tanto  magis  profecit  mori- 
bus  ,  gratiS  ,  fcientil,  &  honorc. 
Cunftis  vicinis ,  amicis  ac  proximis 
fe  femper  eshibuit  libcraliter  fervi- 
turum .  Nulli  nocere ,  omnibus  pro- 
deffe  &  comphccre  donec  vixit,  ftu- 
<3iofius  affcftavic.  Proximitate  co- 
njun6lis  fruRus  uberrimus  ,  amicis 
amoenus,  &  folatium  dulce  vicinis . 
Dolere  fquidem  de  obitu  tanti  viri 
unanimiter  poiTumus  &  debemus  , 
tam  ratione  difpendii  fingularis,  qu^m 
ratione  Comraunitatis  &  Patrise,  cui 
in  confulendo  fanum  confilium  ,  in 
prsebenco  fioridura  praefidium  ,  in 
expendendo  larsium  ftipendium  fefii- 
nanter  praebuit  ,  quoties  expcdire 
pcrpcndit.  Si  gravi  dolorc  tencremur, 
fi  compatimur,  quum  damna  amico- 
rum  &  noflra  lentimus,  foWimus  na- 
turae  debitum  ,  quod  praemifi  .  Quis 
enim  xim  ferreum  pt£^as  habet,  cor 
tamve  lapideum  ,  ut  gemitus  non  cx- 
primat,  lacrymas  non  fluenter  effan- 
dat,  quum  amici  vel  proximi  inre- 
ritum  intuctur,  ut  ccmpatienfi  nca 
compatiatur,  &  condolenti  non  con- 
doleat?  Ipfe  cnim  Jefus  femetipfum 
turbavit  &  lacrymas  effudit,  quum 
vidit  alios  cirea  monumentum  La- 
zari  deplorantes.  Sed  coBfiderandum , 
cariffimi  nobis  occurrit,  quod  fletus , 
dolor  ac  gemitus,  vota  partium  ,  & 
quidquid    pati    vel    clEre    veliemus , 


A 


c 


ID 


ii 


non  reftituent  nobis  illam ,  t.iicis 
memoriae  dilcftifiimum  noftrum.  Im- 
mitiflima  mors  ,  quae  nulli  parcit 
omnino  ,  hodie  a  confortio  noftro 
fubtraxit.  Si  enim  haftenus  umquam 
memorata  fuiffet  extitiffe  venalis , 
redimeremus  utique  largis  opibus  gau- 
dium  ,  quod  hodie  nobis  moerori  mi- 
fcetur .  Sed  quum  non  fit  locus  nid 
confolationi  ,  folummodo  commute- 
mus  in  confolatione  moerorcm  ,  ficut 
a  mulris  fapicntibus  rccolitur  cffe  fa- 
ftum.  Triftitia  namque  damnum  mul- 
tiplicat,  ipfa  doientis  langulda  mem- 
bra  reddit,  infirmitates  incurabiles , 
&  oblivionem  frequeRter  inducit , 
ienfus  hebetat  hum.ano$  ,  &  virtutes 
deftituit  omnes,  &  curam  rei  fami- 
liaris  gercre  negligit,  qui  triftatur . 
Farauli  in  rnoeriicia  deprimuntur,  8c 
omne  faftum  videtur  quafi  in  defo- 
lationem  abiiffs.  Confolatio  toUit 
moerorem  animi,  virtutes  augmentat, 
deftituta  reparat,  &  in  melius  cre- 
fcunt  ;  quam  faccre  praefidium  eft 
falutis  &  humanitatis  officium  >  fe- 
cundiim  affeftum ,  qui  ab  hominibus 
debetur  in  cunflis.  Practerea  confo- 
lemur  de  meritis  vitac  ,  &  laudabili 
teftiraonio  ,  quod  habet  a  gentibus 
gencralitcr  hic  defunftus ,  Qui  fi  for- 
ti  multo  longius  pervixiffer,  rcpor- 
taffct  pracconia  grariora  .  Ad  ulti- 
mum  oportet  nos ,  dum  ftumus  in  S;- 
culo ,  confolationem  recipere  tempo- 
ralem .  Eft  cnim  commune  mori  . 
Orones  ad  hoc  vivimus ,  Sc  in  hac 
vi*3  peregrinamur  in  corpore,  ur  in- 
de  tranfcamus  ad  patriam  .  IQsn  cntin 
bitbewus  hsk  msncmtnt  CivUattw  ^  ftd 
futmam  tnqmrmus ,  majores  noftrcs  & 
pofteriratem  ibidem  utinrm  cum  gau- 
dio  revifuri  .  Alii  prseccdunt,  alii 
vet6  fequuntur,  ficut  navigantes  in 
aequore.  Sed  haec  inter  confum.nna- 
bimur  omnes  &  finguli ,    nullo  reli-. 

G  g  g    1  ao. 


837  ANT  I^UIT. 

Ao  ,  quum  venerit  dies  cjus.  Jam 
non  vos  verbis  prolixioribus  ulterius 
tenebo  fufpenfos,  fed  ex  parte  vici- 
niae  &  confanguineitatis  defunfti 
grates  vobis  redduntur  immenfae , 
qui  ficut  urbanitatem  veftram  decuit, 
honorifice  conveniftis  fepulturae  nior- 
tui  honorandae  .  Quum  vobis  pla- 
cuerit,  cum  bona  gratia  recedetis  a- 
fturi  negotia  quique  fua.  Vicini  & 
proximi  in  domibus  remanebunt,  e- 
xemplum  fecuturi  prudentum  in  con- 
folationibus  attendendis ,  &  vobis 
propterea  ,  quae  nuper  ei  feciftis  , 
cifdem  ftabunt  omni  fervientes . 


C    A     P. 


I  V. 


De  morttio  in  pafUbus  ttmetls , 

INfperata  memor anxietas, 
velut  au ferribilis  impulit 

aures  noftras  de  obitu  gratiofi  N.  N., 
qui  nuper  in  partibus  Franciae  mi- 
gravit  a  Seculo  compatriotis  fuis  i- 
bidem  praefentibus  reliflis  voce  cla- 
mofa  &  lamentabili  dereliftis .  Ga- 
daver  ver6  ipfius  multis  honoribus 
fecularibus  celebratis  religiofe  fuit 
pofitum  in  fepulcro,  madefa£lum  ta- 
men  tam  patriae ,  qu^m  viciniae  ad 
funus  confluentium  abundanti  fluen- 
tia  lacrymarum  .  Plorabat  vicinia  , 
&  memorando  morum  virtutes  illius, 
quibus  converfatione  doraefticS  fe  con- 
formavit  cidcm ,  &  collaudando  gra- 
ta  fervitia ,  quae  pofcentibus  libera- 
liter  conferebat ,  ac  reflam  fidem  & 
puram  honeftatem  defun£li .  Amici 
noftrates  lugebant,  ficut  fecimus  & 
nos  ipfi  ,  detrimentum  Gommunitatis 
iftius,  cui  per  mortem  fuam  detrafta 
funt  plurima  commoda  ,  quae  quan- 
docunaque  necefticas  exigebat ,  de  per- 
fona  &  facultatibus  confequebatur  e- 
jufdem.  Item   intolerabilem  gravedi- 


B 


C 


MEDJJ    AEVl  858 

A I  nem  parenfelae ,  quac  folatio  refo- 
ciilabatur  iftius  ,  quibus  de  cetero 
deftituta  poteft  multitudo  condolere  . 
Gravia  damna  ,  quae  imminere  vi- 
dentur  vicinis  pariter  &  amicis  ,  in 
ploratu  referebant  amaro.  Ec  quam- 
vis  fit  trifte,  quod  loquimur,  tnftius 
tamen  poflemus  repetere,  &  reepilo- 
girc,  quae  difta  funt,  de  bonitate 
fepulti,  &  juftiffime  lamentari  ,  & 
cum  fecuritate  conqueri  de  tam  gra- 
vi  amiffione  dileftiflimi  noftri ,  quam 
patimur,  fi  fpecialiter  haberemus  , 
de  quo  raptore,  &  qui  nobis  jufti- 
tiam  exhiberet .  Sed  de  mortc  non 
habemus  ,  quia  naturale  eft  mori, 
&  mors  nulli  parcit  homini  vel  ho- 
nori .  De  Mundo  non  valemus,  quia 
quoufque  pofTedit  &  fovit ,  eumdem 
nutrivit  in  deliciis  ,  &  de  iis  quae 
fua  cenfentur  patere  fibi  contuiit. 
Competentem  gratiam  habuit  apud 
Gallicos  &  honorem .  Floruit  cum 
majoribus  pariter  &  minori  ordine 
conftitutis  gratiarum  au£lione.  Sed 
ipfum  ultenus  retinere  non  potuit  , 
quod  non  erat  in  ejus,  fed  Domini 
poteftate .  De  Domino  Deo  nequa- 
quam  querimur.  Ejus  exftitit  crea- 
tura.  Ipfe  creavit,  &  fublimavit  mo- 
ribus,  fcientiS,  &  urbanitate  fubli- 
mi,  in  fe  femper  retirens  poteftatem 
mortis  &  vitae  in  fignum  univerfalis 
dominii  3c  adfccnfionis  ad  ea,  ubi 
quifque  recipict ,  pro  ut  geflit  io 
corpore,  donec  vixit  in  Seculo.  Re- 
vertamur  igitur  ad  nos,  &  confulti 
dicamus,  quod  ficut  ifte  fuit,  eri- 
mus  ,  quoniam  &  homo  eft.  Hac 
enim  viS  cunfti  neceffario  gradien- 
tur  ,  atque  in  confummationem  fingu- 
lorum :  quoniam  ideo  in  Mundo  ve- 
nimus,  ut  ad  aliam  patriam  tranfea- 
mus.  Parenres,  vicini,  &  fpeciales 
amici  laudabilem  confuetudinem  cx- 
fe^uuntur,    qucd  hodie  relineC  Civi- 

tas 


D 


8,9         DISSERTATIO  ^UADRAGE^IMASEXTA,        840 


Cas  ifta,  ut  luflum,  qui  non  profi- 
cit,  led  officit,  omnmo  dimittant. 
Addit  enim  perfcverantibus  lugerc 
damnum  ,  &  non  reftaurat:  deperdi- 
tis  maxime  fic  amicis  confoletur  in 
Domino,  &  in  potentia  virtutis 
ipfius.  Si  enim  bona  fufcepimus  de 
manu  Domini  ,  omnia  humiliter  to- 
leremus  &  fuftineamus  in  pace.  Da- 
minui  dcdit ,  Dominus  ahflulit ,  &  ad 
fe  redegit .  Sicut  Domino  placuit ,  ita 
fa&um  tfl .  Sit  notncn  Domini  bmedi- 
Bum  i»  fecula.  Vos  autem ,  qui  ad 
hanc  humanitatem  ,  ficut  decuit,  ho- 
norifice  conveniftis  ,  regratiati  ab 
amicis  &  proximis,  poteritis  recede- 
re ,  quando  vcflrae  placuerit  volun- 
tati. 


SE  X  T  A 


D  I  V  I  S  I  O 
I. 


Df  Juvtnt  cupiente  guerram 

Z)e  allo  Hcn  affc&ante .   II, 

De  ttrtio  recufantt .   II [. 

De  quatto  mcnflrante  ptricula  fiutrrat .  IV. 

Dt  Difciplina  &  tnodeflia  Rtilorum.  V. 

G     A     P.  I. 

De  Juvtne  cupitnte  gutrram . 

QUum  fuper  varictatibus  Seculi 
quidam  juvenes  conferrent,  & 
delcftdrentur  ad  invicem ,  furrexit  u- 
nus  &  ait : 

Ex  abundantia  cordis  mei  loqui- 
tur  os  meum ;  &  meditationem  in- 
trinfccam  in  confpeftu  veftro  totali- 
ter  aperiam  &  cxponam,  quod  nihil 
inde  aliquatenus  fubtacebo.  Ego,  in- 
quam,  inceffanter  affefto,  ut  haec 
noftra  Civitas  effet  cum  quolibet  de 
vicinis  proximis  in  confliftu ,  ut  nos 
juvenes.  qui  tamquam  feminae  fta- 
mus  juglfer  ofiofi  ,  fi  propter  immi- 
nentem    neceffitatem    ulu    potiremur 


3 


armorum,  ac  ftudiis    bellicis    inveni- 
remur    auda£ler    inftru£ti.  Et    hoc  i- 
deo  cupio,  quia  inter   virtutes  Secu- 
li,  quibus    homines    venerantur ,    ar- 
morum    probitas    praefulgens    cun£tas 
exfuperat,  &  praevalet  univerfis .   Ec- 
ce  iliorum ,  quos    fama    probos  prae- 
dicat    armis,    poft    tranfitum    natura- 
lem   memoria  vivit ,   nec  deperit  no- 
men    ipforum    in    fecuja,    ficut    Pce- 
tarum   manifeftant  hiftcriae,  &   Fran- 
cisenarum    commendatorum    vulgaris 
idioma  defcribit  ih    diverfa    Volumi- 
na    diutius  diffufa    per  Orbem  .  Qai- 
bus  utriufque   fexus    gratulantur  cor- 
da    nobilium    &    aliorum  ;    qui    inde 
leguntur  a   Re£\oribus ,    vel  rccitato- 
ribus  auribus  intentis  ,  &   animo  di- 
ligenti  ,    8c    qui    alias    quomodolibet 
literati  perlegunt  per  fe  ipfos.   Prae- 
terea  fi    parentes  viderent    filios    efle 
validos  vcl  audaces  in  proeliis,    fefe 
virilitcr   rebcllibus    opponcntes  ,    nec 
dantes    terga    fugae,    fcd    facies    pro- 
tcndentes    terribiles     rcfiftentibus     & 
adverfas,  tam  ipC,  qukm  tota  proge- 
nies  laetaretur  in  cordibus  fuis  ac  in 
propriis    domibus    inter    alios    facies 
ipfos    magnS    pracrogativ4    gauderet . 
Benedicunt    illis  ,  &    deprecantur  at- 
tcnte,  ut  benedi£lionibus  replcantur. 
Commune  non  fuum  hujufmodi  talcs 
aggregarat  Confiliariis  pracelc£lis  tam 
publicis,  quim   privatis ,    &   praeficit 
ordinibus     officiorum    &     agminibus 
pugnatorum.    Dat  fibi    gratiam  apud 
gentes,  &  locus  in    agendis  commu- 
nibus    promovendis    plus  fort^  quim 
natura    talium    affumere    dignaretur, 
Haec    &  alia    multa ,    quae  favorabi- 
liora    poflent   induci,  fi    vcllem  pro- 
telare    fermonem  ,    perfuadent    animo 
meo    concupifcere ,    quod    fi    quando 
haec  Civitas    noftra    labetur  in  guer- 
ram   cum  exteris    tempore  juvenfutis 
meae,    contingeret    iftud,  ur  juvenes 

habc- 


8^1  ^I^TJS^UiT. 

habcrcnt  materiam  exercitanJi  ("e  cir- 
ca.  bella,  &  cxperiendi  vires  pro- 
prias  contra  oppofitos  ex  adverfo : 
ut  qui  virtuofe  pugnarent,  gloriam 
reportarent  &  laudem :  qui  ver6  ina- 
nitcr  &  remifTe ,  erubefcerent  intcr 
fuos  rcputari  clebiles  &  ingrati .  Ani- 
memur  ad  arma  ,  carifllimi  ,  quia 
laudabilius  nobis  exiftel  in  arte  bel- 
lica  noftrum  fludium  frequentare  , 
qu^m  inermes  dare  membra  quieti. 
Marcefcunt  enim  otio  corpora.  Au- 
divi  namque  plurimos  dicentes  faepe, 
quod  ufus  cun£la  docct ,  &  ufus 
abeffe  nocet :  &  V^cgstium  Philofo- 
phum  de  re  militari  traftantcm  re- 
fcrre  ,  quod  in  procliis  non  tam 
multitudo  &  virtus  indofta ,  quira 
ars  &  cxercitium  folent  pracftare 
vi6loriam . 


MED  1 1   AE  Fi 

A 


8. 


G    A     P. 


I  I. 


De  allo  «on    efft&anti . 

REfpondet  alius .  Si  defiderium 
tuum  juftis  rationibus  juvare- 
tur,  ficut  levi  cupiditate  deducitur, 
non  crederem  efTe  culpandum.  Nemo 
enim  cxiftimare  debet  ,  generaliter 
eiTe  prohibitum ,  Sc  maxime  quum 
neceffitas  cxigit,  armis  bellicis  mi- 
niftrare.  In  iis  autem  ab  antiquo 
fuerunt  non  folum  viri  Seculi ,  fed 
etiam  jufti  plurimi ,  pro  ut  in  Scri- 
pturis  teftimonium  publicum  rcpe- 
ritur ,  parati  utique  armis  ad  pu- 
gnandum  ,  quoties  expedit  fibi  vel 
patriac  quibuslibct  effe  diebus.  Co- 
gitari  tamen  prius  dcbet  delibcratio- 
ne  praevia  ,  antequam  ad  pugnandum 
armetur,  an  virum  ipfum  pugnare 
rieceflitas  decernat ,  an  voluntas.  Si 
neceffitas,  hoc  ncn  cft  reprehenfibi- 
le,  quum  legem  non  dicatur  habere 
neceflitas .    Si     autfm    voluntas    vci 


B 


D 


cupiditate  vel  crudelitcte  nocendi  , 
five  feritate  bellandi ,  5c  libidine 
dominandi  &  crafTandi  fuper  rebus 
alienis,  hoc  jufte  culpatur,  &  ple- 
rurnque  acrirer  punitur:  quia  Deus 
violentias  abominatur  injuftas  j  & 
redundat  aliquando  in  vic^orem,  qui 
excidic  improbe  in  oppofitum.  Non 
debemus  crgo  affi.£tare  nos  juvcnes 
propter  oftenfionem  noftrae  virtutis 
Civitatem  noftram  cum  vicinis  guer- 
ram  habere  ,  quia  tanta  poffet  eoruni 
effe  dc  facili  multicudo,  quod  fihi 
male,  vcl  nullatenus  rtfifteiec  forti- 
tudo  noftra.  Ncc  ipfi  funt  ita  vilcs 
armis ,  &  fortitudinc  torporis  defti- 
tuti,  quin  nos  virilitcr  dsbellarent , 
&  pendcret  forfm  viftoria  in  cver!- 
tu.  Et  licet  armorum  probitas  nuili 
conferat  apud  parentclam  &  Com- 
munitatcm  ix  gentes,  quas  in  tue 
eloquio  per  fingula  numerafii ,  opta- 
rem  potius  effc  probus  fcientia  quita 
armis .  Eligcrem  utrumque,  fi  divi- 
na  gratii  fperarem  pariter  obtinere, 
Quae  duo  tamen  finc  gravi  difpen- 
dio  Communitatis  ncftrae  poffemus 
confequi,  fi  vellcmus  .  Sed  incipiat 
aliquis  a  loco  natura  fcientiae,  ubi 
frcquenter  bclla  geruntur,  vel  ubi 
fcientia  manifefto  docetur .  Poterit 
in  utroque,  quamvis  diverfis  tcmpo- 
ribus,  &  cultu  difpari ,  edoceri :  & 
in  altero  virtutem  corporis ,  in  altc- 
ro  ingenium  fpiritus  cxercere .  Mili- 
tare  infuper  inter  nos  levi  valemus, 
fi  cupimus  ,  &  pugnare  jocole  .  Et 
erit  iila  talis  via  nobis  dcfirina  fuf- 
ficiens  ad  bellandum  ;  &  fequemur 
vicinarum  confuetudinem  Civitatum  : 
&  rcputsbitur  effe  communis  indu- 
ftria  noftris ,  &  fuis  propulfandi  rc- 
pugnantes  in  proeliis.  Inter  huju- 
imodi  autem  laudes  &  proelia ,  odio- 
fa  non  eft  ,  quod  ad  urum  addifcen- 
ci ,    difvrepantia    multa  ,    nifi    qiiod 

ludi 


$45        DiSSERTATlO  ^ADRAGESIMASEXTA,        844 
ladi  bacuHs  &   bella  ferro  geruntur  .  lA.  ro.   Rcvertamur  ad    propria.  Non  eft 


pro  nobis  dies  ifla.  Noftrum  namque 
cft  fecularibus  judiciis,  non  profun- 
ditate  fapientum  ,  in  qua  deleftantur 
prudentiffimi ,  deleftari .  Non  profe- 
qaamur  inconvenientia  nobis  ,  nec 
ingrediamur  termiiios  alienos ,  ne  cul- 
pcmur  exemplo  fimiae  crrantis  in 
nemore,  quae  quum  deberet ,  ne  cz- 
B  peretur,  lucum  effugere  tenebrofum, 
refedit  in  eo  ,  8c  dum  fe  cakeamen- 

tis  ligatoriis    calcearet (icut 

ut  talia  curae,  &  tunc  deprehenfa 
exiitit  &  abdu£la,  ac  fervituti  fub- 
dita  venatoris  .  A  fimili  pofifemus 
fubi.iliter  laqueari ,  fi  penfaremus  con- 
filiorum  onera  ferre ,  quamvis  ali- 
quando  poft  aflueti    &  periti. 


Illorum,  quac    diximus,  etfi   videan-   1 

tur  varios  intel]efi.us  habere ,  &  ali-   ! 

tjuantulum    d  ffentire,    unica    tamen  i 

tft    intentio  ,  &   ad  eumdem   tendunt 

effeftum  ,  videlicet  ad  utilitatem  pro- 

priam    &    communem.    Verumtamen 

communis    eft    pracferenda    privatae  , 

ftatus    cujus    fi,     donec    effe    poterit 

fine  partis  noftrae  fpeciali  culpa  prae- 

cedcnte,   in    tranquilla    pace  fervabi- 

tur ,    crefcet     fortitudine  ,     fcientia  , 

moribus,    &   faculraiihus  in    immen- 

fum.  Si  quando    ver6  aliter  contige- 

rit,    tunc    juventus    inftru£la    praedi- 

fiis  opcrahirur  vires   fuas,  &   ^ff-ftus 

labofibus    virtuofis  .    Ille     fiquidem 

^ui    cunfta    novit,    fuppleat    infuffi 

cienriae  noftrae  defeftum ,  &  Terram    C    fuftinere.    Quinirao    quando    fuccum- 


ncftram   fub  fua  prorcftione  gubernet 
h    augeat    culmine  pleni    honoris  & 

gratiae . 

G     A     P.        III. 
J)t  ttrtio  rtcufaitt. 


M 


bunt  deprefti  fub  pondere ,  &  prae- 
cipitant  confilia  &  opera  faepe  fua. 
Abjiciamus  ergo  cogitationes  novas 
&  laetcmur  deleftationibus  confuetis. 
Habet  autem  haec  noftra  Refpublica 
Reftorem  providum  ,  &  Officiales 
miniftrantes  eadcm ,  ac  Confiliarios 
praeeleftos  ,  quibus  feliciter  guberna- 
Tror  admjratione  non  naodicS,  &    D   tur  .    Ipfi    ordinent  ,    dijudicent ,    & 


vehemener  convincor  ,  quum 
vciienmus  fpatiari ,  quare  tam  im- 
providc,  quae  funt  noftra ,  dimifi- 
mus ,  &  adhaefimus  alienis .  Ecce 
verbis  in  omnibus  nos  multi  juvenes 
heic  praefentes  tr;.fli  per  devia  , 
ardua,  &  valdc  nobis  obfcura  dufti 
fumus  ad  tabernaculum  fapientifTimi 
Salomonis  ,  ubi  fapientes  &  aetate 
longa  provefti  fl  xi  fedent,  &  deli- 
berant  fuper  condirionibus  Mundi  , 
reminifcendo  de  praeterJtis ,  de  prae- 
fentibus  difponendo  &  de  futuris , 
quantum  eis  clargitur  divina  pote- 
ft^s ,  perfpicaciter  provifuri.  Portae 
Templi  enim  non  patcnt  juvenibus. 
Ipfe  enim  Joci  Dominus  dixit  in 
Proverbiis  fuis :  P'//i»i  Juzf.itutis  ig-a- 


djfponant,  quae  cognoverint  magis 
utilia  tranquillitati  communi:  &  nos 
ftemus  parati  viriliter  &  attenti  ,  ut 
quoties  opus  extiterit ,  vires  juven- 
tutis  noftrae  oftendamus  taliter  fore 
fruftiferas ,  quod  inde  merit6  a  Com- 
munitate  noftra  reportare  poffimus 
gratiam  &  honorem  ,  &  ipfa  per 
exercitia  aliorum  &  noftra  juvami- 
na  ftudiofa  fublimem  ftatum  obtineat 
inter  cun£tas  provinciae  Civitates, 
3c  ad  loca  remociora  fama  convolet 
gloriofa . 


C  AP. 


§45  yiNT  J^UIT. 

C    A    P.        IV. 

Dt  quarte  monfltantt    ptYtcula   guttrat . 

,,  Sutnhe    tnattrtat»  vtflris   p/o  viri- 
bus  aptam. 

JUvenes,  &  non  apromti  de  pefte 
bellica  firmarc  tra6^atum  ,  qui  pro 
culpis  hominum  ad  vindi^lam  faepe 
malorum  pcr  orbem  velut  plaga  de- 
labitur.  Er  tunc  venit  ira  Dei  fuper 
filios  diffidentiae  pariter  &  nequi- 
tiae.  Et  ideo  fi  qiiando  facula  di- 
fcordiae  ex  caufa  quacumque  fuccen- 
dicur  inter  gentes ,  confeftim  medita- 
ri  debent  actenta  mente  prudentes, 
&  acuitate  ingenii  perpenfim  per- 
fcrutari ,  ut  igniculus  ille  peffimus 
cmnino  decrefcat  &  pereat ,  &  re- 
pjlfis  odii  ftimulis  concordia  domi- 
retur ,  &  vigeat  remedio  faniori . 
Concordia  namque  mittit  amorcm. 
Pax  bonam  procreat  voluntatem.  Ifta 
exfuperat  omnera  fenfum,  corda  & 
inteliigentias  hominum,  atque  divi- 
tias  cuftodic  &  auget.  Iftud  donum 
tempore  Nativitatis  Chrifti  Deus  de- 
dit  hominibus,  quum  dixit:  Et  in 
ttrra  pax  hotnivsibus  bonee  voluntatis  • 
ipfamque  reliquit  eifdem ,  quum  a- 
fcendit  in  coelum  ,  dicens  :  Pactm 
tntam  de  vobis ,  Pazcm  tneam  rtlinquo 
vobis .  Haec  vultu  benigno  refpicit 
ad  amantes ,  &  dirigit  greffus  fuos 
in  femitis  mandatorum  fuorum  ,  & 
fub  umbra  alarum  fuarum  proCegit 
ipfos  omni  jucundicate  juvaminis,  ac 
abundantiA  ditat  rerum  ,  &  ubertate 
virtutum .  Hoc  nomcn  gloriofum  tri- 
bus  figuris  defcribitur.  Per  primam 
inCelligitur  Pater  Coelsftis,  qui  in 
terris  cun6ta  praeparavit  hominibus. 
Per  fecundam  Amor,  ideft  Spiritus, 
qui    a    Patre    defcendit    in    Filium. 


MEDll   AEVl 


A 


8  +  5 


B 


D 


Per  tcrtiam  Jelus  Chriftux,  qui  mc- 
diator  exftitic  inter  Deum,  &  homi- 
nes,  reformans  genus  humanum  re- 
parationis  gratid ,  quam  amiferant 
primi  parentes  per  originale  deli- 
£lum .  Dicet  fort^  aliquis  veftriim  . 
Hic  homo  vult  nos  cffi.ere  fuafioni- 
bus  fuis  ica  pacificos,  ut  fi  quis  de- 
derit  in  una  maxilla,  praebeatur  ei 
altera .  Fateor ,  inquam  ,  non  effe 
verum  ;  immo  fecundiim  diverfitates 
temporum  ,  &  qualitates  negotiorum  , 
volo  vos  fortes  &  lcnes  ,  ut  res  cx- 
poftulaC  efte  .  Cupio  vos  tamen  mo- 
deratos  &  lentos  ad  bella  "  atque ,  fi 
uUi  inftigatione  contigeric,  uC  vos 
trahat  neceflicas,  non  voluntas,  tunc 
excufabimini  a  deliflo  ,  quoniam  , 
licitum  eft  unicuique  vi  repellere 
propuUantes,  &  juftum  movere  bel- 
ium  ,  fi  ex  edifto,  vel  pro  juftitia 
moveatur  ,  beato  Auguftino  teftante  , 
qai  ait;  Jt^Jia  bella  diffiniri  foltnt , 
cjuat  ulcifcuntnr  ittjurias  .  Sic  gens  vel 
Civitas  petenda  eft ,  quae  vel  vindi- 
care  neglexerit,  quod  a  fuis  impro- 
be  factum  apparet  vel  reddere  quod 
per  injurias  eft  ablatum  .  Ex  praedi- 
ftis  manifeftc  redarguitur  indifcreta 
voluntas ,  &  jam  maxime  ,  quod  in- 
numerabilia  ,  &  immenfa  pericula 
confuevere  faepiffime  ex  ipfis  proe- 
liis  provenire ,  videlicet  animarum 
perditio  ,  ftrages  corporum  ,  incen- 
dium ,  vaftatio,  &  deftitutio  hono- 
rum  ,  diminutio  rerum  mobilium  , 
fuga  incolarum  ,  incarceratio  capto- 
rum ,  &  dilpendia,  quae  fiunt  in 
vincuUs,  magni  labores,  pu^nanria 
fub  fortuna  ,  &  timor  valdc  fuccum- 
bcndi ,  quando  cum  eminentioribus 
parcs  effe  nequimus,  &  provcrbium 
rufticorum  reprobat  pugnam  inter 
unum  folum  &  duos ,  ac  fabula  vulgi 
deridet  confiiftum  cllarum ,  quarum 
una  eft    lutea,   &  altcra  acnea .  nam 

&  a 


8,^7        DISSERTATIO    C^U/!DR./?GESIMASEXrA.        848 


&  a  quocum;jue  fiat  concurfus  ad 
alteram  ,  terrca  fetrper  eliditur,  & 
fuccuiribit  fortirudine  durioris.  Intcl- 
lexiftis  fub  compendio  praelibztiones 
meritorum  pacis  &  guerrae,  &  qui 
fru£lus  laepe  provenjant ,  exeanfque. 
Altiora  iftis  propinabunt,  quum  re- 
quifiti  fucrint  Sapientes ,  quorum  fa- 
pientia  eft  (peciofa  ,  &  gloriofus  in- 
telle£lus  corum  .  Ipfi  utique  provide 
cogitabunt  de  profpero  flatu  Rcipu- 
blicae  noftrae,  &  habebunt  memo- 
riam  praeteritorum ,  fcientiam  prae- 
fentium  &  providentiam  futurorum . 
Viri  namque  in  multis  experri  cogi- 
tabunc  multa  ,  ponderabunt  fermones 
fuos ,  &  prius  in  mente  depingent 
illos,  &  ter  limam  fcntjent ,  ante- 
quam  ad  linguam  deveniant.  Viri 
fiquidem  fapienfes  liberant  a  moleftiis 
XJrbein  ,  profapiam  fuam  .  Etenim 
melior  cft  fapicntia  qukm  fortitudo, 
&  arma  bcllica.  Juvenes,  qui  ad 
haec  experti  funt  pauca ,  non  funr 
fufficientes  ad  iftaj  quia  jnexpertus 
pauca  cognofcit:  &  ideo  fraftare  vos 
vel  difponere  de  praediftis ,  quafi 
inutile  putaretur.  Illis  autem,  qui- 
bus  Dominus  alfitudinem  fcientiae 
miniftravic,  oftendat  ordinare,  quae 
r.obis  utiliora  perfiftant  cum  augmen- 
to  gloriae  fanftae  fuae  . 

C     A     P.        V. 

Ds  tyiodeflla  &  difciplina  Re^Iaitm . 

ATfendite  Rcftorcs  Civitatum  & 
aliorum  locorum ,  quod  vos  e- 
xiftitis  fignum  pofifum  ad  fagittam, 
cui  aliquando  invidi  &  inceffantcr 
opprefli  jaciunt  &  fulminant  jacula 
blalphcmiae .  Unde  vos  CDortet  ar- 
mari  armaturS  juftitiae ,  ut  pofiitis 
ftare  adverfus  infidias  dctra^lorum . 
Induite  ergo  pto  thoracc  juftitiam, 
rp»».  IX, 


A.  accipUe  pro  galea  judicium  certum, 
fumite  fcutum  inexpugnabile  acqui- 
tatem ,  &  portate  baculum  in  manu 
dextcra  non  arundineum  ,  fed  ligneum 
&    fortem ,  fimilem    baculo    paftorali 

quem    tenet  Ecclefia    ab Q_ui 

baculus  eft  ipfa  parte  fertilis  &  acu- 
tus ,  ut  ftimulus ,  in  medio  rotundus 
&  rcftus ,  in  fummitate    recurvus  Sc 

B  purus.  Per  acuifatem  rigor,  per  re- 
fticudinem  vigor,  per  recurvitatem 
manfuctudo  figuratur.  Rigor  eft  do- 
mini,  vigor  eft  Populi ,  manfuetudo 
confilii.  Inftantia  fimul  congruunc 
cuique,  &  eis  conjun6lim  habifis  \- 
hunt  direfle  faflores  regiminis  ipfius, 
Rigore  dominus  feriac  dclinquenres, 
vigore    Populi    conftringat    &   terreat 

C  rcfiftcntcs,  manfuctudine  confilii  cxa- 
minet  diligentiflrur.e  delicca  nocen- 
tum  ,  antcquam  dijudiceC  vel  con- 
demnet,  &  tunc  gcftet  ftateram  in 
manu,  &  in  utroque  penfo  juftiiiam, 
ideft  rigorem  ,  &  mifericordiam  ;  in- 
de  manfuetudinem  porfet.  Et  li  pcr 
juftitiam  rcddiderit  peccati  fenten- 
tiam ,  per  mifericordiam  peccati  tem- 
peret  poenara ,  fi  umquam  fafti  qua- 
litas  potcric  moderari,  ut  jufto  Ji- 
bramine  quaedam  pro  aequitaCe  cor- 
rigat,  quaedam  ver6  per  miferatio- 
ncm  indulgeat.  Cjrca  namque  fubdi- 
tos  fuos  ineffe  debet  Reftoribus,  & 
intcr  Confulcs  mifericordia ,  &  pie 
facviens  difciplina  ,  ut  nec  multa  a- 
fperitate  exulccrentur  fubditi  ,  nec 
nimid  benignitate  folvantur.  Sit  pa- 
riter  in  Rcftore  difcretio  juftitiae , 
quae  feriat.  Sit  &  confolatio  fum- 
mitatis  baculi,  quae  fubftentet.  Sij 
amor,  fcd  non  emoUiens.  Sit  rigor, 
fed  non  cxafperans.  Sit  zelus,  fcd 
non  immoderate  faeviens.  Sit  pictas 
iid  non ,  plufquam  expediat,  parcens. 
Ec  fi  fic  exfliterit  juftus  Reftor,  ron 
sdverfabitur  ci  quidquam  mali ,  fed 
H  h  h  da- 


S4P  ANTl  ^UIT. 

dabit  fibi  Dcminus  reftitudincm  ,  & 
cuftodict  fc  &  Populum  fuum  in  ma- 
gna  plcnitudinc  gratiarum .  Ut  ifta 
poflitis,  dante  Domino,  digne  pro- 
mercri ,  Reftores  ,  fmt  oculi  veftri 
iuper  pauperes  &  egenos ,  &  virtus 
veftra  dcfendat  ab  opprefforibus  luis 
orfanos  ,  viduas  ac  pupillos  ,  quos 
miferatio  divina ,  &  legura  humana- 
rum  latores ,  quod  miferabiles  funt 
perfonae ,  magnis  privilegiis  munie- 
runt,  &  magnificaverunt  praefidiis . 
Sed  multoties  Legum  miniftri  non 
plene  miniftraverunt  eifdcm  in  adju- 
toriis  pracceptivis.  Scitote  infuper  , 
^uod  cuique  jus  reddenti  obfervan- 
dum  eft,  ut  omni  petenti  benignum 
fe  praebeat  auditorem,  fed  contemni 
non  patiatur.  Nam  ex  convcrfatione 
aequali  contemtio  nafcitur  dignita- 
tis .  Sed  in  cognofcendo  nec  excan- 
defcere  adversiis  aliquos,  nec  preci- 
faus  calamitoforum  illacrymari  opor- 
tet ,  Id  enim  non  cft  refti  Judicis 
&  conftantis  ,  cujus  animi  motum 
vultus  detegic.  Si  quis  autem  Judex 
latronem  filiis  deprecantibus  motus, 
vel  lacrymis  uxoris  ejus  flexus,  ab- 
folvendum  putat ,  cujus  adhuc  latro- 
cinandi  fpiret  affcftus,  nonne  inno- 
centes  tradet  exitio  ,  quia  liberat 
multorum  exiria  cogitantem  ?  nonne 
fiquidcm  quum  uni  indulget  indigno, 
ad  prolationis  contagium  provocat  u- 
niverfos  ?  Scriptum  eft  :  Faalitat  ve- 
niat  Inctntivut»  tribuit  dtlinqutndi . 
Pracmonitus  fere  circa  principium 
hujus  Opufculi  repilogct  heic  &  ob- 
fervet ,  quae  ibi  leguntur  in  para- 
grapho  Poreflatstn  judicantem  tdre.  Vi- 
gor  Populi ,  fi  aliqua  vice  requiri- 
tur,  affiftat  viriliter  fe  rcgenti ,  & 
obftet  potentiffime  renitenti  Reflori, 
ut  fuo  puro  &  forti  juvamine  rigor 
fibi  fubjiciat  delinquentes ,  pro  fuis 
exceffibus  puniendos.  Suum   favorcm 


MEDjI   AEVl  850 

A:  fibj  tribuanc  ad  promovendas  magni- 
tudines  &  ftatus  profperos  Civitatis. 
Manfuetudo  Confiliariorum  folicite 
intcndat,  &  fedulo  ad  perfuadendum 
fuo  Reftori ,  ut  cum  mulca  pruden- 
tia  &  deliberatione  perfpicua  Popu- 
lum  regat  fibi  commiffum ,  &  ncc 
nimia  feftinatione,  nec  Carda  rcmo- 
racione   perficiat,   quae    imminent  in 

B  regimine  peragenda,  fed  quaecumque 
locum  fortiantur  &  tempus,  prout 
difcreta  requirit  confideratio  fapien- 
tis.  Si  cnorme  vel  deteftabile  crimen 
occurrerit,  tunc  feriat  rigor  Domini, 
&  manfuetudo  confilii  compefcat:  fi 
ver6  levc  ,  &  quod  modice  laedat 
offenfum ,  gravem  diffuadeat  ultio- 
nem .  Memenco  tamen ,  quod  fi  reum 
morti  condemnari  profpexerit,  per- 
fuadeat  judicanti ,  ut  mortis  fentcn- 
tiam  non  ferat  in  aliquem  ,  nifi  ani- 
madverfionem  in  facinorofos  fit  ade- 
ptus  indultam  .  Et  quandocumque 
multitudo  fuerit  in  caufa,  cogitec 
feveritati  parcendum ,  ne  accendatur 
furor  Populi  &  dilaniet  quaecumque 
funt  profpere  &  gratiofe  perafla .  Du- 
ret  manfuetudo  folicita,  frequenter 
perfuadere  Rcftori ,  ut  ftudium  fuum 
fitum  fit  intcr  cunfta  praecipuum  , 
retinere  Terram,  quam  regit,  in  pa- 
ce ,  qui  beati  pedes  portantes  eam, 
calcanfes  fuperbiam  feditionis  ini- 
quae.  Et  commendcnt  jugitcr  Civi- 
tafem  fuam  Altiffimo  cuftodiendani 
deprecationibus  fubjeftivis;  quia  ali- 
ter  fruftra  vigilat,  qui  cuftodit  eam- 
dem  ,  quafcumque  ponat  excubias . 
Sitque  obediens  fervitor  in  praeccptis 
ipfius,  8f  omnia  fibi  profpera  cedent, 
atque  fui  Regiminis  adjutoriis  fufful- 
tus  divinis  ,  erit  exitus  gloriofus . 
Impono  finem  diftis  meis  ,  ut  no» 
dtlin<jvam  in  Isnt^ua  ntea .  Et  fodali 
precc  dfpofco  Lc£lores,  ut  parcanC 
infufficientiae   &    infipientiae    meae . 

Et 


8 


31 

fi  non 


DISSERTATIO   ^UADRAGEnM^SEXTA,        S5» 
coloribus    rhe- 


Er  li  non  invenennt 
toricis  coloratum  ,  non  ideo  detrahant 
huic  Opufculo  meo  levibus  verbis 
compofito  pro  Laicis  rudibus  inftruen- 
dis.  Lac  enim  fimpliater  per  pofum 
fibi  propinavi  &  efcam  ,  quoniara 
pocula  fortiora  ,  &  duriores  epulas 
pro  debilitate  nimia  praefumfiffent . 

JnveBiva  jttflftlae  contra  Rtilorts 
gentittm . 

VOs,  inquam ,  conrcnio,  o  fecu- 
li  Poteflares .  Refpondete  mihi , 
quarc  inanis  gloriae  cupiditate  fre- 
qucnter,  eifi  non  omnes ,  mandata 
Legis  tranfgredimini  fecularis?  qui- 
nimmo  praecepta  conditionis  utriu- 
fque  juris  tam  feculi  quim  divini 
dicentis?  diligite  juflitiam ,  qui  judi' 
eaiis  ttrram.'  &  nolite  falctm  in  mtf 
jem  mitttre  aiienam  .  Nunc  dicatjs  : 
nonne  fufficiunt  vobis  Leges ,  quae 
diverfimode  puniunt  delifta  noccn- 
tium  ,  &  jura  municipalia ,  quibus 
fefe  penfato  moderamine  ftatuitur  Po- 
puli  cohacrentia,  ac  etiam  confuctu- 
dines  approbaCae  locorum ,  quibus  in- 
fupcr  incolae  fe  patiuntur  adftringi , 
nifi  quod  arbitrio  utimini  rnuitoties 
ftolido,  maxime  quum  vultis  ultio 
nem  fumere  inconceffam ,  dicenres  : 
Sic  volo.  Sic  pro  ratiotfe  volunta'  ?  Non 
rcminifcimini ,  quod  finico  officio  ad- 
miniftrationis  veftrae,  publico  defti- 
tuti  regimine,  ibidem  remanerc  de- 
betis,  ubi  geffiftis,  &  illud  non  pri- 
vatim  in  domo  vel  alibi,  fed  pubii- 
cc  ante  ora  omnium ,  quos  rexiftis, 
&  quinquaginta  dierum  fpatio  refpon- 
derc  fupcr  geftionibus  veftris,  &  dam- 
nari  graviter  de  maltficiis  a  vobis 
per  illos  ,  quos  gravaftis  indebite , 
quum  rcgcbatis  eofdcm  ?  Item  eftis 
immemores  juramenti ,  quod  fecun- 
dum    Leges    ik.  Statuta    praeftaftis  in 


B 


C 


D 


initio  dominatus  &  falutis  piopriae, 
cujus  nemo  debet  fani  capitis  obli- 
vilci?  quo  tenemini  fubditos  &  de- 
votos  veftros  paterne  traftare  atqae 
illaeios  undique,  quantum  poteritis , 
cuftodirc,  &  eos  quidem  ,  qui  inno- 
xii  funt,  undique  innoxios  conferva- 
re ,  noxios  autem  in  pocnae  fuppli- 
cium  fecundiim  legcm  &  omnem  com- 
munem  punire  juftitiam  .  Videte  qu^rai 
fiulti  &  tardi  cordt  ad  crtdendum  ,  quan- 
tiim  erratis  in  officiis  veftris  propter 
folummodo  feculi  vanitatem.  Abfti- 
nete  itaque  ab  iniquitacibus  &  ope- 
rihus  pravis,  &  cftote  contenti  prae- 
miffis  finibus  vobis  datis  ,  ut  luceant 
opera  veftra  coram  hominibus,&  exi- 
tus  officii  habeatur  meriti^  commea- 
dandus. 

Potefias    fefpandet . 

OPia  matcr,  &  lux  noftra:  con- 
ftans  &  perpctua  voluntas,  jus 
fuum  cuique  tribucns ,  regni  Mandi 
domina,  cunfta  pondcrans,  &  difpo- 
nens  fingula,  prout  ratura  inclyta 
pcrfuafic;  cur  nos  ita  acerbe  tuos  in- 
crepafti  Miniftros  ?  qui  ad  tua  fc- 
quenda  veftigia  totis  femper  viribus 
anhelamus.  Tu  ipfa  jus  dicentis  of- 
ficium  effe  latiffimum  ftatuifti  ,  & 
modo  quum  in  immenfum  inoleverit 
iniquitas,  acrius  folito  punienda,  & 
novi  morbi  novis  indigeant  medici- 
nis,  intendis  coarftarc  licenriam  cor- 
rigendi  nocentcs,  &  ampliare  carce- 
randis  viam  &  materiam  malis  in 
me  debacchandi !  Nihil  aliud  erit  i- 
ftud,  qu^m  annullarc,  &  in  contcrn- 
tum  apud  pravos  quoslibet  reducere 
Judicantes:  &  fic  excrefcet  oppreffio 
&  calamitas  impotentium ,  &  orien- 
tur  irac,  rixae ,  difcordiae ,  diffen- 
fioncs  ,  aemulationes,  feditioncs  ,  con- 
fpirationes,  &  his  limilia,  &  fingu- 
H  h  h  z  Jae 


853  jiNTI^UlT, 

lat  rcparafcuntur  cito  nocendi  quae- 
cumque  pcr  nos  exfliteranr  limitatae, 
fuumque  perfidia  properans  addec  o 
pus.  Parce,  Domina,  &  perfcrutare 
perfpicue  lapfus  humanos*  quibus  e- 
rira  faevierint  obviandum,  nam  fa- 
cilius  prolabuntur  in  dehfta  modcr- 
ni ,  quim  fecerint  vetufti ,  qui  h"- 
ftcnus  ruae  dcgebant  tempore  novi- 
tatis.  Corrupti  lunt  mores  hominum 
ultra  modum  ,  &  abominabiles  fa£tae 
funt  femitae  impiorum  ,  Si  non  erit 
qui  refpondeat  ffultis  fecundiim  ftul- 
titiam  fuam  ,  rcplcbirur  terra  prover 
bio  proclamantis  male  qui  venit  qui 
parum  poteric  in  hunc  modum.  Et 
certe  fatis  eft  credibile,  quod  mon 
ftramus ,  quoniam  poRquam  veniret 
praedifta  judicari  ,  non  formidarent 
ad  nefandiffima  profilire  quampluri- 
rni  ,  quos  valde  majori  timore  ter- 
rent  minifiri  utentes  arbitrio  fuo  , 
^ukm  Lex  ipfa,  qua  nos  compellis 
eos ,  fi  deliqucrint,  commiffo  nobis 
regimine  cailigare. 

Ju/ihia  dich, 

TAntus  undique  cLimor  ad  me 
pervenit  de  exceflibus  Potefta- 
tum  in  fubditos  ,  quod  illum  cum 
filentio  pertranfire  nequirem  nifi  vel- 
lem  nodos  diflolvi  machinae  mundia- 
lis,  quae  tegit  flngulas  nationes ,  ne- 
xibus  praeceptorum  civilis  fapientiae 
colligatas.  Unde  vos  moneo  &  ex 
hortor :  imitatores  mei  cflotc  ,  jus 
fuum  cuique  tribuentes ,  &  obfervatc 
re£los  tramitcs ,  non  deviantes  pcr 
devia  ,  fi  ut  faepe  confucviftis  ;  ut 
quum  deficit  probatio  in  deli^tum, 
confeftim  concurriris  ad  tormenta  , 
non  diftinguentcs ,  ut  jura  diftinguunt, 
qui  &  quales  &  quando  &  quo  pro- 
cedant  indicia,  ac  quibus  ex  caufis 
euilibet>  an  criminalibus  torqueri  de- 


MEDll    AEVI  854 

A  beant:  nec  confiderantes ,  quanra  ta- 
libus  quaeflionibus  fit  fides  habenda. 
Ec  ita  non  caute  proceditis  multis 
horis  .  Nam  plerique  in  patitntiS 
fui,  duritia  tormentorum  ,  tihtcr  ipfa 
contemnunt,  ut  veritas  exprimi  re- 
queac  ab  eifdem.  Ali  autem  tancl 
funC,  ut  potius  in  quovis  mentiri 
velint,  quim  brevi  mord  talia  fufli- 
nerc  tormenta  •  &  ideo  conftffiones 
reorum  fic  exrortae  non  h^sbtntur  a 
jure  pro  exploratis  facinoribus ,  nifi 
poftea  tuti  dudum  perleverent  in  eis. 
Cavete  igitur  ab  injuflis  judiciis,  & 
exaftionibus  illicitis-  nec  per  poten- 
tiam  veftram  opprimacis  eos ,  qui 
non  funt  veffrae  jurifdiftioni  fuppo- 
firi  ,  &  maxime  ruftodcs  rerum  &(, 
villicos  Jciu  Chrifti,  ut  quum  tem- 
pus  reddcndae,  prout  gfffiffis,  ratio- 
nis  advenerit,  non  inveniat  vos  rc- 
flitutioni  obnoxios  :  quoniam  :  ncn 
dtmiitetur  percatum  ,  fsift  rt/fitua(f*r  ,  *cl 
remiffum  fuerit ,  ehhtutf) .  Dirioat  Do- 
minus  greffus  veftros  in  femitis  fuis, 
&  perducat  ad  exitum  Regiminis 
gratiofum . 


D 


De  Cen/tlh ,  ^  Coa/tltarih . 

1'Nter  omncs  humanas  conditioncs » 
&  feculi  varietates ,  nihil  eft  fa- 
lubrius  deliberato  confiho  .  Ipfum 
namque  animrs  dubitantium  recreat, 
vota  diffidentium  reformaf  in  unum, 
&  requiem  reparar  in  qiaeftionjbus 
dubitabilibus  fatigatis  .  Tantam  fi- 
quidem  utilitatem  reddit  in  gentibus 
pretiofum  confilium,  quod  var)c  dif- 
finitur  a  mulris.  Sereca  Philolophus 
prudentiffimus  ita  diffinit  *  Cenftliant 
t/i  dtltberattonis  afJtiliunt ,  qued  pcfiu- 
latur  M  viris  ptutlzntihus  vel  a>y>icis  , 
irt  communibtts  ntgetiis  "vtl  prinatis  , 
Tullius  praecellens :  Cor./jliut»  r/i  «- 
tiqiad   facitn.lt  vel    ncn   faci*ndi ,    vtv^ 

caco' 


855         D!%SER.TATJO  ^UAD 

ex^ognuta  raUo  .    Hijus   ulnnr.ac  ci  ffi      A 
nitionis   ardua  tft  rredifatio  ,   vidfeli 
cet     vtta    tx'0^itata    vat-.o .     Oratorem 
itaque  oportet  efTe   intendentem  ,   in 
fieniofum ,  &   gr,jtio(um  .   Et  ita  haec 
&    alia   requiruntur,    ut    fit    facundus 
voce,  in   inventione  ingeniofus ,    ho 
ntftus    moribus   ,     in     pronuntiatione 
ornafus  ,    in   confiiiis  &   in'er   varios 
negotiorum  eventus  aftutus,  facundus     ^ 
voce  clara  ,  &   cum   moduiatione  fo- 
nora.    Nec   lingua   fit   balbutiens,   fed 
exped.ta ,    &    habeat    aptitudinem   in 
loquendo .   In   invenfione  ingeniofus  , 
ut  attendat  acutius ,    &   circumTpe^le 
difquirat  ,    ut    quod    fecurius  &   uti 
lius  rcpertum    fuerit    per    fubtilitates 
&   inventiones  aliorum  ,   &  fuam  me- 
ditationem   capiat    &    exoonat .    Ho- 
neftus   moribus ,    ur    fidem    confervet, 
fuadeat  pacem     con  ordiam  commen- 
det ,    difcordiam   evcUat  de  mentibus 
audiforum  ,  fi  poterit .  Geftus  &  gref 
fus    habeat    moderatos,    ut    placidius 
ab    auditoribus    fecundetur.    In    pro- 
nuntiatione  ornatus ,  uf  fuavibus  frua 
tur  eloquiis  .   In    prolixitate   vel   hre- 
vjtate    verborum    moderatus    exiftat: 
fermo  enim   prolixus    generat    confu 
fionem  ,    nimis    brevis    obfcuritatem  . 
Sapientii  terminet  u:rumque,  pro  ut 
tunc    tcmpus    requirit  8c   maferia  di 
cendorum  .    Lingua    fapienrum    ornat 
fcicntiam  ,  &    quae   procedunt  de    la 
biis   fuis  ,    fiunt    gratiora    provide  in 
corfil:is,    Aftutus     ferrronem ,    quem 
pariturus  eft  ,    prius  in   mente  depin- 
gat ,  8c  ter  limam   fentiat ,  anfequam 
ad    linguam    deveniaf  .    Ad     men'em 
reducat    antiqua  .     Praefentia     cailic^i 
fubtilifate  d^iponat  ,    juxa   temporum 
qualirates  .    Futura   provi.Heat ,    quan- 
tiiTi   djvina   g-atia  permittit:    &    in- 
t«r   varios    negoliorum    eventus    ma- 


RAGE^IMASEXTA.         %^6 

ture  &  ponderate  deliheret,  ne  prae- 
cipitet  confilia  &  opera  fua  .  Nam 
itKpetus  &  ratio  junt  tnimica  [ib* .  In- 
fuper  Confiliarii  mementofe  ,  quod 
o«»»M  hominti  ,  ut  ait  Salluftms  ,  qi*'* 
dt  fi^mi  duhiis  conlaltant ,  ob  fia ,  •- 
dio  ,  C?"  amicitia  vacuoi  ejfe  eportet . 
hr.pfdit  iva  animutn  ,  nt  pcjpt  cirnevc 
vivu»j .  Odium  excoecat  mentem  ho- 
minis,  &  deducic  in  tencbras  ,  ne 
videat  juftitiam  vel  aequitatem  .  A- 
micitia  inebriat  fenfus  humanos,  nec 
permictit  difcerni  veraviter,  quae  pro- 
fiteri  debeant ,  vel  negari  .  Solius 
partis,  quam  diligit,  appetit  periua- 
dere  ju^^amen  .  Nec  praetermitto  , 
quod  hodie  confuetudo  doftrinam  an- 
tiquorum  noftrorum  ,  a  quibus  fen- 
fum  habemus  ,  exfuperat  &  magi- 
flratum .  Salomon  enim  docuit,  & 
plures  alii  ,  habcrc  confilium  cum 
paucis ,  &  fpecialiter  ex  fenioribus  > 
quia  eorum  fapientia  eft  fpeciola  & 
gloriolus  intflle£lus.  Nec  debet  prae- 
teriri  narratio  feniorum  *  nam  juve- 
nes  inexperti  non  multa  cognokunt. 
Et  haec  Pnncipes  feculi  adhuc  ob- 
fervant .  Ex  adverfo  Communitates 
locorum  mulros  vocant  &  eligunt  ad 
Confiiia  Terrae  fuae,  inhaerentes  for- 
t^  regnis  illis  ,  quibus  quod  omnes 
tangit  ,  ab  omnibus  comprobari  de- 
bet,  &  ubi  bonum ,  ibi  emolumen- 
tum  Et  et!am  auflori.as  dicit ,  quod 
omnipofens  Deus  aliquando  rtvtlat 
humiii ,  quod  celat  pottnti .  Et  pluri- 
mi  ,  praefc-tim  juvenes  &  divites, 
glcriantur  intereffe  confili  s  pr  vatis 
patriae  fuae ,  ut  videan^^ur  praeexcel- 
lere  cum  vicinis .  Quidquid  fit ,  tu- 
tius  ^  utilius  eft  oottnti  ,  ut  ha- 
beac  confilium  peritorum..iiV^v>«>.^ 
Ctttra  dtfidtrantur . 


I 


N 


I        S. 


VerJitn 


/ 


8j7  ANT  t^U  IT. 

Vcium  progreffu  tempons  ,  five 
quod  r;imiurn  potclbtis  coUatum  fuii- 
fe  viderofur  Praeroribus  iis ,  five  quod 
Popalus  3  Njbilibus  difcors  Praefc- 
ftum  fibi  peculiarem  voluerit  (  atque 
haec  frcqutotior  cauifa  fuit )  five  e- 
tiam  (juod  interdum  non  bene  collo- 
cata  credcretur  in  uno  Porcftatc  tota 
paene  au£loritas  ,  &  cura  civilis  fi- 
mul  ac  militaris  rcgiminis  :  cocpcre 
Civitatcs  liberae  praeter  Pofeftatcm , 
alterum  habere  officium  ,  hoc  eft 
CfpitaHsum  Populi ,  exterum  &  ipfum  . 
Eadem  rationc  in  Romana  Rspublica 
invaiuit  Piebis  Tribunus,  Mag  ftra- 
tus  videlicet  ampliffimae  auftorita- 
tis .  Erat  ejufdem  Capttsnet  munus 
militiam  regere,  &  quofies  exigcbat 
occafio,  tumulcuantes  compelcere  , 
atque  in  eos  animadvertere,  pro  ut 
major  minorve  ei  auftoritas  confe- 
rebatur .  Proinde  in  anti^uis  Urbium 


MEDil    AEVl 


%s% 


B 


A  Statutis  multa  habentur  dc  ejulmodi 
Capitantis.  Haec  ctiam  nomina  ,  & 
munera  ,  multis  tamen  immutatis, 
perdurant  in  Civitatibu$,  Sercniffi- 
mae  Venetorum  Reipuolicae  fubjc- 
6lis .  Sed  &  praeter  ejufmodi  Ctipi- 
taneet  Populi ,  quorum  munus  aut  an- 
no  integro,  aut  fex  menfibus  durarc 
confuevir,  eligebantur  interdum  Ca- 
pitaHei  Gutrrae ,  quibus  cura  exercitus 
in  bello  committebatur,  eifque  fu- 
befle  confuerunt  militcs  exteri ,  equo 
aut  pedibus  mcrentes.  Utroque  ta- 
men  officio  unus  plerumque  funge- 
batur  .  Ego  tantummodo  Drofer-tn 
exemplum  Epiftolac  ,  pcr  quam  fu- 
turo  Capitaneo  Populi  denuntiabatur 
illius  eleftio  .  Illud  nobilis  vir  Hu- 
bertus  Benvoglientus,  dum  vivebat, 
haufit  e  membranis  adfervatis  in  No- 
locomio  Senenfi  San61:ae  Mariae  Sca- 
lenfis . 


Epiftola  Populi  SeoenGs  invitantis  Fridericum  de  Burgo  ad  munus 
Capitaneatus,  ad  quod  ele8:us  fuerat,  Anno  1237. 


NOhili  &  'gf'g*^  '^'*'*  j  Domino 
Frederigo  de  Burgo  ,  Honcabi- 
li  Mtltti ,  qutm  fama  laudaiilis  f!p-  ha- 
iiorabilis  meritb  recommendat ,  Brtncivit' 
ne  GilloBi  ^  Buonaguida  Chriflofori  ^  U- 
go  Guiceiardi  ^  Bartholomaeus  %/4xp^slini , 
BuonineoHtrus  GfugnoH ,  c^  Bo^cholus 
%4lhertini^  Ekftorcs  Capitanei  Popu- 
li  Senenfis  pro  Anno  futuro,  faltt- 
tem ,  (^  quidquii  in  omnibus  peffunt 
/ervitii  (^  honoris  .  E:e«  quod  Nohili- 
tati  j  diferetioni ,  &  fapientiae  vefirae 
per  ftaefentes  Literas  facimus  manife- 
/lum  y  qued  »os  fequentes  mandatum  & 
auSoritatem  nebis  conceffam  &  datum 
a  Cenfilio  Campanae  Populi  Sentn/is , 
tligendi  Capitamum  Pcpuli  Senenfis  pro 
tAntte  futuro ,  fdlicet  a  Kflendis  Ja- 
Huarii  freximis ,  ujque  ad  KaUndat  Ja- 


D  Huarii  alias  /equentts  :  conjift  de  ve/lra 
nohilitatt  ^  ac  fama  laudahili  y  &"  vtfiro 
nomint  gioricfo ,  nominavlmus  vos  pro 
Capitaneo  &  in  Capitaneum  Populi 
Scnenfis  pro  ttmport  mtmorato ,  pre  fa~ 
lerio  didi  ttmpotis  millt  Librarum  de- 
nariorum  Senenfium  minutorum ,  vebit 
dando  &  folvendo  ab  Univn/itate  Pe- 
piili  Senenfis  /ufia  formam  ordinamttt- 
terum,  Con/iitutorum  ,  &  Cettfilto/um 
Univirfitatis  ejufdem .  Ita  tamtn ,  qmd 
vos  primo  jurttis ,  &  promittatis  S'.nat 
venire,  &  Senis  ejft  in  fefiivitate  em- 
nium  SanBorum  proxime  ventura ,  & 
jurart  ad  Confiitutum  Populi  Senen/is 
claufum  fitse  aliqua  diminutione  vel  a- 
djttnBo  ,  poflquam  Senai  ftteritis  ,  ^ 
ftare ,  &  »,o>ari  ibidem  ,  /ecundkm  te- 
norsm  Conftttuti  prat/ati ,  eum  une  Mi- 

lite 


8sp        DISSERTATIO  ^AD 

litt  fivt  Jttdicf  ,  ^Wft»  vobilcuvn  duceee  A 
dthttttii  pro  falario  meme^ato  ,  &"  cum 
tribus  ttfuis ,  fcilicet  uno  dtflrario ,  uno 
pallafrtdo^  (^  u»o  rc^:^ .•»(»,  ad  rifcbiunt 
i^  mtndum  Populi  Stntnfis ,  poflquam 
futritis  ibi  jufta  formam  Conflituti  prat 
fati  y  facitntes  ptaediffa  ad  purum  &' 
fanum  intelltBum  noftrum  &  Populi 
Senenfli  ,  rtmoto  omni  (epbifmate  &  ma- 
lo  ingenio.  ^i  tjuae  vobifc»m  ji/manda  B 
Cr  facitnda  ,  Rintrium  Zatgbinum  ho- 
norabiltm  Ctvtm  Stntnftm ,  (&'  Populi 
Sintnfis  fidtUm  noflrum  Procuratorem 
tnittimus  cw^  mandato  ad  hoc  ,  quod 
pratdi&a  vobifcum  infra  ttrminum  dtto- 
tum  ditrum  tanthm ,  cum  uhra  duos 
dits  vobifcum  mtnamentum  dt  pratdi&is 
UHtre  no»  poffit ,  facitt  &  firmabit . 
Rogantts  a&entius  Nphilitattm  &  di-  6  \ 
fcrct'onem  veflram  ,  quatinus  Capita- 
niam  ni£iam  Populi  Senenfis ,  ad  quam 
dignt  eflit  tleLfus ,  recipere  dignetur  ve- 
fira  difcrttio ,  fi  de  vefira  procefftrit 
voluHtate .  Et  ad  majortm  fidem  haben- 
dam  hoc  Infirumentum  noflrorum  figillo- 
rum  munimint  juximus  commuHiti. 

Ego  O^landus  quendam  0-landini  Ne» 
tarius ,  pratdi&at  nominationi  interfui  ,  sD 
tS/"  ta  de  mandato  mibi  fado  a  praedi- 
&is  Elt&eribus  Senenfibus  in  Ecclefla 
SanBi  Ptrtgrini ,  ubi  Confilium  Populi 
tongrtgatur ,  coram  Eartalomto  B  llar- 
matiy  ij^  Gnidone  G'iffoliy  i^r  Buota- 
volta  Lucardi  ,  Prioribus  XXI III.  & 
Luiterlngo  Currado  Cameraiio  Populi 
Senenfis ,  &  Ranerie  Tofcani  Notario  , 
ttflihus  praefentihus ,  fcripfl  ^  &  in  pu 
hlicem  formam  rtdegi  ,  ^nno  Domini 
Mllefimo  Dudnttfimo  Q_'-neiHaQf(inte 
Septimo,  Indiaiont  Xf^.  dit  IV.  Nonas 
Stptembris  , 

Quod  fi  contingcbat,  nt  Pottflas , 
aut  Cafiiantus  Pnpuli ,  five  exercitus 
IiTiperator,  in  cffi -io  decederet,  tunc 
pubhco  aercj    at^ue    decreco  duceba- 


RAGEilMASEXTA.  860 
tur  illius  funus,  ac  fi  Princcps  aut 
Donninus  Urbis  fiaem  vivendi  fccif- 
fet .  In  Hiftoria  Bononienfi ,  Floren- 
tina,  Senenfi  &c  multa  ejus  rei  pro- 
fiant  exempla .  Unum  ego  tantum- 
modo  adjiciam,  quod  mihi  fuppedi- 
tavit  nuper  laudatus  Btnvoglientus . 
Anno  Chrifti  MCCCXC.  Sexro  Ka- 
Icndas  Julii  e  vivis  ex  ef&t  Vir  ce- 
kberrimus  Johanncs  Azzonis  filius, 
ex  illuftri  Ubaldinorum  Familia  pro- 
gcnitus ,  tunc  Senenfium  Imperator 
militaris.  Veneno  fublatum  cura  Flo- 
rentinorum  fibi  ab  eo  timentium  , 
nonnulli  fufpicantur.  En  quantus  ho- 
nor  ejus  funcri  fit  delacus  ,  ut  habeC 
Codex  MStus.  v4  e^l  2(5.  di  Gtugno  ^ 
mert  in  Siena  in  cafa  d^  Ugo  Giovanni , 
Miffert  Giovanni  d^  u^x^o  :  e  ttnefi  in^ 
fsne  a  Martedi  a  di  28.  af  era  di  me- 
^o  di ,  innar.^i  che  fi  fopptllifft.  E  fep- 
ptlliffi  in  Duome  a  Uto  di  San  Bafiia- 
no,  t  fecitlifi  grandffinoo  onort .  In  pri- 
mo  al  fue  cerpo  tbt  xio.  dopiiri  ttgati 
ntl  cafltllo  di  Itgnamt ,  204.  di  tre 
Libbrt  funo,  e  accefl ,  mtnsre  cht  fi 
ftcie  tutto  f  ufficie .  Vcfli  il  Comur.o 
quattro  cavalli  colla  Balri^ana  ,  *  colle 
bandiere  coll'  arme  dtl  Popole  .  E  anco 
vi  fi  vtflit  da  60 •  buemini  a.brune. 
Fut  portato  iit  una  bara  ad  alto  ,  co- 
ptrta  d^  une  bellijfime  drape  d'  ore  ,  e 
fopra  il  cerpo  une  padigliene  di  drapo 
d^  ero  foderato  d'  armeUino .  E  '/  detto 
pxdigliont  portava  in  quatro  flagiuoli 
Cavalitri  t  grandi  Cittadini  di  Sitna  , 
E  fure  vffliti  vinti  cavagli  a  brunOf 
coUt  banditrt  di  fut  armt ,  citi  deUa 
ttfla  eoUt  cerna ,  td  uno  Lient  biane» 
Htl  campo  «^Mffo,  tutte  di  fciamittUe.' 
t  uno  buemo  armate  a  cavaUo  di  tutte 
fut  armi  ,  e  barhuta  ,  fpada  inuda ,  e 
Jptreni ,  e  altrt  atmadurt ,  le  quali  tut- 
tt  vimaftro  al  Duomo  ,  E  fut  n  l  ca- 
flrUo  di  It^name  grandt  quant<ti  di 
Donne  fcapigliatt ,    ttitte    di  C>ttad<ni , 

«ie 


S6i        ^        ^NTI^UIT. 

ehi  non  ve  n'  ebe  murta  forefhc^a.  yfisco 
a  la  dtita  fepoltura  furono  iutti  t  Pfio' 
ri  di  PaU^o,  E  fitroHvi  tutti  F'/i.ti  t 
Preti  dellt  Rtgole  di  Siena ,  e  di  Caie- 
fe  Parochiali  ,•  e  furo  avifati  tra  Prttl 
e  Frati  t  Monaci  intorno  di  6oo.  E 
«gnuno  d*  efft  Ffati  e  Pieti  ebcyo  tor- 
chittti  di  dut  libbre ,  e  d*  una  libbia,' 
e  i  Cherici  di  fei  oncie  /'  uno  .  Dilla 
qttal  rAorte  ne  dtlfe  a  tutti  Cittadini 
grandi  e  picholi .  E  per  memarta  del 
iittto  Corpo  fi  fa  una  figura  a  la  dtt- 
ta  Capella  ad  alto ,  si  cht  qualunqut 
andara  alla  detta  Chsefa ,  il  Popolo  po- 
tri  vedere .  E  attacharavvi/i  tuste  a 
vintitre  handiere,  e  fue  armi.  Haec  i- 
bi ,  quae  sliis  exetnpHs  coniirmari 
facile  poffent .  Atque  iflud  duplex 
Fotefiatis  &  Capitanei  munus  originem 
dedit  duplici  in  aliquot  Civitatibus 
Palatio  publico,  quorum  alterum  ap- 
pellabatur  il  PalaxX'>  «^*^  Cowmunt , 
ubi  Praetorum  fedes,  alterum  il  Pa- 
la-^^^o  del  Popolo  ,  ubi  refidere  Gapi^ 
taneus  confuevit  .  Vide  Chronicon 
Pifanum  in  hoc  Opere  editum . 

Cetcrum  quum  Civitatum  iibera- 
rum  regimen  quotidianis  mutationi- 
bus  obnoxium  foret,  Praelidum  quo- 
que,  &  Magiflratuum  Ofncia  eam- 
dem  fubibant  fortunam  .  ii  enim  in- 
,  terdum  appellati  funt  Priores ,  ac  de 
•      muin  Cenfalonerii  a  Gonfanono ,    five 


P/IEDII    AEVl 


852 


B 


Vexillo  Populi,  quod  ipfis  traaeba- 
tur.  Kos  primum  Anno  MCCXCIII. 
invexerc  Florentini .  Da:i  funt  etiam 
Poteftatibus  delefti  quidam  ex  Re- 
publica  viri ,  fine  quorum  confilio 
ardua  quaeque  negotia  expedire  Prae- 
ton  ncfas  eraC  .  Hi  nuncupati  Cenfi- 
liarii ,  Sapientes  ,  ,Antiam  .  Praefidem 
quoque  interdum  Plcbs  fibi.  delige- 
bat,  quem  ^ifhatem  Popali  nuncupa- 
bant  j  immo  &  plures  quandoque 
fuerunt  sAahates ,  atque  ad  eos  dedu- 
fta  eft  interdum  praecipua  Reipubli- 
cae  auftoritas.  Poriffimum  Genuae 
&  Placentiae  Magiftratus  ejufmodi 
fuic  in  ufu.  Proficifcenti  Genuam 
Henrico  VII.  Augufto  Anno  MCCC- 
XI.  uti  meinoriae  prodidit  Alberti- 
nus  Muffatus  Lib.  quinfto  ,  Cap. 
primo  Hiftor.  Auguft.  <^bbis ,  fctltctt 
Pltbejus  vir,  more  patriae  Populi  Prae- 
f(&us  ,  cum  Potsfiate  ac  Primoribus  Ci- 
vitatis ,  Plcbiqtte  tot^  ,  obviam  procffit , 
idque  etiam  luculentius  conftabit  ex 
Literis  ,  Anno  MCCCX.  confcriptis 
a  Praetore  &  Republica  Patavina  ad 
Genuenfis  Poouli  Magiftratus:  hunc 
enim  Annum  defignat  Praetor  ,  qui 
tunc  Urbem  regebat .  Eas  haufi  e 
MSto  Codice  fupra  laudati  nobilis 
viri  Comitis  Sertorii  de  Urfatis,  Pa- 
tricii  Patavini , 


Gratulatio  Patavlni  Poteflatis  atque  Rejpubllcae  Patavlnae,   fa£la  Ge- 
nuenfi  Populo,  cb  reftauratam  inter  Cives  concordiam,  Anno  1310. 


NObilihtts  &  Sapiensibus  viris ,  Do- 
minis  Jacobo  de  Landriano  de 
Mediolano  ,  commtndabtii  Poteftati  , 
Francifco  Garavello  Abbati ,  &-  duo- 
decim  Guhtrnatoribus  Populi ,  Commu- 
nis ,  &  Hominum  Januae,  Confilio , 
&  Communi  Civifatis  tjufdtm ,  amtcis 
dileUis  ,  TholQma^us   de ,  Gurtifiis  de 


Gremona  Poteftas,  i^nciani,  Confi- 
lium,  &  Commune  Civitatis  Paduae, 
feluttm ,  &  optatet  ftlicitatis  continua 
incrtmsnta.  Immtnfa  cordibui  noflris 
geudia ,  &  univerfo  Populo  Paduano 
magrsatum  txfultationum  fefliva  tripudia 
Liitrat  veflrat  placabilts  attultrunt .' 
qms  fiffeciuoft  ftctpimus,  c^  earum  la- 

torem 


85 j        DISSERTATIO   ^AD 

torem  veflrum  Nuntium  vohls  nmtmt-  A 
tem  jocunda  vidimus  jocundanter .  Per 
qttas  nobis  hatc  fcire  avidii  ,  clare  i»- 
t.otuit  id ,  quod  jam  dudum  dtfideratittr 
ettpivimttf ,  &  quoJ  ommmoda  conf<>»at 
votit  noftris :  Pacem  videlicet  t^  coit- 
cordiam  /alutartyit  vobis  Cf  inter  voi , 
e^  concives  v'jl'OS  tetf.ltter  fi*mam  , 
perpftuamque  ctelitus  tjje  tranimtfjam  , 
diicordiarttm  procul  fttgata  caligine ,  omni'  B 
que  turbidine  dijjidii  civilis  expulfa  , 
tiniie  tranquiUitas  vijlri  ftatui  poterat 
pTttu^hari .  Nos  itaque ,  qui  pece  in  ne- 
bii  ftuitnur ,  in  ea  Jeduli  vivimus ,  pa- 
cemque  diligimus ,  emnipotenti  Dio ,  Re- 
giq»e  pacifico ,  a  quo  hujus  vijlrae  de- 
fidertitae  pacis  donum  proctjfijfe  digno- 
fcitur ,  laudes  &  gratias  rejerentes ,  a- 
micitiae  quoque  vejirae  regrstiamus  ami-  C 
cabiliter  ^  quod  veftris  Literis  C^  Nun- 
tie  nos  promtos  ad  veftra  beneplacita , 
alacris  profperitatis  vtflrae  participes , 
^  gaudiorum  facere  voluiftis .  Suppli 
camus  infuper  Dto  Patri ,  a  quo  prove- 
nit  omne  datum  optimum ,  &  omne  do- 
r.um  perJeBum ,  ■&"  a  que  dejcendit  in- 
fpiraium  in  ves  tam  faluhre  conftlium , 
ut  mijericordia  &  pietate  fua  Civitates  D 
veflram  &  nofiram ,  in  pacis  tS"  unio- 
nis  tranquillitate  florentes  y  i^  in  rrtu- 
tuotum  ieneficierum  etchibitione  paratas 
in  ftatu  profptritatis  pacift^e  e^  quieto , 
petpetuh  pfotegat  e^   conftrvet . 

Quum  ver6  in  maximis  angufiiis 
majores  Civirates  veriabantur,  tunc 
in  more  fuit,  Ducem ,  Diftacoris  ad 
inRar,  fibi  conftituere  ,  idque  Vene- 
torum  more;  in  «juem  transfcrcbatur 
fumma  poteftatis ,  Collegiis  tamen  , 
ac  Ordinibus  Reipublicae  intaftis .  Id 
praefertim  fa£tum  difficillimis  Reipu- 
blicae  temporibus  a  Genuenfibus  & 
Pifanis.  Neque  fecus  cgcrc  Florenti 
ni,  quaroquam  a  titulo  Ducis  abfti- 
nuerint.  Ccrerum  quibus  Ma^if^rati- 
bus  regeretur  Refpublica  Fiorcnrina 
Tem.  IX. 


RAGESIM4SEXTA.        8J4 

Seculo  Chrifti  D.-cimo  quarto,  di- 
lucide  exolicavit  Gorius  Darus ,  tunc 
temporis  Scripror,  cujus  Dialogum  , 
nunquam  anrea  editum,  in  hoc  ipfo 
Operc  a  me  Le£lor  accipiet .  Sed 
quando  ex  veterum  Poteftarum  nori- 
tia  mukum  lucis  effluere  poffe  dixi 
ad  deprehendendam  Nobilitatem  Ita- 
licarum  Familiarum ,  quae  olim  ad 
illuftre  hoc  munus  adhibitae  fuerunt, 
evulgare  heic  ftatui  fragmenta  non- 
nuUa  Fulginatis  Hifloriae  y  complecien- 
tia  catalogum  eorum  ,  qui  ab  Anno 
MCXCVIII.  ufque  ad  MCCCXLI. 
Fulginatem  Praeturam  geffere .  Haec 
aurem  debeo  do£tifs.  viro  Juftiniano 
Pagliarino  Fulginati  ,  amico  meo , 
qui  eruditionis  fuae  nobile  fpecimen 
jamdiu  dedit  in  Notis  ad  Q_uadrire- 
gium  Pcema  Friderici  Frezzii  Epi- 
fcopi  Fulginatis.  Uti  ille  pcr  literas 
certiorem  me  fecit,  monumcnta  haec 
olim  in  unum  coafta  fuere  a  Bona- 
ventura  Btnevenuti  fiiio .  Accedunt  & 
pauca  alia  ab  Anno  MCGCCXXIV. 
ufque  ad  MCCGCXL.  Solicite  quae- 
fivi,  an  alicubi  Scriptor  ifte  mentio- 
nem  fecerit  ficrae  Aedis  Lauretanae, 
in  Picenum  ,  ut  fcrunt  ,  divinitus 
tranfoorrarae ,  nullumque  tantae  rci 
veftigium  inveni,  quamquam  Hifto- 
ricus  minutiora  perfequarur,  afta  in 
eodem  Piceno  &  Umbria.  Cecerum 
Catalogus  iftc  Praetorum  Fulginatium 
delcriptus  fuir  ex  perverufto  Codice 
charCaceo,  anriquis  charafteribus  c- 
xaraco,  qui  inrer  Codices  Bibliorhe- 
cac  publicae  Seminarii  Fulginiae  ad- 
fervarur.  In  dorfo  Libelli  aiii  manu 
infcriptio  ifta  legirur:  S<.ritte  da  Bo- 
naventura  di  Maflro  Benveiuto  da  Fo- 
ligno  nel  1300.  fino  al  134$.  Rcliqua 
vero  additamenta  dcfumta  fuere  cx 
ahcro  Codicc  exfiftente  apud  Mar- 
chionem  Jtiftinianum  Virellefchium 
Patricium  Fulginatem ,  cum  hocce 
I  i  i  ti- 


855  jiNT  I^UIT,   MEDll   AEVl 

titulo:   MtmorUU  di   mt   Petruccio    di  A    MCCCCXXIV.    &     quae 
Giacomo  di  GovMtini  dt  gli  Unti .  Un-  ''  " 

ftorum  Familia  inter  Nobilcs  Fulgi- 
■atc$  adhuc  numeratur.  Florebat  au- 
tcm    Pctruccius    ilic    Anno    Chrini 


identidem 
accidcbant,  literis  confignabat.  En  i- 
taque  eadem  fragmenta  cuin  praelau- 
dati  Pagliarini  Notis  . 


FRAG- 


FRAGMENTA 

FULGINATIS  HISTORIAE 

AB  ANNO  MCXCVUl  USQUE  AD  MGCCXU. 

j1    U    C     T     0     R     E 

BONAVENTURA  BENEVENUTI 

FULGINATE, 

eUM    NOTIS    DOGTISSIMI    VIRI 

JUSTINIANI    PAGLIARINI 

FULGINATIS. 


I  i  i     3  FRAG- 


871 


872 


KSEJSS" 


FRAGMENTA 

FULGINATIS  HISTORIAE. 


N   nomine  Domi- 
ni .    Amen  .     la- 
frafcripti  funt  Pe- 
t€ftatts        Civitatil 
Fulginiat ,  qui  fue- 
runt  in    rcgimine 
ipfius    temporibus 
fubfcriptii. 
A«no    Domini    MCXCVIII.    San- 
ftus  Dominicus  incepit  Ordinem  Fra- 
trum  in  Civitate  &  partibus  Tholo- 
fanis,    ubi    contra    Hacreticos    vcrbo 
&  exemplo  praedicabat.  Eodem  An- 
no    Dominus    Flafcone    PoteAas    fuit 
pro  uno  Anno» 

Anno    MCC.    Dominus    Bernardus 
de  Tuderto  pro    uno  anno.  Fuit  fa- 
Aa  confuHo  Spoletanorum  &  aliorum 
fuorum     fequacium     caftrametantium 
apud    File£lum  :    in    qua    confufionc 
de    tioSie    venerunt   in    auxilium    ad 
ftipendium     Fulginatum     quamplures 
Nobiles  de  Marchia. 

MCCI.     Dominus     Raynutius     de 
Lcnzo. 

MCCII.    Dominus   Jacobus  Cuflo' 
dis  de... 

MCCIII.  Dominus  Rodulphus  Be- 
nincafae  de...... 

MGCIV.  Dominus    Philippus  Ro- 
dulphi . 

MCCV.    Dominus    Ruflicus    Ray- 
aaldi . 

MCCVI.  Dominus  Jacobus  de  Ra- 
macza . . .    accepit    Ordinem    Fratrum 

Minorum annos    converfionis 

iuae . 


,C 


D 


MCCVII.  Dorainus  Carfedonius  dc 
Fulginio. 

MCCVIII.  Domjnus  Carfcdonius 
praedi^lus. 

MCCIX.  Dominus  Odorifius  Leo- 
nardi  de  Fulginio.  Dominus  Oddo 
Imperator  IV.  fuit  a  Domno  Innoccn- 
tio  Papa  III.  coronatus  Romae ,  non 
elcftus  communitcr  a   Principibus . 

MCCX.  Dominus  Marianus  Ray- 
nutii  Getii. 

MCCXI.  Dominus  Carfedonius. 

MCCXII.  Dorainus  Andreas  Lco> 
nardi . 

MCCXIII.  Dominus  Raynutius  Si- 
monetti  de  Florentia  . 

MCCXIV.  Dominus  Mcncius  dc 
Plano  Fulginii.  Fuit  deltruftum  Ca- 
ftrum  Trevii  per  Spoletsnos.  Poftet 
fa£l3  ibi  pace  per  eos  a  Fulginatibus 
rchabitum  .  &  reparatum  fuit . 

MCCXV.  Dominus  Parentius  de 
Roma. 

MCCXVJ.  Dominus  Parcntius  prae- 
di£lus.  San£lus  Dominicus,  &  San- 
£lus  Francifcus  pro  eorum  Regulis 
Romam  ivcrunt.  Et  confirmatae  funt. 

MCCXVIL  Dominus  Aao  Judex 
de  Tuderto  . 

MCCXVIIL  Dominus  Aao  prae- 
diaus . 

MCCXIX.  Dominus  Rodulphus  O- 
dcrifii  Leonardi .  Dominus  Frederi- 
cus  poftea  Imperator  II.  expulit  fu- 
prafcriptum  Oddoncm  de  Imperio , 
quia    prius   reftiterac    fibi    in    Regr 

Si- 


873  ANTl^UIT. 

Siciliae,  &  quia  non  fuit  ab  Officia- 
libus  Tmperii  concorditer  eleftus , 
quia  aliqui  de  Officialibus  clcgerunt 
Comitem  Philippum  ,  filium  Primi 
Frederici  . 

MCGXX.  Dominus  Albricus  de 
Tuderto. 

MCCXXI.  Domjnus  Andreas  Pa- 
rentii.  Sanftus  Dominicus  Inftitutor 
Ordinis  Praedicarorum  &  Magifter, 
migravit  ad   Dominum. 

MCCXXII.  Dominus  Benincafa  de 
Viterbio . 

MCCXXIII.  Dominus  Ugolinus  Sa- 
lomonis. 


Philippus 
Philippus 


MCCXXIV.     Dominus 
Rodulphi  dc  Fulgineo. 

MCCXXV.     Dorainus 
prsediflus . 

MCCXXVI.  Dominus  Opezzinus , 
&   Hcrmannus. 

MCCXXVII.  Dominus  Oddo  Pctri 
Gregorii . 

_  MCCXXVIII.  Dominus    Berlenge- 
rius  Jacobi. 

MCCXXIX.  Dominus  Andreas  Pa- 
rentii . 

MCCXXX.  Dominus  Nicolaus  Cu- 
ftodis. 

MCCXXXI.  Dominus  Raynaldus 
I^Ielioris. 

MCCXXXII.  Dominus  Thomas  Pe- 
Xn  Mancntis  de  Trevio .  Fuerunt 
ccsequatae  Turres  magnae  ad  Tur- 
rsm   Strarae. 

MCCXXXIII.  DomJnus  Aao  Ju- 
dex  He  Tuderto  .  Sanaut  Dominicus 
per  Gregorium  Papam  IX.  Reate  ca- 
nonizarur . 

MCCXXXIV.  Dominus  Guillicl- 
mus  dc  Foli.ino . 

MCCXXXV.  Dominus    Matthacus 

Pca.i. 

MCCXXXVI.  Dominus  Andreas 
Thiberii . 


C 


D 


MEDII   AEVl  874 

A,  MCCXXXVII.  Dominus  Barrho- 
lus  Pauli .  Fuerunt  debcUati  Tuder- 
tini  ab  Urbevetanis  ,  &  ibi  fucrunc 
cspti  quadraginta  quinquc  Fulginatcs 
de  miffis  in  fervitium  Tudcrtinorum 
fugientium ,  &  dimittentium  Fulgi- 
nates  in  campo  in  Contrada  Lu- 
gnani. 

MCCXXXVIII.  Dominus  Jacobus 
Palmerii.  Fuerunt  debcllati  Urbeve- 
tani,  &  fafla  vindifta  de  praediftis 
in  pede  Urbis  Veteris. 

MCCXXXlX.  Dominus  Thomas 
Odorifii.  Obfcuratus  cft  Sol  per  to- 
tum  Orbem  de  Menfe  Junii ,  dic 
Vencris  III.  circa  Nonam .  Et  ftctit 
obfcurus  per  horam  ;  &  fiiit  in  re- 
novatione  Lunae. 

MCCXL.  Dominus  Rodulphus  de 
Pafi^nano.  Vcnit  Fulginium  Impera- 
tor  Fredcricus  II.  infra  o£lavam  Beati 
Feliciani .  (a) 

MCCXLI.  Dominus  Guillielmus 
Crifpus. 

MCCXLII.  Dominus  Berardus  de 
Leeto. 

MCCXLIIL  Dominus  Amadore  de 
Fano. 

MCCXLIV.  Dominus  Ceranus  de 
Florenria. 

MCCXLV.  Dominus  Jacobinus  de 
Rangona  de  Mutina. 

MCCXLVI.  Dominus  Bernardus 
de  Unzola.  F3£la  fuit  confufio  die 
Sabbati  penultima  Martii  ante  Do- 
minicam   Palmarum. 

MCCXLVII.  Dominus  Amodeus 
de  Caftcllo. 

MCCXLVIII.  Dominus  Don  Gui- 
do  de  Eugubio.  Fuit  devaftatum  Nu- 
ccrium . 

MCCXLIX.  Dominus  Amodcas  de 
Caftello.  Venit  cxercirus  Aczoni. 
MCCL.  Dominus  Rugerius  de  Pic- 


I  zis.  Obiit  Imperator  Frcdericus. 

MCCLI. 

(*)  Eiu<:  fe.^utn  celebratnr  die  XXIV.  Januarii . 


87  5         DISSERTATIO  ^UADRAGESIMASEXTA.        S;5 


MCCLI.  Dominus  Thomas  Petri , 
§c  Dominus  PauUus  de  Roma.  Fuit 
faftus  Papa  Alcxander  IV.  natione 
Campanus . 

MCCLII.  Dominus  Paullus  prae- 
diftus . 

MGCLIII.  Johanncs  Magiftii  ,  & 
Bene  Raynaldi,  &  Jacobus  Angeli. 
Stetit  exercitus  Perufinorum  fupcr 
Fulginium  pridic  Idus  Septcmbris, 
&  mucavit  curfura  fiuminis  versus 
Spellum .  Et  tunc  apparuit  aqua  in 
Putco  Plateae  veteris  ante  Ecdeliam 
beati  Fcliciani  ,  ufque  ad  voltam 
Putci.  Erat  plenum  aqua.  Er  rcce- 
dente  exercitu,  &  flamine  labente 
vcrsiis  Fulginium  ,  aqua  Putei  dilpa- 
ruit,  ita  quod  nihil  aquae  eraC  in 
Futeo . 

MCCLIV.  Dominus  Martinus  de 
Reate  ,  &  Dominus  Bonifacius  de 
Foliano .  Fuit  fa£la  pax  cum  Peru- 
fims  de  Menfe  Augufti. 

MCCLV.  Dominus  Bonifacius  de 
Foliano  fupradi^^us. 

MCCLVI.  Dominus  Paullus  Accr- 
bi  de  Pcrufio .  Perufini  fecerunt  cxer- 
citura  contra  Eugubinos ,  cum  qui- 
bus  iverunt  Fulginates  &  alii  dc 
Contrada.  Et  magna  fuit  caritudo 
frumenti . 

MCCLVIII.  Dominus  Oddo  de 
Perufio.  Fuit  devaftatum  Camerinum 
fine  guerra  &  infultu :  &  Cives  di- 
miferunt  Civitatera  .  Et  corum  Po- 
tcftas  Raynerius  Comes  fine  Civibus 
manens,  Civitatem  igne  dcfiruxit. 
Fuerunt  debcllati  Florentini  &  Lu- 
cani  a  Scnenfibus.  Et  fuit  mifchia 
Domini  Neapolionis  Domini  Branca- 
leonis . 

MCCLX.  Dominus  Libria£lus  de 
Perufio . 

MCCLXI.  Dominus  Gualfreducius 
At  Pcruiie. 


B 


MCCLXII.  Dominus  Raynaldus  de 
filiis  Urfi.  Fuit  coeptum  Palatium 
Communis. 

MCCLXIII.  Dominus  Francifcus 
de   Perleonibus. 

MCCLXIV.  Dominus  Angelus  Cer- 
tii  de  Roma.  Fuit  fa6lum  Caftrum 
Populae .  De  Menle  Scptembris  in 
fine   Papa  Urbanus  IV.  obiir. 

MCGLXV.  Dominus  Petrus  Hen- 
rici.  Fuit  completum  Palatium  Com- 
munis  .  Et  fuit  cmtum  Caftrum  Ve- 
rehni  pro  duabus  millibus  Libris. 
De  Menle  Februarii  fuit  creatus  Pa- 
pa  Clemens  IV. 

MCCLXVI.  Dcminu?  Johanncs 
Boccamacza.  Venit  Romam  Carolus 
11.  Obiit  Rex  Manfrcdus. 

MGCLXVII.  Dominus  Vita  de 
Anagnia. 

MCGLXVIII.  Dominus  Angeius 
Centii .  Obiit  Corradinus  fiUus  Re- 
gis  Corradi  filii  Imperatoris  Fred;ri- 
ci  11.  Et  de  Menfe  Novembris  in 
fine  obiic  Papa  Clemens   IV. 

MGCLXIX.  Dominus  Aegidius  A- 
coni .  Fuit  faftum  Gaftrum  Coilis 
Floriti. 

MCCLXX.  Dominus  Simeon  Boc- 
camacza. 

MGCLXXL  Dominus  Vclcontc 
Gaftus . 

MGCLXXII.  Dominus  Vaynus  Pa- 
laftrellus  .  De  Menfe  Februarii  fuit 
fa£\us  Papa  Gregorius  X. 

MGGLXXIII.  Dominus  Saracenus 
de  Perufio. 

MGGLXXIV.  Dominus  Herman- 
nus  de  Suppolinis. 

MGCLXXV.  Dominus  Henrirus 
ejus  filius .  Deccm  Milites  fafti  fuc- 
runt  Kalendis  Novembris . 

MGCLXXVI.  Dominus  Lucas  de 
Sabello .  Fuerunt  cavatae  Carbonariac 
jn  Palude.  Obiit  de  Menfc  Januarii 
Papa    Gregorius-X.  &....    Kalcndas 

Fc- 


877^  ANTl^V  IT, 

Februarii  fuit  faftus  Papa  Innocen- 
tius  V.  qui  obiit  de  Menfe  Augufli 
di£li  Anni .  Et  eodem  Menfe  fuit 
faftus   Papa  Johanncs  XXI. 

MGCLXXVIl.  Dominus  Oddo  de 
Perufio.  De  Menfe  Maji  in  fine  nbiir 
Papa  Johanncs  XXI.  &  de  Mtnfe 
Novembris  fuit  faflus  Papa  Nico- 
laus  III. 

MCCLXXViri.  Dominus  Aegidius 
de  Palombara. 

MGCLXXIX.  Dominus  Nicolaus 
de  Montt  Flafccno  pro  Domino  Urfo  . 
Fuerunt  magni  terraemotus.  Primus 
magnus  tcrracmotus  fuit  die  Domi- 
rico  pofl  Vefpcras  ultimi  Menlls 
Aprilis. 

MCCLXXX.  Dominus  Paullus  de 
Nsrnia.  Fuerunt  faftae  novac  (b) 
Carbonariae  circa  Civitatem  Fulgi- 
niae.  Obiit  de  Menfc  Decembris  Pa- 
pa   Nicolaus  III. 

MCCLXXXI.  Doroinus  Tiburtius 
i?e  Reate,  &  Dominus  Soldus  de  Pi- 
ftorio .  Fuerunt  fa£ti  Pontes  fuper  flu- 
roen  juxta  Carbonarias.  Et  fuic  fa- 
ftus  cxcrcitus  per  Dominum  Ducam 
fuper  Spoletum  de  Menfe  Septem- 
bris.  Circa  fincm  Menfis  Februarii 
fuic  faftus   Fapa   Martinus   IV. 

MCCLXXXII.  Dominus  Johannes 
ce  Soldaneriis  de  Florentia.  Venit 
excrcitus  PerufiBorum  ,  Spoletanorum  , 
Afifinatum,  Nuccrinorum  ,  &  aliorum 
de  Vallc  Spoleii  fupra  Fulgineum 
dic  III.  Junii ,  cum  magna  multitu- 
dine  cquitum  &  eorum  fequacium 
&  ftipendiariorum ,  credences  Girita- 
tem  capere.  Non  potuerunt  venirc 
ufque  ad  Carbonarias,  fedentes  per 
quindecim  dies.  Nulius  Fulginas  fuit 
impeditus.    Et    exercirus    de    Nurfia 


B 


C 


MEDII   AEVI  878 

A  fine  requifuione  mifit  pedites  in  au- 
xilium  Civitatis  ,  intrantes  ploran- 
do ,  credentes  in  ea  mori.  Et  laeti 
pcftea  exiverunt  per  Carbonarias  cum 
quibufdam  Fulginatibus  conrra  ini- 
micos.  Diclo  Anno  Dom?nus  Con- 
folinus  de  Auximo  fuit  f-flus  Ca- 
pitaneus  Guerrae .  Ec  ftetit  per  an- 
num   Anno  praedifto. 

MCCLXXXIH.  Dominus  Ofredu- 
cius  de  Fallarone.  Vrnit  fecundus 
exercitus  de  Menfe  Msji  in  fine.  Et 
de  Menfe  Oftohris  fuerunt  debellati 
feptingenti  milites  ftipendiarii  cum 
Spellanis  in  Contrada  Pafianae  :  & 
perierunt  ibi  oftoginta  ftipendiarii . 
Et  aliqui  capti  dixerunt,  quod  fta- 
tim  quum  vidcrunt  Vexillum  ,  in 
quo  erat  imago  Beati  Feliciani ,  a- 
fportatum  ibi  per  Presbyteros  ,  appa- 
ruit  eis  maxima  Carbonaria  intcr 
eos  &  Fulginates*  &  fic  terga  vcr- 
terunt  ,  credentes  in  Garbonariana 
praecipitare  . 

MCCLXXXIV.  Dominus  Johanncs 
de  Urbe  pro  Domino  M?rcino  IV. 
Papa.  Obiic  Rcx  Carolus  1.  Kex  Si- 
ciliae,  circa  principium  Mcnfis  Ja- 
nuarii  . 

MCCLXXXV,  Dominus  Aegidius 
de  Tuderto  pro  difto  Domino  Papa. 
Venerunt  Fulginium  Fratres  Praedi- 
catores,  &  coeperunt  locum  juxfa 
Plateam  Sanftae  Marise  .  Dfceffit 
Perufii  Papa  Martinus  IV.  de  Menfe 
Martii  poft  paucos  dics  .  De  di£lo 
Menfc  cleftus  fuit  Perufii  Dominus 
Honorius  Papa  IV.  Romae  corona- 
tus ,  qui  prius  vocabaCur  Dominus 
Jacobus  de  Sabello  . 

MCGLXXXVI.  Dominus  Jacobus 
1  Parentii  de  Roma  pro    Domino  Ho- 

norio 


D 


(b)  Ufque  adhuc  Carlinnaria  nnncupatar  ampla  Fovea  prope  moenia  Civitttis.  Vid« 
exempla  collefta  per  Du-Cangium  in  Gloffario  ad  Scriptores  mediae  &  infimae  Latinita- 
tis,  verbo  Cari>«nariaf  columR.  Sjj,  Adi  etiam,  fi  lubet ,  Differtationem  XX  Vl.  tit 
Miiitia , 


8-^         DISSERTATIO  ^ADR.AGES1MASEXTA,        880 
~  fa£ta  Mo- 


nono  IV.  Papa  .  Fuerunt 
lendina  rotaria  p«r  Commune  juxta 
Pontem  Cavallum .  Et  fuit  fa£tum 
Cataftrum  Librac  pcr  Dominum  Mat- 
thaeum   dc  X^aiDerino  . 

MCCLXXXVir.  Dominus  Jacobus 
de  Capoczinis.  Dorainus  Dux  Pro- 
vinciae  Ducatus  ivit  contra  Nurfiam . 
£t  dum  RarcC  apud  Caftrum  Montit 
Sanfti  Martini ,  mific  cxercitum  fuum 
contra  Nurfianos,  ad  aliam  partem 
Comitatus  Nurfiae.  Et  Nurfini  fcien» 
tes  venerunt  «d  di6lum  Caftrum  Do 
mino  ignorante ,  &  Caftrum  devafta- 
verunt.  Dc  Menfe  Aprilis  Honorius 
IV.   Papa  obiit . 

MGCLXXXVIIL  Dominus   Ferra- 
ta   de    Fulginio    pro    primis    duobus 
Menfibus  di£li  Anni.  Dominus  Con 
radus    Domini     Trinciae    pro    decem 
menfibus   di£li  Anni.    Venic   exerci- 
tus  die    XXII.    Junii.    Et    Tudertini 
federunt  ab    aiia    parte    fluminis .  Ec 
fuit    tam    magna    plenaria    fluminis , 
quod  bladum  repofitum  prope  flumcn 
arripuit    aqua,  &    devaflavit  Molcn- 
dina  rotaria ;  ita  quod    videbatur  ibi 
numquam  fa£la  fuiflc.  Fulginates  vi- 
dentes  tam  magnam    plenariam  ,  exi- 
verunt    per    Portam  Contraftanghae  j 
&    quum    veniffcnt    in    campo    juxta 
Sanftam    Catherinam    vetercm  ,    ple- 
naria     incoepit    minuere  •    ita    quod 
Pons    San6li  Manni    erac   difcopertus 
ab    aqua.   Et    Pcrufini    venerunt    per 
Pontem  in    auxilium   Tudcrtinorum . 
Fulginates  non  ultra    acceflerunt.  Et 
in  difto  campo  fuit    mortuus  Domi- 
nus  Jacobus    Domini    Matri    de   Tu- 
derto ,  qui    non  multum    erat  poCens 
inter  Dominos  Tudcrtinos ,  qucm  Do~ 
Tom.  IX. 


B 


D 


minus  Raynaldus  Domini  Napoieo- 
nis  fccit  honorifice  fcpeliri  Fulginii. 
MCCLXXXIX.  Dominus  Trincia, 
Dommus  Bos ,  &  Dominus  Johan- 
nes.  Item  Dominus  Monaldorus  dc 
Scrrone,  Dominus  Vivianus,  &  Do- 
minus  Jacobus.  Itcm  Dominus  Trin- 
cia  Gualtarcllus,  &  Bcnincafa  Jaco- 
bi.  Item  Dominus  Margantes,  Do- 
minus  Albcrcinus,  &  Dominus  Cri- 
fcius.  Itcm  Dominus  Berardus  Do- 
mini  Stcliuti.  Item  Dominus  Con- 
tenacius :  omncs  de  Fuiginio  pro  fe- 
ptcm  Menfibus,  &  pro  aliis  quinque 
Menfibus  difti  Anni  fuic  Dominus 
Raynaldus  de  Monte  Viridi.  Venit 
exercitus  Pcrufinorum  5c  Tudertino- 
rum  die  XVII.  Maji,  &  receflit  die 
V.  Junii.  Fuit  CKcrcitus  Perufinorunt 
&  Camcrinenfium  ad  Gaftrum  Collic 
Floriti.  Et  in  fine  difiti  Menfis  a- 
pertS  janui  Caftri  per  Caftcllanum  , 
intraverunc  &  dcftruxerunr.  Fuit  fa- 
£ta  Pax  cum  Perufinis  de  Mcnfe  An- 
gufti  . 

MCCXC.  Dominus  Ermannus  Do- 
mini  Guidonis  pro  duobus  Menfibus. 
Dominus  Johannes  Centii  de  Roma 
per  Dominum  Petrum  de  Columna 
Cardinalem .  Iverunt  Cruccfignati  ui- 
tra  mare  ad  Civitatem  Aconae  dc 
Menfe  Maji. 

MCCXCL  Dominus  Fredericus 
Manzola  de  Pifis.  Fuit  capfa  Civi- 
tas  Aconae  a  Saracenis.  Die  XX.  Juiii 
Communc  Fulginii  emit  Molendina. 

MCCXCII.  Dominus  Gerardus  de 
Buczalinis  de  Mutina.  Dic  VIII.  Mar- 
tii ,  Sanftus  Johannes  de  Cafaiina  ve- 
nit  Fulginium  ad  veniam  (c)  Beatl 
Feliciani,  &  ftetit  Fulginii.  Die  XIV, 
K  k  k  Mar- 


(f)  Anno  1145.  Julius  Cardinalis  titulo  San£Ii  Marcelli  Le^atus  in  Italia  Eugenii 
IIL  Papae,  indiflo  Concilio  Provinciali  in  Civitate  Falginiae,  folemni  ritu  cum  Patri- 
bus  difti  Concilii  confecravit  Ecclefiam  Cathedralem  Sanfti  Feliciani,  ouldem  Civitatis 
PatronJ,  die  X.  Mtrtii.  Et  Induigentiam  unius  Anni ,  &  quadraginta  Dierum  de  injun- 
^is  poenitcntiis  impertitns  fuit,  iingulis  aBnis  in  perpetniun  vifitantibos  diitam   Eccle- 

ffam 


8ii  ANT  1  ^UIT. 

Martii  in  pace  requievit,  &  fepul- 
tus  cft  in  Ccmeterio  Veteri.  Et  de 
Menfe  Aprilis  obiit  Nicolaus  Papa  IV. 

MCCXCIII.  Dominus  Gerardus  dc 
Mutina  fupradi£tus. 

MCCXGIV.  Dominus  Fredericus 
de  Marabottinis  de  Aretio.  Fuit  e- 
kftus  Coeleftinus  V.  a  Cardinalibus 
in  Perufio  de  Menfe  Julii.  Qui  Pa- 
pa  de  Menfe  Decembris  apud  Nea- 
polim  renuntiavit  Papatum  in  ma- 
nibus  Cardinalium .  Qui  Cardinales 
clegerunt  Papam  Bonifacium  VIII. 
qui  fuit  coronatus  Romae  in  dic  Con- 
yerfionis  San£li  Pauli  dc  Menfe  Ja- 
auarii  fcquentis. 

MCCXCV.  Magninus  de  San£lo 
Miniate. 

Mccxcvr 

fchio  per    fex 


Bindus  Ugolini  dc  Bu- 
menfcs.  Fuit  cxpulfa 
Pars  Guclfa  de  Tuderto .  Dominus 
Contes  de  Bononia  pro  aliis  fcx  men- 
fibus.  Die  XV.  Maji  deceffit  Domi- 
nus   Berardus   Epifcopus  Fulginii  . 

MCCXCVII.  Dominus  Gualardus 
de  Rocca  Lucenfis  pro  fex  menfibus. 
Stephanus  Columna  abftulit  unam  fal- 
mam  thefauri  Domini  Bonifacii  VIII. 
Papae.  Et  Papa  cxcommunicavit  om- 
ncs  dc  Columna,  &  privavit  Cardi- 
ralcs  de  Columna  eorum  beneficiis. 
Et  ipfi  Cardinales,  &  filii  Domini 
Johannif  dc  Columna  paffi  funt  guer- 
ram  Papae.  Dominus  Jacobus  dc  A- 
quapendenre  pro  aliis  fex  mcnfibus. 
Dominus  Papa  mifit  exercitum  con- 
tra  Ncpem,  &  Columnam ,  &  Tcr- 
ras  Nobilium  de  Columna. 

MCCXCVIII.  Dominus  Andreas 
de  Ccfis  Judex  per  Dominum  Pctrum 
de  Piperno  Cardinalem. 


ME  Dll   A  EVI 

A 

dreas 

fex  menfibus 


fis    de  Adimaribus 
aliis  fex   menfibus  . 

MCCC.  Dominus  Crifius  pro  fex 
menfibus  .  Fuit  Romae  per  totum 
Annum  pleniffima  Indulgentia  om- 
nium  peccatorum  .  Et  die  XXIII. 
B  Menfis  Maji  fuit  a  Gibellinis  captum 
Eugubium  .  Et  dic  XXIII.  Junii  per 
Ducam  Ducatus  &  Perufinos  rehabi- 
tum  ,  &  ab  eis  mukis  bonis  mobili- 
bus  privatum.  Diflo  Anno  Dominus 
Petrus  Varani  de  Roma  pro  aliis  fex 
menfibus  .  Fulginates  miferunt  in 
montanis  in  fervitium  Sooletanorum 
certos  milites  &  pedites,  &  folvc- 
runt  pro  foldo  ipforum  feptem  rail- 
lia  Librarum  denariorum  Cortonen- 
fium.  Et  Spoletani  habuerunt  pro 
magno  bono  .  Et  haec  obliti  fuerunt 
Anno  MCCCV.  ut  infra  pattbil  di- 
fto   Anno. 

MCCCI  Dominus  Appilzlatera  de 
Cingulo,  quia  bonus  ftetit,  per  an- 
num  rcfirmatus  fuit  in  officio. 
D  MCCCII.  Dominus  Conradus  de 
j  Pitia  pro  fex  menfibus.  Venit  Caro- 
lus  de  Valefio  frater  Regis  Franciae, 
&  ivit  mandaro  Domini  Papae  con- 
tra  Dominum  Frcdericum  Regem  Si- 
ciliae,  &  captus  ab  eo ,  pacem  fecic, 
infcio  Papa.  Johannes  de  Appreffatis 
de  Podio  Bono  pro  aliis  fex  menfibus. 
MCCCIII.  Crifius  Domini  Comi- 
tis  de  CoIIc  Vallis  Elfae.  Jacobus 
de  Columna  &  Dominus  Sciarra  cum 
quodam  Milite  Reg'«  Franciae  in- 
travit  Anagniam  ,  ubi  crat  Papa  Bo- 
nifacius  VIII.  &  captus  Papa  ftcfit 
ibi  pcr  tres  dies.  £t  venic  Romam , 

&  o 
fiam  anniverfario  die  Confecrationis.  Orisinale  Diploma  ufque  adhuc  affervatur  in  Ar- 
chivo  Capitulari.  Et  ex  eo  corrigendus  venit  Ughellius  Italiae  Sacr.  Epifcop.  Fulginat. 
num.  24  qui  refert,  Confecrationem  Carhedralis  ejufdem  faSain  Anno  1146.  Ad  hanc 
Veniam,  leu  Indulgentiam,  acceffit  Beatus  Johannes  dc  Calalina,  centum  qaadraginta 
fcptem  Annis  poft  ipfam  Confecrationcm. 


882 

MCCXCIX.  Diaus  Dominus  An- 

per  Dominum  Cardinalem    pro 

Crifius    Domini   Forc- 

dc  Florcntia    pro 


883         DISSERTATIO   ^UADKAGESIMASEXTA,        884 


&  cbiir  de  Msnfs  Of^obris.  Et  de 
di£lo  Menfe  non  poft  multos  dies 
fuit  eleftus  &  coronatus  Romae  Pa- 
pa  Benediftus  *  IX  qui  Papa  ohiit 
Anno  fequentl  in  Civitate   Perulli  . 

MCCCIV.  Jacobus  de  Canctllatis 
de  Prato  pro  fex  menfibus,  &  Do- 
minus  Girallus  de  Colle  Valle  pro 
aliis  fex  menfibus.  Obiit  Perufii  Do- 
minus  Benedi£tus  Papa  XI.  de  Men- 
fe  Julii.  Et  di£to  Menfe  obiit  Do- 
minus  Bartholonnaeus  Epifcopus  Ful- 
giniaej  &  vacavit  Epifcopatus  Ful- 
giniae  per  quituor  annos. 

MCCCV.  Dominus  Michael  de 
Sanfto  Geminiano  pro  fex  menfibus. 
Cardinales  ftantes  Perufii  elegerunt 
de  Menfe  Julii  in  Papam  Dominum 
Bertrandum  Burdegalenfem ;  &  miffo 
fibi  decreto,  iverunt  ad  eum  in  Va- 
fconiam  in  Civitatem  Burdegalae . 
De  Menfe  Junii  Perufini  &  Spoleca- 
ni  ad  auxilium  Guelforum  fecerunr 
exercitum  contra  Tudertinos.  Et  Ful- 
grnates  ad  petitionem  Perufinorum 
miferunt  certos  milites  &  pedites . 
Et  euntes  in  exercitum,  ftatim  Spo- 
letani  venerunt  contra  Fulginates  , 
direntes  :  Moriantur  Pata'cni  Gibtllini . 
Et  Fulginates  primo  loco  fe  conftrin- 
xerunt  dicentes  ad  invicem  :  Vtrilitet 
deftndamits  nes ,  &  non  moriamur  fine 
inimicis .  Et  tunc  Spoletani  fteterunt 
ante  lanceas  Fulginatum  ,  &  Ptrufini 
ftatim  pofuerunt  Fulginates  cum  eo- 
rum  exercitu  ab  alia  parte  exercitus. 


A,  pitaneu.na  Populi  Dominurn  Nallura 
Domini  Trinciae  ,  &  ceperunt  Pala- 
tium  Populi  cum  Turre,  &  ex  co 
cxpulerunt  Confules  Populi  circa  Tcr- 
tiam .  Et  tunc  Conradus  Anaftafii  c- 
xivit  Civicatem  ,  &  ivit  Tudertum  . 
Offreducius  de  Alviano  pro  aliis  fcx 
menfibus . 

MCCCVI.  Dominus  Philippus  dc 
B  Cocorano  pro  uno  Anno.  Fuit  cxer- 
citus  Perufinorum  &  fequacium  coa- 
tra  Tudertinos  de  Menfc  Junii.  Et 
ftetit  ufque  in  diem  XVII.  Junii  . 
Devaftavit  Caftrum  Collis  Pepi.  I- 
tem  di£lo  Anno  fuerunt  augmentatac 
Fulginiae  mcnfurae  bladi  ad  pondus 
triginta  trium  unciarum  ad  menfu- 
ram  III.  gumellis  &  media  ad  ma- 
nus  juftas ,  videlicct  ad  manus  jufti 
hominis. 

MCCCVn.  d;aus  Dominus  Phi- 
lippus  pro  fex  menfibus  .  Dominus 
Gabriel  de  Piccolominibus  de  Senis 
pro  aliis  fex   menfibus. 

MCCCVllI.  Dominus  Caitanus  de 
Pilglis  de  Florentia  pro  uno  Anno. 
Die  prima  Junii  venit  Fulginium  Do- 
minus  Bir"holominus  de  Piftorio  E- 
pilcopus  Fulginas,  &  deceflit  Anno 
Domini  MCGCXXVI.  die  XI.  Men- 
fis  Julii,  ut  infra  patet  di£lo  Anno. 

MCCGIX.  Dominus  Crcdulus  de 
Narnia  pro  fex  menfibus.  Obiit  dc 
Menfe  Maji  Neapoli  Rex  Carolus  IL 
Dominus  Guftius  de  R.-ynaIdinis  dc 
Senis  pro  aliis  fex  mcnfibus.  Die  San- 


Item  dic  penultima  Junii   Potcftas  &     E   £ti  Johannis   dc  Augufto    fuit  magna 


militcs  Perufini  venerunt,  &  hofpi 
tati  fuerunt  Fulginiae.  Et  dic  prima 
Julii  de  mane  intraverunt  Plateam 
vetcrcm .  Et  multi  Fulginatcs  fcquuti 
funt  eos.  Et    Populus   elcgit  in  Ca- 


pluvia,  quod  venit  plenaria  Topini 
prope  Plateam  vetcrcra  ufque  ad  do- 
mum  Maffori  Mercati. 

MGCGX.  Francifcus    Domini    Za- 
falgae  de  Urbeveteri  pro    fcx  menfi- 
K  k  k.  z  bus  . 


Bonifacio  yill.  immediatum  afngnant  fucceflforem  in  Pontificam  Chronologi  Be- 
nediflum  XI.,  qui  decefTit  e  vita  Perufii ,  ut  heic  habetur  infra,  Anno  1904.  Unde  er- 
go  Benediftus  IX.  qui  Anno  1048.  pon:  turbas  faevas  migravit  ad  plures,  nifi  typo- 
graphiae,  fen  amanuenfium  errore,  quum  pro  XI.  Beniilam  IX.  repofuerunt? 


88s  ANTl^U  IT. 

hus .  Fiiit  €xpulfa  pars  Guelfa  de  Spo- 

leto   die   Sanftac    Mariae   de   Mcnfc 

Martii.  Et  die  fequenti  venerunt  mi- 

lites  Gibellini  dc  Spoleto:  &  intran- 

tcs  Trevium ,  expulerunt  di£tos  Guel- 

fos  .  Dje    tertii  fequenti    a  militibus 

dc    Perufio    &    Fulginatibus    fuerunt 

inde   expulfi.   Et    depraedati    fuerunt 

Trebani,  &  alii  Gibellini  per  Guel- 

fos  .  Et  tenuerunt  pofica  Gaflrum  .  Et 

de  Menfe  Junii   fuic    cxercirus  Peru- 

£norura    &  fequacium    contra   Spole- 

tinos,&  ftetit  (d)  juxta  Venas.  Do- 

zninus  Johannes  de    Sanfto  Vitali  dc 

Parma  pro   aliis  fex    menfibus.  Fuit 

cxercitus  Perufinorum  contra  Tuder- 

tinos  juxta  Pontem  Miliura.  Ec  mi 

litcs    Tudertini    cundo    in    auxilium 

Pontis ,    &    tenentcs    Turres    pontis  , 

permiferunt     Perufinos     tranfire     pcr 

Pontem  .  Tudcrtini   fugam  ceperunt , 

&   ibi  Dux   Ducatus  periit,  qui   erat 

ibi,    eo    quod    non    bene   tra6tabatur 

in  Ducatu,  quia  erat  cum  Spellanis. 

Ec  Pons    cum   turribus    fuic    devafta- 

tus,  Difto   Anno   Impcrator   Henri- 

cus  venit    in  Lombardiam ,  &    rece- 

pit    Coronam    Lombardiae    in    toco 

tonfueto    Comitatus    Mediolani.    Et 

quum  ftaret  in    Civitate    Mediolani, 

quidam  Nobiles  provinciae,  ordinat& 

proditione  contra   Dominom  ,  de  die 

infuhavcrunt   cub    ad    Palatium.  E- 

quitibus  Thcutonicis  &  Populo  Me- 

diolanenfi   occurrentibus    fiigerunt  u- 

jque  Brixiam.  Et  Commune  Brixiae 

rcccptans    &    tenens   cos    contra  Do- 

mini    voluntatem ,  pluries   &  plurics 

re^oifiti  a  Domino,  in  fequenti  An- 

jjo  paffi   funt    cxercitum  Imperatoris 

pcr   plures    &  plures    menfes.    Et   fc 

in  manos  Doraini  totaliter  pofuerunt, 

sDtiitsra   prius    perfequuitionem    palTt, 

Scilicct  quod  ftetit  fupra  Givitatem, 

8t  |ofait  cxereitum  fuum   de  Menfe 


MEDll   AEVl 


885 


C 


Maji :  &  de  Menfe  06lobris  manda- 
to  Domini  deftrufti  fuerunt  muri 
Civitatis. 

MCCGXI.  Dominus  Catenarius  de 
Anagnia  pcr  Regem  Robertum  pro 
fex  menfibus  primis.  Et  quia  non 
venit  in  termino,  rexerunt  ut  Re- 
£^ores  fcre  duobus  racnfibus  Dominus 
Philippus  de  Pufano,  Gentilis  Tho- 
mae ,  &  Matthiolus  Ermanni .  De 
Mcnfc  Julii  quafi  omnes  vineae  Ful- 
giniae  fuerunt  a  grandinc  dcvaftatae 
fcilicet  die  fcfti  Sanfti  Jacobi.  Do- 
minus  Carolus  de  Moncecchio  pro 
aliis  fex  menfibus.  Perufini  feccrunt 
cxercitum  ad  Caftrum  de  Ulmeda, 
&  deftruxcrunt  ipfum . 

MCCCXII.  Dominus  Ugolinus  de 
Amelia  pro  primis  fex  menfibus.  Die 
XXVI.  Menfis  Februarii  Dominus 
Blafius  ftans  Trevij,  eripui:  ccntuna 
Clarillorum  ad  foldum  contradac  con- 
tra  Spoletanos ;  iens  cura  fuis  & 
Guelfis  de  Spoleto  contra  Spoletum , 
roalam  ftrenara  prope  Spolctum  in- 
tulit  Spoletanis  Gibeliinis.  Itcm  di- 
6lo  Anno  de  Menfe  Maji  Imperator 
Henricus  VI.  intravic  Romam  ,  & 
coronatus  eft  in  Ecclefia  Lateranenfi  , 
die  San£ti  Petri  de  Junio.  Item  fuic 
exercitus  Pcrufinoruaa ,  &  aliorum  de 
Gontrada  contra  Spoletanos ,  &  fedit 
^uxca  Beroitum,  Dominus  PcUarius 
de  San£lo  Geminiano  pro  aliis  fex 
menfibus.  De  Menfe  Septembris  vc- 
nit  Dominus  Henricus  Imperator  Tu- 
dcrtum  cum  mille  duccntis  militibus 
Tcutonicis.  Et  cum  diftis  militibus 
ivit  pcr  Gomitatum  Perufii ,  &  fte- 
tit  in  eo  ^uatuor  dicbus.  Et  deftru- 
I  xit  Marfianum  &  alia  Caftra  prope 
1  fuam  viam .  Et  pervenit  Aretium , 
'  &  cum  diflis  militibus  poft  paucos 
I  dies  ivit  contra  Florentiara.  Et  po- 
I  fuit  ibi  exercicum  prope  Civitatera, 


ui 


ii)  Srilice?  Fomets  Clitffrani,  TOlgO  h  Ven:  di  Pifeigyiam, 


««7        DISSERTATIO  ^UADRAGESIMASEXTA 
in  qua  dlcunt  fuiffe  triginta  iex.  een-   A    Principibus    Eleftoribus 
tenaria   equitum .  Et    cepit    Moutcm 
Varchi.  Et    tunc  crevit    cjus  exerci- 
tus.  Deinde  cepit  multa  Caftra  in  Co- 
mitatu  Florentiae  .  Et  ftetit  in  pluri- 
bus  campis  circa  Florentiara  pcr  plurcs 
&  plurcs  menfes .  De  Menfe  Septem- 
bris   fuit  rcparata   Carbonaria   vetus. 
MCCCXIII.   Munaldus    de    Caftro 
Durante  de    Romandiola    pro    primis    3 
fex    menfibus .    Fuit    fafta    Fulginiae 
Cabella,  &   ftetit  a  die  prima  Apri- 
lis  ufquc  in  diem  XXII.  difti  Men- 
fis*    quia    non    placuit    Popularibus, 
non   ultra  duravit.    Dominus   Raynu- 
tius   Domini  Abbrunamontis    de  Eu- 
gubio  per    fc,  &    Dominum    Franci- 
fcum  ejus  fratrem  pro  aliis  fex  mcn- 
fibus  .  Die  XX.  Mcnfis  Augufti    fuit 
expulfa    pars  Gibellina    de  Urbe  Ve- 
tcri .  Et  ibi  obiit  Bindus  de  Bafchio 
&  multi  milites  &  pedites  utriufque 
partis,  Itcm  die  XXIV.  Menfjs   Au- 
gufti  apud  Montem  Caffianum  de  Se- 
«is    Imperator    Henricus    VI.    obiit , 
&    Milites    Theuronici     portaverunt 
ejus  corpu*   Pifas,  &  ibi    modo  Im- 
periali     fepelierunt     eum     konori^ce  ^ 
cum  magno  fletu  Pifanorum  . 

MCGCXIV.  Ugolinus  de  Alviano 
pro  primis  fex  menfibus.  Guafconiae 
obiit    Fapa  Clcmens    V.    die    XXII. 
Menfrs  Aprilis  ,    &  notura  fuit  Ful- 
giniae    die    XVII.    Menfis  Maji .  De 
difto    Menfe    reintravit    pars    Guclfa 
Spoletum  ,  fa£la  pace  cum  Gibellinir. 
Dominus   Raynerius  Domini   Saxi  de    E 
Eugubio  pro  aliis  fex  menfibus.   Du- 
rante    fuo   officio   obiit  Eugubii  ;  & 
ejus    loco    rexerunt    Dominus  Odori- 
fius     DotnJni    Mergantis ,    Sommeus 
Lochcrii,  &  Martinus  Thomae  .  uti 
ReSores  Ful^iniw.  Et  Dominus  Ju- 
Sineilus  de    Firmo  pro  duoSus  men- 
fibus  de  fex  ultimis,  Die    Dominico 
T.X.     Mcnfis     0£lobris    quinijue    dc 


?88  ^ 
Imperatoris 
elegerunt  Ludovicum  IV. 

MCCCXV.     Dominus     JuftincHus 
praediftus    pro  primis    fex  menfibus. 
De    Menfe  Julii     Dominus   Philippus 
Princeps  Taranti  filius    Regis  Caroli 
11.     ivic    Florentiam     cum    mafnada 
militum  contra  Pifanos    &  Lucanos-, 
ut    Capitaneus    partis    Guelfae  totius 
contradae.  Et  fi    obtinebat  in   bello, 
erat  Rcx  Tufciae,^  &    ufque  Aquile- 
jam .    Et     tunc    regebat     Florentiam 
Dominus    Petrus    cjus    frater.   Domi- 
nus    Johanncs    Domini     Brodani    du 
Saxoferrato  pro  ultimis  fex  menfibus 
pro  fe ,  &   Domino  Carolo    ejus  fra- 
trc.  Die  Veneris  XXIX.  Menfis  Au- 
gufti ,    dum  Pifani ,    &  Lucani  obfe- 
diffent  Monremcatinu.m    cum   mafna- 
da  Thcutonicorum ,    praediftus   Prin- 
ceps,  &   Dominus   Petrus  ejus  frater, 
volentes  Lucanos  &  Pifanos  de  campo 
expellcre,    confli6H    funt.    Ibi  periit 
Dorainus  Petrus,  &  filius  Principis, 
&    multi    Nobiles    &     Milites    cun» 
campo  exercitus  perierunt . 

MCGGXV^I.  I>3minus  Johannes  de 
Sanfto  Geminiano  pro  primis  fex 
menfibus.  Dominus  Thomas  d*  Sup- 
pis  de  Firmo  pro  ultirais  fex  men- 
fibus.  Die  Dominico  XIX.  Menfis  Se- 
ptembris  fuit  Fulginiae  publice  in  Ec- 
clcfia  cclebratum  Officium  elcftionis 
Domini  Johannis  Papae  XXII.  faftae 
in  Vafconia  die  XXI.  Menfis  Augufti . 
MCCCXVIL  Donainus  Mannus  de 
Eugubio  pro  primis  fcx  menfibus . 
Dominus  Andreai  de  Marchis  de  Fir- 
mo  pro  aliis  fcx  menfibus. 

MCCCXVni.  Dominus  Bertus  de 
Pellariis  de  San^o  Geminiano  pro 
prinais  fex  menfibut.  Dominus  Ame- 
linus  Domini  Andreae  de  MalTa  pro 
aliis  fex   menfibus . 

MCCGXIX.  Dcm^nus  Fumus  de 
Buftulis  de  Aretio  pro    tribus  raenfi- 

bus. 


B 


S8p  A^TI^UIT. 

bus.  Ugolinus  de  Alviano  pro  aiiis 
novcm  menfibus.  Pcrufini  pofuerunt 
exercitum  contra  Aflifium  de  Menfe 
O£lobris.  Et  die  prima  Decembris 
fuic  expulfa  pars  Gueifa  de  Spoleto  . 
Ec  de  Mcnfe  Januarii  Fulginates 
xeinceperunt  facere  Carbonarias  novas 
circa  Civitatem. 

MCCeXX.  Ugolinus  de  Alviano 
pro  primis  fex  Mcnfibus.  Thomas  de 
Suppis  de  Firmo  pro  ultimis  fex 
menfibus.  De  Menfe  Septembris  fuit 
per  Perufinos  deflru£tum  Gaflrum  In- 
fulae  de  plano  AfTifii. 

MGCGXXI.  Dominus  Raynerius 
de  Burgo  pro  primis  fex  menfibus. 
De  Menfe  Julii  in  Vigilia  San6li 
Jacobi  Apoftoli  circa  horam  Vefpe- 
rarum  fuit  magna  pluvia  cum  gran-  C 
dine  muita,  &  devaflavit  vineas  mul- 
tarum  Contradarum .  Et  duravit  tcra- 
pus  pluviofum  per  menfem ,  &  ultra , 
ita  quod  multae  fegetes  in  metis  re- 
roanferunt  ad  tritandum  in  Menfe 
Septcmbris.  Et  Fuiginates  deftruxe- 
runt  Caftrum  Orzani  .  Andreas  de 
Montebono  de  Aretio  pro  aiiis  fex 
menfibus  .  In  fine 
Affifinates  venerunt  ad  concordiam 
Perufinorum ,  &  poliea  difcordave- 
runt.  Et  tempore  fubfequcntis  Pote- 
flatis  fecerunt  mandatura  Perufino- 
rum   de  Menfe  Martii  . 

MCCCXKII.  Dominus  Johannes 
dc  Strozzis  de  Fiorcntia  pro  primis 
fcx  menfibus .  Dominus  Guafla  de 
Radlcofano  pro  aiiis  fex  menfibus. 
De  Menfe  Septembris  Coaimunc  Ful- 
giniae  ad  Cai^rum  Cammori  acceflir. 
Et  <juia  in  montanis  noftris  offendc- 
rat,  funditus  eum  evellit  die  VIII. 
Menfis  praedi£li .  Fuit  fa6ta  mutatio 
Monetae  de  Cortona  in  Perufinam 
de  Menfe  Martii. 


MEDII   AEVl  t^o 

MGGCXXIII.  Mur.uldus  ii.  Ridi- 
cofano  pro  primis  lex  menfibus.  Do- 
minus  Francifcus  de  Nurfia  pro  aliis 
fex  menfibus.  Di£lo  Anno  de  menfe 
Juiii ,  die  Lunae  XVIII.  difti  menfis 
Sar£\us  Petrus  (c)  fiiius  Petri  Cri- 
fcii  de  Fulginia  obdormivit  in  Chri- 
fio :  &  die  Martis  fcquenti  a  Ciero 
&  Populo  Fulginiae  in  majori  Ec- 
ciefia   fuit  honorifice  fepuitus . 

MCCCXXIV.  Petrus de  Bul- 

zena  pro  primis  fex  menfibus.  Por- 
ceiius  de  Roflis  de  Fiorentia  oro  ul- 
timis  fex  menfibus. 

MCCCXXV.  Gentiiis  de  Aquila 
pro  primis  fex  menfibus .  Dominus 
Nicolaus  de  Angelo  pro  uitimis  fcx 
menfibus . 

MCCCXXVI.  Leoneiius    de    Inte- 

ramna  pro    primis    fex    menfibus ,  & 

pro    quatuor    aiiis    menfibus    Priores 

Popuii    Fulglniae,  &   pro    duobus  a- 

liis    fubiequencibus    Guido    Poteftas . 

Die  XI.  menfis    Julii    deceflit  Domi- 

nus  Bartholomaeus    Eoifcopus   Fulgl- 

niae:  &  die  XXII.  di£li    menfis  fuit 

communiter    ele£lus     in     Epifcopum 

Menfis    Augufti   D    Fuiginiae  Dominus  Paulus  filius  oiim 

nobilis    viri  Nalii   Domini  Trinciae  . 

MCCCXXVII.  Guido  de  Pantaleo- 

nibus  de  Urbe   pro  primis    fex  men- 

fibus.   Petrus    de   Monte    San£to    pro 

aliis  fex  menfibus.   De  menfe  Janua- 

rii  Ludovicus  Quartus  ele£lus  a  Prin- 

cipibus  in  Imperatorem  Inrravit  Lom- 

bardiam ,  veniens  verjiis  Romam  con- 

tra   voluntatem   Domini   Papae. 

MCCCXXVIII.  Dominus  Nicolaus 
de  AquUa  pro  primis  fex  menfibus: 
Dominus  Johanncs  de  Paparo  de  Se- 
nis  pro  aliis  fex  menfibus.  Dic  Do- 
minico  XV -'I.  menfis  Januarii  Ludo- 
vicus    IV.  Romae    a  Populo   in   Im- 

pera- 


{e)  Nobilis  Fulginas,  vir  mirae  fanftitatis,  inter  patrios  lares  tamen  in  Eremo  vi- 
xrt,  &  obiit  clarus  miracufs.  De  e»  Ferrarius  in  Catalogo  San£torum  Italiae,  &  .Taco- 
billas  inter  San£tos  Fulginiae. 


8pi         DISSERTATIO  ^ 4DR.4GE^mASEXr .4 


peratorem  coronatus  eft .  Ec  de  men  A 
fe  Decembris  fequentis  fuerunt  multi 
terraemotus ,  ex  quibus  Nurfini  ma- 
gnum  reccperunt  damnum,  Et  incoe- 
perunt  die  IV  difti  menfis  de  ma- 
ne  circa  auroram ,  &  duraverunc  per 
menfes  . 

MCCCXXIX.  Dominus  Eu^enius  ■ 
de  Sanfto  Geminiano  pro  primis  fex 
menfibus.  Philippus  de  Fortiguerris  B 
de  Senis  pro  aliis  fex  menfibus.  De 
menfe  Martii  fuit  incoeptus  murus 
Communis  in  Carbonaria  nova  juxta 
Pontcm  Cavallum  .  Fuit  fafta  Ga- 
bella  die   XXIV.   Aprilis. 

MCCCXXX.  Tillutius  DominiBal- 
dinotti  de  Volterra  pro  primis  lcx 
menfibus.  Dominus  Rayncrius  de  Mo-  I 
rotis  de  Sarfto  Geminiano  pro  aliis  [C 
fex  menfibus.  Dit  XVI.  menfis  Julii 
hori  diei  prope  Vefpcras  Sol  obfcu- 
ratus  eft  quafi  per  medium  a  latcrc 
Septemtrionali  .  Et  ftetit  obfcuratus 
quafi  p?r  horam .  Ec  fuit  hoc  in  rc- 
novationc  Lunae. 

MCCCXXXI  Praedi£lus  Dominus 
Raynerius  pro  primis  fex  menfibus . 
Dominus  Milianus  de  Efculo  pro  a- 
liis  fex  menfibus. 

MCCCXXXII.  Dominus  Petrus  de 
Bulzena  pro  primis  fex  mcnfibus . 
Nuftillus  de  Baf.hentibus  de  Urbe- 
veteri  pro  aliis  fex  menfibus  . 

MCCCXXXIII.  Nellus  Domini  Jo- 
hannis  de  Efculo  pro  primis  fex  men- 
fibus.  Putius  Johannis  de  Montcfan- 
fto  pro  aliis  fex   menfibus. 

MCCCXXXIV.  Dominus  Ugolinus 
de  Trincis    pro  tribus    menfibus  pri 
mis .  Lallus    de   Aquila    pro    fex    fe- 
^uentibus  menfibus .  Putius  Petri  de 


)y2 


Montefarfto  pro  tribus  ulttmis  nien- 
fibus .  Oie  IV.  menfis  Decembris  o- 
biit  Pipa  Jnhanncs  XXtl.  &  notum 
fuit  Fulginiae  die  XVI.  A'\&.\  menfis. 
Et  die  XX.  ejuldem  menfi»  fuit  ele- 
£tus   Dominus    Bened)£tiis    Papa   XII, 

MCCv.XKXV.  Pufiu-  PetrideMon- 
te  San£lo  praedi£tus  pro  fex  menfi- 
bus .  Nicola  Nutii  de  San£lo  Angelo 
in   Pantano  pro  alii.^   fex   menfibus. 

MCCCXXXVI.  Dominus  Rayne- 
rius  Domini  Conradi  de  Mitelica 
pro  fex  menfibus.  Petrus  Petri  Co- 
mes  de  Montemarta  pro  aliis  fex 
mcnfibus. 

MCCCXXXVII.  D  aus  Pctrus  pro 
primis  fex  menfibus.  Dominus  Por- 
cellus  Domini  Batimi  dc  Roflis  de 
Florentia   pro  aliis  fex  menfibus  . 

MCCCXXXVllI  Nicolaus  Domi- 
ni  Guillelmi  de  Monte  San£li  Savi« 
ni  de  Senis  pro  primis  fex  mcnfibus. 
Guiducius  Domini  Farolfi  de  Monte 
Sar£t!   Sawini  pro  aliis  fex  menfibus. 

MCCCXXXIX.  Dominus  Bartho- 
lomaeus  de  Bardis  de  Florentia  pro 
primis  fex  menfibus.  Laetus  Domini 
Johannis  dc  Saxo  Ferrato  pro  aliis 
fex  menfibus.  Die  VII.  Julii  fuit  re- 
novatio  Lunae  in  hora  XIX.  vel  circa. 

MCCCXL.  Dominus  Albanus  de 
Frifcobaldis  de  Florentia  pro  primis 
fex  menfibus .  Mannus  Raccus  Do- 
mini  Miiiaducci  de  Efculo  pro  aliis 
fex  menfibus  . 

MCCCXLI.  Dominus  Conradus 
Nalli  de  Trinciis  de  Fulginio  pro 
tribus  mcnfibu.»; .  Dominus  Mucata 
Domini  Gabrielis  de  Piccolominibus 
de  Senis  pro  novem  raenlibus. 


FRA«- 


8p5 


8ytf 


Kvmt 


FRAGMENTA 

FULGINATIS   HISTORIAE 

EX  ALIO  MSto  CODICE  DESUMTA, 

Ab  Anno  MCCCCXXIV.  ufque  ad  MCCCCXL. 

A    U    C     T     O     R     E 

PETRUCCIO  DE  UNCTIS 

FULGINATE. 


Emoria ,  che  a  i\ 
6.  di  Giugno  ven- 
nela  novella ,  che 
il  Signor  Braccio , 
che  ftava  a  cam- 
po  air  Aquila ,  e- 
ra  ftato  fconfitto , 
HJ  e  morte  piii  di 
quatfrocento  perfone  da  una  parte  e 
dair  altra .  E  di  lui  non  fe  ne  fa 
novclla.  La  gente,  che  fu  contra 
lui,  la  mand6  Papa  Martino  Co- 
lonna,  e  il  Duca  di  Milano ,  che 
furono  fe*  mila  perfone,  e  quelle  di 
Braccio  erano  tre  mila.  Ed  era  fta- 
to  a  campo  all'  Aquila  un'  anno  ,  e 
un  Mefe.  A  di  8.  di  Giugno  venne 
la  novella  certa,  che  cra  morto  in 
Santa  Maria  di  Coldimagro  d'  una 
fcrita,  che  gli  fu  fatta  nella  fconfic- 
ta ,  e  fu  una  punta  di  fpada  entro 
in  canna :  e  fecegliela  Armaleo  Bran- 
Tom.  IX. 


caleoni  di    Foligno ,   Conteftabile  di 
dugento  fanti . 

1431- 

Memoria  ,    che  a  di    12.    di    Feb- 

braio  a  21.  ora  ,  e  fu  il  Lunedi  di 
Carnevale,  fi  fcur6  il  Sole  tanto ,  che 
pareva  notte  fcura ,  e  rocchio  del 
Solc  C  fecc  nero  come  un  tizzone. 
E  quel  di  voIt6  la  Luna .  Di  Mar- 
B  zo  mori  Papa  Martino  V.  di  Cafa 
Colonna. 

Memoria,  che  a  di  21.  di  Ago- 
fto ,  e  fu  di  Vcnerd\  tra  Nona  e  Vc- 
fpro,  r  Imperadore  Sigifmondo  dclla 
Cafata  di  Luccmburgo  venne  da  Ro- 
ma  in  Foligno,  e  a  Roma  era  an- 
dato  di  Maggio.  E  fece  Cavalieri  a 
Roma  molri .  Tra  gli  altri  fece  il 
Magnifico  Mcfler  Gulino  figliuolo  del 
cccelfo  Signor  Meffer  Corrado  delli 
Trinci  .  E  il  feguente  Sabbato  di 
mattina  ,  dimorance  in  Foligno  fece 
L  1  1  Ca- 


3p7  J^NTI:^U1T. 

Cavaliere  nella  Ghiefa  di  San  Feli- 
ciano  Meffer  Niccolo  figliuolo  del 
fopradetto  Signore  Meffer  Corrado . 
II  detto  Sabbato  a  ora  di  pranzo  fe- 
ce  Cavaliere  in  Sala  il  fopra  detto 
magnifico  &  eccelfo  Signore,  e  do- 
n6  a  lui ,  e  a  i  due  fuoi  figliuoli 
Cavalieri  una  Stola  bianca  per  uno. 
E  fece  Conte  del  Palazzo  il  detto 
Meffcr  Corrado  de'  Trinci  .  E  fece 
Conte  Gianni  di  Berardo  del  Palaz- 
zo.  La  Domenica  mattina  udl  la 
Meffa  la  fereniffima  Maeftk  deli' Im- 
peradore  nella  Chiefa  di  San  Fran- 
cefco  in  Foligno.  E  tornando  a  ca- 
fa  del  fopradetto  magnifico  &  eccel- 
fo  Signore ,  pafs6  di  nanti  alla  por- 
ta  di  cafa  mia  con  quattro  cavalli , 
ovvero  con  cinque.  Dopo  pranzo  fe- 
ce  Cavaliere  uno  del  nome  fuo  ,  e 
Candido  da  Perugia ,  bench^  ii  Sab- 
bato  ful  Vefpro  avea  fatti  Cavalieri 
Francefco  di  Brancuccio,  Onofrio  di 
Gianni  di  Ser  B?rardo,  Atto  Gio- 
vanni  ,  Smeduccio  di  Meffere  Anto- 
nio  da  San  Severino ,  Bonifacio  di 
Madonna  Agnefe,  Agabito  del  Boc- 
ciarello ,  Pietro  Giovanni  di  Lapa  , 
Meffere  Onofrio  ,  Meffere  Atto  ,  Mef- 
fer  Giovanni  Mofcatelli  ,  e  Ranaldo 
di  Corrado  di  Galaffo . 
1434. 

Memoria  ,  che  a  dl  12  di  Set- 
tembre  ,  e  fu  una  Domenica  matti- 
na ,  venne  la  novella ,  che  un  Ca- 
ftello  di  Viffo,  il  quale  fi  chiama 
Uffuta ,  fi  diede  di  buona  volonci  al 
Signor  Meffer  Corrado  de  Trinci  , 
il  qual  Caftello  teneva  Gentile  Pan- 
dolto  Signore  di  Camerino  . 
I  4  3  (5. 

Memoria,  che  Madonna  Tanza, 
madre  del  magnifico  Signore  Meffer 
Corrado  fi  parti  da  FoUgno  a  dl  ul- 
timo  d'Agofto,  e  fu  di  Venerdl ,  e 
giffene  a    Roma ,   perch^    non   iftava 


MEDIl    AEVl  ^- 

Al  in  grazia  del  detto  magnifico  Signo- 
re.  Iddio  vi  metta  buona  pace.  A 
di  8.  di  Novembre  mori  la  vcnera- 
bile  donna  Madonna  Coftanza,  don- 
na  che  fu  dcl  magnificb  Signore  U- 
golino  di  Meffer  Trince  de'  Trinci  , 
e  fu  di  Gafa  Orfina ,  Fece  di  fpefa 
di  cera  il  fuo  figliuolo  noftro  Signo- 
re    Meffer    Corrado    Libre    mille    di 

B  cera  ,  e  monto  a  Fiorini  otto  e  tre 
quarti,  e  il  Gentinajo  a  Fiorini  ot- 
tanta  fette  e  mezzo  .  Dio  faccia  pa- 
ce  air  anima  fua  ,  &  alle  altrc  ani- 
me  paffate  . 

1438. 
Memoria  delia  grandiffima  avver- 
fitk,  che  ebbe  la  povera  Citi^  di 
Spoleto  :  la  quale  fu  a  di  rz.  ovve- 
ro  a  di  i^.  di  Maggio;  che  fu  mef- 
fa  a  facco  e  ruba  gran  parte  delle 
donne ,  per  occalione  che  fi  ribella- 
rono  al  Caftellano  coloro,  che  era- 
no  a  quel  tempo  della  Cafata  de' 
Tomacelli  da  Njpoli  ,  de'  quali  era 
r  Abate  di  Monte  Cafino.  E  le  gen- 
ti ,  che  lo  mifero  a  facco  furono 
quefte ,    che    appreffo    diro  .    Taliano 

D  con  1000  cavalli  ,  Francef;o  Picci- 
nino  con  300.  cavalli.  E  fu  il  Po- 
polo  di  Foligno  e  di  Bevagna  e  di 
Montefalco  ,  che  ricuperammo  Mon- 
tefalco  a  di  ultimo  di  Marzo  ,  e  il 
Popolo  di  Nocera.  E  prima  the  fof- 
fe  gito  quefta  fiata  a  Spoleto  ,  fu 
fatto  un  gran  guafto  a  Trevi .  E  la 
Domenica  a  mattina  fu  gito  a  Spo- 
leto .  II  Lunedi  3  fera  fu  affalrata 
la  guardia  dcl  Monte,  che  vi  ftava 
per  gli  Spoletini  un  Conteftabile  di 
cento  Fanti  ,  che  fi  chiamava  Scan- 
cella,  e  il  luogo  dove  fi  fta^^ano,  fi 
chiamava  San  Giuliano.  Tuttj  quei, 
che  ftavano  a  quella  guardia  ,  fuggi- 
rono ,  come  furono  affaltati  da  i  no- 
ftri  .  E  i  noftri  tirarono  giu  al  Caf- 
faro ,  che  furono  qualche  cencinquan- 

ta 


8p^  DiSSERTATlO  ^JAD 
ta  fanti ,  cin^  Qe.ntame:  e  li  conduf-  A 
fe  Antonello  Difperato,  e  Anfonio 
Schiavo,  E  guadainarono  coloro  mil- 
le  dugento  Fiorini  per  uno  dal  det 
to  Caftellano.  E  farro  quefto  enrra- 
rono  pel  CafTaro  dentro  Soolero  coU* 
altro  sforzo  delle  genti  d'arme.  Le 
alcre  genti  entrarono  chi  per  le  por 
te ,  e  chi  pcr  le  mura.  Erano  in  a- 
juto  degli  Spoletini,  cic^  dentro  ne!-  B 
la  Citti,  quefte  genti  che  appreffo 
dircmo,  cir^:  B  Idovino  di  Niccol6 
da  Tolentino  con  150.  cavalli,  e  lo 
SbardellaCo  con  180.  fanti,  e  30.  ca- 
valli .  Tutti  fuggirono  come  puttane, 
che  non  vi  traflero  una  fpada.  Chi 
fuggl  per  gli  atrerrani ,  e  chi  per  le 
Caftella  •  falvo  che  furono  prefi  de- 
gli  Spoletini  circa  300.  Idd''o  dia 
loro  ppzienza  e  burna  volont^  .  E 
furono  vituperate  molce  donne.  Ven- 
ne  a  di  14.  del  detfo  Mefe  di  Mag- 
gio  lo  Stendardo  de'  detti  Spoletini , 
che  era  di  zendado  vermiglio  roU' 
Arme  loro  ,  ch' era  un' Uomo  arma- 
to  ,  veflito  di  bianco  colla  lancia  in 
niano,  con  un  pendoncillo  bianro  ful- 
la  lancia,  e  a  cavallo  in  un  cavallo  ,  i-' 
liardo .  E  piii  ci  venncro  le  catene 
e  ferrami  delle  Porte  della  detta  Cit- 
t^ .  Furono  rifcofli  aflai  de'detti  Spo- 
letini  pel  magnifico  noftro  Signore 
Mefl^er  Corrado  de'  Trinci  ,  e  anche 
pe'  noftri  Cittadini  .  E  tutti  furono 
governati  in  Foli^no  per  r.imore  di 
Dio  a  fpefe  de'  Folignari  E  ia  map- 
gior  parte  dappoichc  farono  rifcofli  , 
ftetrero,  fendo  ufciti  di  Spolcto,  per 
noflri  nemici  in  quelle  Caflella  di 
Spoleti ,  &  atterrami.  E  ci  venne  il 
martello  della  Campana  ma^g^ore  | 
della  detta  Cir--^  ruhato ,  e  fu  orfto 
nella  Campana  maggiore  di  San  Fe 
liciano  noftro  .  E  fu  farta  pochi  dl 
inranzi  la  detta  Camoana,  la  quale 
pefa  circa  a  8500.  Libbre. 


RAGESIMA^EXTA.        <?o6 
1439. 

Memoria  ,  coir.e  di  Gennaio  >  fa 
bandito  nella  noftra  Citi^  di  Foli- 
gno  ,  che  non  foffe  alcuna  perfona , 
che  rifiatafle  veruna  delle  noftre  Mo- 
nete ,  le  qu.-Ii  furono  principiate  a 
hactere  di  Dicembre  a  di  20.  nel 
1458.  nel  temoo  che  eravamo  de* 
F.-ori  nci ,  cio^  Francefco  della  Fc- 
de  del  Terziero  di  fopra ,  to  Paruc- 
cio  di  G  actmo  dtgii  Unti  dei  Tefzjtro 
di  K(XX°  ,  e  Mattia  di  Francefco  al- 
tramente  Mugnetto  del  Terziero  di 
fotto-  e  Matfia  di  Niccol6  di  Feli- 
ciano  fu  Frlore  novello  pel  Teiziero 
di  Sin  Giovanni,  e  di  San  Niccol6. 
E  le  Monete  furono  queRe  :  ciofe 
Fiorini  d'oro  per  bolognini  44.,  e  i 
bolognini  per  foldi  2.  e  denari  6.  e 
i  piccioli  uno  a  denaro  ,  e  belli 
quatrrini  .  E  fu  meffo  bando  di  die- 
ci  Fiorini  a  chi  qualunque  di  quefle 
Monete  rifiutava  pel  detto  prezzo. 
E  il  primo  Zecchiere  fu  a  battere 
la  detta  Moneta  Piermatteo  di  Sal- 
\-tio  di  Em  liano  da  Foligno  della 
Compagnia  dsgli  Spavagli .  A  di  12. 
di  Luglio  venne  il  campo  del  Pa- 
triarca  Aleflandrino  a  Bevagna:  il 
qual  Patriarca  fi  chiamava  Mefler 
Giovanni  Virellefchi ,  il  quale  h  na- 
tivo  di  Corgnero,  e  gli  antichi  fuoi 
furono  da  Foligno  .  E  venne  con 
quefte  genti ,  che  qui  di  forto  dir6. 
E  quello  che  ne  fegul  apparirk  qul 
di  fotto .  Cio^  Ranaldo  Grfino  con 
500.  cavalli ,  e  150.  fanti :  il  Conce 
d'Averfa  con  300.  cavalli  ,  e  lOO. 
fanti  :  Simonetto  nipote  del  detto 
Patriarca  con  300  cavalli  ,  e  20®. 
fanti"  e  con  200.  Spolenni  ,  e  con 
200.  Peruginij  e  anche  Todini,  Ter- 
nani ,  Spellani ,  Affilani,  Br ttonefi  , 
Gualdarini,  cio^  di  Gu4^o  Cattani* 
e  con  gli  ufciti  di  Montffalco  j  e 
coUe    Lance    fpezzate    del    detto  Pa- 

•    L  1  I  2  tfiar- 


poi  ANTI^UIT. 

triarca,  che  furono  circa  a  400.  ca- 
valli ,  c  con  efli  bcn  aoo.  fanti .  Pi- 
gliarono  Bevagna  a  patti  il  Giovedi ; 
e  il  campo  vi  era  gito  la  Domeni- 
ca .  E  il  Venerdl  venne  a  noi  colle 
brigate  fopradette  ,  e  con  piu  altre , 
cioi  Paolo  della  Molara  con  300. 
cavalli,  e  con  100.  fanti.  E  vi  fu- 
rono  tutti  i  Trevani ,  c  del  Gonta- 
do  di  Spoleto,  Gamerinefi ,  c  Nor- 
fini,  e  di  molti  altri  luoghi.  E  con 
quefti  vi  fu  lo  Sbardellato  da  Narni 
con  200.  fanti ,  c  Tartaglia  di  Mef- 
fcro  di  Buonfante  da  Foligno  con 
150.  fanti.  A  di  17.  di  Lugiio  e  fu 
di  Venerd\ ,  il  detfo  Patriarca  venne 
a  campo  a  Foligno  con  quelle  bri- 
gate,  che  aveva  menate  a  Bevagna, 
o  anche  con  piu  genti ,  come  ho 
dctto,  tanto  che  furono  ftimati  3000. 
cavalli ,  e  da  700C.  in  8000.  f-nti 
tra  cernc ,  o  fanti  ufati ,  chc  vennc- 
ro  infino  da  Roma  in  fu,  e  da  Rie- 
ti  in  qu^ ,  e  da  tutto  il  territorio 
di  Perugia .  Vennero  fanti  anche  da 
Corneto  qui  fu ,  da  Camerino ,  da 
Norfia ,  da  Garcia,  e  da  tutte  le 
circoftanze  d*  attorno .  E  fecero  mol- 
to  gran  guafto  con  mozzare  di  vi- 
gne,  tagliare  e  ardere  di  molte  chiufe 
e  cafc  per  tutto  il  noftro  Contado , 
falvo  che  a  Gafale.  E  quefto  di  Galale 
fu  ,  pcrch^  gli  uomini  di  Cafale  ftavano 
a  Saffovivo ,  e  fecero  patti  preftamente  . 
Arfero  Pale,  e  Civitella,  che  erano 
Caftella.  Vero  h  che  i  Trevani  com- 
perarono  Civitclla  da  Angclo  Vitel- 
lefchi  nipote  del  Patriarca  per  cin. 
quanta  ovvcro  feffanta  Fiorini ,  per 
arderla  efli ,  c  rarfcro.  Et  ebbe  il 
detto  Patriarca  tutte  le  noftre  tenu- 
tc,  falvo  chi  Acquafranca  ,  e  Mon- 
tefalco.  A  d»  x^.  di  Luglio  ci  tol- 
fero  1'  acqua  della  Vefcia  ,  c  quella 
delle  Mulina  ,  tanto  chc  n^  Carbo- 
nara ,   t\k    Fonti ,   nh  Mulina   mena- 


MEDII   AEVl 


>>02 


vano  acqua.  E  allora  fcoprimmo  il 
Pozzo  a  pii  di  Piazza,  e  faccmmo 
una  forma  di  fuori  del  Ponte  Nuo- 
vo  per  mettcre  Tacqua  a  i  Mulini 
di  San  Claudio.  E  cominci6  a  vcnir 
Tacqua,  &  efli  ce  la  ritolfero.  E 
fu  fatta  una  bella  fcaramuccia,  tan- 
to  che  vi  fu  morto  Fratc  Gafpero 
di    Ciano    di    Pilato,    e  vi    fu  prcfo 

B  Lodovico  Pelliciaro,  &  Ermanno  di 
Marino  Guercio  delli  Cipifchi,  c 
Gregorio  del  Ciotto  delle  Poelle  .  E 
fu  si  fatta  e  ftretta  fcaramuccia,  che 
vennero  infino  alla  Portella  nuova , 
cio^  a  pie'dclle  mura  di  Ponte  Nuo- 
vo  :  e  furono  feriti  de'  noftri  proprj 
fu  delle  mura  co'  fafli  ,  perch^  i  no- 
ftri  fi  erano  mifchiati  co*nimici,  che 

C  non  fi  riconofcevano  gli  uni  dagli 
altri .  A  di  24.  di  Luglio  fu  ordi- 
nato  dl  fare  TArcatura  al  Ponte  di 
San  Giacomo ,  cio^  fotto  il  Pon  te  , 
e  tra  il  rivellino  e  la  ftrada  che  va 
a  Spello.  E  fu  fatta  la  fineftra  nel 
muro  della  Terra ,  dove  rifponde  in 
Santo  Antonio,  c  vi  fu  fatta  la  for- 
ma  dentro  in  Santo  Antonio,  c  ven- 

D  ne  per  la  meti  della  Piazza  di  San 
Giacomo ,  e  ufci  a  canto  I'  Orto  de* 
Frati  di  derto  Luogo ,  e  a  pi^  dell' 
Orto  di  Meffer  Francefco  di  Bran- 
cuccio  a  canro  al  Ponte  delle  pie- 
trc ,  &  cntr6  nella  forma  de'  Muli- 
ni ,  tanto  chc  macinavano  fei  maci- 
ne .  Comc  fcntirono  quefto  le  genti 
del  Patriarca,  avvifaronfi  di  togliere 
Tacqua:  e  cosi  fecero,  benchi  vi 
buflarono  circa  a  venti  giorni .  E  fe- 
cero  tanto,  che  non  ci  veniva  ac- 
qua  dalTarcatura,  che  fcccro  cflli  in 
gii.  E  allora  ci  mettemmo  a  farc  i 
Mulini  a  fecco .  E  chi  macinava  col 
Macinctto  da  farrare ,  e  ciafcheduno 
ne  fece  quante  ne  poteva  fare  .  Con 
tutto  ci6  non  ci  baftava,  che  fu  fat- 
ta  la  ftima,  che    eravamo    dentro  in 

Fo- 


fO}  DISSERTATIO  ^JAD 
Foiigno  circa  quindici  mila  bocche  A 
tra  grandi  c  piccole,  mafchi  e  fem- 
mine.  In  quefto  modo  ftammo  fino 
a  di  p.  di  Settembre,  il  di  dopo 
Santa  Maria  di  Loreto,  che  fu  fan- 
ta  Maria  di  Martedi :  e  noi  facem- 
mo  i  patti  di  Mercoledi  proffimo  . 

A  di  (f.  di  Settembre  fuddetto  fi 
accord6  infiemc  la  maggior  parte  del 
Popol  nonro,  cio^  Meffer  Giacomo  B 
da  Montefalco  Abate  di  Saflbvivo 
con  quegli  uomini  delle  cofte ,  Mef- 
fer  Francefco  di  Brancuccio  con  la 
Compagnia  de  i  Forti,  MefTere  At- 
to  Giovanni,  c  Giovanni  Criftoforo 
di  Ser  Giovanni  di  Lodovico  colla 
Compagnia  di  Cento  Carri ,  e  con 
quella  di  Santa  Maria,  e  con  quella 
della  Ficra ,  c  Maftro  Giovanni  di  C 
Scimiolo  da  Roviglieto  Medico  di 
Foligno,  e  molti  altri  Cittadini  c 
Contadini  •  E  fi  erano  adunati  infic- 
me  al  Ponte  di  Santa  Maria,  ben- 
chi  piii  di  innanzi  avefTero  trattata 
quefta  cofa  fegretamente  tutfi  collo 
ro  ,  e  infieme  con  loro  Gregorio 
d'  Ambrofino  di  Ser  Cagno  della 
Compagnia  della  Badia  ,  c  Mefler  D 
Piergiovanni  di  Cagnioro  di  Pietro 
di  Maftro  Armanno  ,  e  Francefco 
della  Fede,  e  Gafparc  di  Mariano 
di  Varcannante,  col  detto  Patriarca. 
E  la  notte  dopo  Santa  Maria  di 
Lorcto,  Mefl^ere  Atto  Giovanni  die- 
de  fuori  un  giovane  fornaio  della 
Compagnia  dclla  Spada  ,  il  quale  fi 
chiama  Mazzetta ,  e  mandollo  al 
Patriarca ,  che  ftava  di  perfona  fua 
a  Santa  Maria  Maggiore ,  le  Lance 
fpezzate  a  i  Marchifelli ,  Simonetto 
con  molti  fanti  c  cavalli ,  c  anche 
ccrne  alla  Porta  di  San  Giacomo, 
cioi  a  Raccanati ,  c  al  Foflato  Ra- 
naro  verfo  la  Porta  della  Badia  Pao- 
lo  della  Molara  co*fuoi  csvalli  e 
fant! ,    e    col    Popolo   di    Spoleto ,  e 


RAGESIMASEXTA,  90^ 
co'  Ternani .  L'  altro  cername ,  e  1' 
altra  fanteria  ftavano  chi  col  Patriar- 
ca,  e  chi  collc  Lance  fpezzate  a  i 
Marchifclli  co'  fopradetti  Cittadini : 
c  furono  i  figliuoli  di  Scr  Pictro  di 
Bice,  cio^  Mefl^er  Niccol6  e  Mefler 
Guidone  .  Piii  di  innanzi  erano  fatti 
afl"ai  ccnni  dentro  in  Foligno  al 
campo,  e  non  fi  fapcva  bene  chi  li 
faccfle.  E  ultimamente  s'accordaro- 
no  infieme  Mcfler  Francefco  di  Bran- 
cuccio,  c  Mefl"er  TAbate  di  Saflbvi- 
vo ,  e  Meflcr  Picrgiovanni  di  Pietro 
di  Maftro  Ermanno  della  Compagnia 
della  Croce,  c  Mefl"ere  Atto  Gio- 
vanni  dclla  Piazza  dclla  Canape  ,  e 
Giancriftoforo  di  Ser  Giovanni  di 
Lodovico  ,  e  Mefl^er  Niccol6  ,  e  Mef- 
fer  Guidone  figliuoli  di  Pietro  di 
Bicc  dcUa  Compagnia  degli  Spava- 
gli,  e  Mefler  Gjovanni  di  Scimiol» 
Medico  da  Roviglieto  abitante  in 
Foligno  della  Compagnia  della  Con- 
traftanga-  E  vi  fu  Niccol6  e  Fran- 
cefco  di  Boccaccio  da  San  Racchio, 
abitante  in  Foligno,  c  Gafpare  di 
Ciano  dello  Ricciuto.  E  tutti  cofto- 
ro  follcvarono  una  gran  partc  del 
Popolo  di  Foligno.  E  il  Martedi  a 
fera  fegretamcnte  tutti  fi  trovarono 
chi  alle  pofte  loro  a  canto  le  mura, 
c  chi  alle  cafe  dc'  fopradetti ,  ciafche- 
duno  con  quelle  armi  ,  chc  avcva 
potuto  avere.  E  nella  mezza  notte 
fi  moffe  Meffere  Atto  Giovanni  con 
ben  zoo.  uomini,  con  targoni ,  ro- 
telle,  lance,  e  balefire  .  E  girono  a 
ca!a  di  Mcffer  Francefco.  Ivi  fi  adu- 
narono  tutti  que'della  Poella,  tanto 
che  furono  ben  4CO.  E  partironfi  di 
li  Meffer  Francefco  e  Meffcre  Atto 
Giovanni ,  e  gironfi  a  cafa  di  Meffer 
Piergiovanni  fopradetto,  &  effo  non 
volie  feguirli ,  dicendo,  che  avcva 
male  in  una  gamba  ,  e  che  npn  po- 
tcva    armarc .  E  quefto    fu  per  vede- 

re  , 


5)05  'jiNTl^UIT. 

re,  come  andavano  le  cole.  Partita 
che  fu  quefla  brigata,  egli  mandb 
Marinangelo  di  Villanuccio  con  due 
Compagnie  in  Piazza  del  Comune, 
chc  vi  era  Giacomo  di  Ser  Btnedet- 
to  da  Gualdo  con  ben  400.  tutti 
armati  da  capo  a'  piedi ,  e  con  tar- 
goni ,  e  baleftre  affai.  E  mandarono 
coloro  a  dirgli ,  che  volevano  che 
egli  faceffc  si  che  foffe  con  loro  il 
detto  Meffer  Piergiovanni  .  Sentendo 
quefto  Meffer  Francefco  e  Meffere 
Atco  Giovanni ,  che  ftavano  alla  Por- 
ta  di  Santa  Maria,  pigliarono  par- 
tito  tutti  quefti  altri  capi  fopraderti 
di  mettere  dentro  ioo  fanti  fore- 
ftieri.  Seguitiamo  qui  quello ,  ihe 
fegui  del  campo,  che  ci  pofe  il  ma- 
gnifico  &  eccelfo  Padre  e  Signore, 
Meffer  Giovanni  Vitellefchi  (f),  de- 
gniffimo  Patriarca  Aleffandrino  ,  e 
Cardinale  di  Firenzs ,  e  Legato  la- 
terale  della  Santa  Chiefa ,  che  ben- 
ch^  fia  nativo  di  Cornefo ,  gli  an- 
lenati  fuoi  furono  da  Forgno  :  e 
cosi  fi  appella  egli.  Come  Meffer 
Piergiovanni  tard6  alla  promeffa  ,  e 
fecondo  che  fi  dicca  dell' ambafcia- 
ta,  che  egli  aveva  mandata  in  oiaz- 
aa  a  coloro ,  che  ftavano  per  Meffer 


MEDll    AEVl  ^06 

A  Corrado ,  che  era  Signore,  o<vero 
Scorticatore  che  diro  megHo  ,  per 
rirpofta  il  detto  Meffer  Pierg-ovanni 
cbbe,  che  doveffe  gire  in  piazza  da 
loro .  In  qutfto  mezzo  que'della  Por- 
ta  di  Santa  Mana  fecero  I'avvifo, 
e  pigliarooo  partito  di^metter  den- 
tro  200.  fanti  di  quc' del  campo  (g)  , 
e  cosi  fecero .  » 

B  1440 

Memoria,  come  a  di  %6.  di  Mar- 
zo ,  e  fu  di  Sabbato,  venne  la  buo- 
niffima  novella,  che  Meffer  Giovan- 
ni  Vitellefchi  da  Corneto,  Patriarca 
Aleffmdrino,  fu  prefo  dal  Caftellano 
di  Caftello  Santo  Angelo  in  Roma  , 
e  furongli  fatte  cinque  ferite ,  per- 
ch^  volle  fare  difefa  .  L' occafione  , 
perch^  fu  prefo,  fu  a  perizione  di 
P.ipa  Eugenio  IV  noftro  fantifllmo 
Signore,  per  occafione  che  il  detto 
Patnarca  s' era  accoriato  con  le  gen- 
ti  del  Duca  di  Milano,  cio^  col 
Magnifico  Capftano  Niccolf!)  Picci- 
ninp,  che  veniffe  fopra  F'rerze,  co- 
me ,  dopo  certi  di  fece.  La  novella 
fopradetfa  venne  qni  in  Foligno  a  di 
zy.  di  Marzo  di  Domenica  neU'ora 
del  Vefpro . 


if)  De  genere  8C  familia  Cardinalis  Vitcllefchi  Fulginatis,  qui  quum  Nobiles  de 
Trinciis  Fulginio  expulfi  fuerunt,  recosnovit  c;enus  fuum  ac  familiam,  quae  tunc  Hore- 
bat  in  eaHem  Civitate,  &  adhuc  ufque  nobiliter  fiorere  pers^it,  conlulc-  Obfervationes 
Hilforicas  ad  Q.iiadrire£!tum  pa^.  z\q.  in  fine,  Dorium  Hiftor.  Familiae  Trinciorum  Lib. 
4.  pag.  220.  Pellinum  Hiltor.  Perufin.  part.  2.  Lib.  x.  pag.  4^^.  qui  teffatur ,  quod  Scri- 
ptores  Pcrufini  in  Manufcriptis  affsrmann^  che  gli  antichi  r  anterefjnri  d'l  Patriar^a ,  flJen- 
dn  (iati  originarj  Cittadini  eii  FoHgno,  e^ann  (lati  ottant' anni  aJJiftro  uca/i  e  fiaciiati  da  t 
Trinci :  e  che  perh  egli  riccrdevole  delle  paffaie  ing/urie  avel]e  dtliberato  di  fare  ogm  opers 
d' averli  nelle  mani  ^  e  di  tor  hro  il  dornniin  di  qiiella  '^■itth . 

(g'-  txitus  obfidionis  Fulginatis  Urbis,  atq-ie  difr>crfioni<;  Familiae  Trinciorum  legi- 
ftir  apud  Dorium  Lib.  4.  pag.  zjt.  &  feqq.  Hiiior.  Trincior-u  71  , 


5)07 


ELENCHUS 
T    O     M    I        N     O    N     I. 


D 


DISSERTATIO   Q.U ADR AGESIM AQ.U ARTA. 

E  Litcrafum  Fortuna  i»  Italia   foft  y4n»u»i  Chrijii  MC,  &  dc  t^cadtmiaruYn 
five  Gymnafiomm  tredionc .  Pag.  p. 

Excerpta  e  Chartis  sArchivi  Pifani  ,Archicpif:epii  ab  ^Aitno  Chrifli  DCCXX.  ufque 
ad  ,/fnnum  MCXCIX.   ttune  primum   edita.  23 j. 

Hiftoria  Belli  ForojuHenfis  nunc  primhm  tdita,  confcripta  h  Johanne  Notario 
quondam  ^ylini  de  Maniaco,  ^uiiin  Synchrono,  ab  iAnno  Chri/ii  MCCCLXVI. 
ufqut  ad  MZCCLXXXVILL  515. 

u4ltttum  Fragmcntum  Hifioriae  Forojulienfis  e»  eodem  ^uBore .  S^J*. 

DISSERTATIO    QU  A  DR  AGESIM  AQ.UINT  A. 

Dc    affumpta  a    Civitatibus    Italicis    Rcipublicae    formd  ,    atque    originc    libcrtatis 
in  its,  6vj, 

DISSERTATIO    QU ADR AGESIM ASEXT A. 

Dc  Civitatum  Italicarum  Magiflratibus .  705. 

Oculus  Paftoralis ,  fivc  Libtllus  truiicAS  futurum  Re&ertm  Popttlorum ,  Anonymo 
Au£lore  ,  lonfcripius  circiter  .Annum  MCCXXII.  E»  Manufcripto  Codicc  Phi- 
lippi  Argelati  Bononicnfis  S.  C.  C.  M.  a  Secretis.  787. 

FragmcHta  Fulginatis  Hlftoriae  ab  ,Aino  MCXCVIII.  ufque  ad  MCCCXLT.  ,Au- 
Hore  Bonaventura  Benevenuti  FtJginete ,  cum  Notis  do&iffimi  Virt  Juftinianl 
Pagliarini  Fulginatis .  ^6j, 

Fragmtnta  Fulginatis  Hifleriae ,  ex  alio  MSte  Cedice  dtfumta,  ab  ,Anno  MCCCC- 
XXIV.  ujqut  ad  MCCCCXL.  ,AuBore  Petruccio  de  Un£lis  Fulginatt,     dp$. 


4 


l" 


'^ 


I H  i ) 


I 


A' 


GETTY  CENTER  DBRARY  '  N 


'"l